Zum Inhalt springen

Johann Gramann

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Johann Gramann (oder Graumann, genannt Johannes Poliander durch Gräzisierung aus {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} poliós ‚grau‘ und {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} anēr ‚Mann‘ mit dem Wortstamm {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} andr-; * 5. Juli 1487 in Neustadt an der Aisch; † 29. April 1541 in Königsberg) war ein römisch-katholischer Pfarrer und Theologe, Pädagoge, Humanist, lutherischer Reformator und Kirchenlieddichter. Er wirkte als Rektor der Thomasschule zu Leipzig.

Leben und Wirken

Gramann entstammt einer im Rhein-Main-Gebiet ansässigen Handwerkerfamilie und wurde im mittelfränkischen Neustadt an der Aisch geboren. Ab 1503 studierte er an der Universität Leipzig und ab 1519 unter anderem bei Philipp Melanchthon und Martin Luther an der Universität Wittenberg. 1507 wurde er Baccalaureus und 1516 Magister der Philosophie. 1520 wurde er zum Baccalaureus der Theologie in Leipzig promoviert und hielt Vorlesungen zur Heiligen Schrift. Er wurde 1516 Lehrer und 1520 Rektor der Thomasschule zu Leipzig. In diese Amtszeit fiel sein Zerwürfnis mit der römisch-katholischen Kirche.

Bei der Leipziger Disputation vom 27. Juni bis zum 16. Juli 1519 auf der Pleißenburg zwischen Martin Luther und Andreas Bodenstein sowie Johannes Eck übernahm er als dessen Amanuensis, wegen seiner Freundschaft zum Humanisten Petrus Mosellanus und seiner schönen Handschrift die Aufgabe, Ecks Reden in Schriftform niederzulegen. Dennoch wandte er sich daraufhin der Reformation zu und wurde zum Gegenspieler Herzog Georgs von Sachsen. Von 1522 bis 1525 wirkte er als Domprediger und Nachfolger von Paul Speratus am Würzburger Dom und als Kanoniker am Kollegiatstift Neumünster, an denen er die Reformation nicht durchsetzen konnte. In Würzburg stellte er sich vehement der Heiligenverehrung entgegen. Der Deutsche Bauernkrieg trieb ihn in dieser Zeit um und er verließ die Stadt 1525.

Nach einer Zwischenstation in Wittenberg, wo er Abschriften der Luther-Predigten anfertigte, wurde er noch im selben Jahr Pfarrer an der Kirche St. Klara in Nürnberg. Auf Empfehlung Luthers berief ihn Herzog Albrecht von Preußen 1525 nach Königsberg. Auf seiner Reise predigte er in Eisleben und traf in Wittenberg auf Melanchthon und Luther.

Er amtierte als Pfarrer und Nachfolger von Johannes Amandi an der Altstädtischen Kirche in Königsberg. Als strenger Lutheraner disputierte er neben dem pomesanischen Bischof Speratus im Rastenburger Religionsgespräch mit den aus Schlesien vordringenden Anhängern des Kaspar Schwenckfeld.

Gramann beriet den Herzog besonders bei der Organisation des Schulwesens und gründete selbst die Schule, aus der 1544 die Königsberger Universität hervorging.

Zusammen mit Paul Speratus und Johann Briesmann gehörte er zu den bedeutendsten Reformatoren Preußens, denen Luther den Ehrennamen Prussorum Evangelistae verlieh.

Als Liederdichter wurde Gramann durch den Text zum Choral Nun lob, mein Seel, den Herren (EG 289) bekannt, der im Auftrag Herzog Albrechts in Anlehnung an Psalm 103 entstand und auch Aufnahme in die Psaltervertonung des Sigmund Hemmel fand. Der Kapellmeister Hans Kugelmann unterlegte dem Text die bis heute gesungene, ursprünglich weltliche Melodie. Wahrscheinlich ist Gramann auch Urheber des Liedes Fröhlich muß ich singen.

Poliander vermachte seine Privatbibliothek der Stadt Königsberg und legte damit den Grundstein für die spätere Stadtbibliothek Königsberg.

Werke (Auswahl)

  • Ein urteyl über das hart Büchlein Dr. Martin Luthers wider die aufrurenden pauren.

Gedenktag

28. April im Evangelischen Namenkalender.<ref>Frieder Schulz: Das Gedächtnis der Zeugen – Vorgeschichte, Gestaltung und Bedeutung des Evangelischen Namenkalenders. In: Jahrbuch für Liturgik und Hymnologie. Band 19. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1975, S. 69–104, Namenliste S. 93–104 (digitale-sammlungen.de)</ref>

Literatur

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:285|, Sp. 285}}{{#if:|, Sp. {{#iferror:{{#expr:{{{spalten}}}}}|{{{spalten}}}|{{#expr:1*{{{spalten}}}*0}}–{{#expr:-(0*{{{spalten}}}*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629150243/http://www.bautz.de/bbkl/g/gramann_j.shtml%7C}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Poliander, Johann|Poliander, Johann|Johann Gramann }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 9 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 9 | 1={{ #expr: 576 + 16 }} | 2={{ #expr: 576 + 2 }} | 3={{ #expr: 576 + 2 }} | 4={{ #expr: 576 + 2 }} | 5={{ #expr: 576 + 2 }} | 6={{ #expr: 576 + 2 }} | 7={{ #expr: 576 + 2 }} | 8={{ #expr: 576 + 2 }} | 9={{#switch: 576 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 576 < 449 | {{ #expr: 576 + 2 }} | {{ #expr: 576 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 576 + 2 }} | 11={{ #expr: 576 + 2 }} | 12={{ #expr: 576 + 2 }} | 13={{ #expr: 576 + 2 }} | 14={{ #expr: 576 + 2 }} | 15={{ #expr: 576 + 2 }} | 16={{ #expr: 576 + 2 }} | 17={{ #expr: 576 + 2 }} | 18={{ #expr: 576 + 2 }} | 19={{ #expr: 576 + 2 }} | 20={{ #expr: 576 + 2 }} | 21={{ #expr: 576 + 2 }} | 22={{ #expr: 576 + 2 }} | 23={{ #expr: 576 + 2 }} | 24={{ #expr: 576 + 2 }} | 25={{ #expr: 576 + 2 }} | 26={{ #expr: 576 + 2 }} | 27={{ #expr: 576 + 2 }} | 28={{ #expr: 576 + 2 }} | 29={{ #expr: 576 + 2 }} | 30={{ #expr: 576 + 2 }} | 31={{ #expr: 576 + 2 }} | 32={{ #expr: 576 + 2 }} | 33={{ #expr: 576 + 2 }} | 34={{ #expr: 576 + 2 }} | 35={{ #expr: 576 + 2 }} | 36={{ #expr: 576 + 2 }} | 37={{ #expr: 576 + 2 }} | 38={{ #expr: 576 + 2 }} | 39={{ #expr: 576 + 2 }} | 40={{ #expr: 576 + 2 }} | 41={{ #expr: 576 + 2 }} | 42={{ #expr: 576 + 2 }} | 43={{ #expr: 576 + 2 }} | 44={{ #expr: 576 + 2 }} | 45={{ #expr: 576 + 6 }} | 46={{ #expr: 576 + 2 }} | 47={{ #expr: 576 + 2 }} | 48={{ #expr: 576 + 2 }} | 49={{ #expr: 576 + 2 }} | 50={{ #expr: 576 + 2 }} | 51={{ #expr: 576 + 2 }} | 52={{ #expr: 576 + 2 }} | 53={{ #expr: 576 + 2 }} | 54={{ #expr: 576 + 2 }} | 55={{ #expr: 576 + 3 }} | 56=576 | #default = 576 }} {{ #if:Poliander, Johann|Poliander, Johann|Johann Gramann }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 9, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 9 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 576{{ #if:577 | {{ #ifexpr: {{#switch: 9 | 1={{ #expr: 576 + 16 }} | 2={{ #expr: 576 + 2 }} | 3={{ #expr: 576 + 2 }} | 4={{ #expr: 576 + 2 }} | 5={{ #expr: 576 + 2 }} | 6={{ #expr: 576 + 2 }} | 7={{ #expr: 576 + 2 }} | 8={{ #expr: 576 + 2 }} | 9={{#switch: 576 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 576 < 449 | {{ #expr: 576 + 2 }} | {{ #expr: 576 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 576 + 2 }} | 11={{ #expr: 576 + 2 }} | 12={{ #expr: 576 + 2 }} | 13={{ #expr: 576 + 2 }} | 14={{ #expr: 576 + 2 }} | 15={{ #expr: 576 + 2 }} | 16={{ #expr: 576 + 2 }} | 17={{ #expr: 576 + 2 }} | 18={{ #expr: 576 + 2 }} | 19={{ #expr: 576 + 2 }} | 20={{ #expr: 576 + 2 }} | 21={{ #expr: 576 + 2 }} | 22={{ #expr: 576 + 2 }} | 23={{ #expr: 576 + 2 }} | 24={{ #expr: 576 + 2 }} | 25={{ #expr: 576 + 2 }} | 26={{ #expr: 576 + 2 }} | 27={{ #expr: 576 + 2 }} | 28={{ #expr: 576 + 2 }} | 29={{ #expr: 576 + 2 }} | 30={{ #expr: 576 + 2 }} | 31={{ #expr: 576 + 2 }} | 32={{ #expr: 576 + 2 }} | 33={{ #expr: 576 + 2 }} | 34={{ #expr: 576 + 2 }} | 35={{ #expr: 576 + 2 }} | 36={{ #expr: 576 + 2 }} | 37={{ #expr: 576 + 2 }} | 38={{ #expr: 576 + 2 }} | 39={{ #expr: 576 + 2 }} | 40={{ #expr: 576 + 2 }} | 41={{ #expr: 576 + 2 }} | 42={{ #expr: 576 + 2 }} | 43={{ #expr: 576 + 2 }} | 44={{ #expr: 576 + 2 }} | 45={{ #expr: 576 + 6 }} | 46={{ #expr: 576 + 2 }} | 47={{ #expr: 576 + 2 }} | 48={{ #expr: 576 + 2 }} | 49={{ #expr: 576 + 2 }} | 50={{ #expr: 576 + 2 }} | 51={{ #expr: 576 + 2 }} | 52={{ #expr: 576 + 2 }} | 53={{ #expr: 576 + 2 }} | 54={{ #expr: 576 + 2 }} | 55={{ #expr: 576 + 3 }} | 56=576 | #default = 576 }} != {{#switch: 9 | 1={{ #expr: 577 + 16 }} | 2={{ #expr: 577 + 2 }} | 3={{ #expr: 577 + 2 }} | 4={{ #expr: 577 + 2 }} | 5={{ #expr: 577 + 2 }} | 6={{ #expr: 577 + 2 }} | 7={{ #expr: 577 + 2 }} | 8={{ #expr: 577 + 2 }} | 9={{#switch: 577 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 577 < 449 | {{ #expr: 577 + 2 }} | {{ #expr: 577 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 577 + 2 }} | 11={{ #expr: 577 + 2 }} | 12={{ #expr: 577 + 2 }} | 13={{ #expr: 577 + 2 }} | 14={{ #expr: 577 + 2 }} | 15={{ #expr: 577 + 2 }} | 16={{ #expr: 577 + 2 }} | 17={{ #expr: 577 + 2 }} | 18={{ #expr: 577 + 2 }} | 19={{ #expr: 577 + 2 }} | 20={{ #expr: 577 + 2 }} | 21={{ #expr: 577 + 2 }} | 22={{ #expr: 577 + 2 }} | 23={{ #expr: 577 + 2 }} | 24={{ #expr: 577 + 2 }} | 25={{ #expr: 577 + 2 }} | 26={{ #expr: 577 + 2 }} | 27={{ #expr: 577 + 2 }} | 28={{ #expr: 577 + 2 }} | 29={{ #expr: 577 + 2 }} | 30={{ #expr: 577 + 2 }} | 31={{ #expr: 577 + 2 }} | 32={{ #expr: 577 + 2 }} | 33={{ #expr: 577 + 2 }} | 34={{ #expr: 577 + 2 }} | 35={{ #expr: 577 + 2 }} | 36={{ #expr: 577 + 2 }} | 37={{ #expr: 577 + 2 }} | 38={{ #expr: 577 + 2 }} | 39={{ #expr: 577 + 2 }} | 40={{ #expr: 577 + 2 }} | 41={{ #expr: 577 + 2 }} | 42={{ #expr: 577 + 2 }} | 43={{ #expr: 577 + 2 }} | 44={{ #expr: 577 + 2 }} | 45={{ #expr: 577 + 6 }} | 46={{ #expr: 577 + 2 }} | 47={{ #expr: 577 + 2 }} | 48={{ #expr: 577 + 2 }} | 49={{ #expr: 577 + 2 }} | 50={{ #expr: 577 + 2 }} | 51={{ #expr: 577 + 2 }} | 52={{ #expr: 577 + 2 }} | 53={{ #expr: 577 + 2 }} | 54={{ #expr: 577 + 2 }} | 55={{ #expr: 577 + 3 }} | 56=577 | #default = 577 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 9 | 1={{ #expr: 577 + 16 }} | 2={{ #expr: 577 + 2 }} | 3={{ #expr: 577 + 2 }} | 4={{ #expr: 577 + 2 }} | 5={{ #expr: 577 + 2 }} | 6={{ #expr: 577 + 2 }} | 7={{ #expr: 577 + 2 }} | 8={{ #expr: 577 + 2 }} | 9={{#switch: 577 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 577 < 449 | {{ #expr: 577 + 2 }} | {{ #expr: 577 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 577 + 2 }} | 11={{ #expr: 577 + 2 }} | 12={{ #expr: 577 + 2 }} | 13={{ #expr: 577 + 2 }} | 14={{ #expr: 577 + 2 }} | 15={{ #expr: 577 + 2 }} | 16={{ #expr: 577 + 2 }} | 17={{ #expr: 577 + 2 }} | 18={{ #expr: 577 + 2 }} | 19={{ #expr: 577 + 2 }} | 20={{ #expr: 577 + 2 }} | 21={{ #expr: 577 + 2 }} | 22={{ #expr: 577 + 2 }} | 23={{ #expr: 577 + 2 }} | 24={{ #expr: 577 + 2 }} | 25={{ #expr: 577 + 2 }} | 26={{ #expr: 577 + 2 }} | 27={{ #expr: 577 + 2 }} | 28={{ #expr: 577 + 2 }} | 29={{ #expr: 577 + 2 }} | 30={{ #expr: 577 + 2 }} | 31={{ #expr: 577 + 2 }} | 32={{ #expr: 577 + 2 }} | 33={{ #expr: 577 + 2 }} | 34={{ #expr: 577 + 2 }} | 35={{ #expr: 577 + 2 }} | 36={{ #expr: 577 + 2 }} | 37={{ #expr: 577 + 2 }} | 38={{ #expr: 577 + 2 }} | 39={{ #expr: 577 + 2 }} | 40={{ #expr: 577 + 2 }} | 41={{ #expr: 577 + 2 }} | 42={{ #expr: 577 + 2 }} | 43={{ #expr: 577 + 2 }} | 44={{ #expr: 577 + 2 }} | 45={{ #expr: 577 + 6 }} | 46={{ #expr: 577 + 2 }} | 47={{ #expr: 577 + 2 }} | 48={{ #expr: 577 + 2 }} | 49={{ #expr: 577 + 2 }} | 50={{ #expr: 577 + 2 }} | 51={{ #expr: 577 + 2 }} | 52={{ #expr: 577 + 2 }} | 53={{ #expr: 577 + 2 }} | 54={{ #expr: 577 + 2 }} | 55={{ #expr: 577 + 3 }} | 56=577 | #default = 577 }} = {{ #expr: {{#switch: 9 | 1={{ #expr: 576 + 16 }} | 2={{ #expr: 576 + 2 }} | 3={{ #expr: 576 + 2 }} | 4={{ #expr: 576 + 2 }} | 5={{ #expr: 576 + 2 }} | 6={{ #expr: 576 + 2 }} | 7={{ #expr: 576 + 2 }} | 8={{ #expr: 576 + 2 }} | 9={{#switch: 576 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 576 < 449 | {{ #expr: 576 + 2 }} | {{ #expr: 576 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 576 + 2 }} | 11={{ #expr: 576 + 2 }} | 12={{ #expr: 576 + 2 }} | 13={{ #expr: 576 + 2 }} | 14={{ #expr: 576 + 2 }} | 15={{ #expr: 576 + 2 }} | 16={{ #expr: 576 + 2 }} | 17={{ #expr: 576 + 2 }} | 18={{ #expr: 576 + 2 }} | 19={{ #expr: 576 + 2 }} | 20={{ #expr: 576 + 2 }} | 21={{ #expr: 576 + 2 }} | 22={{ #expr: 576 + 2 }} | 23={{ #expr: 576 + 2 }} | 24={{ #expr: 576 + 2 }} | 25={{ #expr: 576 + 2 }} | 26={{ #expr: 576 + 2 }} | 27={{ #expr: 576 + 2 }} | 28={{ #expr: 576 + 2 }} | 29={{ #expr: 576 + 2 }} | 30={{ #expr: 576 + 2 }} | 31={{ #expr: 576 + 2 }} | 32={{ #expr: 576 + 2 }} | 33={{ #expr: 576 + 2 }} | 34={{ #expr: 576 + 2 }} | 35={{ #expr: 576 + 2 }} | 36={{ #expr: 576 + 2 }} | 37={{ #expr: 576 + 2 }} | 38={{ #expr: 576 + 2 }} | 39={{ #expr: 576 + 2 }} | 40={{ #expr: 576 + 2 }} | 41={{ #expr: 576 + 2 }} | 42={{ #expr: 576 + 2 }} | 43={{ #expr: 576 + 2 }} | 44={{ #expr: 576 + 2 }} | 45={{ #expr: 576 + 6 }} | 46={{ #expr: 576 + 2 }} | 47={{ #expr: 576 + 2 }} | 48={{ #expr: 576 + 2 }} | 49={{ #expr: 576 + 2 }} | 50={{ #expr: 576 + 2 }} | 51={{ #expr: 576 + 2 }} | 52={{ #expr: 576 + 2 }} | 53={{ #expr: 576 + 2 }} | 54={{ #expr: 576 + 2 }} | 55={{ #expr: 576 + 3 }} | 56=576 | #default = 576 }} + 1 }} | f|–577}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Poliander, Johann||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Vorlage:DeutBiogrEnz
  • Alfred Wendehorst: Johann Gramann. In: Das Stift Neumünster in Würzburg. Verlag Walter de Gruyter, Berlin 1989, S. 558.
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}
  • Poliander. In: Martin Schmidtke: Königsberg in Preußen. Personen und Ereignisse 1255–1945 im Bild. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1997, S. 16 (= Prussia-Schriftenreihe, 13).

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{safesubst:#ifeq:0|10| {{#switch: Johann Gramann |Navigationsleiste|NaviBlock|0=|#default= Vorlage:Templatetransclusioncheck Vorlage:Dokumentation/ruler }}}}Vorlage:Klappleiste/Anfang {{#if: Logo der Thomasschule zu Leipzig

|

 |

Johann Gramann | Caspar Borner | Franz Barztsch | Matthaeus Heußler | Bartholomaeus Heynemann | Caspar Landsidel | Andreas Jahn | Urban Prosch | Johann Schrauff | Johann Heil | Jacob Lassmann | Ambrosius Bardenstein | Sebastian Crell | Johann Merck | Bartholomaeus Meyer | Wilhelm Avian | Abraham Teller | Anton Kirchhoff | Georg Cramer | Joachim Gesenius | Jakob Thomasius | Johann Heinrich Ernesti | Johann Matthias Gesner | Johann August Ernesti | Johann Friedrich Leisner | Johann Friedrich Fischer | Friedrich Wilhelm Ehrenfried Rost | Johann Gottfried Stallbaum | Karl Heinrich Adelbert Lipsius | Friedrich Kraner | Friedrich August Eckstein | Emil Jungmann | Karl Tittel | Alfred Jentzsch | Hellmuth Heinze | Heinz Nöbert | Helmut Gunter | Wolfgang Schmidt | Hans Dietrich Möbius | Klaus Lindner | Kathleen Kormann }} Vorlage:Klappleiste/Ende

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 101016603nr990373822825109 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 101016603 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 101016603 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr99037382 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr99037382 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 2825109 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 2825109 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Gramann, Johann | {{#if: Graumann, Johann; Poliander, Johannes | {{#if: deutscher Reformator und Dichter von Kirchenliedern | {{#if: 5. Juli 1487 | {{#if: Neustadt an der Aisch, Franken | {{#if: 29. April 1541 | {{#if: Königsberg, Preußen |

Vorlage:Wikidata-Registrierung