Zum Inhalt springen

Qiviuq

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
{{#if: Qiviut | {{#if: | | Synonyme {{#if: tierische Naturfaser | | Fasertyp {{#if: Moschusochse (Ovibos moschatus) | | Herkunft {{#if: graubraun | | Farbe {{#if: 40 bis 70 mm | {{#if: 17–22 µm | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: | {{#if: Textil |
Qiviuq
Qiviut

}}

{{{Synonyme}}} }}

tierische Naturfaser }}

Moschusochse (Ovibos moschatus) }}

graubraun }}

Eigenschaften
Faserlänge 40 bis 70 mm

}}

Faserdurchmesser 17–22 µm

}}

Dichte

}}

Zugfestigkeit

}}

Spezifische Zugfestigkeit

}}

Höchstzugspannung {{{Höchstzugspannung}}}

}}

Feinheitsbezogene Höchstzugkraft {{{Feinheitsbezogene Höchstzugkraft}}}

}}

Elastizitätsmodul

}}

Spezifischer Elastizitätsmodul {{{Spezifischer Elastizitätsmodul}}}

}}

Biegemodul {{{Biegemodul}}}

}}

Bruchdehnung

}}

Höchstzugkraft-Dehnung {{{Höchstzugkraft-Dehnung}}}

}}

Festigkeit

}}

Bruchkraft

}}

Elektrische Leitfähigkeit

}}

Spezifischer elektrischer Widerstand {{{Spezifischer elektrischer Widerstand}}}

}}

Wärmeleitfähigkeit

}}

Feuchtigkeitsaufnahme {{{Feuchtigkeitsaufnahme}}}

}}

Wasseraufnahme

}}

Chemische Beständigkeit

}}

Entflammbarkeit {{{Entflammbarkeit}}}

}}

Produkte Textil

}}

Als Qiviuq (Plural Qiviut, (<templatestyles src="IPA/styles.css" />{{#if:|[}}ˈqiviut{{#if:

    | ] <phonos file="{{{Tondatei}}}"></phonos>
  }}{{#invoke:TemplatePar|check

|all= 1= |opt= 2= Tondatei= |template=Vorlage:IPA |errNS= 0 |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:IPA |format=@@@ }}), Inuktitut: ᕿᕕᐅᖅ; Inuinnaqtun: qiviuq;<ref name="translate">{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#if: | {{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool | Vorlage:Toter Link/archivebot | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot }}

  }}{{#invoke:TemplatePar|check

|all = title= |opt = vauthors= author= author-link= authorlink= author1= author-link1= author1-link= first= last= first1= last1= first2= last2= author2= first3= last3= author3= first4= last4= author4= first5= last5= author5= first6= last6= author6= first7= last7= author7= first8= last8= author8= others= coauthors= script-title= trans-title= orig-date= orig-year= chapter= chapter-url= editor= editor-first= editor-last= editor-first1= editor-last1= editor-first2= editor-last2= editor-first3= editor-last3= editor-link= editor-link1= language= format= others= series= issue= number= edition= volume= publisher= location= date= year= isbn= page= at= pages= arxiv= doi= jstor= bibcode= pmc= pmid= lccn= oclc= id= url= url-status= access-date= accessdate= archive-url= archiveurl= archive-date= archivedate= quote= url-access= ref= coauthors= origyear= archivebot= offline= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Cite book |errNS = 0 |template = Vorlage:Cite book |format = |preview = 1

  }}Vorlage:Cite book/URLVorlage:Cite book/Meldung2{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool

| Vorlage:Cite book/Meldung

  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool

| Vorlage:Cite book/Meldung

  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
     | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool

| Vorlage:Cite book/Meldung

  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool

| Vorlage:Cite book/Meldung

  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool

| Vorlage:Cite book/Meldung

  }}{{#if:  Vorlage:Cite book/ParamBool
     | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:G. Ohokak, M. Kadlun, B. Harnum|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:80, 97, 130 & 137|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}</ref> Inupiaq: qiviu oder qiviuq,<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), Iñupiatun Eskimo Dictionary</ref> Grönländisch: qivioq) wird die Unterwolle des Moschusochsen bezeichnet.

Eigenschaften

Das einzelne Wollhaar hat einen Durchmesser von 17 bis 22 Mikrometern,<ref name="Muthu" /> durchschnittlich etwa 20 Mikrometer, mit einer Länge von 40 bis 80 mm.<ref name="Kozlowski">R. Kozlowski: Handbook of Natural Fibres: Volume 1: Types, Properties and Factors Affecting Breeding and Cultivation, Elsevier, 19. Oktober 2012. S, 357–359.</ref> Das Wollhaar erwachsener männlicher Moschusochsen ist etwa 1,5 Mikrometer dicker als das weiblicher Moschusochsen.<ref name="DOI10.2527/2001.7971670x">J E Rowell, C J Lupton, M A Robertson, F A Pfeiffer, J A Nagy, R G White: Fiber characteristics of qiviut and guard hair from wild muskoxen (Ovibos moschatus). In: Journal of Animal Science. 79, 2001, S. 1670, {{#invoke:Vorlage:Handle|f|scheme=doi|class=plainlinks|parProblem=Problem|errCat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:DOI|errClasses=error editoronly|errHide=1|errNS=0 4 10 100}}.</ref> Die Oberfläche ist geschuppt mit circa 7 Schuppen pro 100 Mikrometer Haarlänge.<ref name="Kozlowski" /> Beim Erhitzen schrumpfen Garn und Textilien aus Qiviuq nicht.<ref name="Kozlowski" /> Die Fasern verfilzen auch nicht beim Erhitzen.<ref name="Muthu" /> Der Durchmesser der Wollhaare des Moschusochsen ist vergleichsweise gering: nur Tibetantilope (Shahtoosh), Angorakaninchen (Angora), Vikunja (Vikunjawolle) und Kaschmirziege (Kaschmirwolle) besitzen geringere durchschnittliche Durchmesser.

Datei:Qiviut yarn skein.jpg
Qiviuq-Kammgarn

Das rohe, gereinigte Qiviuq wird gesponnen und das Garn anschließend gewaschen. Natürliches Qiviut hat eine weiche, graubraune Farbe, lässt sich aber gut färben und wird in vielen Farben angeboten. Durch Bleichen wird die Faser jedoch geschwächt, weshalb viele Spinnerinnen und Strickerinnen empfehlen, nur gefärbtes ungebleichtes Qiviuq zu verwenden, das dunklere, gedämpftere Farben hat.<ref>Deirdre Helfferich: The Muskox: wooly and warm in a northern fiber industry. 2007, Agroborealis 39:1.</ref> Kardierte und gesponnene Wolle kostet im Einzelhandel ab 35 Euro pro Unze.

Reinigung

Wie alle proteinbasierten Fasern (Wolle, Seide) werden Produkte aus Qiviuq durch eine chemische Reinigung (wasserfrei) oder per Hand in lauwarmem Wasser mit einem Wollwaschmittel gereinigt. Voll- und Buntwaschmittel sind ungeeignet, da sie proteinabbauende Enzyme enthalten, welche die Haarstruktur beschädigen. Bei hydrophilen Textilien wie Textilien aus Wolle kann ein Wasserkontakt aufgrund des Quellens und des beim Trocknen folgenden Schrumpfens zu einer Fadenverkürzung und somit zu einer Schrumpfung des Textils führen. In Wäschetrocknern wird die Schrumpfung verstärkt. Aufgrund einer Neigung zum Verfilzen sollten Textilien aus Qiviuq nicht gewrungen oder gerieben werden.

Geschichte

Datei:Qiviut sweater front.JPG
Qiviuq-Pullover für 700 Euro im Jahr 2014

Die Wolle des Moschusochsen wird erst seit relativ kurzer Zeit genutzt. Die Moschusochsen wurden in Alaska Ende des 19. Jahrhunderts bis zur Ausrottung gejagt und 1935 wieder angesiedelt.<ref name="Nosowitz">{{#if:Vorlage:Cite book/URL|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:{{#if:

               |  
               | {{#if: Nosowitz
                 | {{#if: 
                     |  [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                     | Vorlage:Cite book/Name
                   }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                        }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}
             }}Vorlage:Cite book/Name|{{#if: 
               |  
               | {{#if: Nosowitz
                 | {{#if: 
                     |  [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                     | Vorlage:Cite book/Name
                   }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                        }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if: 
                     | {{#if:  
                         | , [[|Vorlage:Cite book/Name]]
                         | Vorlage:Cite book/Name
                       }}
                 }}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}{{#if:|Vorlage:Cite book/Name}}
             }}Vorlage:Cite book/Name: }}{{#if:Vorlage:Cite book/URL|{{#if:{{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1=Vorlage:Cite book/URL}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}}}]{{#if:| ()}}{{#if:{{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}| {{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}}}}}}}|{{#if:https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7CVorlage:Cite book/URL}}|{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1={{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1={{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}}}}}]}}{{#if:| ({{#if:{{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}Vorlage:Cite book/URLModern Farmer{{#if:  | via {{{via}}} }}Vorlage:Cite book/DateVorlage:Cite book/URL{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}||1}}}}
          | )
          | {{#if:{{#ifeq:en-us|de||{{#if:en-us|1}}}}{{#if:  | {{{at}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{id}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{doi}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | PMID {{{pmid}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{arxiv}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Bibcode: {{{bibcode}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Volltext bei PMC: {{{pmc}}}{{#if:  | ,  }}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:{{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}| {{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}}}}}}}}}{{#if:https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}}%7C%7C}}}}{{#if:{{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1={{#if: This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen | {{#invoke: WLink|getEscapedTitle|1=This Season's Hottest Fiber: Qiviut, the Undercoat of Musk Oxen}} | ? }}|lines=0}}||}}}}{{#if: Modern Farmer| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Modern Farmer}}}}{{#if: {{#if:  | via {{{via}}} }}| {{#if:  | via {{{via}}} }}{{#if: Vorlage:Cite book/DateVorlage:Cite book/URL|,|{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}|;|,}}}}}}}}{{#if: Vorlage:Cite book/Date| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|Vorlage:Cite book/Date|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|Vorlage:Cite book/Date|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=Vorlage:Cite book/Date|class=Zitationswartung}} }}{{#if: Vorlage:Cite book/URL|,|{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{#if: Vorlage:Cite book/URL|,|{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}|;|,}}}}}}}}{{#if: Vorlage:Cite book/URL{{#invoke:TemplUtl|faculty|Vorlage:Cite book/URL}}| {{#if:Vorlage:Cite book/Date{{#if:  | via {{{via}}} }}|{{#if:Vorlage:Cite book/URL|archiviert|ehemals}}|{{#if:Vorlage:Cite book/URL|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:Vorlage:Cite book/URL|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|Vorlage:Cite book/URL}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: Vorlage:Cite book/URL| am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|Vorlage:Cite book/URL{{#if:765645||(?)}}}}}}{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }}|;}}}}{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }}| {{#if:Vorlage:Cite book/Date{{#if:  | via {{{via}}} }}Vorlage:Cite book/URL{{#invoke:TemplUtl|faculty|Vorlage:Cite book/URL}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf={{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }}|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|{{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }}|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:en-us|de||{{#if:en-us|1}}}}{{#if:  | {{{at}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{id}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{doi}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | PMID {{{pmid}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{arxiv}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Bibcode: {{{bibcode}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Volltext bei PMC: {{{pmc}}}{{#if:  | ,  }}}}|{{#if:{{#if:  | ( }}{{#if:  | Originaltitel: {{{script-title}}} }}{{#if:   | {{#if:  | ,  }}deutsch: {{{trans-title}}} }}{{#if:  | ) }}Vorlage:Cite book/URLModern Farmer{{#if:  | via {{{via}}} }}Vorlage:Cite book/DateVorlage:Cite book/URL{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:en-us|en-us|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|en-us|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: {{#if:  | {{{at}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{id}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{doi}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | PMID {{{pmid}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{arxiv}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Bibcode: {{{bibcode}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Volltext bei PMC: {{{pmc}}}{{#if:  | ,  }}}}|{{#ifeq:{{#if:en-us|en-us|de}}|de||, }}{{#if:  | {{{at}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{id}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{doi}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | PMID {{{pmid}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{arxiv}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Bibcode: {{{bibcode}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Volltext bei PMC: {{{pmc}}}{{#if:  | ,  }}}}}})}}{{#if: Vorlage:Cite book/DateVorlage:Cite book/URL{{#if: {{#if: 2022-03-01
                 | {{#iferror: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO}}
                     | 0001-01-01
                   }}
                 | 0001-01-01
               }} | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|{{#if: 2022-03-01
                         | {{#if: {{#invoke:DateTime|format|2022-03-01|ISO|noerror=1}} || 1 }}
                         | 1
                       }}}}||1}} }}en-us{{#if:  | {{{at}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{id}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{doi}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | PMID {{{pmid}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | {{{arxiv}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Bibcode: {{{bibcode}}}{{#if:  | ,  }}}}{{#if:  | Volltext bei PMC: {{{pmc}}}{{#if:  | ,  }}}}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       | {{#if: 
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|Vorlage:Cite book/URL}}|{{#if:Vorlage:Cite book/URL||{{#ifeq: Vorlage:Cite book/URL | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://modernfarmer.com/2016/05/qiviut-musk-ox-fiber/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp=|text={{#if:Vorlage:Cite book/URL|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}{{#invoke:TemplatePar|check

   |all     = url= title=
   |opt     =  script-title= trans-title= archive-url= archiveurl= archive-date= archivedate= authors= vauthors= author= author1= authorlink= authorlink1= author-link= author-link1= author2= author-link2= author3= author-link3= author4= author-link4= author5= author-link5= author6= author7= author8= author9= last= first= last1= first1= last2= first2= last3= first3= last4= first4= last5= first5= last6= first6= last7= first7= last8= first8= last9= first9= others= language= lang= format= website= work= publisher= via= pages= page= at= date= year= id= bibcode= doi= pmid= pmc= arxiv= archivedate= archive-date= archivebot= accessdate= access-date= quote= comment= url-status=  ref= url-access= orig-year= editor= editor-link= editor-last= editor-first= editor1-link= editor1-last= editor1-first= editor2= editor2-last= editor2-first= editor2-link= department= series= agency= location= place= publication-place= publication-date= type= asin= doi-broken-date= isbn= issn= jfm= jstor= lccn= mr= oclc= ol= osti= rfc= ssrn= zbl= postscript= df= mode= display-authors= display-editors= book-title= contribution-url=  offline= coauthors= month= authorlink2= authorlink3= authorlink4= authorlink5= last10= first10= last11= first11= last12= first12= last13= first13= last14= first14= last15= first15= last16= first16= last17= first17= last18= first18= last19= first19= last20= first20= last21= first21=
   |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Cite web
   |errNS    = 0
   |template = Vorlage:Cite web
   |format   = 
   |preview  = 1
  }}Vorlage:Cite book/URL{{#if: Vorlage:Cite book/Webarchiv
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if:  | Vorlage:Cite book/Meldung }}Vorlage:Cite book/Meldung2{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
     | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:Nosowitz|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:Modern Farmer|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:2022-03-01|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:en-US|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
    | Vorlage:Cite book/Meldung
  }}</ref> Die erste Garnherstellung erfolgte kurz nach der Wiederansiedlung durch eine alaskische Hauswirtschaftslehrerin, die die Fasern sammelte und selbst verspann.<ref name="Nosowitz" />

Bis 1954 wurden Moschusochsen nicht domestiziert.<ref name="Nosowitz" /> Im Jahre 1953 begann der Anthropologe John J. Teal Jr. mit der Erforschung der Wolle. Anders als Schafe dürfen Moschusochsen nicht geschoren werden. Ihre warme Unterwolle kann nur ausgekämmt oder an Scheuerplätzen gesammelt werden. Das geht nur einmal im Jahr im Frühling und ist sehr aufwändig. Ein Moschusochse bringt nur etwa 1,5 kg Qiviut, von denen etwa 60 % nach Entfernung der Deckhaare übrigbleibt.<ref name="Muthu" />

1964 wurde die Moschusochsenfarm gegründet und bereits 1968 begann man mit Lehrgängen zur Verarbeitung der Moschuswolle. 1969 wurde dann die Kooperative gegründet. Sowohl die Farm in Palmer (Alaska) als auch die Kooperative bestehen weiterhin. Sie wird von der Inuit-Genossenschaft „Oomingmak“ (Umingmak) verarbeitet.<ref name="Muthu">Subramanian Senthilkannan Muthu, Miguel Angel Gardetti: Sustainable Fibres for Fashion Industry: Volume 1. Environmental Footprints and Eco-design of Products and Processes, Springer, 2016. ISBN 9789811005220. S. 26.</ref> Dort sind circa 200 Personen mit der Produktion beschäftigt. Umingmak ist der Inuit-Name für Moschusochsen und bedeutet Tier mit einer Haut wie ein Bart.

Weblinks

Einzelnachweise

<references />