Zum Inhalt springen

Riograndenser Hunsrückisch

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Riograndenser Hunsrückisch

Gesprochen in

Südbrasilien
Linguistische
Klassifikation
Sprachcodes
ISO 639-3 hrx<ref>hrx | ISO 639-3. In: iso639-3.sil.org. Abgerufen am 7. Juli 2020 (Lua-Fehler in Modul:Multilingual, Zeile 153: attempt to index field 'data' (a nil value)).</ref>

Das Riograndenser Hunsrückisch (brasilianisches Portugiesisch {{Modul:Vorlage:lang}} Modul:Multilingual:153: attempt to index field 'data' (a nil value), {{Modul:Vorlage:lang}} Modul:Vorlage:lang:103: attempt to index field 'wikibase' (a nil value) oder {{Modul:Vorlage:lang}} Modul:Multilingual:153: attempt to index field 'data' (a nil value)) ist eine in Südbrasilien weitverbreitete Minderheitensprache, angelehnt an das Hunsrückisch der deutschen Einwanderer aus dem Hunsrück. Von den Sprechern selbst wird es Hunsrückisch, Hunsrück, Hunsrickisch, Hunsrick, Hunsbucklisch, Deitsch oder Plattdeitsch genannt.<ref>Cléo Vilson Altenhofen, Rosângela Morello (Hrsg.): Hunsrückisch: Inventário de uma Língua do Brasil. 2018, S. 23, 39 ff.</ref>

Eine möglicherweise andere Varietät ist das Katarinensische. Die Bezeichnung Katharinensisch leitet sich vom brasilianischen Bundesstaat Santa Catarina ab, in dem dieser Dialekt das erste Mal auftauchte.

Herkunft

Riograndenser Hunsrückisch entwickelte sich in fast 200 Jahren, seit dem Beginn der deutschen Einwanderung in Brasilien vor allem aus dem Hunsrück in bestimmte südliche Regionen des Kaiserreichs Brasilien<ref>Paula Doenecke: Hunsrückisch im Süden Lateinamerikas. In: FAZ.NET. Frankfurter Allgemeine Zeitung, 12. Juli 2019, abgerufen am 12. Juli 2019.</ref> – insbesondere in den Bundesstaat Rio Grande do Sul (damals für eine gewisse Zeit auch Republik Piratini) – im Jahr 1824, als Sprache dieser Einwanderer. Dabei wurde es von anderen deutschen Einwanderer-Dialekten beeinflusst, wie zum Beispiel von Ostpommersch, Bairisch und von österreichischen Dialekten (heute besonders noch in Dreizehnlinden), ebenso vom Portugiesischen und anderen Immigrantensprachen wie Italienisch.

Obwohl Riograndenser Hunsrückisch über lange Zeit der am weitesten verbreitete deutsche Dialekt in Südbrasilien war, nimmt der Gebrauch dieser Sprache heute manchenorts ab. In sehr ländlichen Gebieten ist ihr Gebrauch allerdings recht stabil.

Schreibweisen

Für das Riograndenser Hunsrückisch wurden zwei verschiedene Schreibweisen entwickelt. Die erste wurde von Cléo Vilson Altenhofen und anderen im Jahr 2007 entworfen<ref>Cléo V. Altenhofen, Jaqueline Frey, Maria Lidiani Käfer, Mário S. Klassmann, Gerson R. Neumann, Karen Pupp Spinassé: Fundamentos para uma escrita do Hunsrückisch falado no Brasil. In: Revista Contingentia, Bd. 2, Nr. 2, 2007, S. 73–87. Verfügbar im Netz: Band u. Artikel</ref> und orientiert sich am Deutschen. Die zweite, von Ursula Wiesmann 2008<ref>Ursula Wiesmann: Contribuição ao desenvolvimento de uma ortografia da língua Hunsrik falada na América do Sul. Ein Entwurf. Associação Internacional de Linguística—SIL Brasil, Cuiabá (Mato Grosso, Brasilien) 2008 (sil.org).</ref>, gibt die Laute so wieder, dass sich für Portugiesischsprachige die Aussprache erschließt, für Deutsche aber schwerer zu lesen ist.

Beispiel:

Schreibweise nach Altenhofen et al.:

Hunsrick-Sprooch is en Internet-Projekt fer di Schaffung von en Wikipedia in Brasilianisch Hunsrick-Sprooch.
Unser Filosofie is, dass di Hunsrick-Sprooch is en Schatz von alle Brasilianer un dass alle Sprecher vom Hunsrick von ganz Brasil solle sich einische fer unser Sprooch se redde, egal von welche Staat de hejer kommt.

Schreibweise nach Wiesmann:

Hunsrik xprooch is en intërnët proyëkt fer ti xafung fon en Wikipedia in Prasiliaanix Hunsrik Xprooch.
Unser filosofii is tas ti hunsrik xprooch is en xats fon ale prasiliaaner un tas ale xprëcher fom hunsrik fon kans Brasil sole sich ayniche fer unser xprooch se rëte, eekaal fon wëlche xtaat te hëyer khomt.

Mea spreche Deitsch

Für sein Projekt „Mea spreche Deitsch“ führte Tafarel Schmitt aus Brasilien, Gastwissenschaftler beim Institut für Geschichtliche Landeskunde, im April 2024 Interviews im Hunsrück-Museum Simmern zu den unterschiedlichen Hunsrücker Dialekten. Diese nahm er per Video auf um sie dann mit dem heutigen Hunsrückisch in Brasilien zu vergleichen.<ref>Mea spreche Deitsch: eine Videoserie über und auf Hunsrückisch -YouTube. Abgerufen am 29. Juli 2025.</ref>

Trivia

Das Magazin „Der neue Stern“, der Rundbrief an die Freunde des Andromeda Science Fiction Clubs Halle, trägt in seiner 116. Ausgabe 9/2025 seinen Titel im Riograndenser Hunsrückisch: „Nay xtërn“.

Literatur

  • Erich Fausel: Die deutschbrasilianische Sprachmischung. Probleme, Vorgang und Wortbestand. E. Schmidt, Berlin 1959, DNB 451217063.
  • Cléo Vilson Altenhofen: Hunsrückisch in Rio Grande do Sul. Ein Beitrag zur Beschreibung einer deutschbrasilianischen Dialektvarietät im Kontakt mit dem Portugiesischen (= Mainzer Studien zur Sprach- und Volksforschung 21). Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1996.

Literatur zum Riograndenser Hunsrückisch auf brasilianischem Portugiesisch:

Literatur auf Riograndenser Hunsrückisch:

  • Cléo Vilson Altenhofen, Jaqueline Frey: Das bresilionische Deitsch unn die deitsche Bresilioner: en Hunsrickisch Red fo die Sprocherechte. Auf Riograndenser Hunsrückisch und brasilianischem Portugiesisch, mit englischer Einleitung. In: Revista Contingentia, Bd. 1, Nr. 1, 2006, S. 39–50 (Revista Contingentia: Band u. Artikel; ResearchGate).
  • Cléo V. Altenhofen, Gerson R. Neumann, Jussara M. Habel, Angélica Prediger (Organisatoren): Hunsrückisch em prosa & verso: Textos do I Concurso Literário de Poemas e Contos em Hunsrückisch 2017. Editora do Instituto de Letras - UFRGS, Porto Alegre (Brasilien) 2018 (siehe ALMA-H).

Weblinks

Wiktionary: Verzeichnis:Deutsch/Riograndenser Hunsrückisch – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen

Einzelnachweise

<references />

Vorlage:Klappleiste/Anfang Hochdeutschen Ursprungs: Amanadeutsch oder Kolonie-Deutsch | Alemán Coloniero | Barossadeutsch | Belgranodeutsch | Hutterisch | Küchendeutsch | Launa-Deutsch | Nataler Deutsch | Pennsylvania-Deutsch | Riograndenser Hunsrückisch | Sibiriendeutsch | Südwesterdeutsch | Texasdeutsch | Unserdeutsch

Plattdeutschen Ursprungs: Pomerano | Plautdietsch | Wisconsin Pomeranian Vorlage:Klappleiste/Ende