Zum Inhalt springen

Aranno

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Vorlage:Hinweisbaustein Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz

Datei:Vittore Aranno 99.JPG
Pfarrkirche San Vittore Mauro
Datei:Aranno 5236 2.jpg
Wohnhaus Righetti
Datei:Aranno 5237 3.JPG
Kirche San Vittore Mauro, Innenansicht

Aranno ist eine politische Gemeinde im Schweizer Kanton Tessin. Sie gehört zum Kreis Breno und zum Bezirk Lugano und liegt im Malcantone.

Geographie

Das waldreiche Dorf liegt im Malcantone auf 731 m ü. M. am linken Ufer des Flusses Magliasina, 7 km westlich von Lugano, am Fusse des Montaccio. Früher wurde hier intensiv Reb- und Getreidebau betrieben.

Die Nachbargemeinden sind im Norden Alto Malcantone, im Osten Cademario und im Südwesten Bioggio und Lema.

Geschichte

Das Dorf wurde 1335 als Arano erstmals erwähnt.<ref>{{#ifeq: Bernardino Croci Maspoli|Redaktion||Bernardino Croci Maspoli: }}{{#if:Aranno|Vorlage:Str replace|Aranno}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: 2022-12-06|. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2022-12-06}}}}{{#if: |, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0 |cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}</ref> 1842 entdeckte man einen Grabstein mit nordetruskischer Inschrift, der allerdings durch die Arbeiter in vier Stücke zerschlagen wurde. Eine Kopie befindet sich heute im historischen Museum von Lugano. Nach der Überlieferung bestand in Aranno ein römisches Schloss, auf dessen Ruinen die Pfarrkirche von San Vittore gebaut worden sei.<ref>Aranno auf biblio.unibe.ch/digibern/hist_bibliog_lexikon_schweiz (abgerufen am 3. Juli 2017).</ref>

Auf den 10. Dezember 2014 schlossen sich die Bürgergemeinden von Aranno, Cimo und Iseo zusammen.<ref>Aggregazione Patriziati di Aranno, Cimo e Iseo. In: Foglio ufficiale 100/2014, S. 10609 f. (italienisch; [ti.ch/fileadmin Digitalisat]).</ref><ref>Patriziato di Aranno, Cimo, Iseo auf patriziatidelmalcantone.ch</ref><ref>Patriziato di Aranno Cimo Iseo auf ti.ch/di/sel/patriziati/elenco-patriziati</ref>

Bevölkerungsentwicklung

Vorlage:Säulendiagramm

Sehenswürdigkeiten

{{#invoke:Vorlage:Siehe auch|f}}

Das Dorfbild ist im Inventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz (ISOS) als schützenswertes Ortsbild der Schweiz von nationaler Bedeutung eingestuft.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Aranno|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Aranno}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Aranno}}}}%7C[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Aranno}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:ISOS - Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz von nationaler BedeutungBundesamt für Kultur BAK2005{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:it|de||{{#if:it|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}}%7C%7C}}}}{{#if:Aranno|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Aranno|lines=0}}||}}}}{{#if: ISOS - Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz von nationaler Bedeutung| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=ISOS - Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz von nationaler Bedeutung}}}}{{#if: Bundesamt für Kultur BAK| Bundesamt für Kultur BAK{{#if: 2005|,|{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2005| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2005|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2005|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2005|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2005Bundesamt für Kultur BAK|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:272951||(?)}}}}}}{{#if: 2025-02-09|;}}}}{{#if: 2025-02-09| {{#if:2005Bundesamt für Kultur BAK{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-02-09 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-02-09|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-02-09|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:it|de||{{#if:it|1}}}}|{{#if:ISOS - Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz von nationaler BedeutungBundesamt für Kultur BAK2005{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:it|it|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|it|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:it|it|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2005{{#if: 2025-02-09 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}it|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733 }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.gisos.bak.admin.ch/sites/3733 }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>

  • Pfarrkirche San Vittore Mauro, erwähnt seit 1352, restauriert in den Jahren 1937 und 1973; das kuppelüberdachte Kirchenschiff von Domenico Pelli ist mit Fresken von Cipriano Pelli aus dem Jahr 1777 geschmückt.<ref name="Martinoli">Simona Martinoli u. a.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Bellinzona 2007, S. 397–398.</ref>
  • Palazzo Pelli<ref name="Martinoli" />
  • Wanderweg: Il sentiero delle meraviglie («Der Weg der Wunder»)<ref>Il sentiero delle meraviglie auf ticino.ch</ref>

Persönlichkeiten

{{#if: Liste von Persönlichkeiten aus Aranno|{{#ifexist:Liste von Persönlichkeiten aus Aranno|

|{{#if: |{{#ifexist:{{{2}}}|

→ Haupt{{#if:|seite|artikel}}: [[{{{2}}}{{#if: ||{{{titel2}}}}}]]{{#if: |{{#ifexist:{{{3}}}| und [[{{{3}}}{{#if: ||{{{titel3}}}}}]]|}}|}}

|{{#if: |{{#ifexist:{{{3}}}|

→ Haupt{{#if:|seite|artikel}}: [[{{{3}}}{{#if: ||{{{titel3}}}}}]]

|}}|}}|}}|}}|}}|Einbindungsfehler: Die Vorlage Hauptartikel benötigt immer mindestens ein Argument.}}

Literatur

  • Gian Giacomo Carbonetti: Aranno. Parrocchia di San Vittore Mauro. Hrsg. von der Parrocchia di Aranno. Aranno 2005.
  • Gian Giacomo Carbonetti: Aranno in immagini: memoria di un villaggio prealpino. Hrsg. von der Comune di Aranno. Aranno 2014.
  • Virgilio Chiesa: Aranno In: Lineamenti storici del Malcantone. Tipografia Gaggini-Bizzozero, Lugano 1961.
  • {{#ifeq: Bernardino Croci Maspoli|Redaktion||Bernardino Croci Maspoli: }}{{#if:Aranno|Vorlage:Str replace|Aranno}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: 2022-12-06|. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2022-12-06}}}}{{#if: |, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0

|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}

  • Plinio Grossi: Aranno. In: Il Malcantone. Guida Galli-Tamburini, 2. Auflage, Fontana Print SA, Pregassona 1984, S. 70–72, 146.
  • Simona Martinoli u. a.: Aranno. In: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, ISBN 978-88-7713-482-0, S. 397–398, ISBN 978-88-7713-482-0.
  • Enzo Pelli, Tamara Robbiani: L’archivio dei Pelli di Aranno. In: Il Cantonetto. Anno LXIX, Lugano dicembre 2022, S. 38–51.
  • Johann Rudolf Rahn: Aranno In: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 3.
  • Giovanni Maria Staffieri: Aranno. In: Malcantone. Testimonianze culturali nei comuni malcantonesi. Lugano-Agno 1985, S. 94–97.
  • Celestino Trezzini: Aranno In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz. Band 1: A – Basel. Attinger, Neuenburg 1921, S. 408 (Digitalisat) (abgerufen am 3. Juli 2017).

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Aranno|Aranno|Aranno}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Aranno|Aranno|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if: 00

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Aranno

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|aranno|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references responsive />

Vorlage:Navigationsleiste Kreis Breno Vorlage:Normdaten