Zum Inhalt springen

Die Pfeffermühle

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: befasst sich mit dem Kabarett der 1930er Jahre, dessen Geschichte besonders mit Erika Mann verbunden ist. Zum Kabarett, welches 1954 in der DDR gegründet wurde, siehe Leipziger Pfeffermühle.

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}}

Datei:Hotel Hirschen Niederdorf.JPG
Hotel Hirschen, Zürich

Die Pfeffermühle war der Name eines legendären politischen Kabarett-Ensembles, das am 1. Januar 1933 in der Münchner Bonbonniere, in der Nähe des Hofbräuhauses, sein erstes Programm aufführte und per September desselben Jahres nach Zürich in die Schweiz umsiedelte, wo es im Hotel Hirschen zu einem der führenden Exilkabarette deutscher Sprache wurde.<ref>Künste im Exil: Neubeginn der Pfeffermühle im »Hotel Hirschen« in Zürich (1933) abgerufen am 19. Februar 2023.</ref>

Geschichte

Datei:Erika Mann und Klaus Mann, 1927. Foto von Eduard Wasow.jpg
Erika und Klaus Mann 1927. Foto von Eduard Wasow
Datei:CH-NB - Schiff (Rückfahrt Amerika)- Menschen - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-08-196.jpg
Therese Giehse und Magnus Henning 1936. Foto von Annemarie Schwarzenbach

Die Gründer waren Klaus und Erika Mann sowie Therese Giehse und Magnus Henning, der der Initiator des Kabaretts war. Zu den Textern gehörten außer Erika und Klaus Mann Walter Mehring und Wolfgang Koeppen, zu den Darstellern unter anderen Therese Giehse, Lotte Goslar, Sybille Schloß, Cilli Wang und Igor Pahlen. Magnus Henning komponierte und spielte Piano. Erika Mann schrieb viele Texte selbst und trat als Conférencière und Darstellerin oft in einem weißen Clownskostüm auf.

Den Namen Die Pfeffermühle hat Erika Manns Vater Thomas Mann erfunden, der bei einer Familiendiskussion über den Namen von Erikas geplantem Kabarett am Esstisch auf die Pfeffermühle zeigte und fragte: „Wie wär’s denn damit?“

Nur wenige Wochen nach der höchst erfolgreichen Premiere musste die Truppe vor den Nationalsozialisten aus Deutschland fliehen.

Die Pfeffermühle nahm ihren Spielbetrieb als Exilkabarett am 30. September 1933 in Zürich im Hotel Hirschen wieder auf. Eine wichtige Gönnerin des Kabaretts war die Schweizerin Annemarie Schwarzenbach, die Die Pfeffermühle finanziell unterstützte.<ref>Roger Perret: Annemarie Schwarzbach. In: Der Alltag, Nr. 2/1987. S. 10.</ref> Es gelang Schwarzenbach, ihre Bekannte, Valeska Hirsch, spätere Ehefrau des Regisseurs Leopold Lindtberg, als Pianistin für das Kabarett zu gewinnen.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:{{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}}%7C%7C}}}}{{#if:Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Annemarie Schwarzenbach, Gönnerin der Pfeffermühle|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:255340||(?)}}}}}}{{#if: 2024-04-04|;}}}}{{#if: 2024-04-04| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2024-04-04 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2024-04-04|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2024-04-04|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:{{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2024-04-04 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://schwulengeschichte.ch/epochen/3-die-schweiz-wird-zur-insel/die-pfeffermuehle/zuerich }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> Ohne das Mitwirken einer Person mit Schweizer Pass hätten die Behörden die Aufführungserlaubnis nicht erteilt.<ref>Ernst Ostertag: Pfeffermühle in Zürich. Gönnerin Annemarie Schwarzenbach. In: Schwulengeschichten, September 2004, abgerufen am 21. Oktober 2024.</ref> Das zweite Exilprogramm wurde am 1. Januar 1934 mit deutlicheren Bezügen, aber ohne ausdrückliche Namensnennung, auf das Dritte Reich gestartet. Die deutsche Gesandtschaft wandte sich am 6. Januar 1934 „wegen des Auftretens von Erika Mann“ an die Schweizer Bundesanwaltschaft. Sie nannte es „wünschenswert“, wenn der Vortrag ihrer „gegen Deutschland gerichteten Darbietungen verhindert würde“. Die Bundesanwaltschaft lehnte umgehend ab. Sie verwies darauf, dass es sich lediglich um satirische Bemerkungen handele.<ref>Thomas Sprecher: Die «Pfeffermühle». In: ders.: Thomas Mann in Zürich. Wilhelm Fink Verlag, Zürich 1992, S. 65–71, hier S. 68, S. 69 ISBN 3-7705-2822-0.</ref>

Laut der Einschätzung des emeritierten Geschichtsprofessors der Universität Lausanne, Hans Ulrich Jost, waren die damals in der Schweiz vorherrschenden sozialen Spannungen in Zürich besonders spürbar. «Mit gewalttätigen Demonstrationen, beispielsweise gegen das Kabarett ‹Die Pfeffermühle› von Erika Mann oder gegen Aufführungen des Schauspielhauses, sorgten die Fronten, unterstützt durch die Bauernpartei (heute SVP), für permanente Unruhe.»<ref>Hans Ulrich Jost: Das Bührle-Paradox: Ausgegrenzt und eingespannt. In: Thomas Buomberger, Guido Magnaguagno (Hrsg.): Schwarzbuch Bührle. Raubkunst für das Kunsthaus Zürich? Rotpunktverlag, Zürich 2015, ISBN 978-3-85869-664-9, S. 17.</ref>

Es folgte das dritte, noch schärfere Exil-Programm am 3. Oktober 1934 im Clublokal der Gruppe 33 in Basel. Ein Zürcher Gastspiel im Kursaal löste Krawalle von Schweizer Frontisten aus.<ref>Roger Perret: Annemarie Schwarzbach. In: Der Alltag, Nr. 2/1987. S. 11.</ref> «Am 16. November gibt der Kabarett-Besucher James Schwarzenbach mitten im Programm mit seiner Militärordonnanzpfeife das Signal zu Radau und Keilerei, die Frontisten im Saal balgen sich mit den Antifaschischsten, vor dem Kursaal wird geschrien ‹Juda verrecke› und ‹Use mit de Emigrante›, die Vorführungen werden nachhaltig gestört, von der Polizei des damals roten Zürich aber energisch beschützt.»<ref>Niklaus Meienberg: Die Welt als Wille & Wahn. Elemente zur Naturgeschichte eines Clans. Limmat, Zürich 1987, ISBN 3-85791-128-X. S. 117.</ref><ref> Flugblatt zu einer Protestkundgebung gegen die Pfeffermühle (1934). In: Künste im Exil, Deutsche Nationalbibliothek. Frankfurt am Main, abgerufen am 21. Oktober 2024.</ref> Die Aufführungen ernteten 1934 auch Kritik von der Neuen Zürcher Zeitung, und verschiedene Kantone erließen sogar Aufführungsverbote.<ref>{{#ifeq: Susanne Gisel-Pfankuch|Redaktion||Susanne Gisel-Pfankuch: }}{{#if:Erika Mann|Vorlage:Str replace|Die Pfeffermühle}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: 2007-11-16|. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2007-11-16}}}}{{#if: 2019-06-13|, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2019-06-13}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0 |cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}</ref>

Die Pfeffermühle kehrte der Schweiz den Rücken und begab sich ab 1935 auf Tournee durch die Tschechoslowakei und die Benelux-Länder.

1935 wurde Erika Mann als „geistiger Urheberin“ des „deutschfeindlichen“ Kabaretts die deutsche Staatsbürgerschaft aberkannt. Bis zur letzten Aufführung in Europa am 14. August 1936 gab die Pfeffermühle 1034 Vorstellungen. Als der Druck der Nationalsozialisten in Europa zu stark wurde, versuchte Erika Mann Anfang 1937 ohne Erfolg, mit The Peppermill in New York Fuß zu fassen. Nach wenigen Aufführungen war das Kabarett finanziell am Ende, ein reicher Gönner beglich die Schulden.<ref>Thomas Sprecher: Die «Pfeffermühle». In: ders.: Thomas Mann in Zürich. Wilhelm Fink Verlag, Zürich 1992, S. 65–71, hier S. 71.</ref>

Therese Giehse und Magnus Henning kehrten nach Europa zurück. Lotte Goslar und Sybille Schloß blieben in Amerika, ebenso wie Erika Mann, die durch Vortragsreisen versuchte, die Amerikaner über die Gefahr, die vom nationalsozialistischen Deutschland ausging, aufzuklären.

Zitat aus dem zweiten Exil-Programm

{{#ifeq: {{{vor}}}@@-@@{{{nach}}} | -@@-@@- | {{#if:trim|Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! }} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|@#@}}{{#if:|{{{nach}}}|@#@}} | @#@@#@ | {{#ifeq: de | de | „{{#if:trim|Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! }}“ | {{#invoke:Text|quoteUnquoted| Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! | {{{lang}}} }} }} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|-}} | - | | {{{vor}}} }}{{#if:trim|Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! }}{{ #ifeq: {{#if:|{{{nach}}}|-}} | - | | {{{nach}}} }} }} }}{{ #if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> || }}

{{#if:

|

„{{{Latn}}}“{{#if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> || }}

}}{{#if:

|

„{{{de}}}“{{#if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> || }}

}}
{{#if: |
– <templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:|{{{4}}} |}}{{#if:|{{{2}}} |}}{{#if:| {{{3}}} |}}{{#if:| „{{{6}}}“ |}}{{#if:trim|{{{Autor}}}}}{{#if:| {{{5}}}|}}{{#if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> | : Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> }}
|{{#if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref>
|
Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref>
}}
}}

{{#if: |

{{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}

        | }} }}{{#if: Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! | {{ #if: Warum sind wir so kalt? / Warum, – das tut doch weh!
Warum? Wir werden bald / Wie lauter Eis und Schnee!
Beteiligt Euch, – es geht um Eure Erde! / Und Ihr allein, Ihr habt die ganze Macht!
Seht zu, daß es ein wenig wärmer werde / In unserer schlimmen, kalten Winternacht! | {{#if: | Vorlage:Zitat: Doppelangabe 1=Text=}}

}}| }}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 2=Autor=}}

}}{{#if: | {{#if: Erika Manns Song aus Kälte, 2. Folge des Exilprogramms der „Pfeffermühle“ am 1. Januar 1934<ref>Aus Kälte, aufgeführt von Erika Mann am 1. Januar 1934 im Hotel Hirschen. Zitiert nach Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937, S. 108</ref> |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 3=Quelle=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Umschrift=Latn=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Sprache=lang=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Übersetzung=de=}}

}}

Literatur

|fr|f = – Dictionnaire du théâtre en Suisse |it|i = – Dizionario Teatrale Svizzero |rm|r = – Lexicon da teater svizzer | #default = }} }}. {{#if:2|Band 2, Chronos, Zürich 2005, ISBN 3-0340-0715-9{{#if:1404|, S. 1404{{ #if:1405 | {{ #ifexpr: 1404 != 1405 | {{ #ifexpr: 1405 = {{ #expr: 1404 + 1 }} | f|–1405 }} }} }} }} }}. {{#if: | {{#switch: {{{Sprache}}} |de|d = |fr|f = (französisch) |it|i = (italienisch) |rm|r = (rätoromanisch/deutsch) | #default = ({{{Sprache}}}) }} }}

  • Pfeffermühle (München–Zürich). In: Klaus Budzinski, Reinhard Hippen: Metzler Kabarett Lexikon. 1996, ISBN 3-476-01448-7, S. 299f.
  • Helga Keiser-Hayne: Erika Mann und ihr politisches Kabarett „Die Pfeffermühle“ 1933–1937. Texte, Bilder, Hintergründe. Erweiterte Neuausgabe. Rowohlt Taschenbuch Verlag, Reinbek 1995, ISBN 3-499-13656-2
  • Irmela von der Lühe: Erika Mann: Eine Biographie, Campus Verlag, Frankfurt/Main; New York City 1993. Sonderband der Reihe: Geschichte und Geschlechter. ISBN 3-593-34917-5. Von der Autorin überarbeitete Ausgabe bei Fischer, Frankfurt/Main 1996, ISBN 3-596-12598-7
  • Erika Manns „Pfeffermühle“ – auf den Spuren des legendären Exilkabaretts 1933–1937. CD. Martin Heim und das Orchester Odeon Central, Ltg. Alexander Goretzki, duo-phon-records, Berlin

Weblinks

  • {{#switch: link

|link = {{ #if:Helga Keiser-Hayne|Helga Keiser-Hayne: }} [{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} {{ #if:Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Die Pfeffermühle }}]. In: Historisches Lexikon Bayerns |iquelle = {{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Helga Keiser-Hayne|Helga Keiser-Hayne: }}{{#if:|{{#if:Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:URLutil|isResourceURL|1={{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}}||}}}}{{#if:Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|lines=0}}||}}}}{{#if: Historisches Lexikon Bayerns| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Historisches Lexikon Bayerns}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: {{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}|,|{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:255340||(?)}}}}}}{{#if: 2013-06-02|;}}}}{{#if: 2013-06-02| {{#if:{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2013-06-02 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2013-06-02|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2013-06-02|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{ #if:2010-01-26|2010-01-26 }}{{#if: 2013-06-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }} |bildlink = {{ #if:Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Die Pfeffermühle }} im Historischen Lexikon Bayerns |#default = [{{ #if:44787|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44787%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CKabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)| |_}}|–|-}} }} {{ #if:Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Kabarett „Die Pfeffermühle“ (1933–1937)|Die Pfeffermühle }}] im Historischen Lexikon Bayerns }}

Einzelnachweise

<references/>

{{#ifeq: k | p | | {{#if: 2117724-7 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 2117724-7 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 2117724-7 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung