Arztvorbehalt
Der Begriff Arztvorbehalt in Bezug auf eine bestimmte Tätigkeit oder Maßnahme bedeutet, dass diese aufgrund einer gesetzlichen Festlegung nur von einem ordnungsgemäß ausgebildeten und approbierten Arzt ausgeübt beziehungsweise durchgeführt werden darf. Für bestimmte Bereiche schließt der Begriff dabei neben Humanmedizinern auch Zahnärzte oder Tierärzte mit ein. Auch eine Einschränkung des Arztvorbehaltes in einem bestimmten Bereich auf Fachärzte ausgewählter Fachrichtungen ist möglich. Eine Maßnahme, die einem Arztvorbehalt unterliegt, darf von Angehörigen nichtärztlicher medizinischer Berufe wie Gesundheits- und Krankenpflegern, Notfallsanitätern, medizinischen Fachangestellten, Medizinisch-Technischen Assistenten oder Physiotherapeuten nicht selbständig, sondern nur auf Anordnung beziehungsweise unter Aufsicht eines Arztes durchgeführt werden.
Rechtslage in Deutschland
Ein Arztvorbehalt betrifft in Deutschland neben invasiven und medikamentösen therapeutischen Maßnahmen beispielsweise auch den Bereich der medizinischen Labordiagnostik, eine Reihe von Tätigkeiten in der Reproduktionsmedizin sowie bestimmte Aufgaben der Hygiene. Dieser allgemeine Arztvorbehalt ist durch {{#switch: juris
|juris={{#switch: sgb_5
|hoai=§ 15
|aeg=§ 15
|ao=§ 15
|bbg=§ 15
|bbig=§ 15
|bdsg=§ 15
|besüg=§ 15
|bostrab=§ 15
|bpersvg=§ 15
|brkg=§ 15
|btmg=§ 15
|bukg=§ 15
|bwo=§ 15
|eggvg=§ 15
|erbstg=§ 15
|estdv=§ 15
|gkg=§ 15
|mabv=§ 15
|owig=§ 15
|sgb i=§ 15
|sgb ii=§ 15
|sgb iii=§ 15
|sgb iv=§ 15
|sgb v=§ 15
|sgb vi=§ 15
|sgb vii=§ 15
|sgb viii=§ 15
|sgb ix=§ 15
|sgb x=§ 15
|sgb xi=§ 15
|sgb xii=§ 15
|stvo=§ 15
|stvzo=§ 15
|ustg=§ 15
|ustdv=§ 15
|uwg=§ 15
|weg=§ 15
|#default=§ 15
}}
|be=§ 15
|bw=§ 15
|hh=§ 15
|mv=§ 15
|ni=[1]
|rlp
|rp|rlp=§ 15
|sh=§ 15
|st=§ 15
|th=§ 15
|by=§ 15
|bb=§ 15
|hb=§ 15
|he=§ 15
|nw=§ 15
|sl=§ 15
|revosax=§ 15
|dejure=§ 15
|buzer=§ 15
|RIS-B={{#if:
|§ 15
|§ 15
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 15
|§ 15
}}
|LI={{#if:
|§ 15
|§ 15]
}}
||leer=§ 15[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 15[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 15||[Paragraf fehlt]}}{{#if: sgb_5||[Gesetz fehlt]}} und {{#switch: juris
|juris={{#switch: sgb_5
|hoai=§ 28
|aeg=§ 28
|ao=§ 28
|bbg=§ 28
|bbig=§ 28
|bdsg=§ 28
|besüg=§ 28
|bostrab=§ 28
|bpersvg=§ 28
|brkg=§ 28
|btmg=§ 28
|bukg=§ 28
|bwo=§ 28
|eggvg=§ 28
|erbstg=§ 28
|estdv=§ 28
|gkg=§ 28
|mabv=§ 28
|owig=§ 28
|sgb i=§ 28
|sgb ii=§ 28
|sgb iii=§ 28
|sgb iv=§ 28
|sgb v=§ 28
|sgb vi=§ 28
|sgb vii=§ 28
|sgb viii=§ 28
|sgb ix=§ 28
|sgb x=§ 28
|sgb xi=§ 28
|sgb xii=§ 28
|stvo=§ 28
|stvzo=§ 28
|ustg=§ 28
|ustdv=§ 28
|uwg=§ 28
|weg=§ 28
|#default=§ 28
}}
|be=§ 28
|bw=§ 28
|hh=§ 28
|mv=§ 28
|ni=[2]
|rlp
|rp|rlp=§ 28
|sh=§ 28
|st=§ 28
|th=§ 28
|by=§ 28
|bb=§ 28
|hb=§ 28
|he=§ 28
|nw=§ 28
|sl=§ 28
|revosax=§ 28
|dejure=§ 28
|buzer=§ 28
|RIS-B={{#if:
|§ 28
|§ 28
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 28
|§ 28
}}
|LI={{#if:
|§ 28
|§ 28]
}}
||leer=§ 28[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 28[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 28||[Paragraf fehlt]}}{{#if: sgb_5||[Gesetz fehlt]}} des Fünften Buches Sozialgesetzbuch (SGB V) definiert, gilt jedoch nur für die Leistungserstattung aus der gesetzlichen Krankenversicherung. Außerhalb des Sozialrechts entfalten diese Normen keine Wirkung. Da jedoch der weitaus größte Teil der medizinischen Versorgung in Deutschland über die kassenärztlichen Vereinigungen mit den Krankenkassen abgerechnet wird, bedeuten diese Regelungen faktisch einen sozialrechtlich normierten Arztvorbehalt. Für zahnärztliche Maßnahmen ist der Arztvorbehalt davon abweichend in {{#switch: juris
|juris={{#switch: zhg
|hoai=§ 1
|aeg=§ 1
|ao=§ 1
|bbg=§ 1
|bbig=§ 1
|bdsg=§ 1
|besüg=§ 1
|bostrab=§ 1
|bpersvg=§ 1
|brkg=§ 1
|btmg=§ 1
|bukg=§ 1
|bwo=§ 1
|eggvg=§ 1
|erbstg=§ 1
|estdv=§ 1
|gkg=§ 1
|mabv=§ 1
|owig=§ 1
|sgb i=§ 1
|sgb ii=§ 1
|sgb iii=§ 1
|sgb iv=§ 1
|sgb v=§ 1
|sgb vi=§ 1
|sgb vii=§ 1
|sgb viii=§ 1
|sgb ix=§ 1
|sgb x=§ 1
|sgb xi=§ 1
|sgb xii=§ 1
|stvo=§ 1
|stvzo=§ 1
|ustg=§ 1
|ustdv=§ 1
|uwg=§ 1
|weg=§ 1
|#default=§ 1
}}
|be=§ 1
|bw=§ 1
|hh=§ 1
|mv=§ 1
|ni=[3]
|rlp
|rp|rlp=§ 1
|sh=§ 1
|st=§ 1
|th=§ 1
|by=§ 1
|bb=§ 1
|hb=§ 1
|he=§ 1
|nw=§ 1
|sl=§ 1
|revosax=§ 1
|dejure=§ 1
|buzer=§ 1
|RIS-B={{#if:
|§ 1
|§ 1
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 1
|§ 1
}}
|LI={{#if:
|§ 1
|§ 1]
}}
||leer=§ 1[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 1||[Paragraf fehlt]}}{{#if: zhg||[Gesetz fehlt]}} Zahnheilkundegesetz geregelt. Im Gegensatz dazu enthält die Bundesärzteordnung (BÄO) keine Definition der den Ärzten vorbehaltenen Tätigkeiten. In {{#switch: juris
|juris={{#switch: b_o
|hoai=§ 2
|aeg=§ 2
|ao=§ 2
|bbg=§ 2
|bbig=§ 2
|bdsg=§ 2
|besüg=§ 2
|bostrab=§ 2
|bpersvg=§ 2
|brkg=§ 2
|btmg=§ 2
|bukg=§ 2
|bwo=§ 2
|eggvg=§ 2
|erbstg=§ 2
|estdv=§ 2
|gkg=§ 2
|mabv=§ 2
|owig=§ 2
|sgb i=§ 2
|sgb ii=§ 2
|sgb iii=§ 2
|sgb iv=§ 2
|sgb v=§ 2
|sgb vi=§ 2
|sgb vii=§ 2
|sgb viii=§ 2
|sgb ix=§ 2
|sgb x=§ 2
|sgb xi=§ 2
|sgb xii=§ 2
|stvo=§ 2
|stvzo=§ 2
|ustg=§ 2
|ustdv=§ 2
|uwg=§ 2
|weg=§ 2
|#default=§ 2
}}
|be=§ 2
|bw=§ 2
|hh=§ 2
|mv=§ 2
|ni=[4]
|rlp
|rp|rlp=§ 2
|sh=§ 2
|st=§ 2
|th=§ 2
|by=§ 2
|bb=§ 2
|hb=§ 2
|he=§ 2
|nw=§ 2
|sl=§ 2
|revosax=§ 2
|dejure=§ 2
|buzer=§ 2
|RIS-B={{#if:
|§ 2
|§ 2
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 2
|§ 2
}}
|LI={{#if:
|§ 2
|§ 2]
}}
||leer=§ 2[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 2[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 2||[Paragraf fehlt]}}{{#if: b_o||[Gesetz fehlt]}} BÄO ist zwar festgelegt, dass für die Ausübung des Arztberufes die ärztliche Approbation Voraussetzung ist. Allerdings ist damit nur die Ausübung der Heilkunde unter der Berufsbezeichnung „Arzt“ oder „Ärztin“ zu verstehen.<ref name="BÄO">§ 2 der Bundesärzteordnung in der Fassung der Bekanntmachung vom 16. April 1987 (BGBl. I S. 1218), zuletzt geändert durch Artikel 4 des Gesetzes vom 027. Dezember 2007, BGBl. I S. 2686.</ref> Dies bedeutet somit keinen Tätigkeitsschutz der ärztlichen Berufsausübung, sondern vielmehr einen reinen Titelschutz.
Der Schutz der Ausübung der Heilkunde erfolgt durch den Erlaubnisvorbehalt des Heilpraktikergesetzes, in dem als Voraussetzung für die Ausübung der Heilkunde die Approbation als Arzt oder die Erlaubnis als Heilpraktiker genannt werden.<ref name="HPG">{{#switch: juris
|juris={{#switch: heilprg
|hoai=§ 1
|aeg=§ 1
|ao=§ 1
|bbg=§ 1
|bbig=§ 1
|bdsg=§ 1
|besüg=§ 1
|bostrab=§ 1
|bpersvg=§ 1
|brkg=§ 1
|btmg=§ 1
|bukg=§ 1
|bwo=§ 1
|eggvg=§ 1
|erbstg=§ 1
|estdv=§ 1
|gkg=§ 1
|mabv=§ 1
|owig=§ 1
|sgb i=§ 1
|sgb ii=§ 1
|sgb iii=§ 1
|sgb iv=§ 1
|sgb v=§ 1
|sgb vi=§ 1
|sgb vii=§ 1
|sgb viii=§ 1
|sgb ix=§ 1
|sgb x=§ 1
|sgb xi=§ 1
|sgb xii=§ 1
|stvo=§ 1
|stvzo=§ 1
|ustg=§ 1
|ustdv=§ 1
|uwg=§ 1
|weg=§ 1
|#default=§ 1
}}
|be=§ 1
|bw=§ 1
|hh=§ 1
|mv=§ 1
|ni=[5]
|rlp
|rp|rlp=§ 1
|sh=§ 1
|st=§ 1
|th=§ 1
|by=§ 1
|bb=§ 1
|hb=§ 1
|he=§ 1
|nw=§ 1
|sl=§ 1
|revosax=§ 1
|dejure=§ 1
|buzer=§ 1
|RIS-B={{#if:
|§ 1
|§ 1
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 1
|§ 1
}}
|LI={{#if:
|§ 1
|§ 1]
}}
||leer=§ 1[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 1||[Paragraf fehlt]}}{{#if: heilprg||[Gesetz fehlt]}} Heilpraktikergesetz in der im BGBl. III, 2122-2, veröffentlichten bereinigten Fassung, zuletzt geändert durch Artikel 15 des Gesetzes vom 23. Oktober 2001, BGBl. I S. 2702.</ref> Damit besteht in Deutschland praktisch Kurierfreiheit.<ref name="LdA1">Rieger, Hespeler, Küntzel: Lexikon des Arztrechts. Stichwort „Heilpraktiker“, Rn. 2.</ref> Ein Heilpraktiker darf somit im Grundsatz alles, was auch ein Arzt darf. Soweit er die notwendigen Kenntnisse und Fähigkeiten hat, darf der Heilpraktiker juristisch gesehen auch invasive Maßnahmen durchführen.<ref name="LdA2">Rieger, Hespeler, Küntzel: Lexikon des Arztrechts. Rn. 10; BVerwG, Urteil vom 18. Dezember 1972, Az. I C 2/69.</ref> Nur solche Untersuchungs- und Behandlungsmethoden, die in besonderen Gesetzen ausdrücklich den Ärzten vorbehalten sind, darf der Heilpraktiker nicht durchführen. Die betrifft neben der Zahnheilkunde unter anderem die Indikation und Durchführung des Schwangerschaftsabbruchs, die künstliche Befruchtung ({{#switch: juris
|juris={{#switch: eschg
|hoai=§ 9
|aeg=§ 9
|ao=§ 9
|bbg=§ 9
|bbig=§ 9
|bdsg=§ 9
|besüg=§ 9
|bostrab=§ 9
|bpersvg=§ 9
|brkg=§ 9
|btmg=§ 9
|bukg=§ 9
|bwo=§ 9
|eggvg=§ 9
|erbstg=§ 9
|estdv=§ 9
|gkg=§ 9
|mabv=§ 9
|owig=§ 9
|sgb i=§ 9
|sgb ii=§ 9
|sgb iii=§ 9
|sgb iv=§ 9
|sgb v=§ 9
|sgb vi=§ 9
|sgb vii=§ 9
|sgb viii=§ 9
|sgb ix=§ 9
|sgb x=§ 9
|sgb xi=§ 9
|sgb xii=§ 9
|stvo=§ 9
|stvzo=§ 9
|ustg=§ 9
|ustdv=§ 9
|uwg=§ 9
|weg=§ 9
|#default=§ 9
}}
|be=§ 9
|bw=§ 9
|hh=§ 9
|mv=§ 9
|ni=[6]
|rlp
|rp|rlp=§ 9
|sh=§ 9
|st=§ 9
|th=§ 9
|by=§ 9
|bb=§ 9
|hb=§ 9
|he=§ 9
|nw=§ 9
|sl=§ 9
|revosax=§ 9
|dejure=§ 9
|buzer=§ 9
|RIS-B={{#if:
|§ 9
|§ 9
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 9
|§ 9
}}
|LI={{#if:
|§ 9
|§ 9]
}}
||leer=§ 9[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 9[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 9||[Paragraf fehlt]}}{{#if: eschg||[Gesetz fehlt]}}, {{#switch: juris
|juris={{#switch: eschg
|hoai=§ 11
|aeg=§ 11
|ao=§ 11
|bbg=§ 11
|bbig=§ 11
|bdsg=§ 11
|besüg=§ 11
|bostrab=§ 11
|bpersvg=§ 11
|brkg=§ 11
|btmg=§ 11
|bukg=§ 11
|bwo=§ 11
|eggvg=§ 11
|erbstg=§ 11
|estdv=§ 11
|gkg=§ 11
|mabv=§ 11
|owig=§ 11
|sgb i=§ 11
|sgb ii=§ 11
|sgb iii=§ 11
|sgb iv=§ 11
|sgb v=§ 11
|sgb vi=§ 11
|sgb vii=§ 11
|sgb viii=§ 11
|sgb ix=§ 11
|sgb x=§ 11
|sgb xi=§ 11
|sgb xii=§ 11
|stvo=§ 11
|stvzo=§ 11
|ustg=§ 11
|ustdv=§ 11
|uwg=§ 11
|weg=§ 11
|#default=§ 11
}}
|be=§ 11
|bw=§ 11
|hh=§ 11
|mv=§ 11
|ni=[7]
|rlp
|rp|rlp=§ 11
|sh=§ 11
|st=§ 11
|th=§ 11
|by=§ 11
|bb=§ 11
|hb=§ 11
|he=§ 11
|nw=§ 11
|sl=§ 11
|revosax=§ 11
|dejure=§ 11
|buzer=§ 11
|RIS-B={{#if:
|§ 11
|§ 11
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 11
|§ 11
}}
|LI={{#if:
|§ 11
|§ 11]
}}
||leer=§ 11[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 11[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 11||[Paragraf fehlt]}}{{#if: eschg||[Gesetz fehlt]}} Embryonenschutzgesetz), die Geburtshilfe ({{#switch: juris
|juris={{#switch: hebg_1985
|hoai=§ 4
|aeg=§ 4
|ao=§ 4
|bbg=§ 4
|bbig=§ 4
|bdsg=§ 4
|besüg=§ 4
|bostrab=§ 4
|bpersvg=§ 4
|brkg=§ 4
|btmg=§ 4
|bukg=§ 4
|bwo=§ 4
|eggvg=§ 4
|erbstg=§ 4
|estdv=§ 4
|gkg=§ 4
|mabv=§ 4
|owig=§ 4
|sgb i=§ 4
|sgb ii=§ 4
|sgb iii=§ 4
|sgb iv=§ 4
|sgb v=§ 4
|sgb vi=§ 4
|sgb vii=§ 4
|sgb viii=§ 4
|sgb ix=§ 4
|sgb x=§ 4
|sgb xi=§ 4
|sgb xii=§ 4
|stvo=§ 4
|stvzo=§ 4
|ustg=§ 4
|ustdv=§ 4
|uwg=§ 4
|weg=§ 4
|#default=§ 4
}}
|be=§ 4
|bw=§ 4
|hh=§ 4
|mv=§ 4
|ni=[8]
|rlp
|rp|rlp=§ 4
|sh=§ 4
|st=§ 4
|th=§ 4
|by=§ 4
|bb=§ 4
|hb=§ 4
|he=§ 4
|nw=§ 4
|sl=§ 4
|revosax=§ 4
|dejure=§ 4
|buzer=§ 4
|RIS-B={{#if:
|§ 4
|§ 4
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 4
|§ 4
}}
|LI={{#if:
|§ 4
|§ 4]
}}
||leer=§ 4[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 4[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 4||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hebg_1985||[Gesetz fehlt]}} Gesetz über den Beruf der Hebamme und des Entbindungspflegers), die Behandlung von Geschlechtskrankheiten ({{#switch: juris
|juris={{#switch: ifsg
|hoai=§ 9
|aeg=§ 9
|ao=§ 9
|bbg=§ 9
|bbig=§ 9
|bdsg=§ 9
|besüg=§ 9
|bostrab=§ 9
|bpersvg=§ 9
|brkg=§ 9
|btmg=§ 9
|bukg=§ 9
|bwo=§ 9
|eggvg=§ 9
|erbstg=§ 9
|estdv=§ 9
|gkg=§ 9
|mabv=§ 9
|owig=§ 9
|sgb i=§ 9
|sgb ii=§ 9
|sgb iii=§ 9
|sgb iv=§ 9
|sgb v=§ 9
|sgb vi=§ 9
|sgb vii=§ 9
|sgb viii=§ 9
|sgb ix=§ 9
|sgb x=§ 9
|sgb xi=§ 9
|sgb xii=§ 9
|stvo=§ 9
|stvzo=§ 9
|ustg=§ 9
|ustdv=§ 9
|uwg=§ 9
|weg=§ 9
|#default=§ 9
}}
|be=§ 9
|bw=§ 9
|hh=§ 9
|mv=§ 9
|ni=[9]
|rlp
|rp|rlp=§ 9
|sh=§ 9
|st=§ 9
|th=§ 9
|by=§ 9
|bb=§ 9
|hb=§ 9
|he=§ 9
|nw=§ 9
|sl=§ 9
|revosax=§ 9
|dejure=§ 9
|buzer=§ 9
|RIS-B={{#if:
|§ 9
|§ 9
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 9
|§ 9
}}
|LI={{#if:
|§ 9
|§ 9]
}}
||leer=§ 9[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 9[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 9||[Paragraf fehlt]}}{{#if: ifsg||[Gesetz fehlt]}} Infektionsschutzgesetz), von meldepflichtigen und anderen Infektionskrankheiten ({{#switch: juris
|juris={{#switch: ifsg
|hoai=§ 24
|aeg=§ 24
|ao=§ 24
|bbg=§ 24
|bbig=§ 24
|bdsg=§ 24
|besüg=§ 24
|bostrab=§ 24
|bpersvg=§ 24
|brkg=§ 24
|btmg=§ 24
|bukg=§ 24
|bwo=§ 24
|eggvg=§ 24
|erbstg=§ 24
|estdv=§ 24
|gkg=§ 24
|mabv=§ 24
|owig=§ 24
|sgb i=§ 24
|sgb ii=§ 24
|sgb iii=§ 24
|sgb iv=§ 24
|sgb v=§ 24
|sgb vi=§ 24
|sgb vii=§ 24
|sgb viii=§ 24
|sgb ix=§ 24
|sgb x=§ 24
|sgb xi=§ 24
|sgb xii=§ 24
|stvo=§ 24
|stvzo=§ 24
|ustg=§ 24
|ustdv=§ 24
|uwg=§ 24
|weg=§ 24
|#default=§ 24
}}
|be=§ 24
|bw=§ 24
|hh=§ 24
|mv=§ 24
|ni=[10]
|rlp
|rp|rlp=§ 24
|sh=§ 24
|st=§ 24
|th=§ 24
|by=§ 24
|bb=§ 24
|hb=§ 24
|he=§ 24
|nw=§ 24
|sl=§ 24
|revosax=§ 24
|dejure=§ 24
|buzer=§ 24
|RIS-B={{#if:
|§ 24
|§ 24
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 24
|§ 24
}}
|LI={{#if:
|§ 24
|§ 24]
}}
||leer=§ 24[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 24[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 24||[Paragraf fehlt]}}{{#if: ifsg||[Gesetz fehlt]}} IfSG) sowie die Verordnung von Betäubungsmitteln ({{#switch: juris
|juris={{#switch: btmg_1981
|hoai=§ 13
|aeg=§ 13
|ao=§ 13
|bbg=§ 13
|bbig=§ 13
|bdsg=§ 13
|besüg=§ 13
|bostrab=§ 13
|bpersvg=§ 13
|brkg=§ 13
|btmg=§ 13
|bukg=§ 13
|bwo=§ 13
|eggvg=§ 13
|erbstg=§ 13
|estdv=§ 13
|gkg=§ 13
|mabv=§ 13
|owig=§ 13
|sgb i=§ 13
|sgb ii=§ 13
|sgb iii=§ 13
|sgb iv=§ 13
|sgb v=§ 13
|sgb vi=§ 13
|sgb vii=§ 13
|sgb viii=§ 13
|sgb ix=§ 13
|sgb x=§ 13
|sgb xi=§ 13
|sgb xii=§ 13
|stvo=§ 13
|stvzo=§ 13
|ustg=§ 13
|ustdv=§ 13
|uwg=§ 13
|weg=§ 13
|#default=§ 13
}}
|be=§ 13
|bw=§ 13
|hh=§ 13
|mv=§ 13
|ni=[11]
|rlp
|rp|rlp=§ 13
|sh=§ 13
|st=§ 13
|th=§ 13
|by=§ 13
|bb=§ 13
|hb=§ 13
|he=§ 13
|nw=§ 13
|sl=§ 13
|revosax=§ 13
|dejure=§ 13
|buzer=§ 13
|RIS-B={{#if:
|§ 13
|§ 13
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 13
|§ 13
}}
|LI={{#if:
|§ 13
|§ 13]
}}
||leer=§ 13[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 13[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 13||[Paragraf fehlt]}}{{#if: btmg_1981||[Gesetz fehlt]}} Betäubungsmittelgesetz) und von verschreibungspflichtigen Arzneimitteln ({{#switch: juris
|juris={{#switch: amg_1976
|hoai=§ 48
|aeg=§ 48
|ao=§ 48
|bbg=§ 48
|bbig=§ 48
|bdsg=§ 48
|besüg=§ 48
|bostrab=§ 48
|bpersvg=§ 48
|brkg=§ 48
|btmg=§ 48
|bukg=§ 48
|bwo=§ 48
|eggvg=§ 48
|erbstg=§ 48
|estdv=§ 48
|gkg=§ 48
|mabv=§ 48
|owig=§ 48
|sgb i=§ 48
|sgb ii=§ 48
|sgb iii=§ 48
|sgb iv=§ 48
|sgb v=§ 48
|sgb vi=§ 48
|sgb vii=§ 48
|sgb viii=§ 48
|sgb ix=§ 48
|sgb x=§ 48
|sgb xi=§ 48
|sgb xii=§ 48
|stvo=§ 48
|stvzo=§ 48
|ustg=§ 48
|ustdv=§ 48
|uwg=§ 48
|weg=§ 48
|#default=§ 48
}}
|be=§ 48
|bw=§ 48
|hh=§ 48
|mv=§ 48
|ni=[12]
|rlp
|rp|rlp=§ 48
|sh=§ 48
|st=§ 48
|th=§ 48
|by=§ 48
|bb=§ 48
|hb=§ 48
|he=§ 48
|nw=§ 48
|sl=§ 48
|revosax=§ 48
|dejure=§ 48
|buzer=§ 48
|RIS-B={{#if:
|§ 48
|§ 48
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 48
|§ 48
}}
|LI={{#if:
|§ 48
|§ 48]
}}
||leer=§ 48[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 48[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 48||[Paragraf fehlt]}}{{#if: amg_1976||[Gesetz fehlt]}} Arzneimittelgesetz).
Bis zur Einführung des Psychotherapeutengesetzes<ref name="PsychThG">Psychotherapeutengesetz vom 16. Juni 1998 (BGBl. I S. 1311), zuletzt geändert durch Artikel 6 des Gesetzes vom 2. Dezember 2007, BGBl. I S. 2686</ref> im Jahr 1999 galten entsprechende Einschränkungen auch für die Psychotherapeuten, die auch die Heilpraktikererlaubnis besitzen mussten, um ohne ärztliche Verordnung Patienten zu behandeln.<ref name="PsychoHP">BVerfG, Beschluss vom 10. Mai 1988, Az. 1 BvR 482/84 und 1166/85, [http://www.servat.unibe.ch/dfr/bv{{#switch:2 | 0 ={{#expr: 78 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (78/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (78/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (78/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (78/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (78/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (78/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (78/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (78/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (78/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (78/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (78/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (78/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (78/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (78/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (78/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (78/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (78/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (78/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:1 | 0 ={{#expr: 78 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (78/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (78/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (78/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (78/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (78/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (78/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (78/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (78/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (78/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (78/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (78/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (78/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (78/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (78/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (78/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (78/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (78/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (78/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:0 | 0 ={{#expr: 78 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (78/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (78/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (78/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (78/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (78/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (78/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (78/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (78/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (78/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (78/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (78/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (78/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (78/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (78/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (78/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (78/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (78/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (78/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:2 | 0 ={{#expr: 179 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (179/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (179/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (179/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (179/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (179/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (179/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (179/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (179/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (179/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (179/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (179/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (179/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (179/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (179/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (179/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (179/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (179/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (179/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:1 | 0 ={{#expr: 179 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (179/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (179/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (179/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (179/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (179/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (179/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (179/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (179/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (179/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (179/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (179/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (179/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (179/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (179/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (179/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (179/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (179/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (179/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:0 | 0 ={{#expr: 179 mod 10 }} | 1 ={{#expr: (179/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: (179/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: (179/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: (179/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: (179/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: (179/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: (179/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: (179/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: (179/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: (179/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: (179/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: (179/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: (179/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: (179/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: (179/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: (179/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: (179/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: (179/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}.html#{{#if:|{{#switch:2 | 0 ={{#expr: {{{3}}} mod 10 }} | 1 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:1 | 0 ={{#expr: {{{3}}} mod 10 }} | 1 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}{{#switch:0 | 0 ={{#expr: {{{3}}} mod 10 }} | 1 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10) mod 10 }} | 2 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100) mod 10 }} | 3 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000) mod 10 }} | 4 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000) mod 10 }} | 5 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000) mod 10 }} | 6 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000) mod 10 }} | 7 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000) mod 10 }} | 8 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000) mod 10 }} | 9 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000) mod 10 }} | 10 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000) mod 10 }} | 11 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000) mod 10 }} | 12 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000) mod 10 }} | 13 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000) mod 10 }} | 14 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000) mod 10 }} | 15 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000) mod 10 }} | 16 ={{#expr: ({{{3}}}/ 10000000000000000) mod 10 }} | 17 ={{#expr: ({{{3}}}/ 100000000000000000) mod 10 }} | 18 ={{#expr: ({{{3}}}/ 1000000000000000000) mod 10 }} | #default= 0 }}}} BVerfGE 78, 179{{#if: | ({{{3}}})}}] ff.</ref> Ein mit der früher für die Psychotherapeuten bestehenden Rechtslage vergleichbares Recht auf eine vereinfachte Gewährung der Heilpraktikererlaubnis gilt seit 2006 auch für die Physiotherapeuten in Rheinland-Pfalz, die unter bestimmten Voraussetzungen Privatpatienten auf eigene Diagnose und Verordnung behandeln dürfen.<ref name="PhysioHP">Volltext des Urteils des OVG Rheinland vom 21. November 2006 auf openjur.de, aufgerufen am 29. April 2024</ref>
Seit 2021 ist Notfallsanitätern die Anwendung heilkundlicher Maßnahmen erlaubt, so dieser sie erlernt hat und beherrscht und kein Arzt zur Verfügung steht ({{#switch: juris
|juris={{#switch: notsang
|hoai=§ 2a
|aeg=§ 2a
|ao=§ 2a
|bbg=§ 2a
|bbig=§ 2a
|bdsg=§ 2a
|besüg=§ 2a
|bostrab=§ 2a
|bpersvg=§ 2a
|brkg=§ 2a
|btmg=§ 2a
|bukg=§ 2a
|bwo=§ 2a
|eggvg=§ 2a
|erbstg=§ 2a
|estdv=§ 2a
|gkg=§ 2a
|mabv=§ 2a
|owig=§ 2a
|sgb i=§ 2a
|sgb ii=§ 2a
|sgb iii=§ 2a
|sgb iv=§ 2a
|sgb v=§ 2a
|sgb vi=§ 2a
|sgb vii=§ 2a
|sgb viii=§ 2a
|sgb ix=§ 2a
|sgb x=§ 2a
|sgb xi=§ 2a
|sgb xii=§ 2a
|stvo=§ 2a
|stvzo=§ 2a
|ustg=§ 2a
|ustdv=§ 2a
|uwg=§ 2a
|weg=§ 2a
|#default=§ 2a
}}
|be=§ 2a
|bw=§ 2a
|hh=§ 2a
|mv=§ 2a
|ni=[13]
|rlp
|rp|rlp=§ 2a
|sh=§ 2a
|st=§ 2a
|th=§ 2a
|by=§ 2a
|bb=§ 2a
|hb=§ 2a
|he=§ 2a
|nw=§ 2a
|sl=§ 2a
|revosax=§ 2a
|dejure=§ 2a
|buzer=§ 2a
|RIS-B={{#if:
|§ 2a
|§ 2a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 2a
|§ 2a
}}
|LI={{#if:
|§ 2a
|§ 2a]
}}
||leer=§ 2a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 2a[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 2a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: notsang||[Gesetz fehlt]}} Notfallsanitätergesetz).
Des Weiteren gilt die Verordnung zum Schutz vor schädlichen Wirkungen nichtionisierender Strahlung bei der Anwendung beim Menschen.
Einzelnachweise
<references />