Zum Inhalt springen

Unterlassungsanspruch

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Vorlage:Hinweisbaustein

Der Unterlassungsanspruch ist im Recht der sich aus dem Gesetz ergebende Anspruch eines Berechtigten auf Unterlassung bestimmter rechtswidriger Handlungen eines Störers.

Allgemeines

Ein Unterlassungsanspruch ist dem Reichsgericht (RG) zufolge stets dann gegeben, wenn unerlaubtes Verhalten bereits verwirklicht wurde, weitere Eingriffe zu besorgen sind und mit einer Klage die Fortsetzung oder Vollendung der verübten Schädigung verhütet werden soll.<ref>RG, Urteil vom 11. April 1901 = RGZ 48, 114, 118</ref> Voraussetzung für die Entstehung des Unterlassungsanspruchs ist also grundsätzlich, dass sich jemand rechtswidrig verhalten hat. Liegt weder Besitzentziehung noch Vorenthaltung des Besitzes vor, gewährt {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1004
  |aeg=§ 1004   
  |ao=§ 1004
  |bbg=§ 1004
  |bbig=§ 1004
  |bdsg=§ 1004
  |besüg=§ 1004
  |bostrab=§ 1004
  |bpersvg=§ 1004 
  |brkg=§ 1004
  |btmg=§ 1004
  |bukg=§ 1004 
  |bwo=§ 1004
  |eggvg=§ 1004
  |erbstg=§ 1004
  |estdv=§ 1004
  |gkg=§ 1004
  |mabv=§ 1004
  |owig=§ 1004
  |sgb i=§ 1004
  |sgb ii=§ 1004
  |sgb iii=§ 1004
  |sgb iv=§ 1004
  |sgb v=§ 1004
  |sgb vi=§ 1004
  |sgb vii=§ 1004
  |sgb viii=§ 1004
  |sgb ix=§ 1004
  |sgb x=§ 1004
  |sgb xi=§ 1004
  |sgb xii=§ 1004
  |stvo=§ 1004
  |stvzo=§ 1004
  |ustg=§ 1004
  |ustdv=§ 1004
  |uwg=§ 1004
  |weg=§ 1004
  |#default=§ 1004
  }}
  |be=§ 1004
  |bw=§ 1004
  |hh=§ 1004
  |mv=§ 1004
  |ni=[1]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1004
  |sh=§ 1004
  |st=§ 1004
  |th=§ 1004
|by=§ 1004
|bb=§ 1004
|hb=§ 1004
|he=§ 1004
|nw=§ 1004
|sl=§ 1004
|revosax=§ 1004
|dejure=§ 1004
|buzer=§ 1004
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004]
}}
||leer=§ 1004[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1004[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1004||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB dem Eigentümer einen Beseitigungs- und Unterlassungsanspruch gegen den Störer. Das RG stufte den Unterlassungsanspruch im Juni 1935 als höchstpersönliches Recht ein, weshalb er als solcher unübertragbar ist.<ref>RG 148, 147</ref> Ein Unterlassungsanspruch ist stets ausgeschlossen, wenn den Betroffenen eine Duldungspflicht trifft.

Arten

Es gibt gesetzliche und vertragliche Unterlassungsansprüche.<ref>Jörg Fritzsche, Unterlassungsanspruch und Unterlassungsklage, 2000, S. 25</ref> Vertragliche Unterlassungsansprüche können sein, die wettbewerbsrechtliche Unterlassungserklärung, arbeits- oder gesellschaftsrechtliche Wettbewerbsverbote als vertragliche Nebenpflichten sowie Wettbewerbsverbote aus {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 60
  |aeg=§ 60   
  |ao=§ 60
  |bbg=§ 60
  |bbig=§ 60
  |bdsg=§ 60
  |besüg=§ 60
  |bostrab=§ 60
  |bpersvg=§ 60 
  |brkg=§ 60
  |btmg=§ 60
  |bukg=§ 60 
  |bwo=§ 60
  |eggvg=§ 60
  |erbstg=§ 60
  |estdv=§ 60
  |gkg=§ 60
  |mabv=§ 60
  |owig=§ 60
  |sgb i=§ 60
  |sgb ii=§ 60
  |sgb iii=§ 60
  |sgb iv=§ 60
  |sgb v=§ 60
  |sgb vi=§ 60
  |sgb vii=§ 60
  |sgb viii=§ 60
  |sgb ix=§ 60
  |sgb x=§ 60
  |sgb xi=§ 60
  |sgb xii=§ 60
  |stvo=§ 60
  |stvzo=§ 60
  |ustg=§ 60
  |ustdv=§ 60
  |uwg=§ 60
  |weg=§ 60
  |#default=§ 60
  }}
  |be=§ 60
  |bw=§ 60
  |hh=§ 60
  |mv=§ 60
  |ni=[2]
|rlp
  |rp|rlp=§ 60
  |sh=§ 60
  |st=§ 60
  |th=§ 60
|by=§ 60
|bb=§ 60
|hb=§ 60
|he=§ 60
|nw=§ 60
|sl=§ 60
|revosax=§ 60
|dejure=§ 60
|buzer=§ 60
|RIS-B={{#if: 
 |§ 60
 |§ 60
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 60
 |§ 60
}}
|LI={{#if: 
 |§ 60
 |§ 60]
}}
||leer=§ 60[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 60[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 60||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 HGB (Handlungsgehilfen) und {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 112
  |aeg=§ 112   
  |ao=§ 112
  |bbg=§ 112
  |bbig=§ 112
  |bdsg=§ 112
  |besüg=§ 112
  |bostrab=§ 112
  |bpersvg=§ 112 
  |brkg=§ 112
  |btmg=§ 112
  |bukg=§ 112 
  |bwo=§ 112
  |eggvg=§ 112
  |erbstg=§ 112
  |estdv=§ 112
  |gkg=§ 112
  |mabv=§ 112
  |owig=§ 112
  |sgb i=§ 112
  |sgb ii=§ 112
  |sgb iii=§ 112
  |sgb iv=§ 112
  |sgb v=§ 112
  |sgb vi=§ 112
  |sgb vii=§ 112
  |sgb viii=§ 112
  |sgb ix=§ 112
  |sgb x=§ 112
  |sgb xi=§ 112
  |sgb xii=§ 112
  |stvo=§ 112
  |stvzo=§ 112
  |ustg=§ 112
  |ustdv=§ 112
  |uwg=§ 112
  |weg=§ 112
  |#default=§ 112
  }}
  |be=§ 112
  |bw=§ 112
  |hh=§ 112
  |mv=§ 112
  |ni=[3]
|rlp
  |rp|rlp=§ 112
  |sh=§ 112
  |st=§ 112
  |th=§ 112
|by=§ 112
|bb=§ 112
|hb=§ 112
|he=§ 112
|nw=§ 112
|sl=§ 112
|revosax=§ 112
|dejure=§ 112
|buzer=§ 112
|RIS-B={{#if: 
 |§ 112
 |§ 112
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 112
 |§ 112
}}
|LI={{#if: 
 |§ 112
 |§ 112]
}}
||leer=§ 112[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 112[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 112||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} HGB (offene Handelsgesellschaft). Bei der Unterlassungserklärung ist die Unterlassung vertragliche Hauptleistungspflicht.

Rechtsgebiete

Der Unterlassungsanspruch ist wichtiger Bestandteil verschiedener Rechtsgebiete, insbesondere des Bürgerlichen Rechts, des Urheber-, Marken-, Wettbewerbsrechts, Medienzivilrechts und öffentlichen Rechts.

Bürgerliches Recht

Der Eigentümer einer Sache kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 903
  |aeg=§ 903   
  |ao=§ 903
  |bbg=§ 903
  |bbig=§ 903
  |bdsg=§ 903
  |besüg=§ 903
  |bostrab=§ 903
  |bpersvg=§ 903 
  |brkg=§ 903
  |btmg=§ 903
  |bukg=§ 903 
  |bwo=§ 903
  |eggvg=§ 903
  |erbstg=§ 903
  |estdv=§ 903
  |gkg=§ 903
  |mabv=§ 903
  |owig=§ 903
  |sgb i=§ 903
  |sgb ii=§ 903
  |sgb iii=§ 903
  |sgb iv=§ 903
  |sgb v=§ 903
  |sgb vi=§ 903
  |sgb vii=§ 903
  |sgb viii=§ 903
  |sgb ix=§ 903
  |sgb x=§ 903
  |sgb xi=§ 903
  |sgb xii=§ 903
  |stvo=§ 903
  |stvzo=§ 903
  |ustg=§ 903
  |ustdv=§ 903
  |uwg=§ 903
  |weg=§ 903
  |#default=§ 903
  }}
  |be=§ 903
  |bw=§ 903
  |hh=§ 903
  |mv=§ 903
  |ni=[4]
|rlp
  |rp|rlp=§ 903
  |sh=§ 903
  |st=§ 903
  |th=§ 903
|by=§ 903
|bb=§ 903
|hb=§ 903
|he=§ 903
|nw=§ 903
|sl=§ 903
|revosax=§ 903
|dejure=§ 903
|buzer=§ 903
|RIS-B={{#if: 
 |§ 903
 |§ 903
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 903
 |§ 903
}}
|LI={{#if: 
 |§ 903
 |§ 903]
}}
||leer=§ 903[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 903[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 903||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB mit seinem Eigentum nach Belieben verfahren und andere von jeder Einwirkung ausschließen. Wirken andere rechtswidrig hierauf ein, bestehen Unterlassungsansprüche gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1004
  |aeg=§ 1004   
  |ao=§ 1004
  |bbg=§ 1004
  |bbig=§ 1004
  |bdsg=§ 1004
  |besüg=§ 1004
  |bostrab=§ 1004
  |bpersvg=§ 1004 
  |brkg=§ 1004
  |btmg=§ 1004
  |bukg=§ 1004 
  |bwo=§ 1004
  |eggvg=§ 1004
  |erbstg=§ 1004
  |estdv=§ 1004
  |gkg=§ 1004
  |mabv=§ 1004
  |owig=§ 1004
  |sgb i=§ 1004
  |sgb ii=§ 1004
  |sgb iii=§ 1004
  |sgb iv=§ 1004
  |sgb v=§ 1004
  |sgb vi=§ 1004
  |sgb vii=§ 1004
  |sgb viii=§ 1004
  |sgb ix=§ 1004
  |sgb x=§ 1004
  |sgb xi=§ 1004
  |sgb xii=§ 1004
  |stvo=§ 1004
  |stvzo=§ 1004
  |ustg=§ 1004
  |ustdv=§ 1004
  |uwg=§ 1004
  |weg=§ 1004
  |#default=§ 1004
  }}
  |be=§ 1004
  |bw=§ 1004
  |hh=§ 1004
  |mv=§ 1004
  |ni=[5]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1004
  |sh=§ 1004
  |st=§ 1004
  |th=§ 1004
|by=§ 1004
|bb=§ 1004
|hb=§ 1004
|he=§ 1004
|nw=§ 1004
|sl=§ 1004
|revosax=§ 1004
|dejure=§ 1004
|buzer=§ 1004
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004]
}}
||leer=§ 1004[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1004[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1004||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BGB. Diese können mit der Unterlassungsklage verfolgt werden, sofern Wiederholungsgefahr droht.<ref>Marcus Grosch, Rechtswandel und Rechtskraft bei Unterlassungsurteilen, 2002, S. 35</ref>

Bereits im Oktober 1929 hat das Reichsgericht die Vorschrift des § 1004 BGB auf alle absoluten Rechte analog angewendet<ref>RG, Urteil vom 9. Oktober 1929, Az.: I 63/29 = RGZ 125, 391</ref> und darüber hinaus auf alle deliktsrechtlich geschützten Rechtsgüter erweitert.<ref>RG, Urteil vom 5. Januar 1905, Az.: VI 38/04 = RGZ 60, 6, 7</ref> Strukturell analoge Rechte räumen {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 12
  |aeg=§ 12   
  |ao=§ 12
  |bbg=§ 12
  |bbig=§ 12
  |bdsg=§ 12
  |besüg=§ 12
  |bostrab=§ 12
  |bpersvg=§ 12 
  |brkg=§ 12
  |btmg=§ 12
  |bukg=§ 12 
  |bwo=§ 12
  |eggvg=§ 12
  |erbstg=§ 12
  |estdv=§ 12
  |gkg=§ 12
  |mabv=§ 12
  |owig=§ 12
  |sgb i=§ 12
  |sgb ii=§ 12
  |sgb iii=§ 12
  |sgb iv=§ 12
  |sgb v=§ 12
  |sgb vi=§ 12
  |sgb vii=§ 12
  |sgb viii=§ 12
  |sgb ix=§ 12
  |sgb x=§ 12
  |sgb xi=§ 12
  |sgb xii=§ 12
  |stvo=§ 12
  |stvzo=§ 12
  |ustg=§ 12
  |ustdv=§ 12
  |uwg=§ 12
  |weg=§ 12
  |#default=§ 12
  }}
  |be=§ 12
  |bw=§ 12
  |hh=§ 12
  |mv=§ 12
  |ni=[6]
|rlp
  |rp|rlp=§ 12
  |sh=§ 12
  |st=§ 12
  |th=§ 12
|by=§ 12
|bb=§ 12
|hb=§ 12
|he=§ 12
|nw=§ 12
|sl=§ 12
|revosax=§ 12
|dejure=§ 12
|buzer=§ 12
|RIS-B={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LI={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12]
}}
||leer=§ 12[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 12[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 12||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Satz 2 BGB dem Namensträger beim Namensrecht, {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 541
  |aeg=§ 541   
  |ao=§ 541
  |bbg=§ 541
  |bbig=§ 541
  |bdsg=§ 541
  |besüg=§ 541
  |bostrab=§ 541
  |bpersvg=§ 541 
  |brkg=§ 541
  |btmg=§ 541
  |bukg=§ 541 
  |bwo=§ 541
  |eggvg=§ 541
  |erbstg=§ 541
  |estdv=§ 541
  |gkg=§ 541
  |mabv=§ 541
  |owig=§ 541
  |sgb i=§ 541
  |sgb ii=§ 541
  |sgb iii=§ 541
  |sgb iv=§ 541
  |sgb v=§ 541
  |sgb vi=§ 541
  |sgb vii=§ 541
  |sgb viii=§ 541
  |sgb ix=§ 541
  |sgb x=§ 541
  |sgb xi=§ 541
  |sgb xii=§ 541
  |stvo=§ 541
  |stvzo=§ 541
  |ustg=§ 541
  |ustdv=§ 541
  |uwg=§ 541
  |weg=§ 541
  |#default=§ 541
  }}
  |be=§ 541
  |bw=§ 541
  |hh=§ 541
  |mv=§ 541
  |ni=[7]
|rlp
  |rp|rlp=§ 541
  |sh=§ 541
  |st=§ 541
  |th=§ 541
|by=§ 541
|bb=§ 541
|hb=§ 541
|he=§ 541
|nw=§ 541
|sl=§ 541
|revosax=§ 541
|dejure=§ 541
|buzer=§ 541
|RIS-B={{#if: 
 |§ 541
 |§ 541
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 541
 |§ 541
}}
|LI={{#if: 
 |§ 541
 |§ 541]
}}
||leer=§ 541[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 541[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 541||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB dem Vermieter bei vertragswidrigem Gebrauch durch den Mieter und {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 862
  |aeg=§ 862   
  |ao=§ 862
  |bbg=§ 862
  |bbig=§ 862
  |bdsg=§ 862
  |besüg=§ 862
  |bostrab=§ 862
  |bpersvg=§ 862 
  |brkg=§ 862
  |btmg=§ 862
  |bukg=§ 862 
  |bwo=§ 862
  |eggvg=§ 862
  |erbstg=§ 862
  |estdv=§ 862
  |gkg=§ 862
  |mabv=§ 862
  |owig=§ 862
  |sgb i=§ 862
  |sgb ii=§ 862
  |sgb iii=§ 862
  |sgb iv=§ 862
  |sgb v=§ 862
  |sgb vi=§ 862
  |sgb vii=§ 862
  |sgb viii=§ 862
  |sgb ix=§ 862
  |sgb x=§ 862
  |sgb xi=§ 862
  |sgb xii=§ 862
  |stvo=§ 862
  |stvzo=§ 862
  |ustg=§ 862
  |ustdv=§ 862
  |uwg=§ 862
  |weg=§ 862
  |#default=§ 862
  }}
  |be=§ 862
  |bw=§ 862
  |hh=§ 862
  |mv=§ 862
  |ni=[8]
|rlp
  |rp|rlp=§ 862
  |sh=§ 862
  |st=§ 862
  |th=§ 862
|by=§ 862
|bb=§ 862
|hb=§ 862
|he=§ 862
|nw=§ 862
|sl=§ 862
|revosax=§ 862
|dejure=§ 862
|buzer=§ 862
|RIS-B={{#if: 
 |§ 862
 |§ 862
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 862
 |§ 862
}}
|LI={{#if: 
 |§ 862
 |§ 862]
}}
||leer=§ 862[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 862[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 862||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 Satz 2 BGB dem Besitzer bei Besitzstörung ein. Gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 241
  |aeg=§ 241   
  |ao=§ 241
  |bbg=§ 241
  |bbig=§ 241
  |bdsg=§ 241
  |besüg=§ 241
  |bostrab=§ 241
  |bpersvg=§ 241 
  |brkg=§ 241
  |btmg=§ 241
  |bukg=§ 241 
  |bwo=§ 241
  |eggvg=§ 241
  |erbstg=§ 241
  |estdv=§ 241
  |gkg=§ 241
  |mabv=§ 241
  |owig=§ 241
  |sgb i=§ 241
  |sgb ii=§ 241
  |sgb iii=§ 241
  |sgb iv=§ 241
  |sgb v=§ 241
  |sgb vi=§ 241
  |sgb vii=§ 241
  |sgb viii=§ 241
  |sgb ix=§ 241
  |sgb x=§ 241
  |sgb xi=§ 241
  |sgb xii=§ 241
  |stvo=§ 241
  |stvzo=§ 241
  |ustg=§ 241
  |ustdv=§ 241
  |uwg=§ 241
  |weg=§ 241
  |#default=§ 241
  }}
  |be=§ 241
  |bw=§ 241
  |hh=§ 241
  |mv=§ 241
  |ni=[9]
|rlp
  |rp|rlp=§ 241
  |sh=§ 241
  |st=§ 241
  |th=§ 241
|by=§ 241
|bb=§ 241
|hb=§ 241
|he=§ 241
|nw=§ 241
|sl=§ 241
|revosax=§ 241
|dejure=§ 241
|buzer=§ 241
|RIS-B={{#if: 
 |§ 241
 |§ 241
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 241
 |§ 241
}}
|LI={{#if: 
 |§ 241
 |§ 241]
}}
||leer=§ 241[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 241[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 241||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BGB kann die Leistung bei Schuldverhältnissen auch in einem Unterlassen bestehen wie beispielsweise bei der Unterlassungserklärung des Wettbewerbsrechts.<ref>Otto Palandt/Christian Grüneberg, BGB-Kommentar, 73. Auflage, 2014, § 241 Rn. 4</ref> Schuldrechtlich ist hierbei Unterlassen die Verpflichtung des Schuldners, etwas Bestimmtes nicht zu tun, was er zu tun berechtigt wäre.

Weitere gesetzliche Unterlassungsansprüche gibt es vor allem in {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 910
  |aeg=§ 910   
  |ao=§ 910
  |bbg=§ 910
  |bbig=§ 910
  |bdsg=§ 910
  |besüg=§ 910
  |bostrab=§ 910
  |bpersvg=§ 910 
  |brkg=§ 910
  |btmg=§ 910
  |bukg=§ 910 
  |bwo=§ 910
  |eggvg=§ 910
  |erbstg=§ 910
  |estdv=§ 910
  |gkg=§ 910
  |mabv=§ 910
  |owig=§ 910
  |sgb i=§ 910
  |sgb ii=§ 910
  |sgb iii=§ 910
  |sgb iv=§ 910
  |sgb v=§ 910
  |sgb vi=§ 910
  |sgb vii=§ 910
  |sgb viii=§ 910
  |sgb ix=§ 910
  |sgb x=§ 910
  |sgb xi=§ 910
  |sgb xii=§ 910
  |stvo=§ 910
  |stvzo=§ 910
  |ustg=§ 910
  |ustdv=§ 910
  |uwg=§ 910
  |weg=§ 910
  |#default=§ 910
  }}
  |be=§ 910
  |bw=§ 910
  |hh=§ 910
  |mv=§ 910
  |ni=[10]
|rlp
  |rp|rlp=§ 910
  |sh=§ 910
  |st=§ 910
  |th=§ 910
|by=§ 910
|bb=§ 910
|hb=§ 910
|he=§ 910
|nw=§ 910
|sl=§ 910
|revosax=§ 910
|dejure=§ 910
|buzer=§ 910
|RIS-B={{#if: 
 |§ 910
 |§ 910
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 910
 |§ 910
}}
|LI={{#if: 
 |§ 910
 |§ 910]
}}
||leer=§ 910[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 910[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 910||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (Überhang im Nachbarrecht), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1027
  |aeg=§ 1027   
  |ao=§ 1027
  |bbg=§ 1027
  |bbig=§ 1027
  |bdsg=§ 1027
  |besüg=§ 1027
  |bostrab=§ 1027
  |bpersvg=§ 1027 
  |brkg=§ 1027
  |btmg=§ 1027
  |bukg=§ 1027 
  |bwo=§ 1027
  |eggvg=§ 1027
  |erbstg=§ 1027
  |estdv=§ 1027
  |gkg=§ 1027
  |mabv=§ 1027
  |owig=§ 1027
  |sgb i=§ 1027
  |sgb ii=§ 1027
  |sgb iii=§ 1027
  |sgb iv=§ 1027
  |sgb v=§ 1027
  |sgb vi=§ 1027
  |sgb vii=§ 1027
  |sgb viii=§ 1027
  |sgb ix=§ 1027
  |sgb x=§ 1027
  |sgb xi=§ 1027
  |sgb xii=§ 1027
  |stvo=§ 1027
  |stvzo=§ 1027
  |ustg=§ 1027
  |ustdv=§ 1027
  |uwg=§ 1027
  |weg=§ 1027
  |#default=§ 1027
  }}
  |be=§ 1027
  |bw=§ 1027
  |hh=§ 1027
  |mv=§ 1027
  |ni=[11]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1027
  |sh=§ 1027
  |st=§ 1027
  |th=§ 1027
|by=§ 1027
|bb=§ 1027
|hb=§ 1027
|he=§ 1027
|nw=§ 1027
|sl=§ 1027
|revosax=§ 1027
|dejure=§ 1027
|buzer=§ 1027
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1027
 |§ 1027
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1027
 |§ 1027
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1027
 |§ 1027]
}}
||leer=§ 1027[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1027[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1027||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (Beeinträchtigung der Grunddienstbarkeit), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1029
  |aeg=§ 1029   
  |ao=§ 1029
  |bbg=§ 1029
  |bbig=§ 1029
  |bdsg=§ 1029
  |besüg=§ 1029
  |bostrab=§ 1029
  |bpersvg=§ 1029 
  |brkg=§ 1029
  |btmg=§ 1029
  |bukg=§ 1029 
  |bwo=§ 1029
  |eggvg=§ 1029
  |erbstg=§ 1029
  |estdv=§ 1029
  |gkg=§ 1029
  |mabv=§ 1029
  |owig=§ 1029
  |sgb i=§ 1029
  |sgb ii=§ 1029
  |sgb iii=§ 1029
  |sgb iv=§ 1029
  |sgb v=§ 1029
  |sgb vi=§ 1029
  |sgb vii=§ 1029
  |sgb viii=§ 1029
  |sgb ix=§ 1029
  |sgb x=§ 1029
  |sgb xi=§ 1029
  |sgb xii=§ 1029
  |stvo=§ 1029
  |stvzo=§ 1029
  |ustg=§ 1029
  |ustdv=§ 1029
  |uwg=§ 1029
  |weg=§ 1029
  |#default=§ 1029
  }}
  |be=§ 1029
  |bw=§ 1029
  |hh=§ 1029
  |mv=§ 1029
  |ni=[12]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1029
  |sh=§ 1029
  |st=§ 1029
  |th=§ 1029
|by=§ 1029
|bb=§ 1029
|hb=§ 1029
|he=§ 1029
|nw=§ 1029
|sl=§ 1029
|revosax=§ 1029
|dejure=§ 1029
|buzer=§ 1029
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1029
 |§ 1029
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1029
 |§ 1029
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1029
 |§ 1029]
}}
||leer=§ 1029[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1029[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1029||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (Besitzer bei Grunddienstbarkeit), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1053
  |aeg=§ 1053   
  |ao=§ 1053
  |bbg=§ 1053
  |bbig=§ 1053
  |bdsg=§ 1053
  |besüg=§ 1053
  |bostrab=§ 1053
  |bpersvg=§ 1053 
  |brkg=§ 1053
  |btmg=§ 1053
  |bukg=§ 1053 
  |bwo=§ 1053
  |eggvg=§ 1053
  |erbstg=§ 1053
  |estdv=§ 1053
  |gkg=§ 1053
  |mabv=§ 1053
  |owig=§ 1053
  |sgb i=§ 1053
  |sgb ii=§ 1053
  |sgb iii=§ 1053
  |sgb iv=§ 1053
  |sgb v=§ 1053
  |sgb vi=§ 1053
  |sgb vii=§ 1053
  |sgb viii=§ 1053
  |sgb ix=§ 1053
  |sgb x=§ 1053
  |sgb xi=§ 1053
  |sgb xii=§ 1053
  |stvo=§ 1053
  |stvzo=§ 1053
  |ustg=§ 1053
  |ustdv=§ 1053
  |uwg=§ 1053
  |weg=§ 1053
  |#default=§ 1053
  }}
  |be=§ 1053
  |bw=§ 1053
  |hh=§ 1053
  |mv=§ 1053
  |ni=[13]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1053
  |sh=§ 1053
  |st=§ 1053
  |th=§ 1053
|by=§ 1053
|bb=§ 1053
|hb=§ 1053
|he=§ 1053
|nw=§ 1053
|sl=§ 1053
|revosax=§ 1053
|dejure=§ 1053
|buzer=§ 1053
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1053
 |§ 1053
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1053
 |§ 1053
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1053
 |§ 1053]
}}
||leer=§ 1053[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1053[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1053||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB und {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1065
  |aeg=§ 1065   
  |ao=§ 1065
  |bbg=§ 1065
  |bbig=§ 1065
  |bdsg=§ 1065
  |besüg=§ 1065
  |bostrab=§ 1065
  |bpersvg=§ 1065 
  |brkg=§ 1065
  |btmg=§ 1065
  |bukg=§ 1065 
  |bwo=§ 1065
  |eggvg=§ 1065
  |erbstg=§ 1065
  |estdv=§ 1065
  |gkg=§ 1065
  |mabv=§ 1065
  |owig=§ 1065
  |sgb i=§ 1065
  |sgb ii=§ 1065
  |sgb iii=§ 1065
  |sgb iv=§ 1065
  |sgb v=§ 1065
  |sgb vi=§ 1065
  |sgb vii=§ 1065
  |sgb viii=§ 1065
  |sgb ix=§ 1065
  |sgb x=§ 1065
  |sgb xi=§ 1065
  |sgb xii=§ 1065
  |stvo=§ 1065
  |stvzo=§ 1065
  |ustg=§ 1065
  |ustdv=§ 1065
  |uwg=§ 1065
  |weg=§ 1065
  |#default=§ 1065
  }}
  |be=§ 1065
  |bw=§ 1065
  |hh=§ 1065
  |mv=§ 1065
  |ni=[14]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1065
  |sh=§ 1065
  |st=§ 1065
  |th=§ 1065
|by=§ 1065
|bb=§ 1065
|hb=§ 1065
|he=§ 1065
|nw=§ 1065
|sl=§ 1065
|revosax=§ 1065
|dejure=§ 1065
|buzer=§ 1065
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1065
 |§ 1065
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1065
 |§ 1065
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1065
 |§ 1065]
}}
||leer=§ 1065[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1065[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1065||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (unbefugter Gebrauch des Nießbrauchs), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1090
  |aeg=§ 1090   
  |ao=§ 1090
  |bbg=§ 1090
  |bbig=§ 1090
  |bdsg=§ 1090
  |besüg=§ 1090
  |bostrab=§ 1090
  |bpersvg=§ 1090 
  |brkg=§ 1090
  |btmg=§ 1090
  |bukg=§ 1090 
  |bwo=§ 1090
  |eggvg=§ 1090
  |erbstg=§ 1090
  |estdv=§ 1090
  |gkg=§ 1090
  |mabv=§ 1090
  |owig=§ 1090
  |sgb i=§ 1090
  |sgb ii=§ 1090
  |sgb iii=§ 1090
  |sgb iv=§ 1090
  |sgb v=§ 1090
  |sgb vi=§ 1090
  |sgb vii=§ 1090
  |sgb viii=§ 1090
  |sgb ix=§ 1090
  |sgb x=§ 1090
  |sgb xi=§ 1090
  |sgb xii=§ 1090
  |stvo=§ 1090
  |stvzo=§ 1090
  |ustg=§ 1090
  |ustdv=§ 1090
  |uwg=§ 1090
  |weg=§ 1090
  |#default=§ 1090
  }}
  |be=§ 1090
  |bw=§ 1090
  |hh=§ 1090
  |mv=§ 1090
  |ni=[15]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1090
  |sh=§ 1090
  |st=§ 1090
  |th=§ 1090
|by=§ 1090
|bb=§ 1090
|hb=§ 1090
|he=§ 1090
|nw=§ 1090
|sl=§ 1090
|revosax=§ 1090
|dejure=§ 1090
|buzer=§ 1090
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1090
 |§ 1090
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1090
 |§ 1090
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1090
 |§ 1090]
}}
||leer=§ 1090[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1090[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1090||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (beschränkte persönliche Dienstbarkeit), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1134
  |aeg=§ 1134   
  |ao=§ 1134
  |bbg=§ 1134
  |bbig=§ 1134
  |bdsg=§ 1134
  |besüg=§ 1134
  |bostrab=§ 1134
  |bpersvg=§ 1134 
  |brkg=§ 1134
  |btmg=§ 1134
  |bukg=§ 1134 
  |bwo=§ 1134
  |eggvg=§ 1134
  |erbstg=§ 1134
  |estdv=§ 1134
  |gkg=§ 1134
  |mabv=§ 1134
  |owig=§ 1134
  |sgb i=§ 1134
  |sgb ii=§ 1134
  |sgb iii=§ 1134
  |sgb iv=§ 1134
  |sgb v=§ 1134
  |sgb vi=§ 1134
  |sgb vii=§ 1134
  |sgb viii=§ 1134
  |sgb ix=§ 1134
  |sgb x=§ 1134
  |sgb xi=§ 1134
  |sgb xii=§ 1134
  |stvo=§ 1134
  |stvzo=§ 1134
  |ustg=§ 1134
  |ustdv=§ 1134
  |uwg=§ 1134
  |weg=§ 1134
  |#default=§ 1134
  }}
  |be=§ 1134
  |bw=§ 1134
  |hh=§ 1134
  |mv=§ 1134
  |ni=[16]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1134
  |sh=§ 1134
  |st=§ 1134
  |th=§ 1134
|by=§ 1134
|bb=§ 1134
|hb=§ 1134
|he=§ 1134
|nw=§ 1134
|sl=§ 1134
|revosax=§ 1134
|dejure=§ 1134
|buzer=§ 1134
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1134
 |§ 1134
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1134
 |§ 1134
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1134
 |§ 1134]
}}
||leer=§ 1134[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1134[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1134||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BGB (Gefährdung der Hypothek), {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1192
  |aeg=§ 1192   
  |ao=§ 1192
  |bbg=§ 1192
  |bbig=§ 1192
  |bdsg=§ 1192
  |besüg=§ 1192
  |bostrab=§ 1192
  |bpersvg=§ 1192 
  |brkg=§ 1192
  |btmg=§ 1192
  |bukg=§ 1192 
  |bwo=§ 1192
  |eggvg=§ 1192
  |erbstg=§ 1192
  |estdv=§ 1192
  |gkg=§ 1192
  |mabv=§ 1192
  |owig=§ 1192
  |sgb i=§ 1192
  |sgb ii=§ 1192
  |sgb iii=§ 1192
  |sgb iv=§ 1192
  |sgb v=§ 1192
  |sgb vi=§ 1192
  |sgb vii=§ 1192
  |sgb viii=§ 1192
  |sgb ix=§ 1192
  |sgb x=§ 1192
  |sgb xi=§ 1192
  |sgb xii=§ 1192
  |stvo=§ 1192
  |stvzo=§ 1192
  |ustg=§ 1192
  |ustdv=§ 1192
  |uwg=§ 1192
  |weg=§ 1192
  |#default=§ 1192
  }}
  |be=§ 1192
  |bw=§ 1192
  |hh=§ 1192
  |mv=§ 1192
  |ni=[17]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1192
  |sh=§ 1192
  |st=§ 1192
  |th=§ 1192
|by=§ 1192
|bb=§ 1192
|hb=§ 1192
|he=§ 1192
|nw=§ 1192
|sl=§ 1192
|revosax=§ 1192
|dejure=§ 1192
|buzer=§ 1192
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1192
 |§ 1192
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1192
 |§ 1192
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1192
 |§ 1192]
}}
||leer=§ 1192[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1192[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1192||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (Gefährdung der Grundschuld und Sicherungsgrundschuld) oder {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1227
  |aeg=§ 1227   
  |ao=§ 1227
  |bbg=§ 1227
  |bbig=§ 1227
  |bdsg=§ 1227
  |besüg=§ 1227
  |bostrab=§ 1227
  |bpersvg=§ 1227 
  |brkg=§ 1227
  |btmg=§ 1227
  |bukg=§ 1227 
  |bwo=§ 1227
  |eggvg=§ 1227
  |erbstg=§ 1227
  |estdv=§ 1227
  |gkg=§ 1227
  |mabv=§ 1227
  |owig=§ 1227
  |sgb i=§ 1227
  |sgb ii=§ 1227
  |sgb iii=§ 1227
  |sgb iv=§ 1227
  |sgb v=§ 1227
  |sgb vi=§ 1227
  |sgb vii=§ 1227
  |sgb viii=§ 1227
  |sgb ix=§ 1227
  |sgb x=§ 1227
  |sgb xi=§ 1227
  |sgb xii=§ 1227
  |stvo=§ 1227
  |stvzo=§ 1227
  |ustg=§ 1227
  |ustdv=§ 1227
  |uwg=§ 1227
  |weg=§ 1227
  |#default=§ 1227
  }}
  |be=§ 1227
  |bw=§ 1227
  |hh=§ 1227
  |mv=§ 1227
  |ni=[18]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1227
  |sh=§ 1227
  |st=§ 1227
  |th=§ 1227
|by=§ 1227
|bb=§ 1227
|hb=§ 1227
|he=§ 1227
|nw=§ 1227
|sl=§ 1227
|revosax=§ 1227
|dejure=§ 1227
|buzer=§ 1227
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1227
 |§ 1227
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1227
 |§ 1227
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1227
 |§ 1227]
}}
||leer=§ 1227[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1227[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1227||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB (Schutz des Pfandrechts).

Nach dem Gesetzeswortlaut („weitere“ Beeinträchtigung) soll eine in der Vergangenheit bereits stattgefundene oder noch fortbestehende rechtswidrige Beeinträchtigung Voraussetzung des Unterlassungsanspruchs sein. Jedoch erkennt die Rechtsprechung einen „vorbeugenden Abwehranspruch“ auch in Fällen an, in denen eine ernsthafte Beeinträchtigung erstmals unmittelbar droht, wenn eine erstmalige Rechtsverletzung ernsthaft zu besorgen ist.<ref>BGH, Urteil vom 10. April 1956, Az.: I ZR 165/54, BGHZ 2,394</ref> Er wird meist unpräzise als „vorbeugender Abwehranspruch“ bezeichnet. Die ernsthafte Gefahr einer bevorstehenden erstmaligen Beeinträchtigung kann dann aber nicht indiziell vermutet werden, sondern muss tatsächlich bestehen.

Wer in Allgemeinen Geschäftsbedingungen Klauseln, die nach den §{{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 307
  |aeg=§ 307   
  |ao=§ 307
  |bbg=§ 307
  |bbig=§ 307
  |bdsg=§ 307
  |besüg=§ 307
  |bostrab=§ 307
  |bpersvg=§ 307 
  |brkg=§ 307
  |btmg=§ 307
  |bukg=§ 307 
  |bwo=§ 307
  |eggvg=§ 307
  |erbstg=§ 307
  |estdv=§ 307
  |gkg=§ 307
  |mabv=§ 307
  |owig=§ 307
  |sgb i=§ 307
  |sgb ii=§ 307
  |sgb iii=§ 307
  |sgb iv=§ 307
  |sgb v=§ 307
  |sgb vi=§ 307
  |sgb vii=§ 307
  |sgb viii=§ 307
  |sgb ix=§ 307
  |sgb x=§ 307
  |sgb xi=§ 307
  |sgb xii=§ 307
  |stvo=§ 307
  |stvzo=§ 307
  |ustg=§ 307
  |ustdv=§ 307
  |uwg=§ 307
  |weg=§ 307
  |#default=§ 307
  }}
  |be=§ 307
  |bw=§ 307
  |hh=§ 307
  |mv=§ 307
  |ni=[19]
|rlp
  |rp|rlp=§ 307
  |sh=§ 307
  |st=§ 307
  |th=§ 307
|by=§ 307
|bb=§ 307
|hb=§ 307
|he=§ 307
|nw=§ 307
|sl=§ 307
|revosax=§ 307
|dejure=§ 307
|buzer=§ 307
|RIS-B={{#if: 
 |§ 307
 |§ 307
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 307
 |§ 307
}}
|LI={{#if: 
 |§ 307
 |§ 307]
}}
||leer=§ 307[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 307[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 307||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} bis {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 309
  |aeg=§ 309   
  |ao=§ 309
  |bbg=§ 309
  |bbig=§ 309
  |bdsg=§ 309
  |besüg=§ 309
  |bostrab=§ 309
  |bpersvg=§ 309 
  |brkg=§ 309
  |btmg=§ 309
  |bukg=§ 309 
  |bwo=§ 309
  |eggvg=§ 309
  |erbstg=§ 309
  |estdv=§ 309
  |gkg=§ 309
  |mabv=§ 309
  |owig=§ 309
  |sgb i=§ 309
  |sgb ii=§ 309
  |sgb iii=§ 309
  |sgb iv=§ 309
  |sgb v=§ 309
  |sgb vi=§ 309
  |sgb vii=§ 309
  |sgb viii=§ 309
  |sgb ix=§ 309
  |sgb x=§ 309
  |sgb xi=§ 309
  |sgb xii=§ 309
  |stvo=§ 309
  |stvzo=§ 309
  |ustg=§ 309
  |ustdv=§ 309
  |uwg=§ 309
  |weg=§ 309
  |#default=§ 309
  }}
  |be=§ 309
  |bw=§ 309
  |hh=§ 309
  |mv=§ 309
  |ni=[20]
|rlp
  |rp|rlp=§ 309
  |sh=§ 309
  |st=§ 309
  |th=§ 309
|by=§ 309
|bb=§ 309
|hb=§ 309
|he=§ 309
|nw=§ 309
|sl=§ 309
|revosax=§ 309
|dejure=§ 309
|buzer=§ 309
|RIS-B={{#if: 
 |§ 309
 |§ 309
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 309
 |§ 309
}}
|LI={{#if: 
 |§ 309
 |§ 309]
}}
||leer=§ 309[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 309[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 309||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB unwirksam sind, verwendet oder für den rechtsgeschäftlichen Verkehr empfiehlt, kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: uklag
  |hoai=§ 1
  |aeg=§ 1   
  |ao=§ 1
  |bbg=§ 1
  |bbig=§ 1
  |bdsg=§ 1
  |besüg=§ 1
  |bostrab=§ 1
  |bpersvg=§ 1 
  |brkg=§ 1
  |btmg=§ 1
  |bukg=§ 1 
  |bwo=§ 1
  |eggvg=§ 1
  |erbstg=§ 1
  |estdv=§ 1
  |gkg=§ 1
  |mabv=§ 1
  |owig=§ 1
  |sgb i=§ 1
  |sgb ii=§ 1
  |sgb iii=§ 1
  |sgb iv=§ 1
  |sgb v=§ 1
  |sgb vi=§ 1
  |sgb vii=§ 1
  |sgb viii=§ 1
  |sgb ix=§ 1
  |sgb x=§ 1
  |sgb xi=§ 1
  |sgb xii=§ 1
  |stvo=§ 1
  |stvzo=§ 1
  |ustg=§ 1
  |ustdv=§ 1
  |uwg=§ 1
  |weg=§ 1
  |#default=§ 1
  }}
  |be=§ 1
  |bw=§ 1
  |hh=§ 1
  |mv=§ 1
  |ni=[21]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1
  |sh=§ 1
  |st=§ 1
  |th=§ 1
|by=§ 1
|bb=§ 1
|hb=§ 1
|he=§ 1
|nw=§ 1
|sl=§ 1
|revosax=§ 1
|dejure=§ 1
|buzer=§ 1
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1
 |§ 1
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1
 |§ 1
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1
 |§ 1]
}}
||leer=§ 1[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uklag||[Gesetz fehlt]}} UKlaG auf Unterlassung und im Fall des Empfehlens auch auf Widerruf in Anspruch genommen werden.

Urheber-, Patent- und Markenrecht

Eine große wirtschaftliche Bedeutung haben die Unterlassungsansprüche bei der Verletzung von geistigem Eigentum. Mit der dem ihm eigeräumten Recht auf Unterlassung kann sich der Rechtsinhaber beispielsweise gegen illegale Downloads aus dem Internet (Musik-, Video- oder Filmdateien, Filesharing) durch Abmahnung nebst Unterlassungserklärung wehren. Normadressaten der das geistige Eigentum schützenden Gesetze sind hier nicht die Störer, sondern die so genannten Verletzer.

Wer das Urheberrecht widerrechtlich verletzt, kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: urhg
  |hoai=§ 97
  |aeg=§ 97   
  |ao=§ 97
  |bbg=§ 97
  |bbig=§ 97
  |bdsg=§ 97
  |besüg=§ 97
  |bostrab=§ 97
  |bpersvg=§ 97 
  |brkg=§ 97
  |btmg=§ 97
  |bukg=§ 97 
  |bwo=§ 97
  |eggvg=§ 97
  |erbstg=§ 97
  |estdv=§ 97
  |gkg=§ 97
  |mabv=§ 97
  |owig=§ 97
  |sgb i=§ 97
  |sgb ii=§ 97
  |sgb iii=§ 97
  |sgb iv=§ 97
  |sgb v=§ 97
  |sgb vi=§ 97
  |sgb vii=§ 97
  |sgb viii=§ 97
  |sgb ix=§ 97
  |sgb x=§ 97
  |sgb xi=§ 97
  |sgb xii=§ 97
  |stvo=§ 97
  |stvzo=§ 97
  |ustg=§ 97
  |ustdv=§ 97
  |uwg=§ 97
  |weg=§ 97
  |#default=§ 97
  }}
  |be=§ 97
  |bw=§ 97
  |hh=§ 97
  |mv=§ 97
  |ni=[22]
|rlp
  |rp|rlp=§ 97
  |sh=§ 97
  |st=§ 97
  |th=§ 97
|by=§ 97
|bb=§ 97
|hb=§ 97
|he=§ 97
|nw=§ 97
|sl=§ 97
|revosax=§ 97
|dejure=§ 97
|buzer=§ 97
|RIS-B={{#if: 
 |§ 97
 |§ 97
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 97
 |§ 97
}}
|LI={{#if: 
 |§ 97
 |§ 97]
}}
||leer=§ 97[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 97[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 97||[Paragraf fehlt]}}{{#if: urhg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 UrhG vom Urheber auf Beseitigung der Beeinträchtigung, bei Wiederholungsgefahr auf Unterlassung in Anspruch genommen werden. Der Anspruch auf Unterlassung besteht auch dann, wenn eine Zuwiderhandlung erstmals droht. Die Unterlassung ist daran zu erkennen, dass der Verletzer künftig von Urheberrechtsverletzungen absieht. Wer gegen {{#switch: juris

|juris={{#switch: urhg
  |hoai=§ 95b
  |aeg=§ 95b   
  |ao=§ 95b
  |bbg=§ 95b
  |bbig=§ 95b
  |bdsg=§ 95b
  |besüg=§ 95b
  |bostrab=§ 95b
  |bpersvg=§ 95b 
  |brkg=§ 95b
  |btmg=§ 95b
  |bukg=§ 95b 
  |bwo=§ 95b
  |eggvg=§ 95b
  |erbstg=§ 95b
  |estdv=§ 95b
  |gkg=§ 95b
  |mabv=§ 95b
  |owig=§ 95b
  |sgb i=§ 95b
  |sgb ii=§ 95b
  |sgb iii=§ 95b
  |sgb iv=§ 95b
  |sgb v=§ 95b
  |sgb vi=§ 95b
  |sgb vii=§ 95b
  |sgb viii=§ 95b
  |sgb ix=§ 95b
  |sgb x=§ 95b
  |sgb xi=§ 95b
  |sgb xii=§ 95b
  |stvo=§ 95b
  |stvzo=§ 95b
  |ustg=§ 95b
  |ustdv=§ 95b
  |uwg=§ 95b
  |weg=§ 95b
  |#default=§ 95b
  }}
  |be=§ 95b
  |bw=§ 95b
  |hh=§ 95b
  |mv=§ 95b
  |ni=[23]
|rlp
  |rp|rlp=§ 95b
  |sh=§ 95b
  |st=§ 95b
  |th=§ 95b
|by=§ 95b
|bb=§ 95b
|hb=§ 95b
|he=§ 95b
|nw=§ 95b
|sl=§ 95b
|revosax=§ 95b
|dejure=§ 95b
|buzer=§ 95b
|RIS-B={{#if: 
 |§ 95b
 |§ 95b
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 95b
 |§ 95b
}}
|LI={{#if: 
 |§ 95b
 |§ 95b]
}}
||leer=§ 95b[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 95b[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 95b||[Paragraf fehlt]}}{{#if: urhg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 UrhG verstößt, kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: uklag
  |hoai=§ 2a
  |aeg=§ 2a   
  |ao=§ 2a
  |bbg=§ 2a
  |bbig=§ 2a
  |bdsg=§ 2a
  |besüg=§ 2a
  |bostrab=§ 2a
  |bpersvg=§ 2a 
  |brkg=§ 2a
  |btmg=§ 2a
  |bukg=§ 2a 
  |bwo=§ 2a
  |eggvg=§ 2a
  |erbstg=§ 2a
  |estdv=§ 2a
  |gkg=§ 2a
  |mabv=§ 2a
  |owig=§ 2a
  |sgb i=§ 2a
  |sgb ii=§ 2a
  |sgb iii=§ 2a
  |sgb iv=§ 2a
  |sgb v=§ 2a
  |sgb vi=§ 2a
  |sgb vii=§ 2a
  |sgb viii=§ 2a
  |sgb ix=§ 2a
  |sgb x=§ 2a
  |sgb xi=§ 2a
  |sgb xii=§ 2a
  |stvo=§ 2a
  |stvzo=§ 2a
  |ustg=§ 2a
  |ustdv=§ 2a
  |uwg=§ 2a
  |weg=§ 2a
  |#default=§ 2a
  }}
  |be=§ 2a
  |bw=§ 2a
  |hh=§ 2a
  |mv=§ 2a
  |ni=[24]
|rlp
  |rp|rlp=§ 2a
  |sh=§ 2a
  |st=§ 2a
  |th=§ 2a
|by=§ 2a
|bb=§ 2a
|hb=§ 2a
|he=§ 2a
|nw=§ 2a
|sl=§ 2a
|revosax=§ 2a
|dejure=§ 2a
|buzer=§ 2a
|RIS-B={{#if: 
 |§ 2a
 |§ 2a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 2a
 |§ 2a
}}
|LI={{#if: 
 |§ 2a
 |§ 2a]
}}
||leer=§ 2a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 2a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 2a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uklag||[Gesetz fehlt]}} UKlaG auf Unterlassung in Anspruch genommen werden.

Eine vergleichbare Unterlassungsnorm enthält {{#switch: juris

|juris={{#switch: patg
  |hoai=§ 139
  |aeg=§ 139   
  |ao=§ 139
  |bbg=§ 139
  |bbig=§ 139
  |bdsg=§ 139
  |besüg=§ 139
  |bostrab=§ 139
  |bpersvg=§ 139 
  |brkg=§ 139
  |btmg=§ 139
  |bukg=§ 139 
  |bwo=§ 139
  |eggvg=§ 139
  |erbstg=§ 139
  |estdv=§ 139
  |gkg=§ 139
  |mabv=§ 139
  |owig=§ 139
  |sgb i=§ 139
  |sgb ii=§ 139
  |sgb iii=§ 139
  |sgb iv=§ 139
  |sgb v=§ 139
  |sgb vi=§ 139
  |sgb vii=§ 139
  |sgb viii=§ 139
  |sgb ix=§ 139
  |sgb x=§ 139
  |sgb xi=§ 139
  |sgb xii=§ 139
  |stvo=§ 139
  |stvzo=§ 139
  |ustg=§ 139
  |ustdv=§ 139
  |uwg=§ 139
  |weg=§ 139
  |#default=§ 139
  }}
  |be=§ 139
  |bw=§ 139
  |hh=§ 139
  |mv=§ 139
  |ni=[25]
|rlp
  |rp|rlp=§ 139
  |sh=§ 139
  |st=§ 139
  |th=§ 139
|by=§ 139
|bb=§ 139
|hb=§ 139
|he=§ 139
|nw=§ 139
|sl=§ 139
|revosax=§ 139
|dejure=§ 139
|buzer=§ 139
|RIS-B={{#if: 
 |§ 139
 |§ 139
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 139
 |§ 139
}}
|LI={{#if: 
 |§ 139
 |§ 139]
}}
||leer=§ 139[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 139[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 139||[Paragraf fehlt]}}{{#if: patg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 PatG für Patente, {{#switch: juris

|juris={{#switch: markeng
  |hoai=§ 14
  |aeg=§ 14   
  |ao=§ 14
  |bbg=§ 14
  |bbig=§ 14
  |bdsg=§ 14
  |besüg=§ 14
  |bostrab=§ 14
  |bpersvg=§ 14 
  |brkg=§ 14
  |btmg=§ 14
  |bukg=§ 14 
  |bwo=§ 14
  |eggvg=§ 14
  |erbstg=§ 14
  |estdv=§ 14
  |gkg=§ 14
  |mabv=§ 14
  |owig=§ 14
  |sgb i=§ 14
  |sgb ii=§ 14
  |sgb iii=§ 14
  |sgb iv=§ 14
  |sgb v=§ 14
  |sgb vi=§ 14
  |sgb vii=§ 14
  |sgb viii=§ 14
  |sgb ix=§ 14
  |sgb x=§ 14
  |sgb xi=§ 14
  |sgb xii=§ 14
  |stvo=§ 14
  |stvzo=§ 14
  |ustg=§ 14
  |ustdv=§ 14
  |uwg=§ 14
  |weg=§ 14
  |#default=§ 14
  }}
  |be=§ 14
  |bw=§ 14
  |hh=§ 14
  |mv=§ 14
  |ni=[26]
|rlp
  |rp|rlp=§ 14
  |sh=§ 14
  |st=§ 14
  |th=§ 14
|by=§ 14
|bb=§ 14
|hb=§ 14
|he=§ 14
|nw=§ 14
|sl=§ 14
|revosax=§ 14
|dejure=§ 14
|buzer=§ 14
|RIS-B={{#if: 
 |§ 14
 |§ 14
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 14
 |§ 14
}}
|LI={{#if: 
 |§ 14
 |§ 14]
}}
||leer=§ 14[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 14[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 14||[Paragraf fehlt]}}{{#if: markeng||[Gesetz fehlt]}} MarkenG für Marken, {{#switch: juris

|juris={{#switch: markeng
  |hoai=§ 15
  |aeg=§ 15   
  |ao=§ 15
  |bbg=§ 15
  |bbig=§ 15
  |bdsg=§ 15
  |besüg=§ 15
  |bostrab=§ 15
  |bpersvg=§ 15 
  |brkg=§ 15
  |btmg=§ 15
  |bukg=§ 15 
  |bwo=§ 15
  |eggvg=§ 15
  |erbstg=§ 15
  |estdv=§ 15
  |gkg=§ 15
  |mabv=§ 15
  |owig=§ 15
  |sgb i=§ 15
  |sgb ii=§ 15
  |sgb iii=§ 15
  |sgb iv=§ 15
  |sgb v=§ 15
  |sgb vi=§ 15
  |sgb vii=§ 15
  |sgb viii=§ 15
  |sgb ix=§ 15
  |sgb x=§ 15
  |sgb xi=§ 15
  |sgb xii=§ 15
  |stvo=§ 15
  |stvzo=§ 15
  |ustg=§ 15
  |ustdv=§ 15
  |uwg=§ 15
  |weg=§ 15
  |#default=§ 15
  }}
  |be=§ 15
  |bw=§ 15
  |hh=§ 15
  |mv=§ 15
  |ni=[27]
|rlp
  |rp|rlp=§ 15
  |sh=§ 15
  |st=§ 15
  |th=§ 15
|by=§ 15
|bb=§ 15
|hb=§ 15
|he=§ 15
|nw=§ 15
|sl=§ 15
|revosax=§ 15
|dejure=§ 15
|buzer=§ 15
|RIS-B={{#if: 
 |§ 15
 |§ 15
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 15
 |§ 15
}}
|LI={{#if: 
 |§ 15
 |§ 15]
}}
||leer=§ 15[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 15[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 15||[Paragraf fehlt]}}{{#if: markeng||[Gesetz fehlt]}} MarkenG für eine geschäftliche Bezeichnung sowie {{#switch: juris

|juris={{#switch: gebrmg
  |hoai=§ 24
  |aeg=§ 24   
  |ao=§ 24
  |bbg=§ 24
  |bbig=§ 24
  |bdsg=§ 24
  |besüg=§ 24
  |bostrab=§ 24
  |bpersvg=§ 24 
  |brkg=§ 24
  |btmg=§ 24
  |bukg=§ 24 
  |bwo=§ 24
  |eggvg=§ 24
  |erbstg=§ 24
  |estdv=§ 24
  |gkg=§ 24
  |mabv=§ 24
  |owig=§ 24
  |sgb i=§ 24
  |sgb ii=§ 24
  |sgb iii=§ 24
  |sgb iv=§ 24
  |sgb v=§ 24
  |sgb vi=§ 24
  |sgb vii=§ 24
  |sgb viii=§ 24
  |sgb ix=§ 24
  |sgb x=§ 24
  |sgb xi=§ 24
  |sgb xii=§ 24
  |stvo=§ 24
  |stvzo=§ 24
  |ustg=§ 24
  |ustdv=§ 24
  |uwg=§ 24
  |weg=§ 24
  |#default=§ 24
  }}
  |be=§ 24
  |bw=§ 24
  |hh=§ 24
  |mv=§ 24
  |ni=[28]
|rlp
  |rp|rlp=§ 24
  |sh=§ 24
  |st=§ 24
  |th=§ 24
|by=§ 24
|bb=§ 24
|hb=§ 24
|he=§ 24
|nw=§ 24
|sl=§ 24
|revosax=§ 24
|dejure=§ 24
|buzer=§ 24
|RIS-B={{#if: 
 |§ 24
 |§ 24
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 24
 |§ 24
}}
|LI={{#if: 
 |§ 24
 |§ 24]
}}
||leer=§ 24[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 24[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 24||[Paragraf fehlt]}}{{#if: gebrmg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 GebrMG für Gebrauchsmuster.

Handelsrecht

Wer in seinen Rechten dadurch verletzt wird, dass ein anderer einen Firmennamen unbefugt gebraucht, kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 37
  |aeg=§ 37   
  |ao=§ 37
  |bbg=§ 37
  |bbig=§ 37
  |bdsg=§ 37
  |besüg=§ 37
  |bostrab=§ 37
  |bpersvg=§ 37 
  |brkg=§ 37
  |btmg=§ 37
  |bukg=§ 37 
  |bwo=§ 37
  |eggvg=§ 37
  |erbstg=§ 37
  |estdv=§ 37
  |gkg=§ 37
  |mabv=§ 37
  |owig=§ 37
  |sgb i=§ 37
  |sgb ii=§ 37
  |sgb iii=§ 37
  |sgb iv=§ 37
  |sgb v=§ 37
  |sgb vi=§ 37
  |sgb vii=§ 37
  |sgb viii=§ 37
  |sgb ix=§ 37
  |sgb x=§ 37
  |sgb xi=§ 37
  |sgb xii=§ 37
  |stvo=§ 37
  |stvzo=§ 37
  |ustg=§ 37
  |ustdv=§ 37
  |uwg=§ 37
  |weg=§ 37
  |#default=§ 37
  }}
  |be=§ 37
  |bw=§ 37
  |hh=§ 37
  |mv=§ 37
  |ni=[29]
|rlp
  |rp|rlp=§ 37
  |sh=§ 37
  |st=§ 37
  |th=§ 37
|by=§ 37
|bb=§ 37
|hb=§ 37
|he=§ 37
|nw=§ 37
|sl=§ 37
|revosax=§ 37
|dejure=§ 37
|buzer=§ 37
|RIS-B={{#if: 
 |§ 37
 |§ 37
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 37
 |§ 37
}}
|LI={{#if: 
 |§ 37
 |§ 37]
}}
||leer=§ 37[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 37[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 37||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 HGB von diesem die Unterlassung des Gebrauchs der Firma verlangen. Bei dieser firmenrechtlichen Unterlassungsklage scheinen sich formelles und materielles Firmenrecht zu berühren. Es handelt sich um die Parallelvorschrift zu § 12 BGB bei Privatpersonen.

Der Vorstand ist der Aktiengesellschaft zur Loyalität verpflichtet. Verletzt er die dem Unternehmen gegenüber bestehende allgemeine Treuepflicht, kann er auf Unterlassung in Anspruch genommen werden. Besondere Ausprägungen der Treuepflicht sind das Wettbewerbsverbot ({{#switch: juris

|juris={{#switch: aktg
  |hoai=§ 88
  |aeg=§ 88   
  |ao=§ 88
  |bbg=§ 88
  |bbig=§ 88
  |bdsg=§ 88
  |besüg=§ 88
  |bostrab=§ 88
  |bpersvg=§ 88 
  |brkg=§ 88
  |btmg=§ 88
  |bukg=§ 88 
  |bwo=§ 88
  |eggvg=§ 88
  |erbstg=§ 88
  |estdv=§ 88
  |gkg=§ 88
  |mabv=§ 88
  |owig=§ 88
  |sgb i=§ 88
  |sgb ii=§ 88
  |sgb iii=§ 88
  |sgb iv=§ 88
  |sgb v=§ 88
  |sgb vi=§ 88
  |sgb vii=§ 88
  |sgb viii=§ 88
  |sgb ix=§ 88
  |sgb x=§ 88
  |sgb xi=§ 88
  |sgb xii=§ 88
  |stvo=§ 88
  |stvzo=§ 88
  |ustg=§ 88
  |ustdv=§ 88
  |uwg=§ 88
  |weg=§ 88
  |#default=§ 88
  }}
  |be=§ 88
  |bw=§ 88
  |hh=§ 88
  |mv=§ 88
  |ni=[30]
|rlp
  |rp|rlp=§ 88
  |sh=§ 88
  |st=§ 88
  |th=§ 88
|by=§ 88
|bb=§ 88
|hb=§ 88
|he=§ 88
|nw=§ 88
|sl=§ 88
|revosax=§ 88
|dejure=§ 88
|buzer=§ 88
|RIS-B={{#if: 
 |§ 88
 |§ 88
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 88
 |§ 88
}}
|LI={{#if: 
 |§ 88
 |§ 88]
}}
||leer=§ 88[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 88[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 88||[Paragraf fehlt]}}{{#if: aktg||[Gesetz fehlt]}} AktG) und die Verschwiegenheitspflicht ({{#switch: juris

|juris={{#switch: aktg
  |hoai=§ 93
  |aeg=§ 93   
  |ao=§ 93
  |bbg=§ 93
  |bbig=§ 93
  |bdsg=§ 93
  |besüg=§ 93
  |bostrab=§ 93
  |bpersvg=§ 93 
  |brkg=§ 93
  |btmg=§ 93
  |bukg=§ 93 
  |bwo=§ 93
  |eggvg=§ 93
  |erbstg=§ 93
  |estdv=§ 93
  |gkg=§ 93
  |mabv=§ 93
  |owig=§ 93
  |sgb i=§ 93
  |sgb ii=§ 93
  |sgb iii=§ 93
  |sgb iv=§ 93
  |sgb v=§ 93
  |sgb vi=§ 93
  |sgb vii=§ 93
  |sgb viii=§ 93
  |sgb ix=§ 93
  |sgb x=§ 93
  |sgb xi=§ 93
  |sgb xii=§ 93
  |stvo=§ 93
  |stvzo=§ 93
  |ustg=§ 93
  |ustdv=§ 93
  |uwg=§ 93
  |weg=§ 93
  |#default=§ 93
  }}
  |be=§ 93
  |bw=§ 93
  |hh=§ 93
  |mv=§ 93
  |ni=[31]
|rlp
  |rp|rlp=§ 93
  |sh=§ 93
  |st=§ 93
  |th=§ 93
|by=§ 93
|bb=§ 93
|hb=§ 93
|he=§ 93
|nw=§ 93
|sl=§ 93
|revosax=§ 93
|dejure=§ 93
|buzer=§ 93
|RIS-B={{#if: 
 |§ 93
 |§ 93
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 93
 |§ 93
}}
|LI={{#if: 
 |§ 93
 |§ 93]
}}
||leer=§ 93[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 93[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 93||[Paragraf fehlt]}}{{#if: aktg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 AktG).

Wettbewerbsrecht

Gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 3
  |aeg=§ 3   
  |ao=§ 3
  |bbg=§ 3
  |bbig=§ 3
  |bdsg=§ 3
  |besüg=§ 3
  |bostrab=§ 3
  |bpersvg=§ 3 
  |brkg=§ 3
  |btmg=§ 3
  |bukg=§ 3 
  |bwo=§ 3
  |eggvg=§ 3
  |erbstg=§ 3
  |estdv=§ 3
  |gkg=§ 3
  |mabv=§ 3
  |owig=§ 3
  |sgb i=§ 3
  |sgb ii=§ 3
  |sgb iii=§ 3
  |sgb iv=§ 3
  |sgb v=§ 3
  |sgb vi=§ 3
  |sgb vii=§ 3
  |sgb viii=§ 3
  |sgb ix=§ 3
  |sgb x=§ 3
  |sgb xi=§ 3
  |sgb xii=§ 3
  |stvo=§ 3
  |stvzo=§ 3
  |ustg=§ 3
  |ustdv=§ 3
  |uwg=§ 3
  |weg=§ 3
  |#default=§ 3
  }}
  |be=§ 3
  |bw=§ 3
  |hh=§ 3
  |mv=§ 3
  |ni=[32]
|rlp
  |rp|rlp=§ 3
  |sh=§ 3
  |st=§ 3
  |th=§ 3
|by=§ 3
|bb=§ 3
|hb=§ 3
|he=§ 3
|nw=§ 3
|sl=§ 3
|revosax=§ 3
|dejure=§ 3
|buzer=§ 3
|RIS-B={{#if: 
 |§ 3
 |§ 3
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 3
 |§ 3
}}
|LI={{#if: 
 |§ 3
 |§ 3]
}}
||leer=§ 3[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 3[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 3||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} UWG sind unlautere geschäftliche Handlungen unzulässig; {{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 5a
  |aeg=§ 5a   
  |ao=§ 5a
  |bbg=§ 5a
  |bbig=§ 5a
  |bdsg=§ 5a
  |besüg=§ 5a
  |bostrab=§ 5a
  |bpersvg=§ 5a 
  |brkg=§ 5a
  |btmg=§ 5a
  |bukg=§ 5a 
  |bwo=§ 5a
  |eggvg=§ 5a
  |erbstg=§ 5a
  |estdv=§ 5a
  |gkg=§ 5a
  |mabv=§ 5a
  |owig=§ 5a
  |sgb i=§ 5a
  |sgb ii=§ 5a
  |sgb iii=§ 5a
  |sgb iv=§ 5a
  |sgb v=§ 5a
  |sgb vi=§ 5a
  |sgb vii=§ 5a
  |sgb viii=§ 5a
  |sgb ix=§ 5a
  |sgb x=§ 5a
  |sgb xi=§ 5a
  |sgb xii=§ 5a
  |stvo=§ 5a
  |stvzo=§ 5a
  |ustg=§ 5a
  |ustdv=§ 5a
  |uwg=§ 5a
  |weg=§ 5a
  |#default=§ 5a
  }}
  |be=§ 5a
  |bw=§ 5a
  |hh=§ 5a
  |mv=§ 5a
  |ni=[33]
|rlp
  |rp|rlp=§ 5a
  |sh=§ 5a
  |st=§ 5a
  |th=§ 5a
|by=§ 5a
|bb=§ 5a
|hb=§ 5a
|he=§ 5a
|nw=§ 5a
|sl=§ 5a
|revosax=§ 5a
|dejure=§ 5a
|buzer=§ 5a
|RIS-B={{#if: 
 |§ 5a
 |§ 5a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 5a
 |§ 5a
}}
|LI={{#if: 
 |§ 5a
 |§ 5a]
}}
||leer=§ 5a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 5a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 5a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} UWG behandelt die Irreführung durch Unterlassen, etwa das Verschweigen einer Tatsache oder die irreführende Werbung. Der Verletzer kann gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 8
  |aeg=§ 8   
  |ao=§ 8
  |bbg=§ 8
  |bbig=§ 8
  |bdsg=§ 8
  |besüg=§ 8
  |bostrab=§ 8
  |bpersvg=§ 8 
  |brkg=§ 8
  |btmg=§ 8
  |bukg=§ 8 
  |bwo=§ 8
  |eggvg=§ 8
  |erbstg=§ 8
  |estdv=§ 8
  |gkg=§ 8
  |mabv=§ 8
  |owig=§ 8
  |sgb i=§ 8
  |sgb ii=§ 8
  |sgb iii=§ 8
  |sgb iv=§ 8
  |sgb v=§ 8
  |sgb vi=§ 8
  |sgb vii=§ 8
  |sgb viii=§ 8
  |sgb ix=§ 8
  |sgb x=§ 8
  |sgb xi=§ 8
  |sgb xii=§ 8
  |stvo=§ 8
  |stvzo=§ 8
  |ustg=§ 8
  |ustdv=§ 8
  |uwg=§ 8
  |weg=§ 8
  |#default=§ 8
  }}
  |be=§ 8
  |bw=§ 8
  |hh=§ 8
  |mv=§ 8
  |ni=[34]
|rlp
  |rp|rlp=§ 8
  |sh=§ 8
  |st=§ 8
  |th=§ 8
|by=§ 8
|bb=§ 8
|hb=§ 8
|he=§ 8
|nw=§ 8
|sl=§ 8
|revosax=§ 8
|dejure=§ 8
|buzer=§ 8
|RIS-B={{#if: 
 |§ 8
 |§ 8
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 8
 |§ 8
}}
|LI={{#if: 
 |§ 8
 |§ 8]
}}
||leer=§ 8[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 8[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 8||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} UWG auf Beseitigung und – bei Wiederholungsgefahr – auf Unterlassung in Anspruch genommen werden. Unlauterer Wettbewerb kann neben der Unterlassung auch zivilrechtliche Ansprüche auf Schadensersatz ({{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 9
  |aeg=§ 9   
  |ao=§ 9
  |bbg=§ 9
  |bbig=§ 9
  |bdsg=§ 9
  |besüg=§ 9
  |bostrab=§ 9
  |bpersvg=§ 9 
  |brkg=§ 9
  |btmg=§ 9
  |bukg=§ 9 
  |bwo=§ 9
  |eggvg=§ 9
  |erbstg=§ 9
  |estdv=§ 9
  |gkg=§ 9
  |mabv=§ 9
  |owig=§ 9
  |sgb i=§ 9
  |sgb ii=§ 9
  |sgb iii=§ 9
  |sgb iv=§ 9
  |sgb v=§ 9
  |sgb vi=§ 9
  |sgb vii=§ 9
  |sgb viii=§ 9
  |sgb ix=§ 9
  |sgb x=§ 9
  |sgb xi=§ 9
  |sgb xii=§ 9
  |stvo=§ 9
  |stvzo=§ 9
  |ustg=§ 9
  |ustdv=§ 9
  |uwg=§ 9
  |weg=§ 9
  |#default=§ 9
  }}
  |be=§ 9
  |bw=§ 9
  |hh=§ 9
  |mv=§ 9
  |ni=[35]
|rlp
  |rp|rlp=§ 9
  |sh=§ 9
  |st=§ 9
  |th=§ 9
|by=§ 9
|bb=§ 9
|hb=§ 9
|he=§ 9
|nw=§ 9
|sl=§ 9
|revosax=§ 9
|dejure=§ 9
|buzer=§ 9
|RIS-B={{#if: 
 |§ 9
 |§ 9
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 9
 |§ 9
}}
|LI={{#if: 
 |§ 9
 |§ 9]
}}
||leer=§ 9[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 9[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 9||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} UWG), Gewinnabschöpfung ({{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 10
  |aeg=§ 10   
  |ao=§ 10
  |bbg=§ 10
  |bbig=§ 10
  |bdsg=§ 10
  |besüg=§ 10
  |bostrab=§ 10
  |bpersvg=§ 10 
  |brkg=§ 10
  |btmg=§ 10
  |bukg=§ 10 
  |bwo=§ 10
  |eggvg=§ 10
  |erbstg=§ 10
  |estdv=§ 10
  |gkg=§ 10
  |mabv=§ 10
  |owig=§ 10
  |sgb i=§ 10
  |sgb ii=§ 10
  |sgb iii=§ 10
  |sgb iv=§ 10
  |sgb v=§ 10
  |sgb vi=§ 10
  |sgb vii=§ 10
  |sgb viii=§ 10
  |sgb ix=§ 10
  |sgb x=§ 10
  |sgb xi=§ 10
  |sgb xii=§ 10
  |stvo=§ 10
  |stvzo=§ 10
  |ustg=§ 10
  |ustdv=§ 10
  |uwg=§ 10
  |weg=§ 10
  |#default=§ 10
  }}
  |be=§ 10
  |bw=§ 10
  |hh=§ 10
  |mv=§ 10
  |ni=[36]
|rlp
  |rp|rlp=§ 10
  |sh=§ 10
  |st=§ 10
  |th=§ 10
|by=§ 10
|bb=§ 10
|hb=§ 10
|he=§ 10
|nw=§ 10
|sl=§ 10
|revosax=§ 10
|dejure=§ 10
|buzer=§ 10
|RIS-B={{#if: 
 |§ 10
 |§ 10
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 10
 |§ 10
}}
|LI={{#if: 
 |§ 10
 |§ 10]
}}
||leer=§ 10[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 10[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 10||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} UWG) oder Erstattung der Abmahnkosten ({{#switch: juris

|juris={{#switch: uwg_2004
  |hoai=§ 12
  |aeg=§ 12   
  |ao=§ 12
  |bbg=§ 12
  |bbig=§ 12
  |bdsg=§ 12
  |besüg=§ 12
  |bostrab=§ 12
  |bpersvg=§ 12 
  |brkg=§ 12
  |btmg=§ 12
  |bukg=§ 12 
  |bwo=§ 12
  |eggvg=§ 12
  |erbstg=§ 12
  |estdv=§ 12
  |gkg=§ 12
  |mabv=§ 12
  |owig=§ 12
  |sgb i=§ 12
  |sgb ii=§ 12
  |sgb iii=§ 12
  |sgb iv=§ 12
  |sgb v=§ 12
  |sgb vi=§ 12
  |sgb vii=§ 12
  |sgb viii=§ 12
  |sgb ix=§ 12
  |sgb x=§ 12
  |sgb xi=§ 12
  |sgb xii=§ 12
  |stvo=§ 12
  |stvzo=§ 12
  |ustg=§ 12
  |ustdv=§ 12
  |uwg=§ 12
  |weg=§ 12
  |#default=§ 12
  }}
  |be=§ 12
  |bw=§ 12
  |hh=§ 12
  |mv=§ 12
  |ni=[37]
|rlp
  |rp|rlp=§ 12
  |sh=§ 12
  |st=§ 12
  |th=§ 12
|by=§ 12
|bb=§ 12
|hb=§ 12
|he=§ 12
|nw=§ 12
|sl=§ 12
|revosax=§ 12
|dejure=§ 12
|buzer=§ 12
|RIS-B={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LI={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12]
}}
||leer=§ 12[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 12[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 12||[Paragraf fehlt]}}{{#if: uwg_2004||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 UWG) auslösen.

Medienrecht

Im Medienzivilrecht ist der Unterlassungsanspruch praktisch der wichtigste Rechtsanspruch. Gerade bei Berichterstattungen in Massenmedien macht eine nachträgliche Geldentschädigung keinen Sinn. Das Ansehen der betroffenen Person wurde dann unwiderruflich beeinträchtigt. Deshalb wird hier oft im Vorfeld versucht, die Berichterstattung im Wege des vorbeugenden Rechtsschutzes zu verhindern.

Den Unterlassungsanspruch kann jeder geltend machen, der individuell durch eine unzulässige Äußerung in der Medienberichterstattung, sei es durch eine Tatsachenbehauptung oder eine Meinungsäußerung, in seinem Persönlichkeitsrecht, oder eine Bildnisveröffentlichung betroffen ist. Die Störung muss widerrechtlich sein, so dass eine Verletzung einer geschützten Rechtsposition zu befürchten ist. Hier muss im Einzelnen zwischen dem Persönlichkeitsrecht des Betroffenen und den Grundrechten des Äußernden abgewogen werden.

Anspruchsgegner ist nicht nur derjenige, der die Äußerung unmittelbar tätigt, sondern ggf. auch der Verbreiter der Äußerung (Verbreiterhaftung), also z. B. der Verlag, Rundfunkveranstalter usw. (siehe Presserecht).

Je nach betroffenem Recht sind unterschiedliche Verletzungstatbestände zu unterscheiden:

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 823
  |aeg=§ 823   
  |ao=§ 823
  |bbg=§ 823
  |bbig=§ 823
  |bdsg=§ 823
  |besüg=§ 823
  |bostrab=§ 823
  |bpersvg=§ 823 
  |brkg=§ 823
  |btmg=§ 823
  |bukg=§ 823 
  |bwo=§ 823
  |eggvg=§ 823
  |erbstg=§ 823
  |estdv=§ 823
  |gkg=§ 823
  |mabv=§ 823
  |owig=§ 823
  |sgb i=§ 823
  |sgb ii=§ 823
  |sgb iii=§ 823
  |sgb iv=§ 823
  |sgb v=§ 823
  |sgb vi=§ 823
  |sgb vii=§ 823
  |sgb viii=§ 823
  |sgb ix=§ 823
  |sgb x=§ 823
  |sgb xi=§ 823
  |sgb xii=§ 823
  |stvo=§ 823
  |stvzo=§ 823
  |ustg=§ 823
  |ustdv=§ 823
  |uwg=§ 823
  |weg=§ 823
  |#default=§ 823
  }}
  |be=§ 823
  |bw=§ 823
  |hh=§ 823
  |mv=§ 823
  |ni=[38]
|rlp
  |rp|rlp=§ 823
  |sh=§ 823
  |st=§ 823
  |th=§ 823
|by=§ 823
|bb=§ 823
|hb=§ 823
|he=§ 823
|nw=§ 823
|sl=§ 823
|revosax=§ 823
|dejure=§ 823
|buzer=§ 823
|RIS-B={{#if: 
 |§ 823
 |§ 823
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 823
 |§ 823
}}
|LI={{#if: 
 |§ 823
 |§ 823]
}}
||leer=§ 823[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 823[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 823||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 BGB i. V. m. §{{#switch: juris

|juris={{#switch: stgb
  |hoai=§ 185
  |aeg=§ 185   
  |ao=§ 185
  |bbg=§ 185
  |bbig=§ 185
  |bdsg=§ 185
  |besüg=§ 185
  |bostrab=§ 185
  |bpersvg=§ 185 
  |brkg=§ 185
  |btmg=§ 185
  |bukg=§ 185 
  |bwo=§ 185
  |eggvg=§ 185
  |erbstg=§ 185
  |estdv=§ 185
  |gkg=§ 185
  |mabv=§ 185
  |owig=§ 185
  |sgb i=§ 185
  |sgb ii=§ 185
  |sgb iii=§ 185
  |sgb iv=§ 185
  |sgb v=§ 185
  |sgb vi=§ 185
  |sgb vii=§ 185
  |sgb viii=§ 185
  |sgb ix=§ 185
  |sgb x=§ 185
  |sgb xi=§ 185
  |sgb xii=§ 185
  |stvo=§ 185
  |stvzo=§ 185
  |ustg=§ 185
  |ustdv=§ 185
  |uwg=§ 185
  |weg=§ 185
  |#default=§ 185
  }}
  |be=§ 185
  |bw=§ 185
  |hh=§ 185
  |mv=§ 185
  |ni=[39]
|rlp
  |rp|rlp=§ 185
  |sh=§ 185
  |st=§ 185
  |th=§ 185
|by=§ 185
|bb=§ 185
|hb=§ 185
|he=§ 185
|nw=§ 185
|sl=§ 185
|revosax=§ 185
|dejure=§ 185
|buzer=§ 185
|RIS-B={{#if: 
 |§ 185
 |§ 185
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 185
 |§ 185
}}
|LI={{#if: 
 |§ 185
 |§ 185]
}}
||leer=§ 185[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 185[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 185||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stgb||[Gesetz fehlt]}} ff. StGB

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 823
  |aeg=§ 823   
  |ao=§ 823
  |bbg=§ 823
  |bbig=§ 823
  |bdsg=§ 823
  |besüg=§ 823
  |bostrab=§ 823
  |bpersvg=§ 823 
  |brkg=§ 823
  |btmg=§ 823
  |bukg=§ 823 
  |bwo=§ 823
  |eggvg=§ 823
  |erbstg=§ 823
  |estdv=§ 823
  |gkg=§ 823
  |mabv=§ 823
  |owig=§ 823
  |sgb i=§ 823
  |sgb ii=§ 823
  |sgb iii=§ 823
  |sgb iv=§ 823
  |sgb v=§ 823
  |sgb vi=§ 823
  |sgb vii=§ 823
  |sgb viii=§ 823
  |sgb ix=§ 823
  |sgb x=§ 823
  |sgb xi=§ 823
  |sgb xii=§ 823
  |stvo=§ 823
  |stvzo=§ 823
  |ustg=§ 823
  |ustdv=§ 823
  |uwg=§ 823
  |weg=§ 823
  |#default=§ 823
  }}
  |be=§ 823
  |bw=§ 823
  |hh=§ 823
  |mv=§ 823
  |ni=[40]
|rlp
  |rp|rlp=§ 823
  |sh=§ 823
  |st=§ 823
  |th=§ 823
|by=§ 823
|bb=§ 823
|hb=§ 823
|he=§ 823
|nw=§ 823
|sl=§ 823
|revosax=§ 823
|dejure=§ 823
|buzer=§ 823
|RIS-B={{#if: 
 |§ 823
 |§ 823
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 823
 |§ 823
}}
|LI={{#if: 
 |§ 823
 |§ 823]
}}
||leer=§ 823[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 823[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 823||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 BGB i. V. m. {{#switch: juris

|juris={{#switch: kunsturhg
  |hoai=§ 22
  |aeg=§ 22   
  |ao=§ 22
  |bbg=§ 22
  |bbig=§ 22
  |bdsg=§ 22
  |besüg=§ 22
  |bostrab=§ 22
  |bpersvg=§ 22 
  |brkg=§ 22
  |btmg=§ 22
  |bukg=§ 22 
  |bwo=§ 22
  |eggvg=§ 22
  |erbstg=§ 22
  |estdv=§ 22
  |gkg=§ 22
  |mabv=§ 22
  |owig=§ 22
  |sgb i=§ 22
  |sgb ii=§ 22
  |sgb iii=§ 22
  |sgb iv=§ 22
  |sgb v=§ 22
  |sgb vi=§ 22
  |sgb vii=§ 22
  |sgb viii=§ 22
  |sgb ix=§ 22
  |sgb x=§ 22
  |sgb xi=§ 22
  |sgb xii=§ 22
  |stvo=§ 22
  |stvzo=§ 22
  |ustg=§ 22
  |ustdv=§ 22
  |uwg=§ 22
  |weg=§ 22
  |#default=§ 22
  }}
  |be=§ 22
  |bw=§ 22
  |hh=§ 22
  |mv=§ 22
  |ni=[41]
|rlp
  |rp|rlp=§ 22
  |sh=§ 22
  |st=§ 22
  |th=§ 22
|by=§ 22
|bb=§ 22
|hb=§ 22
|he=§ 22
|nw=§ 22
|sl=§ 22
|revosax=§ 22
|dejure=§ 22
|buzer=§ 22
|RIS-B={{#if: 
 |§ 22
 |§ 22
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 22
 |§ 22
}}
|LI={{#if: 
 |§ 22
 |§ 22]
}}
||leer=§ 22[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 22[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 22||[Paragraf fehlt]}}{{#if: kunsturhg||[Gesetz fehlt]}} KUG

|juris=Art. 1
|by=Art. 1
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 1
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+1&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 1
|revosax=Art. 1
|dejure=Art. 1
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 1
 |Art. 1
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 1
 |Art. 1

}}

|ch=Art. 1
|buzer=Art. 1
||leer=Art. 1 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 1[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1||[Artikel fehlt]}}{{#if: gg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 i. V. m. {{#switch: juris

|juris=Art. 2
|by=Art. 2
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 2
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+2&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 2
|revosax=Art. 2
|dejure=Art. 2
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 2
 |Art. 2
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 2
 |Art. 2

}}

|ch=Art. 2
|buzer=Art. 2
||leer=Art. 2 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 2[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 2||[Artikel fehlt]}}{{#if: gg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 GG Der Anspruch wird auf eine Gesamtanalogie der {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 12
  |aeg=§ 12   
  |ao=§ 12
  |bbg=§ 12
  |bbig=§ 12
  |bdsg=§ 12
  |besüg=§ 12
  |bostrab=§ 12
  |bpersvg=§ 12 
  |brkg=§ 12
  |btmg=§ 12
  |bukg=§ 12 
  |bwo=§ 12
  |eggvg=§ 12
  |erbstg=§ 12
  |estdv=§ 12
  |gkg=§ 12
  |mabv=§ 12
  |owig=§ 12
  |sgb i=§ 12
  |sgb ii=§ 12
  |sgb iii=§ 12
  |sgb iv=§ 12
  |sgb v=§ 12
  |sgb vi=§ 12
  |sgb vii=§ 12
  |sgb viii=§ 12
  |sgb ix=§ 12
  |sgb x=§ 12
  |sgb xi=§ 12
  |sgb xii=§ 12
  |stvo=§ 12
  |stvzo=§ 12
  |ustg=§ 12
  |ustdv=§ 12
  |uwg=§ 12
  |weg=§ 12
  |#default=§ 12
  }}
  |be=§ 12
  |bw=§ 12
  |hh=§ 12
  |mv=§ 12
  |ni=[42]
|rlp
  |rp|rlp=§ 12
  |sh=§ 12
  |st=§ 12
  |th=§ 12
|by=§ 12
|bb=§ 12
|hb=§ 12
|he=§ 12
|nw=§ 12
|sl=§ 12
|revosax=§ 12
|dejure=§ 12
|buzer=§ 12
|RIS-B={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 12
 |§ 12
}}
|LI={{#if: 
 |§ 12
 |§ 12]
}}
||leer=§ 12[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 12[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 12||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}}, {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 862
  |aeg=§ 862   
  |ao=§ 862
  |bbg=§ 862
  |bbig=§ 862
  |bdsg=§ 862
  |besüg=§ 862
  |bostrab=§ 862
  |bpersvg=§ 862 
  |brkg=§ 862
  |btmg=§ 862
  |bukg=§ 862 
  |bwo=§ 862
  |eggvg=§ 862
  |erbstg=§ 862
  |estdv=§ 862
  |gkg=§ 862
  |mabv=§ 862
  |owig=§ 862
  |sgb i=§ 862
  |sgb ii=§ 862
  |sgb iii=§ 862
  |sgb iv=§ 862
  |sgb v=§ 862
  |sgb vi=§ 862
  |sgb vii=§ 862
  |sgb viii=§ 862
  |sgb ix=§ 862
  |sgb x=§ 862
  |sgb xi=§ 862
  |sgb xii=§ 862
  |stvo=§ 862
  |stvzo=§ 862
  |ustg=§ 862
  |ustdv=§ 862
  |uwg=§ 862
  |weg=§ 862
  |#default=§ 862
  }}
  |be=§ 862
  |bw=§ 862
  |hh=§ 862
  |mv=§ 862
  |ni=[43]
|rlp
  |rp|rlp=§ 862
  |sh=§ 862
  |st=§ 862
  |th=§ 862
|by=§ 862
|bb=§ 862
|hb=§ 862
|he=§ 862
|nw=§ 862
|sl=§ 862
|revosax=§ 862
|dejure=§ 862
|buzer=§ 862
|RIS-B={{#if: 
 |§ 862
 |§ 862
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 862
 |§ 862
}}
|LI={{#if: 
 |§ 862
 |§ 862]
}}
||leer=§ 862[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 862[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 862||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}}, {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1004
  |aeg=§ 1004   
  |ao=§ 1004
  |bbg=§ 1004
  |bbig=§ 1004
  |bdsg=§ 1004
  |besüg=§ 1004
  |bostrab=§ 1004
  |bpersvg=§ 1004 
  |brkg=§ 1004
  |btmg=§ 1004
  |bukg=§ 1004 
  |bwo=§ 1004
  |eggvg=§ 1004
  |erbstg=§ 1004
  |estdv=§ 1004
  |gkg=§ 1004
  |mabv=§ 1004
  |owig=§ 1004
  |sgb i=§ 1004
  |sgb ii=§ 1004
  |sgb iii=§ 1004
  |sgb iv=§ 1004
  |sgb v=§ 1004
  |sgb vi=§ 1004
  |sgb vii=§ 1004
  |sgb viii=§ 1004
  |sgb ix=§ 1004
  |sgb x=§ 1004
  |sgb xi=§ 1004
  |sgb xii=§ 1004
  |stvo=§ 1004
  |stvzo=§ 1004
  |ustg=§ 1004
  |ustdv=§ 1004
  |uwg=§ 1004
  |weg=§ 1004
  |#default=§ 1004
  }}
  |be=§ 1004
  |bw=§ 1004
  |hh=§ 1004
  |mv=§ 1004
  |ni=[44]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1004
  |sh=§ 1004
  |st=§ 1004
  |th=§ 1004
|by=§ 1004
|bb=§ 1004
|hb=§ 1004
|he=§ 1004
|nw=§ 1004
|sl=§ 1004
|revosax=§ 1004
|dejure=§ 1004
|buzer=§ 1004
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004]
}}
||leer=§ 1004[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1004[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1004||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB gestützt.<ref>{{#ifexist:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}} | {{bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}}

  |record = Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}}
  |format = Literatur
  |Autor = 
  |Titel = 
  |TitelErg = 
  |Band = 
  |Auflage = 
  |Kommentar= 
  |Kapitel = 4. Kapitel, Rn. 104
  |Seite = 
  |Seiten = 
  |Spalten = 
  |ArtikelNr = 
  |Fundstelle = 
  |DOI = 
  |Online = 
  |URL = 
  |Linktext = 
  |Format = 
  |KBytes = 
  |Abruf = 
  |Typ = 

}}{{#ifeq: 0 | 0

   | {{#invoke:TemplatePar|check
       |all= 1=
       |opt= 2= format= Autor= Titel= TitelErg= Hrsg= Sammelwerk= WerkErg= Band= Nummer= Auflage= Datum= Sprache= NummerReihe= BandReihe= HrsgReihe= Kommentar= Kapitel= Seite= Seiten= Spalten= ArtikelNr= Fundstelle= DOI= Online= URL= Linktext= Format= KBytes= Abruf= Typ=

|template=Vorlage:bibISBN |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BibISBN}}

     }}

| {{#if:||{{#if:{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}}|Der BibISBN-Eintrag [[Vorlage:BibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}}]] ist nicht vorhanden. Bitte prüfe die ISBN und lege ggf. einen {{#ifeq:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|978-3-8252-4596-2}}|Unterlassungsanspruch|{{#switch:{{{LINK}}}|JA=|NEIN=}}}}[[[:Vorlage:Neuer Abschnitt/URL]] neuen Eintrag] an.|Die angegebene ISBN „978-3-8252-4596-2“ ist fehlerhaft. Bitte prüfe und korrigiere die ISBN.}}{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}}}</ref> Es handelt sich um ein höchstpersönliches Recht, das nicht übertragen werden kann.

Öffentliches Recht

Der öffentlich-rechtliche Unterlassungsanspruch ergibt sich daraus, dass ein Hoheitsträger durch Verwaltungsakt oder sonstiges Verwaltungshandeln eine Störungshandlung vornimmt. Zumeist werden die zivilrechtlichen Normen analog herangezogen.<ref>Verwaltungsrecht: der öffentlich-rechtliche Unterlassungsanspruch lecturio vom 6. März 2015</ref> Der Abwehranspruch des Bürgers richtet sich somit gegen staatliche Handlungen. In der Hauptsache sind dies Geräusch- oder Geruchsbelästigungen (z. B. von Kläranlagen) oder staatliche Warnungen. Von seinen Anspruchsvoraussetzungen ähnelt er sehr dem Folgenbeseitigungsanspruch, mit Ausnahme des Merkmals der Möglichkeit/Zumutbarkeit. Denn ein Unterlassen ist immer zumutbar und möglich. Er setzt also die Beeinträchtigung eines subjektiven Rechts durch hoheitliches Handeln und die Rechtswidrigkeit dieses Eingriffs voraus.

Der Anspruch wird hergeleitet aus einzelnen Freiheitsgrundrechten oder auch im Wege der Analogie bzw. durch Heranziehung eines allgemeinen Rechtsgedankens aus {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1004
  |aeg=§ 1004   
  |ao=§ 1004
  |bbg=§ 1004
  |bbig=§ 1004
  |bdsg=§ 1004
  |besüg=§ 1004
  |bostrab=§ 1004
  |bpersvg=§ 1004 
  |brkg=§ 1004
  |btmg=§ 1004
  |bukg=§ 1004 
  |bwo=§ 1004
  |eggvg=§ 1004
  |erbstg=§ 1004
  |estdv=§ 1004
  |gkg=§ 1004
  |mabv=§ 1004
  |owig=§ 1004
  |sgb i=§ 1004
  |sgb ii=§ 1004
  |sgb iii=§ 1004
  |sgb iv=§ 1004
  |sgb v=§ 1004
  |sgb vi=§ 1004
  |sgb vii=§ 1004
  |sgb viii=§ 1004
  |sgb ix=§ 1004
  |sgb x=§ 1004
  |sgb xi=§ 1004
  |sgb xii=§ 1004
  |stvo=§ 1004
  |stvzo=§ 1004
  |ustg=§ 1004
  |ustdv=§ 1004
  |uwg=§ 1004
  |weg=§ 1004
  |#default=§ 1004
  }}
  |be=§ 1004
  |bw=§ 1004
  |hh=§ 1004
  |mv=§ 1004
  |ni=[45]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1004
  |sh=§ 1004
  |st=§ 1004
  |th=§ 1004
|by=§ 1004
|bb=§ 1004
|hb=§ 1004
|he=§ 1004
|nw=§ 1004
|sl=§ 1004
|revosax=§ 1004
|dejure=§ 1004
|buzer=§ 1004
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1004
 |§ 1004
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1004
 |§ 1004]
}}
||leer=§ 1004[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1004[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1004||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}}, {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 906
  |aeg=§ 906   
  |ao=§ 906
  |bbg=§ 906
  |bbig=§ 906
  |bdsg=§ 906
  |besüg=§ 906
  |bostrab=§ 906
  |bpersvg=§ 906 
  |brkg=§ 906
  |btmg=§ 906
  |bukg=§ 906 
  |bwo=§ 906
  |eggvg=§ 906
  |erbstg=§ 906
  |estdv=§ 906
  |gkg=§ 906
  |mabv=§ 906
  |owig=§ 906
  |sgb i=§ 906
  |sgb ii=§ 906
  |sgb iii=§ 906
  |sgb iv=§ 906
  |sgb v=§ 906
  |sgb vi=§ 906
  |sgb vii=§ 906
  |sgb viii=§ 906
  |sgb ix=§ 906
  |sgb x=§ 906
  |sgb xi=§ 906
  |sgb xii=§ 906
  |stvo=§ 906
  |stvzo=§ 906
  |ustg=§ 906
  |ustdv=§ 906
  |uwg=§ 906
  |weg=§ 906
  |#default=§ 906
  }}
  |be=§ 906
  |bw=§ 906
  |hh=§ 906
  |mv=§ 906
  |ni=[46]
|rlp
  |rp|rlp=§ 906
  |sh=§ 906
  |st=§ 906
  |th=§ 906
|by=§ 906
|bb=§ 906
|hb=§ 906
|he=§ 906
|nw=§ 906
|sl=§ 906
|revosax=§ 906
|dejure=§ 906
|buzer=§ 906
|RIS-B={{#if: 
 |§ 906
 |§ 906
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 906
 |§ 906
}}
|LI={{#if: 
 |§ 906
 |§ 906]
}}
||leer=§ 906[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 906[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 906||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB.<ref>VG Würzburg, Urteil vom 11. Dezember 2017 – W 8 K 17.540</ref> Die Begründungen schließen sich aber nicht gegenseitig aus, sondern gipfeln in der Erkenntnis, dass der öffentlich-rechtliche Unterlassungsanspruch heute gewohnheitsrechtlich anerkannt ist.<ref>BVerwGE 81, 197</ref> Danach ist der Abwehranspruch eines Nachbarn gegen den Lärm, der von einem von der öffentlichen Hand betriebenen Sportplatz ausgeht, öffentlich-rechtlicher Natur und deshalb vor den Verwaltungsgerichten geltend zu machen. In jedem Einzelfall sind wertende Elemente wie Herkömmlichkeit, Sozialadäquanz und allgemeine Akzeptanz in eine wertende Gesamtbeurteilung im Sinne einer Güterabwägung einzubeziehen. Im öffentlich-rechtlichen Nachbarstreit ist die Frage der Zumutbarkeit von Geräuschen nach den Maßstäben der §{{#switch: juris

|juris={{#switch: bimschg
  |hoai=§ 3
  |aeg=§ 3   
  |ao=§ 3
  |bbg=§ 3
  |bbig=§ 3
  |bdsg=§ 3
  |besüg=§ 3
  |bostrab=§ 3
  |bpersvg=§ 3 
  |brkg=§ 3
  |btmg=§ 3
  |bukg=§ 3 
  |bwo=§ 3
  |eggvg=§ 3
  |erbstg=§ 3
  |estdv=§ 3
  |gkg=§ 3
  |mabv=§ 3
  |owig=§ 3
  |sgb i=§ 3
  |sgb ii=§ 3
  |sgb iii=§ 3
  |sgb iv=§ 3
  |sgb v=§ 3
  |sgb vi=§ 3
  |sgb vii=§ 3
  |sgb viii=§ 3
  |sgb ix=§ 3
  |sgb x=§ 3
  |sgb xi=§ 3
  |sgb xii=§ 3
  |stvo=§ 3
  |stvzo=§ 3
  |ustg=§ 3
  |ustdv=§ 3
  |uwg=§ 3
  |weg=§ 3
  |#default=§ 3
  }}
  |be=§ 3
  |bw=§ 3
  |hh=§ 3
  |mv=§ 3
  |ni=[47]
|rlp
  |rp|rlp=§ 3
  |sh=§ 3
  |st=§ 3
  |th=§ 3
|by=§ 3
|bb=§ 3
|hb=§ 3
|he=§ 3
|nw=§ 3
|sl=§ 3
|revosax=§ 3
|dejure=§ 3
|buzer=§ 3
|RIS-B={{#if: 
 |§ 3
 |§ 3
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 3
 |§ 3
}}
|LI={{#if: 
 |§ 3
 |§ 3]
}}
||leer=§ 3[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 3[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 3||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bimschg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BImSchG und {{#switch: juris

|juris={{#switch: bimschg
  |hoai=§ 22
  |aeg=§ 22   
  |ao=§ 22
  |bbg=§ 22
  |bbig=§ 22
  |bdsg=§ 22
  |besüg=§ 22
  |bostrab=§ 22
  |bpersvg=§ 22 
  |brkg=§ 22
  |btmg=§ 22
  |bukg=§ 22 
  |bwo=§ 22
  |eggvg=§ 22
  |erbstg=§ 22
  |estdv=§ 22
  |gkg=§ 22
  |mabv=§ 22
  |owig=§ 22
  |sgb i=§ 22
  |sgb ii=§ 22
  |sgb iii=§ 22
  |sgb iv=§ 22
  |sgb v=§ 22
  |sgb vi=§ 22
  |sgb vii=§ 22
  |sgb viii=§ 22
  |sgb ix=§ 22
  |sgb x=§ 22
  |sgb xi=§ 22
  |sgb xii=§ 22
  |stvo=§ 22
  |stvzo=§ 22
  |ustg=§ 22
  |ustdv=§ 22
  |uwg=§ 22
  |weg=§ 22
  |#default=§ 22
  }}
  |be=§ 22
  |bw=§ 22
  |hh=§ 22
  |mv=§ 22
  |ni=[48]
|rlp
  |rp|rlp=§ 22
  |sh=§ 22
  |st=§ 22
  |th=§ 22
|by=§ 22
|bb=§ 22
|hb=§ 22
|he=§ 22
|nw=§ 22
|sl=§ 22
|revosax=§ 22
|dejure=§ 22
|buzer=§ 22
|RIS-B={{#if: 
 |§ 22
 |§ 22
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 22
 |§ 22
}}
|LI={{#if: 
 |§ 22
 |§ 22]
}}
||leer=§ 22[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 22[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 22||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bimschg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BImSchG zu beurteilen.

Siehe auch

Literatur

  • Iris Kemmler: Folgenbeseitigungsanspruch, Herstellungsanspruch und Unterlassungsanspruch. In: Juristische Arbeitsblätter, 2005, S. 908–911.

Einzelnachweise

<references />

Vorlage:Hinweisbaustein

{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4078579-8 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4078579-8 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4078579-8 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung