Zum Inhalt springen

Georg Merz (Optiker)

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Georg Merz.jpg
Georg Merz
Datei:Kraus Merz refractor.jpg
Refraktor Merz 160/1790, G. & S. Merz, München. Sternwarte von Artur Kraus in Pardubice, zwischen 1912 und 1930. Jetzt in Sternwarte Úpice.

Georg Merz (* 26. Januar 1793 in Bichl bei Benediktbeuern; † 12. Januar 1867 in München) war ein deutscher Optiker.

Leben

Merz wuchs in dem zum Kloster Benediktbeuern gehörenden Dorf Bichl auf, wo er die Schule besuchte und seinem Vater in der Landwirtschaft half. Mit 15 kam er als Schürbub in die Glashütte, die Joseph von Utzschneider in dem säkularisierten Kloster eingerichtet hatte, um dort Flint- und Kronglas für das Mathematisch-Feinmechanische Institut in München herzustellen. 1807 kam der junge Joseph Fraunhofer an die Glashütte, aus der bald darauf unter seiner Leitung das Optische Institut wurde. Fraunhofer erkannte das große Talent von Merz, der sich in seiner Freizeit Optik und Mathematik im Selbststudium beibrachte und rasch zum Vorarbeiter aufstieg. In dem Unternehmen, das sich von einer Glashütte für optisches Glas in Benediktbeuern zu dem in der Welt unangefochten führenden Unternehmen für den Bau der größten und leistungsstärksten Fernrohre mit Sitz in München entwickelte, lernte Merz das Berechnen und Schleifen von Linsen und Optiksystemen sowie die Herstellung und Montage großer astronomischer Instrumente. Nach einiger Zeit wurde er Fraunhofers Assistent („Amanuensis“) und Werkführer.

Nach dessen frühen Tod im Jahr 1826 beförderte Utzschneider ihn zum für den gesamten Betrieb verantwortlichen Werkstattleiter<ref>Ivo Schneider, S. 359</ref> und Joseph Mahler zu seinem Stellvertreter,<ref>Ivo Schneider, S. 403</ref> behielt aber das schon immer streng geheim gehaltene Glasschmelzverfahren bis 1832 in seiner Hand.

1839 veräußerte Utzschneider das Optische Institut an Merz und Mahler.

Merz und Mahler vollendeten unter anderem das von Fraunhofer begonnene Königsberger Heliometer. 1835 installierten sie den Refraktor der Sternwarte Bogenhausen mit einem 10 ½ Zoll-Objektiv und 1839 den Refractor von 21 Fuß Länge und 14 Zoll Öffnung der Pulkowa-Sternwarte. Es folgten Aufträge u. a. für die Sternwarten von Bonn, Kiew, Washington, D.C., Cincinnati, für das Harvard-College-Observatorium und aus Moskau, Madrid und Rom.<ref name="Merz">S. Merz: Kurzer Lebensabriss von Georg Merz. In: Astronomische Nachrichten, Bd. 70 (1868), S. 361.</ref><ref>Das Instrumentenverzeichnis (1826–1932) in Jürgen Kost: Firma Merz in München (1838–1932) (S. 229) enthält eine Dokumentation der ausgelieferten Instrumente</ref>

Als Mahler 1845 starb, führte Merz das Unternehmen zunächst allein weiter, unterstützt von seinem langjährigen Mechaniker Rudolph Weiss (1809–1882).<ref>Jürgen Kost: Firma Merz in München (1838–1932). S. 19, 108</ref> Da sein älterer Sohn Ludwig (1817–1858) eine Universitätskarriere anstrebte, nahm er zunächst seinen jüngeren Sohn Sigmund (1824–1908) in das Unternehmen auf, 1847 auch Ludwig. Das Unternehmen firmierte nun als Merz & Söhne.<ref>Jürgen Kost: Firma Merz in München (1838–1932). S. 109, 111</ref> Das Unternehmen nahm 1851 an der Londoner Weltausstellung teil.<ref>Jürgen Kost: Firma Merz in München (1838–1932). S. 125</ref><ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Nach dem Tod des Vaters 1867 führte Sigmund das Unternehmen weiter.<ref name="Bracher">Alto Bracher: Fraunhofers Erben. S. 189 (PDF S. 56)</ref> Bis in die 1870er Jahre war das Unternehmen führend bei der Herstellung großer Fernrohre, baute aber auch Mikroskope,<ref>Jürgen Kost: Firma Merz in München (1838–1932). S. 125</ref> und konzentrierte sich zunehmend auf Militäroptik und kleinere Astro-Spektroskope.<ref name="Merz" />

Grabstätte

Datei:00-Kirche-St-Stefan-Nordwand-Grab-Georg-Merz-Alter-Suedl-Friedhof-Muenchen.jpg
Grab von Sigmund Merz beim Alten Südlichen Friedhof an der Nordwand vor der Kirche St. Stefan - außerhalb des Friedhofs

Die Grabstätte von Georg Merz und seinem Sohn Sigmund Merz befindet sich beim Alten Südlichen Friedhof in München (Grab an der Nordwand vor der Kirche St. Stefan - außerhalb des Friedhofs, {{Coordinate{{#ifeq:|y|Simple|Complex}}|NS=48/7/50.64/N|EW=11/34/0.17/E|type=landmark|region=DE-BY|globe=|dim=|elevation=|pop=|lw=|name={{#invoke:Coordinates/kml|kmlTitle|1=Grab von Sigmund Merz}}|article=|text=Standort|sortkey=|tooltip=|tooltipformat=|map=|mapsize=|maplevel=|maptype=|maplabel=|maplayer=|mapcaption=}}{{#if:|{{#switch:5

|1 = Gradzahl-Fehler: {{#iferror:{{{1}}}
 | NS: {{{1}}}
 |
}} {{#iferror:
 | EW: 
 |
}}{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|2 = nicht im Bereich von {{{1}}}{{#switch:0
 |0|6|14=
}}
|3  = {{#switch: {{{type}}}
 |country|state|adm1st|adm2nd|city|isle|airport|mountain|waterbody|forest|landmark=
 |example={{#if:
  | 
  | falscher Wert ›example‹ im Artikelnamensraum 
 }}
 |#default= {{#ifeq:{{{type}}}|
  | kein Wert
  | falscher Wert ›{{{type}}}‹
 }} in type-Parameter{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
}} {{#if: {{{rg}}}
 |
 | region-Parameter fehlt{{#if:
  | 6
  | 
 }}
}} {{#iferror: {{{elevation}}}
 | {{{elevation}}}{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
 |
}} {{#iferror: {{{pop}}}
 | {{{pop}}}{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
 |
}}
|5 = unbenannte Parameter 1:{{{1}}}{{#if:|, 2:}}{{#if:|, 3:}}{{#if:|, 4:}} {{#if:|usw.}}{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|8 = Parameter name fehlt in Fließtextkoordinate{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|10= überflüssige Parameter
|#default=coordinates error

}}}}).<ref>Schiermeier/Scheungraber, Alter Südlicher Friedhof in München, Übersichtsplan, 2008, ISBN 978-3-9811425-6-3 Titel auf Verlagsseite</ref><ref>Reiner Kaltenegger, Gräber des Alten Südfriedhofs München - Inschriften · Biographien , 1. Auflage 2019, PDF-Ausgabe, S. 13</ref>

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Merz, Georg|Merz, Georg|Georg Merz (Optiker) }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 21 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 21 | 1={{ #expr: 480 + 16 }} | 2={{ #expr: 480 + 2 }} | 3={{ #expr: 480 + 2 }} | 4={{ #expr: 480 + 2 }} | 5={{ #expr: 480 + 2 }} | 6={{ #expr: 480 + 2 }} | 7={{ #expr: 480 + 2 }} | 8={{ #expr: 480 + 2 }} | 9={{#switch: 480 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 480 < 449 | {{ #expr: 480 + 2 }} | {{ #expr: 480 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 480 + 2 }} | 11={{ #expr: 480 + 2 }} | 12={{ #expr: 480 + 2 }} | 13={{ #expr: 480 + 2 }} | 14={{ #expr: 480 + 2 }} | 15={{ #expr: 480 + 2 }} | 16={{ #expr: 480 + 2 }} | 17={{ #expr: 480 + 2 }} | 18={{ #expr: 480 + 2 }} | 19={{ #expr: 480 + 2 }} | 20={{ #expr: 480 + 2 }} | 21={{ #expr: 480 + 2 }} | 22={{ #expr: 480 + 2 }} | 23={{ #expr: 480 + 2 }} | 24={{ #expr: 480 + 2 }} | 25={{ #expr: 480 + 2 }} | 26={{ #expr: 480 + 2 }} | 27={{ #expr: 480 + 2 }} | 28={{ #expr: 480 + 2 }} | 29={{ #expr: 480 + 2 }} | 30={{ #expr: 480 + 2 }} | 31={{ #expr: 480 + 2 }} | 32={{ #expr: 480 + 2 }} | 33={{ #expr: 480 + 2 }} | 34={{ #expr: 480 + 2 }} | 35={{ #expr: 480 + 2 }} | 36={{ #expr: 480 + 2 }} | 37={{ #expr: 480 + 2 }} | 38={{ #expr: 480 + 2 }} | 39={{ #expr: 480 + 2 }} | 40={{ #expr: 480 + 2 }} | 41={{ #expr: 480 + 2 }} | 42={{ #expr: 480 + 2 }} | 43={{ #expr: 480 + 2 }} | 44={{ #expr: 480 + 2 }} | 45={{ #expr: 480 + 6 }} | 46={{ #expr: 480 + 2 }} | 47={{ #expr: 480 + 2 }} | 48={{ #expr: 480 + 2 }} | 49={{ #expr: 480 + 2 }} | 50={{ #expr: 480 + 2 }} | 51={{ #expr: 480 + 2 }} | 52={{ #expr: 480 + 2 }} | 53={{ #expr: 480 + 2 }} | 54={{ #expr: 480 + 2 }} | 55={{ #expr: 480 + 3 }} | 56=480 | #default = 480 }} {{ #if:Merz, Georg|Merz, Georg|Georg Merz (Optiker) }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 21, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 21 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 480{{ #if:482 | {{ #ifexpr: {{#switch: 21 | 1={{ #expr: 480 + 16 }} | 2={{ #expr: 480 + 2 }} | 3={{ #expr: 480 + 2 }} | 4={{ #expr: 480 + 2 }} | 5={{ #expr: 480 + 2 }} | 6={{ #expr: 480 + 2 }} | 7={{ #expr: 480 + 2 }} | 8={{ #expr: 480 + 2 }} | 9={{#switch: 480 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 480 < 449 | {{ #expr: 480 + 2 }} | {{ #expr: 480 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 480 + 2 }} | 11={{ #expr: 480 + 2 }} | 12={{ #expr: 480 + 2 }} | 13={{ #expr: 480 + 2 }} | 14={{ #expr: 480 + 2 }} | 15={{ #expr: 480 + 2 }} | 16={{ #expr: 480 + 2 }} | 17={{ #expr: 480 + 2 }} | 18={{ #expr: 480 + 2 }} | 19={{ #expr: 480 + 2 }} | 20={{ #expr: 480 + 2 }} | 21={{ #expr: 480 + 2 }} | 22={{ #expr: 480 + 2 }} | 23={{ #expr: 480 + 2 }} | 24={{ #expr: 480 + 2 }} | 25={{ #expr: 480 + 2 }} | 26={{ #expr: 480 + 2 }} | 27={{ #expr: 480 + 2 }} | 28={{ #expr: 480 + 2 }} | 29={{ #expr: 480 + 2 }} | 30={{ #expr: 480 + 2 }} | 31={{ #expr: 480 + 2 }} | 32={{ #expr: 480 + 2 }} | 33={{ #expr: 480 + 2 }} | 34={{ #expr: 480 + 2 }} | 35={{ #expr: 480 + 2 }} | 36={{ #expr: 480 + 2 }} | 37={{ #expr: 480 + 2 }} | 38={{ #expr: 480 + 2 }} | 39={{ #expr: 480 + 2 }} | 40={{ #expr: 480 + 2 }} | 41={{ #expr: 480 + 2 }} | 42={{ #expr: 480 + 2 }} | 43={{ #expr: 480 + 2 }} | 44={{ #expr: 480 + 2 }} | 45={{ #expr: 480 + 6 }} | 46={{ #expr: 480 + 2 }} | 47={{ #expr: 480 + 2 }} | 48={{ #expr: 480 + 2 }} | 49={{ #expr: 480 + 2 }} | 50={{ #expr: 480 + 2 }} | 51={{ #expr: 480 + 2 }} | 52={{ #expr: 480 + 2 }} | 53={{ #expr: 480 + 2 }} | 54={{ #expr: 480 + 2 }} | 55={{ #expr: 480 + 3 }} | 56=480 | #default = 480 }} != {{#switch: 21 | 1={{ #expr: 482 + 16 }} | 2={{ #expr: 482 + 2 }} | 3={{ #expr: 482 + 2 }} | 4={{ #expr: 482 + 2 }} | 5={{ #expr: 482 + 2 }} | 6={{ #expr: 482 + 2 }} | 7={{ #expr: 482 + 2 }} | 8={{ #expr: 482 + 2 }} | 9={{#switch: 482 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 482 < 449 | {{ #expr: 482 + 2 }} | {{ #expr: 482 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 482 + 2 }} | 11={{ #expr: 482 + 2 }} | 12={{ #expr: 482 + 2 }} | 13={{ #expr: 482 + 2 }} | 14={{ #expr: 482 + 2 }} | 15={{ #expr: 482 + 2 }} | 16={{ #expr: 482 + 2 }} | 17={{ #expr: 482 + 2 }} | 18={{ #expr: 482 + 2 }} | 19={{ #expr: 482 + 2 }} | 20={{ #expr: 482 + 2 }} | 21={{ #expr: 482 + 2 }} | 22={{ #expr: 482 + 2 }} | 23={{ #expr: 482 + 2 }} | 24={{ #expr: 482 + 2 }} | 25={{ #expr: 482 + 2 }} | 26={{ #expr: 482 + 2 }} | 27={{ #expr: 482 + 2 }} | 28={{ #expr: 482 + 2 }} | 29={{ #expr: 482 + 2 }} | 30={{ #expr: 482 + 2 }} | 31={{ #expr: 482 + 2 }} | 32={{ #expr: 482 + 2 }} | 33={{ #expr: 482 + 2 }} | 34={{ #expr: 482 + 2 }} | 35={{ #expr: 482 + 2 }} | 36={{ #expr: 482 + 2 }} | 37={{ #expr: 482 + 2 }} | 38={{ #expr: 482 + 2 }} | 39={{ #expr: 482 + 2 }} | 40={{ #expr: 482 + 2 }} | 41={{ #expr: 482 + 2 }} | 42={{ #expr: 482 + 2 }} | 43={{ #expr: 482 + 2 }} | 44={{ #expr: 482 + 2 }} | 45={{ #expr: 482 + 6 }} | 46={{ #expr: 482 + 2 }} | 47={{ #expr: 482 + 2 }} | 48={{ #expr: 482 + 2 }} | 49={{ #expr: 482 + 2 }} | 50={{ #expr: 482 + 2 }} | 51={{ #expr: 482 + 2 }} | 52={{ #expr: 482 + 2 }} | 53={{ #expr: 482 + 2 }} | 54={{ #expr: 482 + 2 }} | 55={{ #expr: 482 + 3 }} | 56=482 | #default = 482 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 21 | 1={{ #expr: 482 + 16 }} | 2={{ #expr: 482 + 2 }} | 3={{ #expr: 482 + 2 }} | 4={{ #expr: 482 + 2 }} | 5={{ #expr: 482 + 2 }} | 6={{ #expr: 482 + 2 }} | 7={{ #expr: 482 + 2 }} | 8={{ #expr: 482 + 2 }} | 9={{#switch: 482 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 482 < 449 | {{ #expr: 482 + 2 }} | {{ #expr: 482 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 482 + 2 }} | 11={{ #expr: 482 + 2 }} | 12={{ #expr: 482 + 2 }} | 13={{ #expr: 482 + 2 }} | 14={{ #expr: 482 + 2 }} | 15={{ #expr: 482 + 2 }} | 16={{ #expr: 482 + 2 }} | 17={{ #expr: 482 + 2 }} | 18={{ #expr: 482 + 2 }} | 19={{ #expr: 482 + 2 }} | 20={{ #expr: 482 + 2 }} | 21={{ #expr: 482 + 2 }} | 22={{ #expr: 482 + 2 }} | 23={{ #expr: 482 + 2 }} | 24={{ #expr: 482 + 2 }} | 25={{ #expr: 482 + 2 }} | 26={{ #expr: 482 + 2 }} | 27={{ #expr: 482 + 2 }} | 28={{ #expr: 482 + 2 }} | 29={{ #expr: 482 + 2 }} | 30={{ #expr: 482 + 2 }} | 31={{ #expr: 482 + 2 }} | 32={{ #expr: 482 + 2 }} | 33={{ #expr: 482 + 2 }} | 34={{ #expr: 482 + 2 }} | 35={{ #expr: 482 + 2 }} | 36={{ #expr: 482 + 2 }} | 37={{ #expr: 482 + 2 }} | 38={{ #expr: 482 + 2 }} | 39={{ #expr: 482 + 2 }} | 40={{ #expr: 482 + 2 }} | 41={{ #expr: 482 + 2 }} | 42={{ #expr: 482 + 2 }} | 43={{ #expr: 482 + 2 }} | 44={{ #expr: 482 + 2 }} | 45={{ #expr: 482 + 6 }} | 46={{ #expr: 482 + 2 }} | 47={{ #expr: 482 + 2 }} | 48={{ #expr: 482 + 2 }} | 49={{ #expr: 482 + 2 }} | 50={{ #expr: 482 + 2 }} | 51={{ #expr: 482 + 2 }} | 52={{ #expr: 482 + 2 }} | 53={{ #expr: 482 + 2 }} | 54={{ #expr: 482 + 2 }} | 55={{ #expr: 482 + 3 }} | 56=482 | #default = 482 }} = {{ #expr: {{#switch: 21 | 1={{ #expr: 480 + 16 }} | 2={{ #expr: 480 + 2 }} | 3={{ #expr: 480 + 2 }} | 4={{ #expr: 480 + 2 }} | 5={{ #expr: 480 + 2 }} | 6={{ #expr: 480 + 2 }} | 7={{ #expr: 480 + 2 }} | 8={{ #expr: 480 + 2 }} | 9={{#switch: 480 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 480 < 449 | {{ #expr: 480 + 2 }} | {{ #expr: 480 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 480 + 2 }} | 11={{ #expr: 480 + 2 }} | 12={{ #expr: 480 + 2 }} | 13={{ #expr: 480 + 2 }} | 14={{ #expr: 480 + 2 }} | 15={{ #expr: 480 + 2 }} | 16={{ #expr: 480 + 2 }} | 17={{ #expr: 480 + 2 }} | 18={{ #expr: 480 + 2 }} | 19={{ #expr: 480 + 2 }} | 20={{ #expr: 480 + 2 }} | 21={{ #expr: 480 + 2 }} | 22={{ #expr: 480 + 2 }} | 23={{ #expr: 480 + 2 }} | 24={{ #expr: 480 + 2 }} | 25={{ #expr: 480 + 2 }} | 26={{ #expr: 480 + 2 }} | 27={{ #expr: 480 + 2 }} | 28={{ #expr: 480 + 2 }} | 29={{ #expr: 480 + 2 }} | 30={{ #expr: 480 + 2 }} | 31={{ #expr: 480 + 2 }} | 32={{ #expr: 480 + 2 }} | 33={{ #expr: 480 + 2 }} | 34={{ #expr: 480 + 2 }} | 35={{ #expr: 480 + 2 }} | 36={{ #expr: 480 + 2 }} | 37={{ #expr: 480 + 2 }} | 38={{ #expr: 480 + 2 }} | 39={{ #expr: 480 + 2 }} | 40={{ #expr: 480 + 2 }} | 41={{ #expr: 480 + 2 }} | 42={{ #expr: 480 + 2 }} | 43={{ #expr: 480 + 2 }} | 44={{ #expr: 480 + 2 }} | 45={{ #expr: 480 + 6 }} | 46={{ #expr: 480 + 2 }} | 47={{ #expr: 480 + 2 }} | 48={{ #expr: 480 + 2 }} | 49={{ #expr: 480 + 2 }} | 50={{ #expr: 480 + 2 }} | 51={{ #expr: 480 + 2 }} | 52={{ #expr: 480 + 2 }} | 53={{ #expr: 480 + 2 }} | 54={{ #expr: 480 + 2 }} | 55={{ #expr: 480 + 3 }} | 56=480 | #default = 480 }} + 1 }} | f|–482}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Merz, Georg||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 199
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 116912545
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|116912545}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 889416 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 889416 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|{{#if:||{{#if:|{{{LT}}}|Digitalisat}}}}|{{#if:||{{#if:|{{{LT}}}|Digitalisat}}}}}}}}}}Vorlage:WartungsURL)

  • Alto Bracher: Fraunhofers Erben. Ein Stück unbekannte Münchener Stadtgeschichte. In: Kultur & Technik, Heft 3, Zeitschrift des Deutschen Museums, Deutsches Museum und C.H.Beck, München 1988, {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|0344-5690|0}}{{#ifeq:1|0|[!]

}}{{#ifeq:0|1

        |{{#switch:00
                  |11= (print/online)
                  |10= (print)
                  |01= (online)
          }}

}}{{#ifeq:0|0

        |{{#ifeq:0|0
              |{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=0344-5690}}
                    |
                    |{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}

}}, S. 185 (Digitalisat; PDF S. 52, 31 MB)

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Georg Merz|Georg Merz|Georg Merz (Optiker)}}|uselang=de}} Commons: {{#if:Georg Merz|Georg Merz|{{#if:Georg Merz|Georg Merz|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Georg Merz

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|georg merz|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11691254572157683 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 116912545 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 116912545 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 72157683 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 72157683 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Merz, Georg | {{#if: | {{#if: deutscher Optiker und Astronom | {{#if: 26. Januar 1793 | {{#if: Bichl bei Benediktbeuern | {{#if: 12. Januar 1867 | {{#if: München |

Vorlage:Wikidata-Registrierung