Zum Inhalt springen

Jacob Antonius Vulpius

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Jacob Antonius Vulpius (* 1629 in Ftan; † 8. Juli 1706 ebenda) war ein Schweizer reformierter Geistlicher und Bibelübersetzer.

Leben

Jacob Antonius Vulpius wurde in Ftan in Graubünden im Jahr 1629 als Sohn des Pfarrers Nicolaus Anthonius Vulpius (1582–1656) geboren. Nach dem Besuch der Lateinschule in Chur besuchte er nach 1644 die Universität Zürich. Fünf Jahre darauf studierte er an der Akademie in Genf weiter. In die evangelisch-rätische Synode nahm man ihn am 31. Mai 1651 auf, womit er im Freistaat der Drei Bünde als Pfarrer tätig sein durfte. So übernahm er 1654 die Gemeinde in seinem Heimatdorf Ftan. Später betätigte er sich dort auch als Notar. Seine Pfarrstelle hielt er 52 Jahre bis zu seinem Tode am 8. Juli 1706 inne.

Wirken als Bibelübersetzer

Vulpius übersetzte mit seinem Vater zuerst die Psalmen, die in ladinisch Biblia pitschna, die kleine Bibel, genannt wurden; und beim Drucker Jachen Andri Dorta in Scuol 1666 erschienen sind. Den 150 biblischen Psalmen in Prosa werden in einem Anhang 30 zum Singen gereimte Psalmen und 25 geistliche Lieder angefügt, die Jachen Töna Vulpius, ein Onkel, im Metrum bekannter Lieder eingerichtet hatte. Es sind noch keine Noten enthalten, sondern nur Hinweise auf die zu wählenden Melodien des Lobwasser-Psalters oder auf die altgewohnte deutsche Weise. Noch heute stehen einzelne dieser Lieder im reformierten romanischen Kirchengesangbuch Il Coral.<ref><templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />{{#if:20170123131811

      | {{#ifeq: 20170123131811 | *
    | Vorlage:Webarchiv/Wartung/Stern{{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }} (Archivversionen)
    | {{#iferror: {{#time: j. F Y|20170123131811}}
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/DatumDer Wert des Parameters {{#if: wayback | wayback | Datum }} muss ein gültiger Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS sein!
         | {{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if: 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot | 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y|20170123131811}} im Internet Archive{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
      }}
  }}
      | {{#if:
          | {{#iferror: {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}}
    | {{#switch: {{#invoke:Str|len|{{{webciteID}}}}}
       | 16= {{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if: 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot | 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot |  }} |  des Vorlage:Referrer }} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{{webciteID}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | 9 = {{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }} {{#ifeq:  | [] | [ | ( }}Memento{{#if: {{#if: 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot | 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y| 19700101000000 + {{#expr: floor {{#expr: {{#invoke:Str|sub|{{#invoke:Expr|base62|{{{webciteID}}}}}|1|10}}/86400}} }} days}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
       | #default= Der Wert des Parameters {{#if: webciteID | webciteID | ID }} muss entweder ein Zeitstempel der Form YYYYMMDDHHMMSS oder ein Schüsselwert mit 9 Zeichen oder eine 16-stellige Zahl sein!Vorlage:Webarchiv/Wartung/webcitation{{#if:  || }}
      }}
    | c|{{{webciteID}}}}} {{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }} (Memento{{#if: {{#if: 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot | 2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot |  }} |  des Vorlage:Referrer}} vom {{#time: j. F Y|{{{webciteID}}}}} auf WebCite{{#if:  | ;  }}{{#ifeq:  | [] | ] | ) }}
  }}
          | {{#if: 
              | Vorlage:Webarchiv/Today
              | {{#if:
                      | Vorlage:Webarchiv/Generisch
                      | {{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan | {{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}} | {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}} }}  
                 }}}}}}}}{{#if:2025-07-29 11:42:35 InternetArchiveBot
    | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
  }}{{#invoke:TemplatePar|check
     |all      = url=
     |opt      = text= wayback= webciteID= archive-is= archive-today= archiv-url= archiv-datum= ()= archiv-bot= format= original=
     |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Webarchiv
     |errNS    = 0
     |template = Vorlage:Webarchiv
     |format   = *
     |preview  = 1
  }}{{#ifexpr: {{#if:20170123131811|1|0}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}}{{#if:|+1}} <> 1
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Genau einer der Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive-today', 'archive-is' oder 'archiv-url' muss angegeben werden.|1}}
  }}{{#if: 
    | {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|{{{archiv-url}}}}}
        | web.archive.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von Internet Archive erkannt, bitte Parameter 'wayback' benutzen.|1}} 
        | webcitation.org = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von WebCite erkannt, bitte Parameter 'webciteID' benutzen.|1}} 
        | archive.today |archive.is |archive.ph |archive.fo |archive.li |archive.md |archive.vn = 
          {{#if:  || }}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Im Parameter 'archiv-url' wurde URL von archive.today erkannt, bitte Parameter 'archive-today' benutzen.|1}}
      }}{{#if: 
         | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
             | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Wert des Parameter 'archiv-datum' ist ungültig oder hat ein ungültiges Format.|1}}
          |  }} 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Pflichtparameter 'archiv-datum' wurde nicht angegeben.|1}}
      }}
    | {{#if: 
         | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Der Parameter 'archiv-datum' ist nur in Verbindung mit 'archiv-url' angebbar.|1}}
      }}
  }}{{#if:{{#invoke:URLutil|isHostPathResource|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/}}
    || {{#if:  || }}
  }}{{#if: Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan
    | {{#if: {{#invoke:WLink|isBracketedLink|Patrick A. Wild: Jacob Antonius Vulpius‘ Bibla Pitschna von 1666. Bibliothek Chesa Planta Samedan}}
        | {{#if:  || }}
      }}
    | {{#if:  || }}Vorlage:Webarchiv/Wartung/Linktext_fehlt
  }}{{#switch: 
    |addlarchives|addlpages= {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/Parameter}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: enWP-Wert im Parameter 'format'.|1}}
  }}{{#ifeq: {{#invoke:Str|find|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/%7Carchiv}} |-1
    || {{#ifeq: {{#invoke:Str|find|{{#invoke:Str|cropleft|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/%7C4}}%7Chttp}} |-1
         || {{#switch: {{#invoke:Webarchiv|getdomain|http://www.chesaplanta.ch/bibliothek/jacob-antonius-vulpius-bibla-pitschna/ }}
              | abendblatt.de | daserste.ndr.de | inarchive.com | webcitation.org = 
              | #default = {{#if:  || }}{{#if: 1 |Vorlage:Webarchiv/Wartung/URL}}{{#invoke:TemplUtl|failure| Fehler bei Vorlage:Webarchiv: Archiv-URL im Parameter 'url' anstatt URL der Originalquelle. Entferne den vor der Original-URL stehenden Mementobestandteil und setze den Archivierungszeitstempel in den Parameter 'wayback', 'webciteID', 'archive.today' oder 'archive-is' ein, sofern nicht bereits befüllt.|1}}
            }} 
       }}
  }}</ref> 

Er übersetzte dann die ganze Bibel in die Unterengadinische Sprache, die 1679 wiederum bei Dorta in Scuol gedruckt wurde und als monumentale Bibla da Scuol mit 1520 Seiten bekannt wurde.<ref>{{#ifeq: Adolf Collenberg|Redaktion||Adolf Collenberg: }}{{#if:Vulpius, Jacob Anton|Vorlage:Str replace|Jacob Antonius Vulpius}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: |. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}{{#if: |, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0 |cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}</ref>

Werke

  • Biblia pitschna. Dorta, Scuol 1666
  • La sacra Bibla. Quai ais tuot la Sancta Scrittüra, in la quala sun comprais tuots cudeschs dal Velg é Nouf Testamaint cun l'aggiunta dall'apocrifa. Dorta, Scuol 1679
  • Historia raetica. Tranala. et scritta in lingua vulgara ladina. Huoassa promovüda alla stampa 'n il text original tras Conradin de Moor 1705, Coira 1866

Literatur

|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:119–121|, Sp. {{#iferror:{{#expr:119–121}}|119–121|{{#expr:1*119–121*0}}–{{#expr:-(0*119–121*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629064408/http://www.bautz.de/bbkl/v/vulpius_j_a.shtml%7C}}.{{#if: 8 | |{{#ifeq:||}}}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 10189113Xnr/95/283971421649 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10189113X | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10189113X | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/95/2839 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/95/2839 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 71421649 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 71421649 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Vulpius, Jacob Antonius | {{#if: | {{#if: Schweizer reformierter Geistlicher und Bibelübersetzer | {{#if: 1629 | {{#if: Ftan | {{#if: 8. Juli 1706 | {{#if: Ftan |

Vorlage:Wikidata-Registrierung