Zum Inhalt springen

Pentanole

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Pentanole (auch Amylalkohole von lat. Amylum, Stärke) sind Alkohole mit einer Hydroxygruppe (–OH) und der allgemeinen Summenformel C5H12O. Es gibt acht Konstitutionsisomere, von denen drei chiral sind. Pentanole haben charakteristische Gerüche und sind, bis auf das feste neo-Pentanol (2,2-Dimethyl-1-propanol), farblose Flüssigkeiten mit einer Dichte von 0,81 g·cm−3.<ref name="GESTIS_ges">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2013-07-03 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}{{#if: 30899-19-5 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/ |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= ZVG= |opt= CAS= Name= Abruf= |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} |errNS=0 |template=Vorlage:GESTIS |format= |preview=1 }}</ref> Sie sind entzündlich und gesundheitsschädlich beim Einatmen.<ref name="GESTIS_ges"/> Einige Pentanole wie 1-Pentanol, 3-Methyl-butan-1-ol und 2-Methyl-butan-1-ol finden sich in Fuselölen und haben schädliche Wirkungen auf den Menschen.

Pentanole finden Verwendung als Lösungsmittel und dienen zur Synthese von Essigsäureamylestern (Pentylacetaten), die als technische Lösungsmittel für verschiedene Kunststoffe und als Geschmacks- und Aromastoffe verwendet werden. So dient z. B. Isoamylalkohol als Lösungsmittel für Fette, Öle und Harze.

2-Methylbutan-2-ol wurde früher unter seiner alten Bezeichnung Amylenhydrat als Schlafmittel verwendet, wird aber schon seit langem nicht mehr als solches genutzt.<ref>Harry Auterhoff: Lehrbuch der pharmazeutischen Chemie, Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 1968.</ref>

Die Oxidation der primären Pentanole (n-Pentanol, Isopentanol, 2-Methyl-1-butanol und Neopentylalkohol) führt zu den Pentanalen und den Pentansäuren. Die Oxidation der sekundären Pentanole (2-Pentanol, 3-Pentanol und 3-Methyl-2-butanol) führt zu den Pentanonen. Die Oxidation des tert-Pentanols zieht eine Zerstörung des Kohlenstoffgerüsts nach sich.

Struktur und Eigenschaften

Pentanole
Name Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-3-ol 2-Methylbutan-1-ol
Andere Namen 1-Pentanol,
n-Pentanol,
n-Amylalkohol,
Pentylalkohol
2-Pentanol,
sec-Amylalkohol,
2-Pentylalkohol
 
3-Pentanol,
3-Amylalkohol,
3-Pentylalkohol,
Diethylcarbinol
2-Methyl-1-butanol,
2-Methylbutylalkohol
 
 
Strukturformel Datei:Pentan-1-ol Skelett.svg Datei:Pentan-2-ol 200.svg
(chiral)
Datei:Pentan-3-ol 200.svg Datei:2-methylbutan-1-ol 200.svg
(chiral)
CAS-Nummer Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN
PubChem {{#switch: 6276 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 22386 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 11428 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 8723 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

Summenformel C5H12O
Molare Masse 88,15 g·mol−1
Kurzbeschreibung farblose Flüssigkeiten
Schmelzpunkt −78 °C<ref name="GESTIS1">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2013-07-03 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 71-41-0 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

−50 °C<ref name="GESTIS2">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2013-07-03 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 6032-29-7 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

−8 °C<ref name="GESTIS3">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2013-07-03 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 584-02-1 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

−70 °C<ref name="GESTIS4">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2009-03-28 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 137-32-6 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

Siedepunkt 138 °C<ref name="GESTIS1"/> 119 °C<ref name="GESTIS2"/> 116 °C<ref name="GESTIS3"/> 129 °C<ref name="GESTIS4"/>
Löslichkeit in Wasser 22 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS1"/> 166 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS2"/> 55 g/l (30 °C)<ref name="GESTIS3"/> 36 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS4"/>
Pentanole (Fortsetzung)
Name 2-Methylbutan-2-ol 3-Methylbutan-1-ol 3-Methylbutan-2-ol 2,2-Dimethylpropan-1-ol
Andere Namen 2-Methyl-2-butanol,
tert-Pentanol,
tert-Pentylalkohol,
Amylenhydrat
 
3-Methyl-1-butanol,
Isopentylalkohol,
iso-Amylalkohol,
Isoamylalkohol
Isopentanol
3-Methyl-2-butanol,
sec-Isoamylalkohol,
2-Isopentanol
 
 
2,2-Dimethyl-1-propanol,
neo-Pentanol,
Neopentylalkohol
 
 
Strukturformel Datei:2-Methyl-2-butanol FormulaV1.svg Datei:Strukturformel von 3-Methylbutan-1-ol.svg Datei:3-methylbutan-2-ol 200.svg
(chiral)
Datei:Neopentyl alcohol Structural Formula V1.svg
CAS-Nummer Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN Vorlage:CASRN
PubChem {{#switch: 6405 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 31260 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 11732 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

{{#switch: 6404 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}

Summenformel C5H12O
Molare Masse 88,15 g·mol−1
Kurzbeschreibung farblose Flüssigkeiten farbloser Feststoff
Schmelzpunkt −8 °C<ref name="GESTIS5">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2018-05-23 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 75-85-4 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

−117 °C<ref name="GESTIS6">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2009-03-28 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 123-51-3 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

−117 °C<ref name="GESTIS7">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2018-05-24 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 598-75-4 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

53 °C<ref name="GESTIS8">Eintrag zu Vorlage:Linktext-Check in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA{{#if: 2013-07-03 | Vorlage:Abrufdatum }} (JavaScript erforderlich){{#invoke:TemplatePar|valid|ZVG|2=/^[1-9]%d%d%d%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}{{#if: 75-84-3 | {{#invoke:TemplatePar|valid|CAS|2=/^[1-9]%d%d?%d?%d?%d?%d?%-%d%d%-%d$/

0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= ZVG= opt= CAS= Name= Abruf= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:GESTIS}} errNS=0 template=Vorlage:GESTIS format= preview=1

}}</ref>

Siedepunkt 102 °C<ref name="GESTIS5"/> 131 °C<ref name="GESTIS6"/> 112 °C<ref name="GESTIS7"/> 113 °C<ref name="GESTIS8"/>
Löslichkeit in Wasser 118 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS5"/> 30 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS6"/> 53,3 g/l (25 °C)<ref name="GESTIS7"/> 40 g/l (20 °C)<ref name="GESTIS8"/>

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Pentanols|Pentanols|Pentanole}}|uselang=de}} Commons: {{#if:Pentanole|Pentanole|{{#if:Pentanols|Pentanols|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Pentanols

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|pentanols|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references/>

{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4173698-9 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4173698-9 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4173698-9 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung