Zum Inhalt springen

Hieronymus Emser

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Hieronymus Emser Das naw testament.jpg
Das naw testament, 1527
Datei:Hieronymus Emser Das naw testament 01.jpg
Markusevangelium, erste Seite

Hieronymus Emser (* 26. März 1478 in Weidenstetten bei Ulm; † 8. November 1527 in Dresden) war ein katholischer Theologe und Gegenspieler Luthers.

Leben

Emser studierte ab 1493 in Tübingen und ab 1497 in Basel Rechtswissenschaft und Theologie. 1504 hielt er an der Universität Erfurt Vorlesungen, die auch von Martin Luther gehört wurden. Im folgenden Jahr promovierte Emser zum Bakkalaureus der Theologie und wurde später der Sekretär und Kaplan des Herzogs Georg des Bärtigen von Sachsen.

Datei:Neue sächsische Kirchengalerie – Die Ephorie Dresden Seite 068a.jpg
Epitaph Emsers

Der Herzogin Barbara von Sachsen widmete er 1505 ein deutschsprachiges Gedicht zur Verteidigung der Würde des Ehestandes (Eyn deutsche Satyra vnd straffe des Eebruchs) mit vielen antiken Exempeln und gelehrten Anmerkungen. Der Begriff Satire wird hier noch im Sinne von „Anprangerung eines Lasters“ verwendet.

Ab 1519 führte Emser einen leidenschaftlichen, literarischen Disput mit Luther. Da Emser Luther Irrtümer und Lügen bei seiner Bibelübersetzung vorwarf, etwa in der Leipziger Streitschrift Auß was grund vnnd vrsach Luthers dolmatschung / vber das nawe testament / dem gemeinen man billich vorbotten worden sey von 1523, übersetzte er im Auftrag Herzog Georgs von Sachsen seinerseits das Neue Testament ins Deutsche. In diesem Werk überarbeitete er die Version Luthers mit Rückgriff auf die lateinische Vulgata, da die Kirche Luthers Wortschöpfungen und Übersetzungen ablehnte. Im Jahr 1527 wurde dieses Werk unter dem Titel Das naw testament nach lawt der Christlichen kirchen bewerten text / corrigirt / und widerumb zurecht gebracht in Dresden gedruckt und schon ein Jahr darauf entstand eine zweite Auflage. Diese Übersetzung fand weite Verbreitung in der katholischen Bevölkerung: So zog der Schriftsteller Christoph Flurheim sie für sein deutsches Missale heran, das 1528 gedruckt wurde. Außerdem wurde das Werk Emsers 1537 von Johannes Eck als Basis für dessen oberdeutsche Übersetzung des Neuen und Alten Testaments verwendet. Schon 1530 war in Rostock eine auf Emser basierende niederdeutsche Übertragung erschienen.<ref>Werner Besch: Sprachgeschichte; Kapitel 5.4 Katholische Korrekturbibeln, S. 270; Walter de Gruyter, 1998, ISBN 978-3-11-011257-3</ref>

Emser verstarb 1527 und wurde auf dem Frauenkirchhof in Dresden beigesetzt.

Datei:Eck, Lemp, Leo satire.jpg
Satirische Darstellung von Martin Luthers Gegner. Holzschnitt eines Flugblatts zur Zeit des römischen Prozesses verspottend mit Tiermasken: Links außen der Franziskaner Thomas Murner als Kater, neben ihm der Theologe Hieronymus Emser als Bock. Als Löwe in der Bildmitte ist Papst Leo X. als Antichrist bezeichnet, davon rechts der Ingolstädter Theologieprofessor Johannes Eck als Schwein und der Tübinger Theologieprofessor Jakob Lemp als Hund. Aus der Bildunterschrift geht hervor, dass Leo X. Eck einen Kardinalshut und Geld verspricht, im Gegenzug solle Eck Luther niederzwingen.

Werke

  • als Übersetzer: Von der hauszhaltung (Übersetzung von Xenophon: Oikonomikos). Sachsen 1525<ref>Harry Kühnel: Die Sachkultur bürgerlicher und patrizischer Nürnberger Haushalte des Spätmittelalters und der frühen Neuzeit. In: Trude Ehlert (Hrsg.): Haushalt und Familie in Mittelalter und früher Neuzeit. Vorträge eines interdisziplinären Symposions vom 6.–9. Juni 1990 an der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn. Mit einem Register von Ralf Nelles. Thorbecke, Sigmaringen 1991, ISBN 3-7995-4156-X, S. 15–31, hier: S. 16.</ref><ref>Wolfgang Zorn: Humanismus und Wirtschaftsleben nördlich der Alpen. In: Heinrich Lutz: Humanismus und Ökonomie (= Mitteilungen der Kommission für Humanismusforschung. Band 8). Weinheim 1983, S. 41.</ref>
  • als Übersetzer: Das gantz neü testament / Herausgegeben von Johann Dietenberger – Köln: Quentel / Tübingen: Morhart, 1532. Digitalisierte Ausgabe der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf

Literatur

  • Gustav Kawerau: Hieronymus Emser: Ein Lebensbild aus der Reformationsgeschichte. Verlag von Max Niemeyer, Halle (Saale), 1898
  • Heribert Smolinsky: Augustin von Alveldt und Hieronymus Emser. Eine Untersuchung zur Kontroverstheologie der frühen Reformationszeit im Herzogtum Sachsen (= RST Reformationsgeschichtliche Studien und Texte, Heft 122), Aschendorff, Münster 1984, ISBN 3-402-03769-6 (Habilitationsschrift Universität Würzburg 1981, 467 Seiten).
  • {{#if: Gustav Kawerau | Gustav Kawerau:  }}{{#if: Emser, Hieronymus | Emser, Hieronymus | Hieronymus Emser }}. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}. Auflage. {{#if: 5 | Band 5, }} Hinrichs, Leipzig {{#switch: {{#if: | {{{Auflage}}} | 3 }}-5

|1- = 1854–1866 |1-1 |1-2 = 1854 |1-3 |1-4 = 1855 |1-5 |1-6 = 1856 |1-7 |1-8 = 1857 |1-9 |1-10 = 1858 |1-11 = 1859 |1-12 |1-13 = 1860 |1-14 = 1861 |1-15 |1-16 = 1862 |1-17 = 1863 |1-18 = 1864 |1-19 = 1865 |1-20 |1-21 = 1866 |1-22 = 1868 |2- = 1877–1888 |2-1 = 1877 |2-2 |2-3 = 1878 |2-4 |2-5 = 1879 |2-6 |2-7 = 1880 |2-8 |2-9 = 1881 |2-10 = 1882 |2-11 |2-12 = 1883 |2-13 |2-14 = 1884 |2-15 |2-16 = 1885 |2-17 = 1886 |2-18 = 1888 |3- = 1896–1913 |3-1 = 1896 |3-2 |3-3 = 1897 |3-4 |3-5 = 1898 |3-6 |3-7 = 1899 |3-8 = 1900 |3-9 |3-10 = 1901 |3-11 = 1902 |3-12 |3-13 = 1903 |3-14 |3-15 = 1904 |3-16 = 1905 |3-17 |3-18 = 1906 |3-19 = 1907 |3-20 |3-21 = 1908 |3-22 = 1909 |3-23 |3-24 = 1913 |#default = Unbekannte Auflage oder unbekannter Band! }}{{#if: 339 | , S. 339{{#if: 342 | {{#ifeq: 339 | 342 | | –342 }} }} }}.

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Emser, Hieronymus|Emser, Hieronymus|Hieronymus Emser }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 6 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 6 | 1={{ #expr: 96 + 16 }} | 2={{ #expr: 96 + 2 }} | 3={{ #expr: 96 + 2 }} | 4={{ #expr: 96 + 2 }} | 5={{ #expr: 96 + 2 }} | 6={{ #expr: 96 + 2 }} | 7={{ #expr: 96 + 2 }} | 8={{ #expr: 96 + 2 }} | 9={{#switch: 96 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 96 < 449 | {{ #expr: 96 + 2 }} | {{ #expr: 96 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 96 + 2 }} | 11={{ #expr: 96 + 2 }} | 12={{ #expr: 96 + 2 }} | 13={{ #expr: 96 + 2 }} | 14={{ #expr: 96 + 2 }} | 15={{ #expr: 96 + 2 }} | 16={{ #expr: 96 + 2 }} | 17={{ #expr: 96 + 2 }} | 18={{ #expr: 96 + 2 }} | 19={{ #expr: 96 + 2 }} | 20={{ #expr: 96 + 2 }} | 21={{ #expr: 96 + 2 }} | 22={{ #expr: 96 + 2 }} | 23={{ #expr: 96 + 2 }} | 24={{ #expr: 96 + 2 }} | 25={{ #expr: 96 + 2 }} | 26={{ #expr: 96 + 2 }} | 27={{ #expr: 96 + 2 }} | 28={{ #expr: 96 + 2 }} | 29={{ #expr: 96 + 2 }} | 30={{ #expr: 96 + 2 }} | 31={{ #expr: 96 + 2 }} | 32={{ #expr: 96 + 2 }} | 33={{ #expr: 96 + 2 }} | 34={{ #expr: 96 + 2 }} | 35={{ #expr: 96 + 2 }} | 36={{ #expr: 96 + 2 }} | 37={{ #expr: 96 + 2 }} | 38={{ #expr: 96 + 2 }} | 39={{ #expr: 96 + 2 }} | 40={{ #expr: 96 + 2 }} | 41={{ #expr: 96 + 2 }} | 42={{ #expr: 96 + 2 }} | 43={{ #expr: 96 + 2 }} | 44={{ #expr: 96 + 2 }} | 45={{ #expr: 96 + 6 }} | 46={{ #expr: 96 + 2 }} | 47={{ #expr: 96 + 2 }} | 48={{ #expr: 96 + 2 }} | 49={{ #expr: 96 + 2 }} | 50={{ #expr: 96 + 2 }} | 51={{ #expr: 96 + 2 }} | 52={{ #expr: 96 + 2 }} | 53={{ #expr: 96 + 2 }} | 54={{ #expr: 96 + 2 }} | 55={{ #expr: 96 + 3 }} | 56=96 | #default = 96 }} {{ #if:Emser, Hieronymus|Emser, Hieronymus|Hieronymus Emser }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 6, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 6 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 96{{ #if:99 | {{ #ifexpr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 96 + 16 }} | 2={{ #expr: 96 + 2 }} | 3={{ #expr: 96 + 2 }} | 4={{ #expr: 96 + 2 }} | 5={{ #expr: 96 + 2 }} | 6={{ #expr: 96 + 2 }} | 7={{ #expr: 96 + 2 }} | 8={{ #expr: 96 + 2 }} | 9={{#switch: 96 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 96 < 449 | {{ #expr: 96 + 2 }} | {{ #expr: 96 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 96 + 2 }} | 11={{ #expr: 96 + 2 }} | 12={{ #expr: 96 + 2 }} | 13={{ #expr: 96 + 2 }} | 14={{ #expr: 96 + 2 }} | 15={{ #expr: 96 + 2 }} | 16={{ #expr: 96 + 2 }} | 17={{ #expr: 96 + 2 }} | 18={{ #expr: 96 + 2 }} | 19={{ #expr: 96 + 2 }} | 20={{ #expr: 96 + 2 }} | 21={{ #expr: 96 + 2 }} | 22={{ #expr: 96 + 2 }} | 23={{ #expr: 96 + 2 }} | 24={{ #expr: 96 + 2 }} | 25={{ #expr: 96 + 2 }} | 26={{ #expr: 96 + 2 }} | 27={{ #expr: 96 + 2 }} | 28={{ #expr: 96 + 2 }} | 29={{ #expr: 96 + 2 }} | 30={{ #expr: 96 + 2 }} | 31={{ #expr: 96 + 2 }} | 32={{ #expr: 96 + 2 }} | 33={{ #expr: 96 + 2 }} | 34={{ #expr: 96 + 2 }} | 35={{ #expr: 96 + 2 }} | 36={{ #expr: 96 + 2 }} | 37={{ #expr: 96 + 2 }} | 38={{ #expr: 96 + 2 }} | 39={{ #expr: 96 + 2 }} | 40={{ #expr: 96 + 2 }} | 41={{ #expr: 96 + 2 }} | 42={{ #expr: 96 + 2 }} | 43={{ #expr: 96 + 2 }} | 44={{ #expr: 96 + 2 }} | 45={{ #expr: 96 + 6 }} | 46={{ #expr: 96 + 2 }} | 47={{ #expr: 96 + 2 }} | 48={{ #expr: 96 + 2 }} | 49={{ #expr: 96 + 2 }} | 50={{ #expr: 96 + 2 }} | 51={{ #expr: 96 + 2 }} | 52={{ #expr: 96 + 2 }} | 53={{ #expr: 96 + 2 }} | 54={{ #expr: 96 + 2 }} | 55={{ #expr: 96 + 3 }} | 56=96 | #default = 96 }} != {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 99 + 16 }} | 2={{ #expr: 99 + 2 }} | 3={{ #expr: 99 + 2 }} | 4={{ #expr: 99 + 2 }} | 5={{ #expr: 99 + 2 }} | 6={{ #expr: 99 + 2 }} | 7={{ #expr: 99 + 2 }} | 8={{ #expr: 99 + 2 }} | 9={{#switch: 99 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 99 < 449 | {{ #expr: 99 + 2 }} | {{ #expr: 99 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 99 + 2 }} | 11={{ #expr: 99 + 2 }} | 12={{ #expr: 99 + 2 }} | 13={{ #expr: 99 + 2 }} | 14={{ #expr: 99 + 2 }} | 15={{ #expr: 99 + 2 }} | 16={{ #expr: 99 + 2 }} | 17={{ #expr: 99 + 2 }} | 18={{ #expr: 99 + 2 }} | 19={{ #expr: 99 + 2 }} | 20={{ #expr: 99 + 2 }} | 21={{ #expr: 99 + 2 }} | 22={{ #expr: 99 + 2 }} | 23={{ #expr: 99 + 2 }} | 24={{ #expr: 99 + 2 }} | 25={{ #expr: 99 + 2 }} | 26={{ #expr: 99 + 2 }} | 27={{ #expr: 99 + 2 }} | 28={{ #expr: 99 + 2 }} | 29={{ #expr: 99 + 2 }} | 30={{ #expr: 99 + 2 }} | 31={{ #expr: 99 + 2 }} | 32={{ #expr: 99 + 2 }} | 33={{ #expr: 99 + 2 }} | 34={{ #expr: 99 + 2 }} | 35={{ #expr: 99 + 2 }} | 36={{ #expr: 99 + 2 }} | 37={{ #expr: 99 + 2 }} | 38={{ #expr: 99 + 2 }} | 39={{ #expr: 99 + 2 }} | 40={{ #expr: 99 + 2 }} | 41={{ #expr: 99 + 2 }} | 42={{ #expr: 99 + 2 }} | 43={{ #expr: 99 + 2 }} | 44={{ #expr: 99 + 2 }} | 45={{ #expr: 99 + 6 }} | 46={{ #expr: 99 + 2 }} | 47={{ #expr: 99 + 2 }} | 48={{ #expr: 99 + 2 }} | 49={{ #expr: 99 + 2 }} | 50={{ #expr: 99 + 2 }} | 51={{ #expr: 99 + 2 }} | 52={{ #expr: 99 + 2 }} | 53={{ #expr: 99 + 2 }} | 54={{ #expr: 99 + 2 }} | 55={{ #expr: 99 + 3 }} | 56=99 | #default = 99 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 99 + 16 }} | 2={{ #expr: 99 + 2 }} | 3={{ #expr: 99 + 2 }} | 4={{ #expr: 99 + 2 }} | 5={{ #expr: 99 + 2 }} | 6={{ #expr: 99 + 2 }} | 7={{ #expr: 99 + 2 }} | 8={{ #expr: 99 + 2 }} | 9={{#switch: 99 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 99 < 449 | {{ #expr: 99 + 2 }} | {{ #expr: 99 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 99 + 2 }} | 11={{ #expr: 99 + 2 }} | 12={{ #expr: 99 + 2 }} | 13={{ #expr: 99 + 2 }} | 14={{ #expr: 99 + 2 }} | 15={{ #expr: 99 + 2 }} | 16={{ #expr: 99 + 2 }} | 17={{ #expr: 99 + 2 }} | 18={{ #expr: 99 + 2 }} | 19={{ #expr: 99 + 2 }} | 20={{ #expr: 99 + 2 }} | 21={{ #expr: 99 + 2 }} | 22={{ #expr: 99 + 2 }} | 23={{ #expr: 99 + 2 }} | 24={{ #expr: 99 + 2 }} | 25={{ #expr: 99 + 2 }} | 26={{ #expr: 99 + 2 }} | 27={{ #expr: 99 + 2 }} | 28={{ #expr: 99 + 2 }} | 29={{ #expr: 99 + 2 }} | 30={{ #expr: 99 + 2 }} | 31={{ #expr: 99 + 2 }} | 32={{ #expr: 99 + 2 }} | 33={{ #expr: 99 + 2 }} | 34={{ #expr: 99 + 2 }} | 35={{ #expr: 99 + 2 }} | 36={{ #expr: 99 + 2 }} | 37={{ #expr: 99 + 2 }} | 38={{ #expr: 99 + 2 }} | 39={{ #expr: 99 + 2 }} | 40={{ #expr: 99 + 2 }} | 41={{ #expr: 99 + 2 }} | 42={{ #expr: 99 + 2 }} | 43={{ #expr: 99 + 2 }} | 44={{ #expr: 99 + 2 }} | 45={{ #expr: 99 + 6 }} | 46={{ #expr: 99 + 2 }} | 47={{ #expr: 99 + 2 }} | 48={{ #expr: 99 + 2 }} | 49={{ #expr: 99 + 2 }} | 50={{ #expr: 99 + 2 }} | 51={{ #expr: 99 + 2 }} | 52={{ #expr: 99 + 2 }} | 53={{ #expr: 99 + 2 }} | 54={{ #expr: 99 + 2 }} | 55={{ #expr: 99 + 3 }} | 56=99 | #default = 99 }} = {{ #expr: {{#switch: 6 | 1={{ #expr: 96 + 16 }} | 2={{ #expr: 96 + 2 }} | 3={{ #expr: 96 + 2 }} | 4={{ #expr: 96 + 2 }} | 5={{ #expr: 96 + 2 }} | 6={{ #expr: 96 + 2 }} | 7={{ #expr: 96 + 2 }} | 8={{ #expr: 96 + 2 }} | 9={{#switch: 96 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 96 < 449 | {{ #expr: 96 + 2 }} | {{ #expr: 96 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 96 + 2 }} | 11={{ #expr: 96 + 2 }} | 12={{ #expr: 96 + 2 }} | 13={{ #expr: 96 + 2 }} | 14={{ #expr: 96 + 2 }} | 15={{ #expr: 96 + 2 }} | 16={{ #expr: 96 + 2 }} | 17={{ #expr: 96 + 2 }} | 18={{ #expr: 96 + 2 }} | 19={{ #expr: 96 + 2 }} | 20={{ #expr: 96 + 2 }} | 21={{ #expr: 96 + 2 }} | 22={{ #expr: 96 + 2 }} | 23={{ #expr: 96 + 2 }} | 24={{ #expr: 96 + 2 }} | 25={{ #expr: 96 + 2 }} | 26={{ #expr: 96 + 2 }} | 27={{ #expr: 96 + 2 }} | 28={{ #expr: 96 + 2 }} | 29={{ #expr: 96 + 2 }} | 30={{ #expr: 96 + 2 }} | 31={{ #expr: 96 + 2 }} | 32={{ #expr: 96 + 2 }} | 33={{ #expr: 96 + 2 }} | 34={{ #expr: 96 + 2 }} | 35={{ #expr: 96 + 2 }} | 36={{ #expr: 96 + 2 }} | 37={{ #expr: 96 + 2 }} | 38={{ #expr: 96 + 2 }} | 39={{ #expr: 96 + 2 }} | 40={{ #expr: 96 + 2 }} | 41={{ #expr: 96 + 2 }} | 42={{ #expr: 96 + 2 }} | 43={{ #expr: 96 + 2 }} | 44={{ #expr: 96 + 2 }} | 45={{ #expr: 96 + 6 }} | 46={{ #expr: 96 + 2 }} | 47={{ #expr: 96 + 2 }} | 48={{ #expr: 96 + 2 }} | 49={{ #expr: 96 + 2 }} | 50={{ #expr: 96 + 2 }} | 51={{ #expr: 96 + 2 }} | 52={{ #expr: 96 + 2 }} | 53={{ #expr: 96 + 2 }} | 54={{ #expr: 96 + 2 }} | 55={{ #expr: 96 + 3 }} | 56=96 | #default = 96 }} + 1 }} | f|–99}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Emser, Hieronymus||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 488
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118684566
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118684566}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 334478 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 334478 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1508–1509|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1508–1509}}|1508–1509|{{#expr:1*1508–1509*0}}–{{#expr:-(0*1508–1509*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629022954/http://www.bautz.de/bbkl/e/emser_h.shtml%7C}}.{{#if: 1 | |{{#ifeq:||}}}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Hieronymus Emser}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

  1. REDIRECT Vorlage:Personenleiste

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118684566n/84/17470219702295 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118684566 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118684566 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/84/174702 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/84/174702 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19702295 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 19702295 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Emser, Hieronymus | {{#if: | {{#if: katholischer Theologe und Gegenspieler Luthers | {{#if: 26. März 1478 | {{#if: Weidenstetten bei Ulm | {{#if: 8. November 1527 | {{#if: Dresden |

Vorlage:Wikidata-Registrierung