Zum Inhalt springen

Schwanenorden

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Schwanenritter.JPG
Epitaph des Schwanenordensritters Georg Sack im Kloster Heilsbronn

Der Orden der Ritter Unserer Lieben Frau zum Schwan, kurz Schwanenritterorden oder Schwanenorden, war der erste Ritterorden des Hauses Hohenzollern. Er wurde am 29. September 1440 in Anknüpfung an die Schwanenrittersage von Kurfürst Friedrich II. von Brandenburg in der Stadt Brandenburg gestiftet und sollte unter Führung der Hohenzollern dem Adel dort gemeinsame politische und soziale Ziele geben. Im Jahr 1459 errichtete der Orden eine süddeutsche Filiale.

Ordensstatuten

Der spätmittelalterliche Orden hatte sich bei der Gründung 1440 geistliche aber auch vor allem politische Ziele gesetzt. Neben Gebet und karitativen Werken rief er den Adel in Brandenburg zum Treuebündnis auf. Auch Frauen konnten Mitglied werden. Am 15. August 1443 erweiterte der Orden seine Statuten um den Zweck, gegen die Entsittlichung des märkischen Adels und anderwärts zu wirken und ihn wieder an Gottesfurcht und Ehrbarkeit zu gewöhnen, insbesondere auch die Rauf- und Fehdelust zu zügeln.

Im Jahr 1459 errichtete Markgraf Albrecht Achilles eine süddeutsche Filiale, die Papst Pius II. am 16. Januar 1460 bestätigte.<ref name ="HLB" /> Dieser höfische Orden war für die Markgrafen ein wichtiges Mittel der dynastischen Klientelbildung.<ref name = "K.Rupprecht"/>

Ordensabzeichen

Datei:Feuchtwangen 3-2.jpg
Ordenszeichen auf einem Grabstein in Feuchtwangen

Als Ordenssignet wählte man das Bild der Gottesmutter an einer goldenen Kette, darunter der Schwan als Symbol der Reinheit des Herzens, umgeben von einer unten verschlungenen weißen Schärpe.

Der Schwan sollte den Statuten von 1443<ref name = "Stillfried"/> zufolge die Mitglieder an ihren künftigen Tod erinnern sollte; denn der Schwan habe, wie Jesus Christus, seinen Tod vorausgesehen und beklagt. Mit der Anspielung auf den Gesang des Schwanes im Angesicht seines Todes wurde ein in Antike und Mittelalter überliefertes Motiv aufgegriffen. Die Glieder der Ordenkette sollten aus premtzen bestehen, einer scharfen Hemmvorrichtung am Zaumzeug zur Bändigung von Pferden, in die (blutende) Herzen eingefügt sein sollten, um die Träger zu Demut und Buße zu erziehen. Das weiße, unbefleckte Tuch, das der Fassung von 1484 zufolge um den Schwan gewunden sei und von dem Quasten herabhingen, sollte den Träger an die Zehn Gebote und die guten Werke Christi erinnern und ihn selbst zu guten Werken ermahnen.<ref name ="JH"/>

Ordenskirchen

Datei:FriedrichII Brbg Siegesallee.JPG
Ordensgründer Friedrich II. mit Schwanenorden

Der Versammlungspunkt des sich rasch über Nord- und Süddeutschland ausbreitenden Schwanenordens war zunächst das Gotteshaus auf dem Harlungerberg bei Brandenburg Altstadt. 1459 stiftete Markgraf Albrecht Achilles für die Ordensmitglieder aus seinen Stammlanden in Franken eine zweite Ordenskirche in der Georgskapelle der St. Gumbertuskirche seiner Residenz in Ansbach.

Schwanenritterkapelle der Gumbertuskirche in Ansbach

Im Jahr 1459 ließ Albrecht Achilles die Georgskapelle zur Schwanenritterkapelle umgestalten.<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 27.</ref> Der heute als „Schwanenritterkappele“ bezeichnete Chor ist nicht die ursprüngliche Georgskapelle, ein Umstand, welcher weitestgehend in Vergessenheit geraten ist. Schon 1926 schreibt Däschlein: „Der Chor hatte mit dem Schwanenorden früher gar nichts zu tun, aber er macht jetzt den Eindruck als wäre hier der mittelalterliche Marienverehrungsgeist wieder lebendig geworden und die und die Schwanenordens=Ritter, deren Steinbilder hier seit 1825 die Wände zieren, rufen uns die längst vergangene Zeit zurück. Schwanenordensritterkappele, so taufte der Volksmund nach 1825 diesen alten Chor, doch nur die wenigsten wissen, daß die alten Ordensritter nicht hier ihre Gebete zu „Unserer lieben Frau“ zum Himmel empor geschickt haben.“<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 40.</ref> Die Georgskappele in welcher sich der Schwanenorden versammelte, „befand sich an der Nordseite der Kirche und schloß sich unmittelbar an das Querschiff an.“<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 27.</ref> Abrecht Achilles stiftete auch den Altar, der heute im Chor steht. Aus diesem Grund sind er und seine zweite Frau Anna von Sachsen (1437–1512) auf dem Altar in der Kapelle dargestellt.<ref name=":1">Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 51.</ref> Däschlin schreibt über die Darstellung des Kurfürsten: „Albrecht Achilles der Stifter des Altars, im roten hermelinbesetzten Kurmantel, unter dem die prächtige, goldene Ritterrüstung hervorleuchtet. Der Kurfürst hat die Hände zum Gebet gefaltet. Gleich dahinter trägt der Erbschatzmeister der Kurmark, Johannes Graf zu Lindau und Herr zu Ruppin, den Kurhut. Das Amt des Erbmarschals mit dem Schwerte des Kurfürsten versieht Busso Gans zu Botslitz. Diese beiden Großwürdenträger, gekennzeichnet durch ihre Familienwappen, sind barhäuptig in weitem Talar dargestellt.“<ref name=":1" /> Auch schreibt er über seine auf der gegenüberliegenden Seite dargestellte Anna von Sachsen: „Ihr schwarzes Kleid ist am Halsauschnitt reich mit Perlen besetzt; darüber ist ein großer bauschiger Brokatmantel geworfen. Die Fürstin ist mit der goldenen Ordenskette und der Krone geschmückt. Von der linken Seite der Krone fällt bis zum Boden herab ein herrlicher Schleier. Zwischen den Händen, die zum Gebet gefaltet sind, sehen wir einen goldenen Rosenkranz. Hinter der Kurfürstin ruht auf einem grünen Kissen ein kleines weißes Hündchen.“<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 51 f.</ref> Die Schwanenriiterkappele war für „diejenigen Ordensbrüder, welche von Brandenburg aus gerechnet, jenseit des Thüringer Waldes wohnten [...] zur Filialkirche der Gesellschaft.“<ref name=":2">Adolph Hillert: Der Schwanenorden. Sein Ursprung, Zweck und seine Geschichte. Ch. Grager, Berlin 1844, S. 12.</ref> Dies geschah, da 1459 fränkische Ordensritter beklagten, dass sie „wegen der grossen Entfernung und der Schwierigkeiten der Reise nicht immer zu bestimmten Zeiten in Brandenburg erscheinen könnten.“<ref name=":2" /> Der 16.06 wurde zum sogenannten ‚Ordensfest‘, an dem jeder der Ritter, welcher im genannten Gebiert lebte in Ansbach zu erscheinen hatte.<ref name=":2" /> Die Investitur, also der Empfang der Ordensinsignien, erfolgte jedoch weiterhin in Brandenburg.<ref name=":2" /> Jedes Mitglied des Ordens musste in regelmäßigen Abständen einen Beitrag entrichten. Von diesem gingen „zwei Theile an die an die Marienkirche bei Brandenburg [...] der dritte Theil aber an die Georgskapelle in Ansbach.“<ref name=":3">Adolph Hillert: Der Schwanenorden. Sein Ursprung, Zweck und seine Geschichte. Ch. Grager, Berlin 1844, S. 13.</ref> Ab 1496 erhielt die Schwanenritterkappele die Hälfte der Gelder.<ref name=":3" />

Das heutige Aussehen der Schwanenritterkappele ist nicht mit dem Aussehen der Ordenszeit vergleichbar. Die Marienkirche, die Brandenburgische Ordenkirche, wurde 1722 komplett abgerissen, weshalb es in Brandenburg keine Zeunisse des Schwanenordens, mit Ausnahme eines Messgewandes, mehr erhalten sind.<ref name=":4">Adolph Hillert: Der Schwanenorden. Sein Ursprung, Zweck und seine Geschichte. Ch. Grager, Berlin 1844, S. 14.</ref> Über die Situation in Ansbach und den Umgang mit den Überresten schreibt Hillert: „Dagegen steht noch in Ansbach die Stiftskirche des heiligen Gumpertus mit den Ueberesten der St. Georgen- oder Ritterkapelle. Aus dieser Kapelle einem düsteren, feuchten Gewölbe an der Nordseite der Stiftskirche, sind 1825 die noch erhaltenen Grabsteine, Gedächnistafeln und Wappen von Mitgliedern des Schwanenordens in den prächtigen gebauten Chor der Stiftskirche verseetzt worden. Andere Denkmäler des Schwanenordens befinden sich in der Münsterkirche zu Kloster Heilsbronn, der Begräbnisstätte der Burggrafen zu Nürnberg und der ersten Kurfürsten von Brandenburg aus Hohenzollerischem Stamme.“<ref name=":4" />

Auf dem Chorgestühl finden sich zwei Helme aus dem Mittelalter, sogenannte spätgotische Schallern.<ref name=":5">Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 91.</ref>

Hinter dem Altar befindet sich eine Platte, welche in die Wand eingelassen wurde. Ursprünglich lag sie im Boden der Kapelle und markierte die Stelle, an der die Eingeweide der Verstorbenen beigesetzt wurden. In der Mitte ist eine Engelsgestalt mit der Ordenskette in der Hand dargestellt. Der Engel ist von Wappen und einer Inschrift umrahmt.<ref name=":5" />

Die Statuten des Schwanenordens sahen vor, dass für jedes verstorbene Mitglied ein Totenschild angefertigt wurde. Dieses sollte dann in der Kapelle aufgehängt werden. Diese Schilde sind aus Holz gefertigt. Es findet sich jeweils das Wappen des Mitglieds umrahmt von der Ordenskette. Heute sind noch 42 dieser ovalen Totenschilde in der Kapelle erhalten.<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 92.</ref>

Auch finden sich runde Totenschilde. Darunter sind jene des Ordensgründers Kurfürst Friedrich II., des Kurfürsten Albrecht Achilles und des Markgarfen Sigismund.<ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 88.</ref>

Die Epitaphien im Chor

Die Schwaneritterkappele beherbergt 11 Epitaphien sowie einen Wappenstein/Grabstein, welche vom Meister der Ansbacher Schwanenritter geschaffen wurden. Folgende Epitaphien befinden sich in der Kapelle:

  • vom Eingang aus gesehen links (zum Altar hin):
    • Georg von Zedwitz<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 8.</ref><ref name=":6">Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 77.</ref>
    • Sigmund von Lentersheim<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 10.</ref><ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 77 f.</ref>
    • Conrad von Lüchau<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 12</ref><ref name=":6" />
    • Karl von Eberstein<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 14.</ref><ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 80 f.</ref>
    • Georg von Ehenheim<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 16.</ref><ref name=":7">Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 81.</ref>
    • Lorenz von Eberstein<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 18.</ref><ref name=":7" />
  • vom Eingang aus gesehen rechts (von Altar weg):
    • Sebastian von Lüchau<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 20.</ref><ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 82 f.</ref>
    • Conrad von Ehenheim<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 22.</ref><ref name=":8">Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 85.</ref>
    • Hans von Haldermannstetten<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 24.</ref><ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 86.</ref>
    • Magdalena und Veit von Vestenberg<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 26.</ref><ref>Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritter-Kapelle in Ansbach. C. Bürgel und Sohn, Ansbach 1926, S. 87.</ref>
    • Wilhelm von Heydeck<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 28.</ref><ref name=":8" />
    • Wappenstein/Grabstein des Heinrich von Lüchau (nicht als Figur ausgearbeitet)<ref>Hermann Dallhammer: Die Ritter mit dem Schwanenorden. Hercyna, Ansbach 1987, S. 30.</ref><ref name=":8" />

Geschichte in der Neuzeit

Seit der Reformation verfiel der Orden. 1843 fasste Friedrich Wilhelm IV. den Plan einer Neubelebung des Ordens, der jedoch nicht zur Ausführung kam. Er wollte den Orden für Mitglieder aller Stände und Konfessionen öffnen und ihm als Ziel die soziale und moralische Besserung der Gesellschaft geben. Seit 1980 besteht ein eingetragener, gemeinnütziger Verein gleichen Namens für Kultur- und Wohlfahrtspflege mit Sitz in Nürnberg, der die Ordenstradition fortführen will.

Für die Berliner Siegesallee gestaltete der Bildhauer Alexander Calandrelli die Denkmalgruppe 16 mit einem Standbild Friedrichs II. im Zentrum. Auf dem breiten Hermelinkragen des Kurfürstenmantels trägt die Figur die Kette des Schwanenordens.

Literatur

  • Theodor Däschlein: Der Schwanenorden und die sogenannte Schwanenordens-Ritterkapelle in Ansbach, Ansbach 1926. in: Jahresbericht des Historischen Vereins für Mittelfranken 63 (1919/26)
  • Holger Kruse, Werner Paravicini, Andreas Ranft (Hrsg.): Ritterorden und Adelsgesellschaften im spätmittelalterlichen Deutschland (Kieler Werkstücke, Reihe D, Bd. 1), Frankfurt am Main, 1991.
  • Markus Frankl: Würzburger Vasallen und Diener im hohenzollerischen Schwanenorden. Adel zwischen Hochstift Würzburg und Markgraftum Ansbach, in: Mainfränkisches Jahrbuch für Geschichte und Kunst 61 (2009), S. 94–127.
  • R. Stillfried, Siegfried Haenle (Hrsg.): Das Buch vom Schwanenorden. Ein Beitrag zu den Hohenzollerischen Forschungen. Mit 41 photolithographischen Abbildungen, Berlin 1881 (Digitalisat).
  • Rudolf von Stillfried-Rattonitz: Der Schwanenorden. Halle 1844. (Digitalisat)
  • Tanja Storn-Jaschkowitz: Gesellschaftsverträge adliger Schwureinungen im Spätmittelalter – Edition und Typologie. Logos Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-8325-1486-0.

Siehe auch

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Schwanenorden}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

|link = {{ #if:Markus Frankl|Markus Frankl: }} [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }}]. In: Historisches Lexikon Bayerns |iquelle = {{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Markus Frankl|Markus Frankl: }}{{#if:|{{#if:Schwanenorden|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Schwanenorden}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Schwanenorden}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Schwanenorden}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:URLutil|isResourceURL|1={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}||}}}}{{#if:Schwanenorden|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Schwanenorden|lines=0}}||}}}}{{#if: Historisches Lexikon Bayerns| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Historisches Lexikon Bayerns}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:532201||(?)}}}}}}{{#if: 2012-04-20|;}}}}{{#if: 2012-04-20| {{#if:{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2012-04-20 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2012-04-20|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2012-04-20|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }} |bildlink = {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }} im Historischen Lexikon Bayerns |#default = [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }}] im Historischen Lexikon Bayerns }}

Einzelnachweise

<references> <ref name ="HLB">{{#switch: iquelle |link = {{ #if:Markus Frankl|Markus Frankl: }} [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }}]. In: Historisches Lexikon Bayerns |iquelle = {{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Markus Frankl|Markus Frankl: }}{{#if:|{{#if:Schwanenorden|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Schwanenorden}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Schwanenorden}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Schwanenorden}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:URLutil|isResourceURL|1={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}||}}}}{{#if:Schwanenorden|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Schwanenorden|lines=0}}||}}}}{{#if: Historisches Lexikon Bayerns| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Historisches Lexikon Bayerns}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:532201||(?)}}}}}}{{#if: 2012-04-20|;}}}}{{#if: 2012-04-20| {{#if:{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2012-04-20 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2012-04-20|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2012-04-20|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{ #if:2010-09-20|2010-09-20 }}{{#if: 2012-04-20 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:  | [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Schwanenorden| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: {{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }}}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }} |bildlink = {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }} im Historischen Lexikon Bayerns |#default = [{{ #if:45520|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45520%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CSchwanenorden%7C |_}}|–|-}} }} {{ #if:Schwanenorden|Schwanenorden|Schwanenorden }}] im Historischen Lexikon Bayerns }}</ref> <ref name ="JH">Joachim Schneider: Handbuch Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich - Band 15.III, Abschnitt Devisen und Embleme S. 87–100 Online </ref> <ref name = "Stillfried"> Gründungsurkunde von 1443 In: Stillfried, Haenle: Das Buch vom Schwanenorden S. 41 </ref> <ref name = "K.Rupprecht"> Klaus Rupprecht: Adelsgesellschaften und -einungen In: Historisches Lexikon Bayerns, Digitalisat </ref> </references>

{{#ifeq: k | p | | {{#if: 2078038-2130850942 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 2078038-2 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 2078038-2 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 130850942 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: k | p | {{#if: 130850942 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung