Cadempino
Vorlage:Hinweisbaustein Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz
Cadempino ist eine politische Gemeinde im Schweizer Kanton Tessin. Sie gehört zum Kreis Vezia im Bezirk Lugano.
Geographie
Das Dorf liegt auf 315 m ü. M. am linken Ufer des Vedeggio nahe der Autobahnausfahrt Lugano Nord.
Die Nachbargemeinden sind im Norden Lamone, im Osten Cureglia, im Süden Vezia und im Westen Manno TI.
Geschichte
Man fand dort prähistorische Gegenstände. 1003 soll König Heinrich II. (HRR) den Frieden mit Arduin von Ivrea in Cadempino geschlossen haben. Im folgenden Jahr unterzeichnete der gleiche Kaiser die Urkunde, durch die der Abtei San Pietro in Ciel d’Oro von Pavia Güter bestätigt wurden. Das Kloster Sant’Ambrogio (Mailand) besass hier 844 Grundstücke und Leibeigene. Im 12. Jahrhundert bestritt der Bischof von Como die Gerichtsbarkeit des Klosters. Der Streit kam vor die Päpste Urban III. (1185–1187) und Gregor VIII. (1187); letzterer anerkannte die Rechte des Klosters.
Auch die Kathedrale Como besass dort Güter. Am Anfang des 15. Jahrhunderts musste das Dorf dem Herzog von Mailand neun Soldaten stellen. 1426 und 1484 wurde Cadempino von der Pest heimgesucht. Nach der Überlieferung soll die Bevölkerung des Orts auch zwischen 1580 und 1590 von der gleichen Krankheit schwer geprüft worden sein.<ref>Celestino Trezzini: Cadempino In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz. Band 2: Basel – Egnach. Attinger, Neuenburg 1924, S. 469 (PDF Digitalisat)</ref>
Bevölkerung
<timeline> Colors=
id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:750 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1800 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
bar:1799 text: 1799 bar:1824 text: 1824 bar:1836 text: 1836 bar:1850 text: 1850 bar:1860 text: 1860 bar:1880 text: 1880 bar:1888 text: 1888 bar:1900 text: 1900 bar:1910 text: 1910 bar:1920 text: 1920 bar:1930 text: 1930 bar:1941 text: 1941 bar:1950 text: 1950 bar:1960 text: 1960 bar:1970 text: 1970 bar:1980 text: 1980 bar:1990 text: 1990 bar:2000 text: 2000 bar:2010 text: 2010 bar:2020 text: 2020 bar:2023 text: 2023 bar:2024 text: 2024
PlotData=
color:barra width:23 align:left bar:1799 from:0 till: 110 bar:1824 from:0 till: 149 bar:1836 from:0 till: 167 bar:1850 from:0 till: 157 bar:1860 from:0 till: 192 bar:1880 from:0 till: 212 bar:1888 from:0 till: 192 bar:1900 from:0 till: 254 bar:1910 from:0 till: 266 bar:1920 from:0 till: 283 bar:1930 from:0 till: 290 bar:1941 from:0 till: 276 bar:1950 from:0 till: 309 bar:1960 from:0 till: 472 bar:1970 from:0 till: 898 bar:1980 from:0 till: 920 bar:1990 from:0 till: 1103 bar:2000 from:0 till: 1317 bar:2010 from:0 till: 1435 bar:2020 from:0 till: 1521 bar:2023 from:0 till: 1580 bar:2024 from:0 till: 1585
PlotData=
bar:1799 at: 110 fontsize:S text: 110 shift:(-8,5) bar:1824 at: 149 fontsize:S text: 149 shift:(-8,5) bar:1836 at: 167 fontsize:S text: 167 shift:(-8,5) bar:1850 at: 157 fontsize:S text: 157 shift:(-8,5) bar:1860 at: 192 fontsize:S text: 192 shift:(-8,5) bar:1880 at: 212 fontsize:S text: 212 shift:(-8,5) bar:1888 at: 192 fontsize:S text: 192 shift:(-8,5) bar:1900 at: 254 fontsize:S text: 254 shift:(-8,5) bar:1910 at: 266 fontsize:S text: 266 shift:(-8,5) bar:1920 at: 283 fontsize:S text: 283 shift:(-8,5) bar:1930 at: 290 fontsize:S text: 290 shift:(-8,5) bar:1941 at: 276 fontsize:S text: 276 shift:(-8,5) bar:1950 at: 309 fontsize:S text: 309 shift:(-8,5) bar:1960 at: 472 fontsize:S text: 472 shift:(-8,5) bar:1970 at: 898 fontsize:S text: 898 shift:(-8,5) bar:1980 at: 920 fontsize:S text: 920 shift:(-8,5) bar:1990 at: 1103 fontsize:S text: 1103 shift:(-11,5) bar:2000 at: 1317 fontsize:S text: 1317 shift:(-11,5) bar:2010 at: 1435 fontsize:S text: 1435 shift:(-11,5) bar:2020 at: 1521 fontsize:S text: 1521 shift:(-11,5) bar:2023 at: 1580 fontsize:S text: 1580 shift:(-11,5) bar:2024 at: 1585 fontsize:S text: 1585 shift:(-11,5)
TextData=
fontsize:S pos:(20,20) text:"Quelle: Bundesamt für Statistik: Volkszählungsdaten"
</timeline>Einwohnerzahlen: Volkszählungsdaten<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Martin Schuler|Martin Schuler: }}{{#if:|{{#if:Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}]{{#if:CSV; 34 KB| (CSV; 34 KB)}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}}}]}}{{#if:CSV; 34 KB| (CSV; 34 KB{{#if:Bundesamt für Statistik, Neuchâtel2023-06-16{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}%7C%7C}}}}{{#if:Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Bundesamt für Statistik, Neuchâtel| Bundesamt für Statistik, Neuchâtel{{#if: 2023-06-16|,|{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: 2023-06-16| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2023-06-16|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|2023-06-16|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2023-06-16|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2023-06-16Bundesamt für Statistik, Neuchâtel|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:371881||(?)}}}}}}{{#if: 2025-03-14|;}}}}{{#if: 2025-03-14| {{#if:2023-06-16Bundesamt für Statistik, Neuchâtel{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-03-14 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-03-14|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-03-14|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Bundesamt für Statistik, Neuchâtel2023-06-16{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if:CSV; 34 KB | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2023-06-16{{#if: 2025-03-14 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref><ref>Vorlage:Internetquelle</ref>
Finanzen
Von den Gemeinden, welche dem Bund am meisten Steuern zahlen, steht Cadempino auf Platz 3. Das ist vor allem darauf zurückzuführen, dass das weltbekannte Modelabel Gucci dort seinen operativen Hauptsitz hat.
Sehenswürdigkeiten
- Pfarrkirche Santi Gervasio und Protasio<ref name="Martinoli">Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. Gesellschaft_für_Schweizerische_Kunstgeschichte, Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, ISBN 978-88-7713-482-0, S. 284–286.</ref>
- Beneficio ehemalig Tamossi<ref name="Martinoli" />
Industrie
- Zambon Schweiz AG (Arzneimittel)<ref>Lo stabilimento di Cadempino. In: www.zambon.com/it</ref>
- Inpharzam Ricerche SA<ref>Inpharzam Ricerche SA. In: www.lixt.ch/it</ref>
Kultur
- Centroeventi<ref>Centroeventi. In: www.cadempino.ch</ref>
- Palamondo<ref>Palamondo. In: www.cadempino.ch</ref>
Sport
- Vedeggio Calcio<ref>Vedeggio Calcio. In: matchcenter-ftc.football.ch.</ref>
Persönlichkeiten
- Familie Santini
- Johann Blasius Santini-Aichl (auch: Giovanni Santini-Aich[e]l) (1677–1723), Architekt und Maler
- Bartolomeo Santini (* um 1685 in Cadempino; † nach 1716 in Warschau), Maler<ref>Bartolomeo Santini. In: Mariusz Karpowicz: Artisti ticinesi in Polonia nelle prima metà del ’700. Stato del Cantone Ticino, Bellinzona 1999, S. 76.</ref>
- Salvatore Santini (* um 1740 in Cadempino; † nach 1795 ebenda), Uhrmacher<ref>Salvatore Santini. In: Mariusz Karpowicz: Artisti ticinesi in Polonia nelle prima metà del ’700. Stato del Cantone Ticino, Bellinzona 1999, S. 76.</ref>
- Luigi Santini (* 28. Juli 1792 in Cadempino; † 1840 in Mailand), Architekt<ref>Vorlage:HLS</ref>
- Vincenzo Daldini (* 26. September 1826 in Cadempino; † 10. Februar 1894 in Cureglia), Priester, Pfarrer von Sonogno und Cureglia, Journalist, Gründer der Zeitung Il Credente Cattolico<ref>Alberto Lepori, Fabrizio Panzera (Hrsg.): Vincenzo Daldini. In: Uomini nostri. Trenta biografie di uomini politici. Armando Dadò Editore, Locarno 1989, S. 19.</ref>
Literatur
- Vorlage:HLS
- Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 40, 45, 202, 250–252, 323, 507.
- Simona Martinoli u. a.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 284–286.
- Giovanni Sarinelli: Lamone Cadempino. Monografia storico-illustrativa. S.A. Natale Mazzuconi, Lugano 1941.
- Celestino Trezzini: Cadempino. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz. Band 2: Basel – Egnach. Attinger, Neuenburg 1924, S. 469 (Digitalisat; [PDF; 28,8 MB]; abgerufen am 11. Juli 2017).
Weblinks
- Amt für Statistik des Kantons Tessin: Cadempino (italienisch)
- Cadempino: Kulturgüterinventar des Kantons Tessin
- Vorlage:Ethorama
Einzelnachweise
<references responsive />
- Seiten mit nicht-numerischen formatnum-Argumenten
- Wikipedia:Maximale Seitengröße durch Vorlageneinbindungen überschritten
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Ort im Kanton Tessin
- Schweizer Gemeinde
- Ersterwähnung 844