Zum Inhalt springen

Johann Jacob Spreng

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Huber, Spreng.jpg
Johann Rudolf Huber, Bildnis Johann Jacob Spreng (um 1740/45).

Johann Jacob Spreng (* 31. Dezember 1699 in Basel; † 24. Mai 1768 ebenda) war ein Schweizer Theologe und Professor für Griechisch an der Universität Basel. Er ist bekannt als Verfasser einer handschriftlichen Sammlung von Basler Mundartausdrücken.

Leben

Spreng wurde nach dem Studium der Theologie Hauslehrer, 1724 wurde er von Karl VI. in Wien zum kaiserlichen Poeten gekrönt und war später Geistlicher in Württemberg und in der Pfalz. 1742 kehrte er nach Basel zurück, wurde 1743 ausserordentlicher Professor für Eloquenz und deutsche Poesie. 1754 wurde er ausserordentlicher Professor der Schweizergeschichte, 1762 ordentlicher Professor für Griechisch.

Neben diesen Tätigkeiten verfasste er einerseits unter dem Titel Allgemeines deutsches Glossarium ein zwanzigbändiges historisch-kritisches Wörterbuch der deutschen Sprache sowie anderseits unter dem Titel Idioticon Rauracum oder Baselisches Wörterbuch eine Sammlung des mundartlichen Wortschatzes von Basel. Beide Werke wurden zu seinen Lebzeiten nicht gedruckt; die Manuskripte befinden sich in der Universitätsbibliothek Basel. Das Idioticon wurde 1888 von Adolf Socin teilweise und 2014 von Heinrich Löffler vollständig ediert. Das Glossarium erschien 2021 unter Herausgeberschaft von Heinrich Löffler; im gleichen Jahr publizierten Nicolas Fink und Gabriel Schaffter eine einbändige Auswahl aus dem Glossarium.

Werke (Auswahl)

  • Neue Übersetzung der Psalmen Davids. Basel 1741.
  • Abhandlungen von dem Ursprunge und Altertum der mehrern und mindern Stadt Basel, wie auch der raurachischen und baselischen Kirche. Basel 1756.
  • Idioticon Rauracum oder Baseldeutsches Wörterbuch von 1768. Edition der Handschrift AA I 3 der Universitätsbibliothek Basel. Hrsg. von Heinrich Löffler. Schwabe, Basel 2014. [Mit einer Einführung.]
  • Allgemeines deutsches Glossarium. Historisch-etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. Hrsg. von Heinrich Löffler. 7 Bände, Schwabe, Basel 2021, ISBN 978-3-7965-4323-4.
    • Nicolas Fink, Gabriel Schaffter (Hrsg.): Eine unerhörte Auswahl vergessener Wortschönheiten aus Johann Jakob Sprengs gigantischem, im Archiv gefundenen, seit 250 Jahren unveröffentlichten deutschen Wörterbuch. Verlag Das Kulturelle Gedächtnis, Berlin 2021, ISBN 978-3-946990-47-5.

Literatur

Theodors Kirche, Basel. Epitaph für Johann Jakob Spreng (1699–1768). Inschrift: Kaiserlich-königlich gekrönter Dichter. Professor der griechischen Sprache, der deutschen Beredsamkeit und Dichterkunst. Hans Balthasar Heusler-Spreng (3. November 1747 – 28. Juni 1825), Sara Salome Spreng (10. März 1746 – 24. März 1823)
Epitaph für Johann Jakob Spreng. Theodorskirche Basel.

|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Spreng, Johann Jacob|Spreng, Johann Jacob|Johann Jacob Spreng }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 35 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} {{ #if:Spreng, Johann Jacob|Spreng, Johann Jacob|Johann Jacob Spreng }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 35, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 35 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 291{{ #if:293 | {{ #ifexpr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} != {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 293 + 16 }} | 2={{ #expr: 293 + 2 }} | 3={{ #expr: 293 + 2 }} | 4={{ #expr: 293 + 2 }} | 5={{ #expr: 293 + 2 }} | 6={{ #expr: 293 + 2 }} | 7={{ #expr: 293 + 2 }} | 8={{ #expr: 293 + 2 }} | 9={{#switch: 293 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 293 < 449 | {{ #expr: 293 + 2 }} | {{ #expr: 293 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 293 + 2 }} | 11={{ #expr: 293 + 2 }} | 12={{ #expr: 293 + 2 }} | 13={{ #expr: 293 + 2 }} | 14={{ #expr: 293 + 2 }} | 15={{ #expr: 293 + 2 }} | 16={{ #expr: 293 + 2 }} | 17={{ #expr: 293 + 2 }} | 18={{ #expr: 293 + 2 }} | 19={{ #expr: 293 + 2 }} | 20={{ #expr: 293 + 2 }} | 21={{ #expr: 293 + 2 }} | 22={{ #expr: 293 + 2 }} | 23={{ #expr: 293 + 2 }} | 24={{ #expr: 293 + 2 }} | 25={{ #expr: 293 + 2 }} | 26={{ #expr: 293 + 2 }} | 27={{ #expr: 293 + 2 }} | 28={{ #expr: 293 + 2 }} | 29={{ #expr: 293 + 2 }} | 30={{ #expr: 293 + 2 }} | 31={{ #expr: 293 + 2 }} | 32={{ #expr: 293 + 2 }} | 33={{ #expr: 293 + 2 }} | 34={{ #expr: 293 + 2 }} | 35={{ #expr: 293 + 2 }} | 36={{ #expr: 293 + 2 }} | 37={{ #expr: 293 + 2 }} | 38={{ #expr: 293 + 2 }} | 39={{ #expr: 293 + 2 }} | 40={{ #expr: 293 + 2 }} | 41={{ #expr: 293 + 2 }} | 42={{ #expr: 293 + 2 }} | 43={{ #expr: 293 + 2 }} | 44={{ #expr: 293 + 2 }} | 45={{ #expr: 293 + 6 }} | 46={{ #expr: 293 + 2 }} | 47={{ #expr: 293 + 2 }} | 48={{ #expr: 293 + 2 }} | 49={{ #expr: 293 + 2 }} | 50={{ #expr: 293 + 2 }} | 51={{ #expr: 293 + 2 }} | 52={{ #expr: 293 + 2 }} | 53={{ #expr: 293 + 2 }} | 54={{ #expr: 293 + 2 }} | 55={{ #expr: 293 + 3 }} | 56=293 | #default = 293 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 293 + 16 }} | 2={{ #expr: 293 + 2 }} | 3={{ #expr: 293 + 2 }} | 4={{ #expr: 293 + 2 }} | 5={{ #expr: 293 + 2 }} | 6={{ #expr: 293 + 2 }} | 7={{ #expr: 293 + 2 }} | 8={{ #expr: 293 + 2 }} | 9={{#switch: 293 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 293 < 449 | {{ #expr: 293 + 2 }} | {{ #expr: 293 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 293 + 2 }} | 11={{ #expr: 293 + 2 }} | 12={{ #expr: 293 + 2 }} | 13={{ #expr: 293 + 2 }} | 14={{ #expr: 293 + 2 }} | 15={{ #expr: 293 + 2 }} | 16={{ #expr: 293 + 2 }} | 17={{ #expr: 293 + 2 }} | 18={{ #expr: 293 + 2 }} | 19={{ #expr: 293 + 2 }} | 20={{ #expr: 293 + 2 }} | 21={{ #expr: 293 + 2 }} | 22={{ #expr: 293 + 2 }} | 23={{ #expr: 293 + 2 }} | 24={{ #expr: 293 + 2 }} | 25={{ #expr: 293 + 2 }} | 26={{ #expr: 293 + 2 }} | 27={{ #expr: 293 + 2 }} | 28={{ #expr: 293 + 2 }} | 29={{ #expr: 293 + 2 }} | 30={{ #expr: 293 + 2 }} | 31={{ #expr: 293 + 2 }} | 32={{ #expr: 293 + 2 }} | 33={{ #expr: 293 + 2 }} | 34={{ #expr: 293 + 2 }} | 35={{ #expr: 293 + 2 }} | 36={{ #expr: 293 + 2 }} | 37={{ #expr: 293 + 2 }} | 38={{ #expr: 293 + 2 }} | 39={{ #expr: 293 + 2 }} | 40={{ #expr: 293 + 2 }} | 41={{ #expr: 293 + 2 }} | 42={{ #expr: 293 + 2 }} | 43={{ #expr: 293 + 2 }} | 44={{ #expr: 293 + 2 }} | 45={{ #expr: 293 + 6 }} | 46={{ #expr: 293 + 2 }} | 47={{ #expr: 293 + 2 }} | 48={{ #expr: 293 + 2 }} | 49={{ #expr: 293 + 2 }} | 50={{ #expr: 293 + 2 }} | 51={{ #expr: 293 + 2 }} | 52={{ #expr: 293 + 2 }} | 53={{ #expr: 293 + 2 }} | 54={{ #expr: 293 + 2 }} | 55={{ #expr: 293 + 3 }} | 56=293 | #default = 293 }} = {{ #expr: {{#switch: 35 | 1={{ #expr: 291 + 16 }} | 2={{ #expr: 291 + 2 }} | 3={{ #expr: 291 + 2 }} | 4={{ #expr: 291 + 2 }} | 5={{ #expr: 291 + 2 }} | 6={{ #expr: 291 + 2 }} | 7={{ #expr: 291 + 2 }} | 8={{ #expr: 291 + 2 }} | 9={{#switch: 291 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 291 < 449 | {{ #expr: 291 + 2 }} | {{ #expr: 291 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 291 + 2 }} | 11={{ #expr: 291 + 2 }} | 12={{ #expr: 291 + 2 }} | 13={{ #expr: 291 + 2 }} | 14={{ #expr: 291 + 2 }} | 15={{ #expr: 291 + 2 }} | 16={{ #expr: 291 + 2 }} | 17={{ #expr: 291 + 2 }} | 18={{ #expr: 291 + 2 }} | 19={{ #expr: 291 + 2 }} | 20={{ #expr: 291 + 2 }} | 21={{ #expr: 291 + 2 }} | 22={{ #expr: 291 + 2 }} | 23={{ #expr: 291 + 2 }} | 24={{ #expr: 291 + 2 }} | 25={{ #expr: 291 + 2 }} | 26={{ #expr: 291 + 2 }} | 27={{ #expr: 291 + 2 }} | 28={{ #expr: 291 + 2 }} | 29={{ #expr: 291 + 2 }} | 30={{ #expr: 291 + 2 }} | 31={{ #expr: 291 + 2 }} | 32={{ #expr: 291 + 2 }} | 33={{ #expr: 291 + 2 }} | 34={{ #expr: 291 + 2 }} | 35={{ #expr: 291 + 2 }} | 36={{ #expr: 291 + 2 }} | 37={{ #expr: 291 + 2 }} | 38={{ #expr: 291 + 2 }} | 39={{ #expr: 291 + 2 }} | 40={{ #expr: 291 + 2 }} | 41={{ #expr: 291 + 2 }} | 42={{ #expr: 291 + 2 }} | 43={{ #expr: 291 + 2 }} | 44={{ #expr: 291 + 2 }} | 45={{ #expr: 291 + 6 }} | 46={{ #expr: 291 + 2 }} | 47={{ #expr: 291 + 2 }} | 48={{ #expr: 291 + 2 }} | 49={{ #expr: 291 + 2 }} | 50={{ #expr: 291 + 2 }} | 51={{ #expr: 291 + 2 }} | 52={{ #expr: 291 + 2 }} | 53={{ #expr: 291 + 2 }} | 54={{ #expr: 291 + 2 }} | 55={{ #expr: 291 + 3 }} | 56=291 | #default = 291 }} + 1 }} | f|–293}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Spreng, Johann Jacob||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1310-1315|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1310-1315}}|1310-1315|{{#expr:1*1310-1315*0}}–{{#expr:-(0*1310-1315*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629113913fw_/http://www.bautz.de/bbkl/s/spreng_j_j.shtml%7C}}.{{#if: 19 | |{{#ifeq:||}}}}

Betreffend Sprengs Wörterbücher:

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Johann Jacob Spreng}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}%7C%7C}}}}{{#if:Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Größtes deutsches Wörterbuch des 18. Jahrhunderts in Basel blieb ungedruckt|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=}}}}{{#if: | {{#if: 2018-05-26|,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2018-05-26| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2018-05-26|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2018-05-26|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2018-05-26|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2018-05-26|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:482182||(?)}}}}}}{{#if: 2018-05-31|;}}}}{{#if: 2018-05-31| {{#if:2018-05-26{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2018-05-31 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2018-05-31|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2018-05-31|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:2018-05-26{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format||slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2018-05-26{{#if: 2018-05-31 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://zkbw.blogspot.com/2018/05/grotes-deutsches-worterbuch-des-18.html }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 121297004no/98/7322810698520 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121297004 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 121297004 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/98/73228 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/98/73228 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10698520 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10698520 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Spreng, Johann Jacob | {{#if: Spreng, Johann Jakob | {{#if: Schweizer Sprachwissenschaftler | {{#if: 31. Dezember 1699 | {{#if: Basel | {{#if: 24. Mai 1768 | {{#if: Basel |

Vorlage:Wikidata-Registrierung