Franz Wilhelm von Wartenberg
Franz Wilhelm Kardinal Reichsgraf von Wartenberg (* 1. März 1593 in München; † 1. Dezember 1661 in Regensburg) war ein Kardinal aus einer Seitenlinie des Fürstenhauses Wittelsbach. Er zählt zu den bedeutendsten Fürstbischöfen von Osnabrück und Regensburg; zudem leitete er die Diözesen Minden und Verden. Von 1621 bis 1640 war er kurkölnischer Premierminister.
Leben
Herkunft und Ausbildung
Franz Wilhelm entstammte der morganatischen Ehe von Prinz Ferdinand von Bayern, einem Sohn des bayrischen Herzogs Albrecht V. von Bayern, mit Maria von Pettenbeck. 1602 wurde er, ebenso wie seine Geschwister, vom Kaiser als Graf von Wartenberg in den Reichsgrafenstand erhoben, wobei der Name nach der Herrschaft Wartenberg in Oberbayern gewählt wurde.
In der Zeit von 1601 bis 1604 besuchte Franz Wilhelm das Jesuitenkolleg Ingolstadt, machte 1608 seinen Gymnasialabschluss am Jesuitengymnasium München (heute: Wilhelmsgymnasium München)<ref>Max Leitschuh: Die Matrikeln der Oberklassen des Wilhelmsgymnasiums in München, 4 Bde., München 1970–1976; Bd. 1, S. 21.</ref> und studierte anschließend Theologie am Collegium Germanicum et Hungaricum in Rom. 1611 besuchte er die Universität Perugia. 1614 erhielt er die niederen Weihen durch Kardinal Robert Bellarmin.
Werdegang als Geistlicher
1614 wurde er zunächst Präsident des Geistlichen, ab 1619 des bayerischen Geheimen Rates in München. 1621 wechselte er an den Bonner Hof des Kölner Kurfürsten, seines Vetters Ferdinand von Bayern, als Präsident des Geheimen Rates und Obristhofmeister. Bis 1640 bestimmte er hier als Kurkölnischer Premierminister die Politik.
Schon 1604 wurde er zum Propst des Klosterstifts Altötting ernannt, 1617 zum Domherrn in Regensburg und 1618 in Freising sowie 1629 zum Propst des Bonner St. Cassius-Stifts. Weitere kirchliche Pfründen folgten.
Propst des Bonner St.-Cassius-Stifts
Seit 1629 war er Propst des bedeutendsten Stifts der Kölner Erzdiözese, In diesem Amt führte er in der Kurkölnischen Residenzstadt Bonn als Erster den römischen Ritus ein. 1641 erwirkte er von Papst Urban VIII. für die Pröpste des Cassius-Stifts das Privileg, Mitra und Stab tragen zu dürfen. Zudem stiftete er aus eigenem Vermögen die noch heute im Bonner Münster vorhandene, um 1630 geschaffene Bronzestatue der Heiligen Helena.
Bischof von Osnabrück
Von 1625 bis 1661 war er Bischof von Osnabrück. Die Annahme und päpstliche Bestätigung der Wahl verzögerte sich bis 1628, weil die Dänen während ihrer Besatzungsherrschaft in Osnabrück versuchten, Einfluss auf die Wahl zu nehmen. Franz Wilhelm setzte das Reformwerk seines Vorgängers Eitel Friedrich von Hohenzollern im Bistum Osnabrück fort. In Osnabrück setzte er den lutherischen Stadtrat ab, ließ die Zitadelle Petersburg errichten und baute das Gymnasium Carolinum zur Jesuitenuniversität aus. Er lud regelmäßig den Diözesanklerus zu Synoden ein, um die Reformbeschlüsse des Trienter Konzils zu verkünden und durchzusetzen. An diese hielt er sich selber nur teilweise – seine Ämterhäufung setzte sich im Gegenteil dazu fort. Im Niedersächsischen Kreis wurde Franz Wilhelm kaiserlicher Kommissar und setzte das Restitutionsedikt um.
Bischof von Minden und Verden
In der päpstlichen Kurie fanden Franz Wilhelms Leistungen Beachtung. Papst Urban VIII. verlieh ihm 1630 zusätzlich die Bistümer Verden und Minden und bestellte ihn zum päpstlichen Administrator im Bistum Hildesheim. Mit dem Vordringen der Schweden in Norddeutschland – 1633 besetzten sie das Hochstift Osnabrück – mussten seine Reformbemühungen zunächst pausieren. Wartenberg zog sich nach Köln zurück; dort wurde er am 25. Mai 1634 zum Subdiakon geweiht und empfing am 4. Juni 1634 die Diakonenweihe. Albert von Toerring-Stein, Bischof von Regensburg, spendete ihm am 29. November 1636 in Regensburg die Priesterweihe. Die Bischofsweihe empfing Franz Wilhelm von Wartenberg am 8. Dezember 1636 in Regensburg durch den Apostolischen Nuntius Malachia Malatesta Baglioni unter Assistenz des Regensburger Bischofs Albert von Toerring-Stein und Anton Wolfradt, Bischof von Wien. 1645 wurde er zum Apostolischen Vikar für das Erzbistum Bremen ernannt und 1649 zum Bischof von Regensburg.
Während der Verhandlungen zum Westfälischen Frieden vertrat Franz Wilhelm als Unterhändler zeitweise die Interessen von 17 katholischen Stiften und Abteien. Durch den Friedensvertrag erhielt Franz Wilhelm das Hochstift Osnabrück zwar wieder zugesprochen, die Bestimmung aber, dass sich nach seinem Tode ein katholischer und lutherischer Bischof aus dem Hause Braunschweig-Lüneburg abwechseln sollten, konnte er nicht verhindern.
Bischof von Regensburg
Franz Wilhelm hielt nach seiner Ernennung zum Regensburger Bischof und noch einmal 1660 Synoden im Regensburger Bistum ab. Durch Krieg, Plünderungen und Pest waren die Konvente fast aller Klöster auf ein Minimum zusammengeschrumpft. Auf dem Land mangelte es an Pfarrern. Diese lebten in ärmlichen Verhältnissen, Beamte und Adelige machten ihnen Ansprüche streitig, deren Titel ihnen im Krieg verloren gegangen waren. Weitere Katakombenheilige kamen als Reliquien nach Regensburg, so der Heilige Leonitus und die Heiligen und Märtyrer Aurelius und Adrianus.
Kardinalat und Lebensende
Seine letzten Lebensjahre verbrachte der in seinem Reformeifer nicht nachlassende Bischof Franz Wilhelm abwechselnd in Regensburg und Osnabrück. Papst Alexander VII., der während seiner Zeit als Nuntius in Köln und päpstlicher Friedensunterhändler bei den Verhandlungen zum Westfälischen Frieden in Münster Franz Wilhelms Wegbegleiter gewesen war, kreierte ihn am 5. April 1660 zum Kardinal.
Franz Wilhelm von Wartenberg wurde in der Stiftskirche von Altötting im Franziskanerhabit beigesetzt. Sein Herz wurde getrennt bestattet und befindet sich in der Gnadenkapelle von Altötting.
Wappen
Seit 1649 führte der mehrfache Fürstbischof in einer Vierung die Wappenmotive der Bistümer Regensburg (vom Betrachter aus oben links, heraldisch oben rechts), Osnabrück (oben rechts, heraldisch oben links), Minden (unten links, heraldisch unten rechts) und Verden (unten rechts, heraldisch unten links). Der Herzschild zeigt das Familienwappen der Wartenberger (ein Wittelsbacher Bastardwappen), ein rot gezungter goldener Löwe auf den silbernen und blauen bayerischen Rauten.
Literarische Rezeption
Schriftstellerische Freiheit: Ricarda Huch lässt den Fürstbischof in ihrer heiteren Erzählung Der Hahn von Quakenbrück (1910) als Zeuge in einem Prozess um einen eierlegenden Hahn in Quakenbrück auftreten.
Siehe auch
Literatur
- Alice Arnold: Franz Graf von Wartenberg. In: Jürgen Wurst, Alexander Langheiter (Hrsg.): Monachia. Von Carl Theodor von Piloty im Münchner Rathaus. Städtische Galerie im Lenbachhaus, München 2005, ISBN 3-88645-156-9, S. 89.
- Michael Buchberger (Hrsg.): Zwölfhundert Jahre Bistum Regensburg. Festschrift zur 1200-Jahrfeier. Pustet in Kommission, Regensburg 1939, S. 58–60.
- Bernard Anton Goldschmidt: Lebensgeschichte des Kardinal-Priesters Franz Wilhelm, Grafen von Wartenberg, Fürstbischof von Osnabrück und Regensburg, Minden und Verden. Richard, Osnabrück 1866 ({{#if: 2N4AaE6p1bQC
| {{#if: {{#if: ||1}} {{#if: 2N4AaE6p1bQC ||1}}
| <0|&pg={{#if:|RA{{{Band}}}-}}PA|&pg=}}{{#if:|&q=}}#v=onepage|{{#if:|&pg=|}}{{#if:|&q=}}}}{{#if:|q=%7B%7B%7BSuchbegriff%7D%7D%7D}}|{{#if:|q=%7B%7B%7BSuchbegriff%7D%7D%7D}}}} {{#if:Digitalisat|{{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Digitalisat}}|eingeschränkte Vorschau}}{{#if:|| in der Google-Buchsuche}}{{#ifeq:|US|-USA}}{{#if: 2N4AaE6p1bQC |{{#invoke: Vorlage:GoogleBook|fine |id=2N4AaE6p1bQC |errN=Parameter „BuchID“ hat falsche Länge |errC=Parameter „BuchID“ enthält ungültige Zeichen |errH=# in der „BuchID“ |errP=Parameterzuweisungen in der „BuchID“ |class=editoronly |cat={{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Google Buch}} |template= Vorlage:Google Buch}}
}}
| Es darf nur genau einer der beiden Parameter „Suchbegriff“ oder „BuchID“ ausgefüllt werden. Bitte beachte die in der Vorlage:Google Buch befindliche Dokumentation und prüfe die verwendeten Parameter.{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}
| Es muss mindestens einer der beiden Parameter „Suchbegriff“ oder „BuchID“ ausgefüllt werden. Bitte beachte die in der Vorlage:Google Buch befindliche Dokumentation und prüfe die verwendeten Parameter.{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}{{#invoke:TemplatePar|check
|all=
|opt= Suchbegriff= BuchID= Seite= Band= SeitenID= Hervorhebung= Linktext= Land= KeinText=
|cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Google Buch}}
|template= Vorlage:Google Buch
|format=
}}{{#if:Digitalisat|{{#if:{{#invoke:WLink|isBracketedLink|Digitalisat}}|}}}}).
- Karl Hausberger: Geschichte des Bistums Regensburg. Band 1: Mittelalter und frühe Neuzeit. Pustet, Regensburg 1989, ISBN 3-7917-1188-1, S. 336–343.
- Karl Hausberger: Wartenberg, Franz Wilhelm. In: Erwin Gatz, Stephan M. Janker (Hrsg.): Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches. Ein biographisches Lexikon. 1648–1803. Duncker und Humblot, Berlin 1990, ISBN 3-428-06763-0, S. 558–561.
- {{ #if:Friedrich Philippi|Friedrich Philippi: |}}{{ #if:ADB:Franz Wilhelm von Wartenberg|{{ #if:Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg }}|{{#ifeq: {{#switch: 41
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 41 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 41 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} {{ #if:Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg|Franz Wilhelm von Wartenberg }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 41, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 41 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 185{{ #if:195 | {{ #ifexpr: {{#switch: 41 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} != {{#switch: 41 | 1={{ #expr: 195 + 16 }} | 2={{ #expr: 195 + 2 }} | 3={{ #expr: 195 + 2 }} | 4={{ #expr: 195 + 2 }} | 5={{ #expr: 195 + 2 }} | 6={{ #expr: 195 + 2 }} | 7={{ #expr: 195 + 2 }} | 8={{ #expr: 195 + 2 }} | 9={{#switch: 195 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 195 < 449 | {{ #expr: 195 + 2 }} | {{ #expr: 195 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 195 + 2 }} | 11={{ #expr: 195 + 2 }} | 12={{ #expr: 195 + 2 }} | 13={{ #expr: 195 + 2 }} | 14={{ #expr: 195 + 2 }} | 15={{ #expr: 195 + 2 }} | 16={{ #expr: 195 + 2 }} | 17={{ #expr: 195 + 2 }} | 18={{ #expr: 195 + 2 }} | 19={{ #expr: 195 + 2 }} | 20={{ #expr: 195 + 2 }} | 21={{ #expr: 195 + 2 }} | 22={{ #expr: 195 + 2 }} | 23={{ #expr: 195 + 2 }} | 24={{ #expr: 195 + 2 }} | 25={{ #expr: 195 + 2 }} | 26={{ #expr: 195 + 2 }} | 27={{ #expr: 195 + 2 }} | 28={{ #expr: 195 + 2 }} | 29={{ #expr: 195 + 2 }} | 30={{ #expr: 195 + 2 }} | 31={{ #expr: 195 + 2 }} | 32={{ #expr: 195 + 2 }} | 33={{ #expr: 195 + 2 }} | 34={{ #expr: 195 + 2 }} | 35={{ #expr: 195 + 2 }} | 36={{ #expr: 195 + 2 }} | 37={{ #expr: 195 + 2 }} | 38={{ #expr: 195 + 2 }} | 39={{ #expr: 195 + 2 }} | 40={{ #expr: 195 + 2 }} | 41={{ #expr: 195 + 2 }} | 42={{ #expr: 195 + 2 }} | 43={{ #expr: 195 + 2 }} | 44={{ #expr: 195 + 2 }} | 45={{ #expr: 195 + 6 }} | 46={{ #expr: 195 + 2 }} | 47={{ #expr: 195 + 2 }} | 48={{ #expr: 195 + 2 }} | 49={{ #expr: 195 + 2 }} | 50={{ #expr: 195 + 2 }} | 51={{ #expr: 195 + 2 }} | 52={{ #expr: 195 + 2 }} | 53={{ #expr: 195 + 2 }} | 54={{ #expr: 195 + 2 }} | 55={{ #expr: 195 + 3 }} | 56=195 | #default = 195 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 41 | 1={{ #expr: 195 + 16 }} | 2={{ #expr: 195 + 2 }} | 3={{ #expr: 195 + 2 }} | 4={{ #expr: 195 + 2 }} | 5={{ #expr: 195 + 2 }} | 6={{ #expr: 195 + 2 }} | 7={{ #expr: 195 + 2 }} | 8={{ #expr: 195 + 2 }} | 9={{#switch: 195 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 195 < 449 | {{ #expr: 195 + 2 }} | {{ #expr: 195 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 195 + 2 }} | 11={{ #expr: 195 + 2 }} | 12={{ #expr: 195 + 2 }} | 13={{ #expr: 195 + 2 }} | 14={{ #expr: 195 + 2 }} | 15={{ #expr: 195 + 2 }} | 16={{ #expr: 195 + 2 }} | 17={{ #expr: 195 + 2 }} | 18={{ #expr: 195 + 2 }} | 19={{ #expr: 195 + 2 }} | 20={{ #expr: 195 + 2 }} | 21={{ #expr: 195 + 2 }} | 22={{ #expr: 195 + 2 }} | 23={{ #expr: 195 + 2 }} | 24={{ #expr: 195 + 2 }} | 25={{ #expr: 195 + 2 }} | 26={{ #expr: 195 + 2 }} | 27={{ #expr: 195 + 2 }} | 28={{ #expr: 195 + 2 }} | 29={{ #expr: 195 + 2 }} | 30={{ #expr: 195 + 2 }} | 31={{ #expr: 195 + 2 }} | 32={{ #expr: 195 + 2 }} | 33={{ #expr: 195 + 2 }} | 34={{ #expr: 195 + 2 }} | 35={{ #expr: 195 + 2 }} | 36={{ #expr: 195 + 2 }} | 37={{ #expr: 195 + 2 }} | 38={{ #expr: 195 + 2 }} | 39={{ #expr: 195 + 2 }} | 40={{ #expr: 195 + 2 }} | 41={{ #expr: 195 + 2 }} | 42={{ #expr: 195 + 2 }} | 43={{ #expr: 195 + 2 }} | 44={{ #expr: 195 + 2 }} | 45={{ #expr: 195 + 6 }} | 46={{ #expr: 195 + 2 }} | 47={{ #expr: 195 + 2 }} | 48={{ #expr: 195 + 2 }} | 49={{ #expr: 195 + 2 }} | 50={{ #expr: 195 + 2 }} | 51={{ #expr: 195 + 2 }} | 52={{ #expr: 195 + 2 }} | 53={{ #expr: 195 + 2 }} | 54={{ #expr: 195 + 2 }} | 55={{ #expr: 195 + 3 }} | 56=195 | #default = 195 }} = {{ #expr: {{#switch: 41 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} + 1 }} | f|–195}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Franz Wilhelm von Wartenberg||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Konrad Repgen: Wartenberg, Chigi und Knöringen im Jahre 1645. Die Entstehung des Planes zum päpstlichen Protest gegen den Westfälischen Frieden als quellenkundliches und methodisches Problem. In: Rudolf Vierhaus, Manfred Botzenhardt (Hrsg.): Dauer und Wandel der Geschichte. Aspekte europäischer Vergangenheit. Festgabe für Kurt von Raumer zum 15. Dezember 1965 (= Neue Münstersche Beiträge zur Geschichtsforschung. Bd. 9, {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|0077-7706|0}}{{#ifeq:1|0|[!]
}}{{#ifeq:0|1
|{{#switch:00
|11= (print/online)
|10= (print)
|01= (online)
}}
}}{{#ifeq:0|0
|{{#ifeq:0|0
|{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=0077-7706}}
|
|{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}
}}). Aschendorff, Münster 1966, S. 213–268.
- Georg Schwaiger: Kardinal Franz Wilhelm von Wartenberg als Bischof von Regensburg. (1649–1661) (= Münchener theologische Studien. 1: Historische Abteilung. Bd. 6). Zink, München 1954.
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 365
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 118806262
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118806262}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 566797 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 566797 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- Josef Staber: Kirchengeschichte des Bistums Regensburg. Habbel, Regensburg 1966, S. 138–145.
- Josef Niesen: Bonner Personenlexikon. 3., verbesserte und erweiterte Auflage. Bouvier, Bonn 2011, ISBN 978-3-416-03352-7.
- {{#if: Wilhelm Kohl|Wilhelm Kohl: }}Wartenberg, Franz Wilhelm Graf v.. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:13|. Band 13, Bautz, {{#switch:13
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:379-382|, Sp. {{#iferror:{{#expr:379-382}}|379-382|{{#expr:1*379-382*0}}–{{#expr:-(0*379-382*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:|}}.{{#if: 13 | |{{#ifeq:||}}}}
- Bruno M. Struif: Fürstbischof Franz Wilhelm Graf von Wartenberg (1593-1661) als Dominus in Hachenburg, Nassauische Annalen Band 114, 2003
- Bruno M. Struif: Kupferstiche als Lebensspuren des Wittelsbacher Fürstbischofs Franz Wilhelm Graf von Wartenberg (1593-1661), Nassauische Annalen Band 116, 2005
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Franz Wilhelm von Wartenberg | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- | {{#if: | {{ #ifexpr: ({{{ConsJ}}} < 1903) OR ({{{ConsJ}}} > 2001) | bios{{{ConsJ}}}{{#if: |-{{{ConsNr}}}}}.htm#{{{NName}}}|bios-{{#invoke:str|left|{{{nname}}}|1}}.htm#{{{NName}}} }} }} | {{#if: bios1660.htm#Wartenberg|bios1660.htm#Wartenberg}} }} {{#if: WARTENBERG, Franz Wilhelm von|{{#invoke:WLink|getEscapedTitle|WARTENBERG, Franz Wilhelm von}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}. In: Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church. (Website der Florida International University, englisch)Vorlage:Abrufdatum
- Eintrag zu [https://www.catholic-hierarchy.org/{{#switch: Bischof
|b|B|bishop|Bischof|k|K|Kardinal|p|P|pope|Papst=bishop |d|D|diocese|Diozese|Diözese|e|E|Erzbistum=diocese |conclave|Konklave|ecv|concil|Konzil|cs|consistory|Konsistorium=event |c|C|l|L|s|S|country|county|Land|Staat=country |e|E|z|Z|event|events|Ereignis|Zeit=events}}/{{#if: trim|bwart}}.html {{#if: Franz Wilhelm von Wartenberg|{{#invoke:WLink|getEscapedTitle|Franz Wilhelm von Wartenberg}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}] auf catholic-hierarchy.orgVorlage:Abrufdatum (englisch)
Einzelnachweise
<references />
<templatestyles src="BoxenVerschmelzen/styles.css" />
{{#if:Navigationsleiste der Bischöfe von Verden (775–1633) |Vorlage:Navigationsleiste der Bischöfe von Verden (775–1633)}}{{#if:Navigationsleiste der Bischöfe von Regensburg (1296–1668)
|Vorlage:Navigationsleiste der Bischöfe von Regensburg (1296–1668)}}{{#if:|{{{{{3}}}}}}}{{#if:|{{{{{4}}}}}}}{{#if:|{{{{{5}}}}}}}{{#if:|{{{{{6}}}}}}}{{#if:|{{{{{7}}}}}}}{{#if:|{{{{{8}}}}}}}{{#if:|{{{{{9}}}}}}}{{#if:|{{{{{10}}}}}}}{{#if:|{{{{{11}}}}}}}{{#if:|{{{{{12}}}}}}}{{#if:|{{{{{13}}}}}}}{{#if:|{{{{{14}}}}}}}{{#if:|{{{{{15}}}}}}}{{#if:|{{{{{16}}}}}}}{{#if:|{{{{{17}}}}}}}{{#if:|{{{{{18}}}}}}}{{#if:|{{{{{19}}}}}}}{{#if:|{{{{{20}}}}}}}{{#if:|{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118806262n/89/65357227867888 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118806262 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118806262 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/89/653572 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/89/653572 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 27867888 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 27867888 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Wartenberg, Franz Wilhelm von | {{#if: Wartenberg, Franz Wilhelm Reichsgraf von (vollständiger Name) | {{#if: Bischof von Osnabrück | {{#if: 1. März 1593 | {{#if: München | {{#if: 1. Dezember 1661 | {{#if: Regensburg || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Wartenberg, Franz Wilhelm von
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Wartenberg, Franz Wilhelm Reichsgraf von (vollständiger Name)
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | Bischof von Osnabrück
}} |
| GEBURTSDATUM | 1. März 1593
}} |
| GEBURTSORT | München
}} |
| STERBEDATUM | 1. Dezember 1661
}} |
| STERBEORT | Regensburg
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Google Buch
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:ISSN
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Kardinal (17. Jahrhundert)
- Römisch-katholischer Bischof (17. Jahrhundert)
- Person (HRR)
- Bischof von Regensburg
- Bischof von Minden
- Bischof (Hochstift Osnabrück)
- Bischof von Osnabrück
- Fürstbischof (Verden)
- Domherr (Regensburg)
- Gesandter (Westfälischer Friede)
- Person im Dreißigjährigen Krieg (Köln)
- Wittelsbacher (Linie Bayern-München)
- Familienmitglied einer unebenbürtigen Linie des Hauses Wittelsbach
- Geboren 1593
- Gestorben 1661
- Mann