Zum Inhalt springen

Severus von Ravenna

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:S. Severo.jpg
Severus von Ravenna, Mosaik in Sant’Apollinare in Classe in Ravenna, 6. Jahrhundert

Severus (* in Ravenna; † 1. Februar 344 oder 1. Februar 345 oder 1. Februar 346 ebenda) war von ca. 342 bis ca. 344/346 Bischof von Ravenna. Er ist der erste Bischof von Ravenna, dessen Existenz historisch gesichert ist.

Leben

Nach der Legende sollte zu Pfingsten 342 in Ravenna ein neuer Bischof gewählt werden. Als der eigentlich unbeteiligte Wollweber Severus zur Wahl kam, flog eine Taube herein, kreiste über ihm und setzte sich drei Mal auf seine Schulter. Dies sah die Gemeinde als göttliches Zeichen an und wählte ihn zum Bischof.<ref>Dazu Giulia Marchioni: Una tradizione ravennate: la colomba dello Spirito Santo e la Provvidenza. In: Giuseppe Garzia, Alessandro Iannucci, Mariangela Vandini (Hrsg.): Studi sul patrimonio culturale, Bd. 1: Il patrimonio culturale tra conoscenza, tutela e valorizzazione, Bononia University Press, Bologna 2015, S. 129–139 (die Taube als Mittel der Wahl und Investitur, Bezug zu Joh. 1, 32–34 usw.) (Digitalisat).</ref>

Als historisch gesichert gilt lediglich seine Teilnahme am Konzil von Serdica (342/343).

Beerdigt wurde Severus 344 in Classe, dem Hafen von Ravenna. Zu seinen Ehren wurde dort im 6. Jahrhundert die Kirche San Severo errichtet. Seine Gebeine sollen von einem fränkischen Kleriker namens Felix gestohlen und nach Pavia gebracht. Von diesem erhielt sie Erzbischof Otgar von Mainz und brachte sie 836 zunächst nach Mainz in die Albanskirche und schließlich nach Erfurt.

Gedenktag des heiligen Severus ist der 1. Februar, sein Todestag.<ref>Erstmals erwähnt in der Rezension des 6./7. Jahrhunderts des Martyrologium Hieronymianum, Cult of the Saints in Late Antiquity Nr. E04665.</ref> Er ist Schutzpatron der Weber und Spinner, Polizisten, Tuch-, Strumpf-, Handschuh- und Hutmacher.

Ikonographie

In der unteren Zone der Apsis der Kirche Sant’Apollinare in Classe in Ravenna befindet sich ein Mosaik aus dem 6. Jahrhundert, das den Bischof Severus in bischöflicher Tracht und die Bischöfe Ursus, Ecclesius und Ursicinus zeigt.<ref>The Cult of Saints in Antiquity Nr. E06048.</ref>

Datei:Basilica, eufrasiana, mosaici del VI secolo, cristo incorona i ss. apollinare e severo 02.jpg
Mosaik in der südlichen Apsis der Euphrasius-Basilika in Parenzo

Auch im Mosaik der südlichen Apsis der Euphrasius-Basilika in Parenzo aus dem 6. Jahrhundert ist er als Bischof dargestellt, erhalten ist nur noch der Oberkörper und die Namensbeischrift.<ref>The Cult of Saints in Antiquity Nr. E08568.</ref>

Seit dem 14. Jahrhundert wird Severus oft mit der Taube oder einem Walkerbaum dargestellt.<ref>Zur Ikonographie: Christel Squarr: Severus von Ravenna. In: Lexikon der christlichen Ikonographie. Band 8. Herder, Freiburg 1976, Sp. 341 (Digitalisat).</ref>

Severisarkophag in Erfurt

Datei:Erfurt St. Severi 06.jpg
Severisarkophag in Erfurt
Datei:Boppard St Severus Severus.jpg
Wandgemälde mit der Darstellung der Bischofswahl des Severus in der Kirche St. Severus in Boppard

Der steinerne Sarkophag des Heiligen Severus mit seiner Frau (Vincentia und seiner Tochter Innocentia) befindet sich in der Severikirche in Erfurt. Dort waren seine Gebeine vermutlich zunächst im Westteil eines Vorgängerbaues der Kirche beigesetzt und verehrt worden. Mit dem Neubau der Kirche wurde auch eine Neugestaltung des Grabmals notwendig, das weiterhin an zentraler Stelle, vermutlich nahe dem Westchor aufgestellt war. Bei dem Brand 1472 wurde der Westchor stark zerstört, anschließend hat man das Grabmal zerlegt und die Seitenplatten anderweitig aufgestellt. Die originale Deckplatte wurde nach 1472 als Aufsatz für den Severusaltar im südlichen Querhausarm verwendet. Erst 1948 wurden die Teile wieder zusammengefügt und an dieser Stelle aufgestellt, 1982 kam ein Abguss der Deckplatte hinzu.

Der Sarkophag zählt zu den künstlerisch bedeutendsten Ausstattungsstücken der Severikirche. Die vier Reliefplatten der Umfassungswände entstanden zwischen etwa 1360 und 1370. Eine Quelle aus dem Jahr 1363 nennt einen neuen Altar zu Ehren Johannes des Täufers, Severus’, Hieronymus’ und der Heiligen Drei Könige. Auf den nahezu vollplastischen Hochreliefs werden Szenen aus dem Leben und Wirken des Heiligen Severus und die Anbetung der Heiligen Drei Könige nach einem Vorbild in der Nürnberger Lorenzkirche von 1360 dargestellt. Es wurde auch vermutet, dass die einzelnen Teile erst einige Zeit nach ihrer Entstehung zu einer Tumba vereinigt worden sind und zuvor einzeln oder in anderem Zusammenhang, vielleicht als Teile eines Lettners mit Ambo, im Kirchenraum standen.

Kirchen

{{#if: Severikirche|{{#ifexist:Severikirche|

|{{#if: |{{#ifexist:{{{2}}}|

→ Haupt{{#if:|seite|artikel}}: [[{{{2}}}{{#if: ||{{{titel2}}}}}]]{{#if: |{{#ifexist:{{{3}}}| und [[{{{3}}}{{#if: ||{{{titel3}}}}}]]|}}|}}

|{{#if: |{{#ifexist:{{{3}}}|

→ Haupt{{#if:|seite|artikel}}: [[{{{3}}}{{#if: ||{{{titel3}}}}}]]

|}}|}}|}}|}}|}}|Einbindungsfehler: Die Vorlage Hauptartikel benötigt immer mindestens ein Argument.}}

In Deutschland sind dem Hl. Severus mehrere Kirchen geweiht:

In Italien sind dem Heiligen folgende Kirchen geweiht:

  • Cotignola (Ravenna), San Severo in Serraglio
  • Ponte Nuovo (Ravenna), San Severo
  • Ravenna-Classe, San Severo (ausgegraben), darauf geht das Kloster San Severo (um 1455 aufgehoben) zurück
  • Savio (Ravenna), San Severo Vescovo

Quellen zum heiligen Severus

  • Acta Sanctorum Februarius I. Antwerpen 1658, S. 79–91 (Digitalisat).
  • Bibliotheca hagiographica latina antiquae et mediae aetatis (BHL) (= Subsidia Hagiographica 6). Band 2, Brüssel 1901, S. 1112–1113 Nr. 7679–7684 (Digitalisat); Novum Supplementum Brüssel 1986, S. 785–786.
    • BHL Nr. 7679: Agnellus, Liber pontificalis ecclesiae Ravennatis cap. 13–17<ref>Claudia Nauerth (Hrsg.): Liber Pontificalis – Bischofsbuch (= Fontes Christiani. Band 21, 1). Herder, Freiburg 1996, ISBN 3-451-22112-8, S. 111–129 (Lateinisch und Deutsch); Deborah Mauskopf Deliyannis: Agnellus of Ravenna. The Book of Pontiffs of the Church of Ravenna. Translated with an introduction and notes (Medieval Texts in Translation). The Catholic University of America Press, Washington 2004, ISBN 0-8132-1358-4, S. 109–114 (Englisch); Deborah Mauskopf Deliyannis (Hrsg.): Agnelli Ravennatis Liber pontificalis Ecclesiae Ravennatis (= Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis. Bd. 199). Brepols, Turnhout 2006, ISBN 978-2-503-04991-5, S. 58–67(Lateinisch).</ref>
    • BHL Nr. 7681–7682: Vita s. Severi episcopi Ravennatis eiusque translatio in Erphordiam, verfasst zwischen 856 und 863.<ref>Vita et translatio Sancti Severi auctore Liutolfo presbytero. In: {{#ifexist:Vorlage:MGH/SS

|{{#switch:15,1 | 1 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales et chronica aevi Carolini. Hannover 1826

| 2 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Scriptores rerum Sangallensium. Annales, chronica et historiae aevi Carolini. Hannover 1829

| 3 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales, chronica et historiae aevi Saxonici. Hannover 1839

| 4 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales, chronica et historiae aevi Carolini et Saxonici. Hannover 1841

| 5 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales et chronica aevi Salici. Hannover 1844

| 6 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Chronica et annales aevi Salici. Hannover 1844

| 7 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Chronica et gesta aevi Salici. Hannover 1846

| 8 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Chronica et gesta aevi Salici. Hannover 1848

| 9 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Chronica et annales aevi Salici. Hannover 1851

| 10 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales et chronica aevi Salici. Vitae aevi Carolini et Saxonici. Hannover 1852

| 11 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Historiae aevi Salici. Hannover 1854

| 12 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Historiae aevi Salici. Hannover 1856

| 13 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I-XII, pars I. Hannover 1881

| 14 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I-XII, pars II. Supplementum tomi XIII. Hannover 1883

| 15,1 = Georg Waitz, Wilhelm Wattenbach u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I-XII, pars III. Supplementum tomi XIII pars I. Hannover 1887

| 15,2 = Georg Waitz, Wilhelm Wattenbach u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I-XII, pars III. Supplementum tomi XIII pars II. Hannover 1888

| 16 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales aevi Suevici. Hannover 1859

| 17 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales aevi Suevici. Hannover 1861

| 18 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales aevi Suevici. Hannover 1863

| 19 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales aevi Suevici. Hannover 1866

| 20 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I, V, VI, XII. Chronica aevi Suevici. Hannover 1868

| 21 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Historici Germaniae saec. XII.. Hannover 1869

| 22 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Historici Germaniae saec. XII.. Hannover 1872

| 23 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Chronica aevi Suevici. Hannover 1874

| 24 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales aevi Suevici (Supplementa tomorum XVI et XVII) Gesta saec. XII. XIII. (Supplementa tomorum XX-XXIII). Hannover 1879

| 25 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Gesta saec. XIII.. Hannover 1880

| 26 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Ex rerum Francogallicarum scriptoribus. Ex historiis auctorum Flandrensium Francogallica lingua scriptis. Hannover 1882

| 27 = Reinhold Pauli, Felix Liebermann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XII. et XIII.. Hannover 1885

| 28 = Reinhold Pauli, Felix Liebermann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XIII.. Hannover 1888

| 29 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Ex rerum Danicarum scriptoribus saec. XII. et XIII. Hannover 1892

| 30,1 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum XVI-XXV. Hannover 1896

| 30,2 = Adolf Hofmeister u. a. (Hrsg.) {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Supplementa tomorum I-XV.  Leipzig 1934

| 31 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Annales et chronica Italica aevi Suevici. Hannover 1903

| 32 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Cronica fratris Salimbene de Adam ordinis Minorum. Hannover 1905

| 34 = Hartmut Hoffmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Die Chronik von Montecassino. Hannover 1980

| 35 = Walter Koller (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Die Chronik des Saba Malaspina. Hannover 1999

| 36 = Martina Stratmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Flodoard von Reims, Historia Remensis ecclesiae. Hannover 1998

| 37 = Klaus Naß (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Die Reichschronik des Annalista Saxo. Hannover 2006

| 38 = Hartmut Hoffmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Richer von Saint-Remi, Historiae. Hannover 2000

| 39 = Ottavio Clavuot (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 15,1: Tholomeus Lucensis historia ecclesiastica nova. Hannover 2009

| #default = Dieser Band der Reihe {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} existiert nicht

}}{{#if:289|{{#ifeq:293|0||, S. 289}}|}}{{#if:293|{{#ifeq:293|0||–293}}|}} (Monumenta Germaniae Historica, Digitalisat) | Diese Reihe der Monumenta Germaniae Historica ist nicht bekannt }}; Geschichtsquellen des deutschen Mittelalters.</ref>

    • BHL Nr. 7683–7684 Sermon auf St. Severus, geschrieben nach 1052 im Kloster San Severus in Classe
  • Petrus Damiani: Sermone de S. Severo, 11. Jahrhundert<ref>Acta Sanctorum Februarius VII. Köln 1581, S. 61.</ref>

Literatur

  • Francesco Lanzoni: S. Severo vescovo di Ravenna (342–3) nella storia e nella leggenda. In: Atti e memorie della R. Deputazione di storia patria per le province di Romagna. Serie IV, Bd. 1, 1911, S. 325–396 (Digitalisat).
  • Giovanni Lucchesi: Note agiografiche sui primi vescovi di Ravenna. Lega, Faenza 1941, S. 81–95.
  • Giovanni Lucchesi: Severus. In: Lexikon für Theologie und Kirche 2. Auflage, Band 9, Sp. 704.
  • Giovanni Lucchesi: Severo. In: Bibliotheca Sanctorum. Band 11. Città Nuova, Rom 1968, S. 997–1004.
  • {{#if: Ekkart Sauser|Ekkart Sauser: }}Severus. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:9|. Band 9, Bautz, {{#switch:9

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1527-1529|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1527-1529}}|1527-1529|{{#expr:1*1527-1529*0}}–{{#expr:-(0*1527-1529*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629121755/http://www.bautz.de/bbkl/s/s2/severus_v_r.shtml%7C}}.{{#if: 9 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Charles Pietri, Luce Pietri (Hrsg.): Prosopographie chrétienne du Bas-Empire. Band 2: Prosopographie de l'Italie chrétienne (313–604). Band 2: L–Z. École française de Rome, Rom 2000, ISBN 2-7283-0613-3, S. 2052–2053.
zur Severikirche in Erfurt und zum Severisarkophag
  • Otto Buchner: Der Severi-Sarkophag zu Erfurt und sein Künstler. In: Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt. Band 24, Erfurt 1903, S. 137–157.
  • Otto Buchner: Der Severi-Sarkophag zu Erfurt und sein Künstler samt Übersetzung der Vita und Translatio Sancti Severi des Priesters Liutolf. Erfurt 1903.
  • Die Stadt Erfurt, Dom. Severikirche. Peterskloster. Zitadelle. Bearbeitet von Karl Becker, Margarethe Brückner, Ernst Haetge, Lisa Schürenberg und Alfred Overmann. Burg 1929.
  • Edgar Lehmann: Dom und Severikirche zu Erfurt. Leipzig 1988.
  • Ernst Schubert, Edgar Lehmann: Dom und Severikirche Erfurt. Stuttgart 1988.
  • Michael Stuhr: Severisarkophag. In: Die Parler und der Schöne Stil. Köln 1978, Band 2, S. 564.
  • Helga Wäß: Form und Wahrnehmung mitteldeutscher Gedächtnisskulptur im 14. Jahrhundert. Band 2: Katalog ausgewählter Objekte vom Hohen Mittelalter bis zum Anfang des 15. Jahrhunderts. Tenea, Bristol/Berlin 2006, ISBN 3-86504-159-0, S. 185–190 Nr. 255.

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Saint Severus of Ravenna|Saint Severus of Ravenna|Severus von Ravenna}}|uselang=de}} Commons: {{#if:Severus von Ravenna|Severus von Ravenna|{{#if:Saint Severus of Ravenna|Saint Severus of Ravenna|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if: 00

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Saint Severus of Ravenna

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|saint severus of ravenna|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

|b=Biographien{{#invoke:Str|left|Severus_von_Ravenna.htm|1}} |l=Literatur }}/Severus_von_Ravenna.htm {{ #if:|{{{3}}}|Severus von Ravenna }}.] In: Joachim Schäfer: Ökumenisches Heiligenlexikon{{ #if:|, abgerufen am {{{4}}}}}

Anmerkungen

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 144008610170519424 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 144008610 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 144008610 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 170519424 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 170519424 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Severus von Ravenna | {{#if: Severus; Severo (italienisch) | {{#if: Bischof von Ravenna | {{#if: 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert | {{#if: Ravenna | {{#if: 1. Februar 344 oder 1. Februar 345 oder 1. Februar 346 | {{#if: Ravenna |

Vorlage:Wikidata-Registrierung