Zum Inhalt springen

Aufwendung

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: erläutert den Rechtsbegriff Aufwendung, der häufig fehlerhaft in der Wirtschaft für den Begriff Aufwand verwendet wird.

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}} Aufwendung ist ein Rechtsbegriff, der in vielen Rechtsgebieten vorkommt und die freiwillige Einbuße von Vermögenswerten einschließlich der Eingehung von Verbindlichkeiten im Interesse eines anderen Rechtssubjekts umschreibt.

Allgemeines

Eine unfreiwillige Einbuße von Vermögenswerten wird Schaden genannt, der rechtlich aber keine Aufwendung darstellt. Diese Unterscheidung geht auf Andreas von Tuhr zurück, als er 1895 den Schaden als Vermögensnachteil ansah, „den jemand ohne sein eigenes Zutun und gegen seinen Willen erlitten hat, Regress wird genommen für einen Nachteil, den man sich freiwillig im fremden Interesse zugefügt hat“.<ref>Andreas von Tuhr, Actio de in rem verso, 1895/1970, S. 34</ref> Die Freiwilligkeit einer Aufwendung ist auch gewahrt, wenn zur Vornahme der Aufwendung eine Rechtspflicht besteht.<ref>Claudia Bittner, in: Julius von Staudingers Kommentar zum BGB, 2009, § 256 Rn. 5</ref>

Im Bilanzrecht, Handelsrecht und Rechnungswesen kommt Aufwendung ebenfalls vor. Gemeint ist hier aber das verwandte Wort Aufwand, dessen Plural Aufwände heißt; meist wird jedoch als Plural Aufwendungen benutzt und hierdurch eine unbegründete Nähe zum Rechtsbegriff hergestellt.

Etymologie

Die Begriffe Aufwendung und Aufwand weisen sowohl eine unterschiedliche Begriffsgeschichte als auch unterschiedliche Begriffsinhalte auf. Während noch die erste Auflage des Deutschen Wörterbuchs der Brüder Grimm aus 1854 das Wort Aufwendung nicht enthielt,<ref>Brüder Grimm, Deutsches Wörterbuch, 1854</ref> wies es bei dem Wort Aufwand darauf hin, dass dieses bei Kaspar Stieler 1691 noch nicht enthalten war,<ref>Kaspar Stieler, Der Teutschen Sprache Stammbaum und Fortwachs, 1691</ref> gibt die zweite Auflage<ref>Brüder Grimm, Deutsches Wörterbuch, Band III, 1860, Sp. 841</ref> als Erstbeleg für Aufwendung eine Quelle aus 1542 an.<ref>Ulrike Köbler, Werden, Wandel und Wesen des deutschen Privatrechtswortschatzes, 2010, S. 284</ref> Aufwendung tauchte ersichtlich erstmals im Jahre 1726 in der Gräflich-Leiningen-Grünstadtischen Successions- und Teilungsverordnung auf, das Wort Aufwand erst 1738 in einem Rechtslexikon.<ref>Thomas Hayme, Allgemeines Teutsches Juristisches Lexicon, 1738, S. 23</ref>

Das Allgemeine Preußische Landrecht (APL) vom Juni 1794 entschied sich für Aufwand: „Der Machtgeber [Auftraggeber, d. Verf.] muss den Bevollmächtigten für allen bei dem Geschäfte gemachten Aufwand, insofern derselbe nötig und nützlich gewesen, entschädigen“ (I 13, § 65 APL).<ref>Christian Friedrich Koch, Allgemeines Landrecht für die preußischen Staaten, Band 1, Ausgabe 2, 1870, S. 142</ref> Auch das österreichische ABGB vom Januar 1811 bevorzugte den Begriff Aufwand. Später setzte sich die Aufwendung durch, als im Juni 1881 das Schweizer Obligationenrecht und im Januar 1900 das BGB sie übernahmen.

Rechtsfragen

Nach {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 284
  |aeg=§ 284   
  |ao=§ 284
  |bbg=§ 284
  |bbig=§ 284
  |bdsg=§ 284
  |besüg=§ 284
  |bostrab=§ 284
  |bpersvg=§ 284 
  |brkg=§ 284
  |btmg=§ 284
  |bukg=§ 284 
  |bwo=§ 284
  |eggvg=§ 284
  |erbstg=§ 284
  |estdv=§ 284
  |gkg=§ 284
  |mabv=§ 284
  |owig=§ 284
  |sgb i=§ 284
  |sgb ii=§ 284
  |sgb iii=§ 284
  |sgb iv=§ 284
  |sgb v=§ 284
  |sgb vi=§ 284
  |sgb vii=§ 284
  |sgb viii=§ 284
  |sgb ix=§ 284
  |sgb x=§ 284
  |sgb xi=§ 284
  |sgb xii=§ 284
  |stvo=§ 284
  |stvzo=§ 284
  |ustg=§ 284
  |ustdv=§ 284
  |uwg=§ 284
  |weg=§ 284
  |#default=§ 284
  }}
  |be=§ 284
  |bw=§ 284
  |hh=§ 284
  |mv=§ 284
  |ni=[1]
|rlp
  |rp|rlp=§ 284
  |sh=§ 284
  |st=§ 284
  |th=§ 284
|by=§ 284
|bb=§ 284
|hb=§ 284
|he=§ 284
|nw=§ 284
|sl=§ 284
|revosax=§ 284
|dejure=§ 284
|buzer=§ 284
|RIS-B={{#if: 
 |§ 284
 |§ 284
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 284
 |§ 284
}}
|LI={{#if: 
 |§ 284
 |§ 284]
}}
||leer=§ 284[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 284[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 284||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB kann der Gläubiger bei einer Leistungsstörung anstelle des Schadensersatzes statt der Leistung Ersatz der Aufwendungen verlangen, die er im Vertrauen auf den Erhalt der Leistung gemacht hat und billigerweise machen durfte. Dieser Aufwendungsersatz ist beschränkt, so dass nicht alle Aufwendungen ersatzfähig sind.<ref>Gerrit Hölzle, Verstrickung durch Desinformation, 2012, S. 556</ref> „Hat ein Käufer Aufwendungen zur Erlangung der Gegenleistung gemacht, so bemisst sich sein Schaden nach der Vermögenseinbuße, die er dadurch erleidet, dass Aufwendungen nicht mehr rückgängig gemacht werden können und sich als nutzlos erweisen“.<ref>BGHZ 57, 78, 80</ref>

Der Verkäufer hat gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 439
  |aeg=§ 439   
  |ao=§ 439
  |bbg=§ 439
  |bbig=§ 439
  |bdsg=§ 439
  |besüg=§ 439
  |bostrab=§ 439
  |bpersvg=§ 439 
  |brkg=§ 439
  |btmg=§ 439
  |bukg=§ 439 
  |bwo=§ 439
  |eggvg=§ 439
  |erbstg=§ 439
  |estdv=§ 439
  |gkg=§ 439
  |mabv=§ 439
  |owig=§ 439
  |sgb i=§ 439
  |sgb ii=§ 439
  |sgb iii=§ 439
  |sgb iv=§ 439
  |sgb v=§ 439
  |sgb vi=§ 439
  |sgb vii=§ 439
  |sgb viii=§ 439
  |sgb ix=§ 439
  |sgb x=§ 439
  |sgb xi=§ 439
  |sgb xii=§ 439
  |stvo=§ 439
  |stvzo=§ 439
  |ustg=§ 439
  |ustdv=§ 439
  |uwg=§ 439
  |weg=§ 439
  |#default=§ 439
  }}
  |be=§ 439
  |bw=§ 439
  |hh=§ 439
  |mv=§ 439
  |ni=[2]
|rlp
  |rp|rlp=§ 439
  |sh=§ 439
  |st=§ 439
  |th=§ 439
|by=§ 439
|bb=§ 439
|hb=§ 439
|he=§ 439
|nw=§ 439
|sl=§ 439
|revosax=§ 439
|dejure=§ 439
|buzer=§ 439
|RIS-B={{#if: 
 |§ 439
 |§ 439
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 439
 |§ 439
}}
|LI={{#if: 
 |§ 439
 |§ 439]
}}
||leer=§ 439[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 439[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 439||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 BGB bei einem Kaufvertrag die zum Zwecke der Nacherfüllung erforderlichen Aufwendungen, insbesondere Transport-, Wege-, Arbeits- und Materialkosten zu tragen. Aufwendungen, die der Mieter infolge einer Erhaltungsmaßnahme machen muss, hat der Vermieter in angemessenem Umfang zu ersetzen ({{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 556a
  |aeg=§ 556a   
  |ao=§ 556a
  |bbg=§ 556a
  |bbig=§ 556a
  |bdsg=§ 556a
  |besüg=§ 556a
  |bostrab=§ 556a
  |bpersvg=§ 556a 
  |brkg=§ 556a
  |btmg=§ 556a
  |bukg=§ 556a 
  |bwo=§ 556a
  |eggvg=§ 556a
  |erbstg=§ 556a
  |estdv=§ 556a
  |gkg=§ 556a
  |mabv=§ 556a
  |owig=§ 556a
  |sgb i=§ 556a
  |sgb ii=§ 556a
  |sgb iii=§ 556a
  |sgb iv=§ 556a
  |sgb v=§ 556a
  |sgb vi=§ 556a
  |sgb vii=§ 556a
  |sgb viii=§ 556a
  |sgb ix=§ 556a
  |sgb x=§ 556a
  |sgb xi=§ 556a
  |sgb xii=§ 556a
  |stvo=§ 556a
  |stvzo=§ 556a
  |ustg=§ 556a
  |ustdv=§ 556a
  |uwg=§ 556a
  |weg=§ 556a
  |#default=§ 556a
  }}
  |be=§ 556a
  |bw=§ 556a
  |hh=§ 556a
  |mv=§ 556a
  |ni=[3]
|rlp
  |rp|rlp=§ 556a
  |sh=§ 556a
  |st=§ 556a
  |th=§ 556a
|by=§ 556a
|bb=§ 556a
|hb=§ 556a
|he=§ 556a
|nw=§ 556a
|sl=§ 556a
|revosax=§ 556a
|dejure=§ 556a
|buzer=§ 556a
|RIS-B={{#if: 
 |§ 556a
 |§ 556a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 556a
 |§ 556a
}}
|LI={{#if: 
 |§ 556a
 |§ 556a]
}}
||leer=§ 556a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 556a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 556a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 3 BGB). Macht der Auftragnehmer zum Zwecke der Ausführung des Auftrags Aufwendungen, die er den Umständen nach für erforderlich halten darf, so ist der Auftraggeber gemäß {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 670
  |aeg=§ 670   
  |ao=§ 670
  |bbg=§ 670
  |bbig=§ 670
  |bdsg=§ 670
  |besüg=§ 670
  |bostrab=§ 670
  |bpersvg=§ 670 
  |brkg=§ 670
  |btmg=§ 670
  |bukg=§ 670 
  |bwo=§ 670
  |eggvg=§ 670
  |erbstg=§ 670
  |estdv=§ 670
  |gkg=§ 670
  |mabv=§ 670
  |owig=§ 670
  |sgb i=§ 670
  |sgb ii=§ 670
  |sgb iii=§ 670
  |sgb iv=§ 670
  |sgb v=§ 670
  |sgb vi=§ 670
  |sgb vii=§ 670
  |sgb viii=§ 670
  |sgb ix=§ 670
  |sgb x=§ 670
  |sgb xi=§ 670
  |sgb xii=§ 670
  |stvo=§ 670
  |stvzo=§ 670
  |ustg=§ 670
  |ustdv=§ 670
  |uwg=§ 670
  |weg=§ 670
  |#default=§ 670
  }}
  |be=§ 670
  |bw=§ 670
  |hh=§ 670
  |mv=§ 670
  |ni=[4]
|rlp
  |rp|rlp=§ 670
  |sh=§ 670
  |st=§ 670
  |th=§ 670
|by=§ 670
|bb=§ 670
|hb=§ 670
|he=§ 670
|nw=§ 670
|sl=§ 670
|revosax=§ 670
|dejure=§ 670
|buzer=§ 670
|RIS-B={{#if: 
 |§ 670
 |§ 670
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 670
 |§ 670
}}
|LI={{#if: 
 |§ 670
 |§ 670]
}}
||leer=§ 670[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 670[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 670||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}}BGB zum Ersatz verpflichtet. Bestimmte Funktionen können Aufwendungsersatz verlangen, so der Verwahrer ({{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 693
  |aeg=§ 693   
  |ao=§ 693
  |bbg=§ 693
  |bbig=§ 693
  |bdsg=§ 693
  |besüg=§ 693
  |bostrab=§ 693
  |bpersvg=§ 693 
  |brkg=§ 693
  |btmg=§ 693
  |bukg=§ 693 
  |bwo=§ 693
  |eggvg=§ 693
  |erbstg=§ 693
  |estdv=§ 693
  |gkg=§ 693
  |mabv=§ 693
  |owig=§ 693
  |sgb i=§ 693
  |sgb ii=§ 693
  |sgb iii=§ 693
  |sgb iv=§ 693
  |sgb v=§ 693
  |sgb vi=§ 693
  |sgb vii=§ 693
  |sgb viii=§ 693
  |sgb ix=§ 693
  |sgb x=§ 693
  |sgb xi=§ 693
  |sgb xii=§ 693
  |stvo=§ 693
  |stvzo=§ 693
  |ustg=§ 693
  |ustdv=§ 693
  |uwg=§ 693
  |weg=§ 693
  |#default=§ 693
  }}
  |be=§ 693
  |bw=§ 693
  |hh=§ 693
  |mv=§ 693
  |ni=[5]
|rlp
  |rp|rlp=§ 693
  |sh=§ 693
  |st=§ 693
  |th=§ 693
|by=§ 693
|bb=§ 693
|hb=§ 693
|he=§ 693
|nw=§ 693
|sl=§ 693
|revosax=§ 693
|dejure=§ 693
|buzer=§ 693
|RIS-B={{#if: 
 |§ 693
 |§ 693
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 693
 |§ 693
}}
|LI={{#if: 
 |§ 693
 |§ 693]
}}
||leer=§ 693[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 693[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 693||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB), der Finder ({{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 970
  |aeg=§ 970   
  |ao=§ 970
  |bbg=§ 970
  |bbig=§ 970
  |bdsg=§ 970
  |besüg=§ 970
  |bostrab=§ 970
  |bpersvg=§ 970 
  |brkg=§ 970
  |btmg=§ 970
  |bukg=§ 970 
  |bwo=§ 970
  |eggvg=§ 970
  |erbstg=§ 970
  |estdv=§ 970
  |gkg=§ 970
  |mabv=§ 970
  |owig=§ 970
  |sgb i=§ 970
  |sgb ii=§ 970
  |sgb iii=§ 970
  |sgb iv=§ 970
  |sgb v=§ 970
  |sgb vi=§ 970
  |sgb vii=§ 970
  |sgb viii=§ 970
  |sgb ix=§ 970
  |sgb x=§ 970
  |sgb xi=§ 970
  |sgb xii=§ 970
  |stvo=§ 970
  |stvzo=§ 970
  |ustg=§ 970
  |ustdv=§ 970
  |uwg=§ 970
  |weg=§ 970
  |#default=§ 970
  }}
  |be=§ 970
  |bw=§ 970
  |hh=§ 970
  |mv=§ 970
  |ni=[6]
|rlp
  |rp|rlp=§ 970
  |sh=§ 970
  |st=§ 970
  |th=§ 970
|by=§ 970
|bb=§ 970
|hb=§ 970
|he=§ 970
|nw=§ 970
|sl=§ 970
|revosax=§ 970
|dejure=§ 970
|buzer=§ 970
|RIS-B={{#if: 
 |§ 970
 |§ 970
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 970
 |§ 970
}}
|LI={{#if: 
 |§ 970
 |§ 970]
}}
||leer=§ 970[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 970[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 970||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB), der Vormund ({{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 1835
  |aeg=§ 1835   
  |ao=§ 1835
  |bbg=§ 1835
  |bbig=§ 1835
  |bdsg=§ 1835
  |besüg=§ 1835
  |bostrab=§ 1835
  |bpersvg=§ 1835 
  |brkg=§ 1835
  |btmg=§ 1835
  |bukg=§ 1835 
  |bwo=§ 1835
  |eggvg=§ 1835
  |erbstg=§ 1835
  |estdv=§ 1835
  |gkg=§ 1835
  |mabv=§ 1835
  |owig=§ 1835
  |sgb i=§ 1835
  |sgb ii=§ 1835
  |sgb iii=§ 1835
  |sgb iv=§ 1835
  |sgb v=§ 1835
  |sgb vi=§ 1835
  |sgb vii=§ 1835
  |sgb viii=§ 1835
  |sgb ix=§ 1835
  |sgb x=§ 1835
  |sgb xi=§ 1835
  |sgb xii=§ 1835
  |stvo=§ 1835
  |stvzo=§ 1835
  |ustg=§ 1835
  |ustdv=§ 1835
  |uwg=§ 1835
  |weg=§ 1835
  |#default=§ 1835
  }}
  |be=§ 1835
  |bw=§ 1835
  |hh=§ 1835
  |mv=§ 1835
  |ni=[7]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1835
  |sh=§ 1835
  |st=§ 1835
  |th=§ 1835
|by=§ 1835
|bb=§ 1835
|hb=§ 1835
|he=§ 1835
|nw=§ 1835
|sl=§ 1835
|revosax=§ 1835
|dejure=§ 1835
|buzer=§ 1835
|RIS-B={{#if: 
 |§ 1835
 |§ 1835
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 1835
 |§ 1835
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1835
 |§ 1835]
}}
||leer=§ 1835[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1835[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1835||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 BGB) oder der Kommissionär ({{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 396
  |aeg=§ 396   
  |ao=§ 396
  |bbg=§ 396
  |bbig=§ 396
  |bdsg=§ 396
  |besüg=§ 396
  |bostrab=§ 396
  |bpersvg=§ 396 
  |brkg=§ 396
  |btmg=§ 396
  |bukg=§ 396 
  |bwo=§ 396
  |eggvg=§ 396
  |erbstg=§ 396
  |estdv=§ 396
  |gkg=§ 396
  |mabv=§ 396
  |owig=§ 396
  |sgb i=§ 396
  |sgb ii=§ 396
  |sgb iii=§ 396
  |sgb iv=§ 396
  |sgb v=§ 396
  |sgb vi=§ 396
  |sgb vii=§ 396
  |sgb viii=§ 396
  |sgb ix=§ 396
  |sgb x=§ 396
  |sgb xi=§ 396
  |sgb xii=§ 396
  |stvo=§ 396
  |stvzo=§ 396
  |ustg=§ 396
  |ustdv=§ 396
  |uwg=§ 396
  |weg=§ 396
  |#default=§ 396
  }}
  |be=§ 396
  |bw=§ 396
  |hh=§ 396
  |mv=§ 396
  |ni=[8]
|rlp
  |rp|rlp=§ 396
  |sh=§ 396
  |st=§ 396
  |th=§ 396
|by=§ 396
|bb=§ 396
|hb=§ 396
|he=§ 396
|nw=§ 396
|sl=§ 396
|revosax=§ 396
|dejure=§ 396
|buzer=§ 396
|RIS-B={{#if: 
 |§ 396
 |§ 396
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 396
 |§ 396
}}
|LI={{#if: 
 |§ 396
 |§ 396]
}}
||leer=§ 396[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 396[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 396||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 HGB). Aus {{#switch: juris

|juris={{#switch: bgb
  |hoai=§ 256
  |aeg=§ 256   
  |ao=§ 256
  |bbg=§ 256
  |bbig=§ 256
  |bdsg=§ 256
  |besüg=§ 256
  |bostrab=§ 256
  |bpersvg=§ 256 
  |brkg=§ 256
  |btmg=§ 256
  |bukg=§ 256 
  |bwo=§ 256
  |eggvg=§ 256
  |erbstg=§ 256
  |estdv=§ 256
  |gkg=§ 256
  |mabv=§ 256
  |owig=§ 256
  |sgb i=§ 256
  |sgb ii=§ 256
  |sgb iii=§ 256
  |sgb iv=§ 256
  |sgb v=§ 256
  |sgb vi=§ 256
  |sgb vii=§ 256
  |sgb viii=§ 256
  |sgb ix=§ 256
  |sgb x=§ 256
  |sgb xi=§ 256
  |sgb xii=§ 256
  |stvo=§ 256
  |stvzo=§ 256
  |ustg=§ 256
  |ustdv=§ 256
  |uwg=§ 256
  |weg=§ 256
  |#default=§ 256
  }}
  |be=§ 256
  |bw=§ 256
  |hh=§ 256
  |mv=§ 256
  |ni=[9]
|rlp
  |rp|rlp=§ 256
  |sh=§ 256
  |st=§ 256
  |th=§ 256
|by=§ 256
|bb=§ 256
|hb=§ 256
|he=§ 256
|nw=§ 256
|sl=§ 256
|revosax=§ 256
|dejure=§ 256
|buzer=§ 256
|RIS-B={{#if: 
 |§ 256
 |§ 256
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 256
 |§ 256
}}
|LI={{#if: 
 |§ 256
 |§ 256]
}}
||leer=§ 256[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 256[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 256||[Paragraf fehlt]}}{{#if: bgb||[Gesetz fehlt]}} BGB ergibt sich für den Schuldner eine Verzinsungspflicht, wenn er Aufwendungsersatz zu leisten hat.

Bei der „großen Haverei“ nach {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 588
  |aeg=§ 588   
  |ao=§ 588
  |bbg=§ 588
  |bbig=§ 588
  |bdsg=§ 588
  |besüg=§ 588
  |bostrab=§ 588
  |bpersvg=§ 588 
  |brkg=§ 588
  |btmg=§ 588
  |bukg=§ 588 
  |bwo=§ 588
  |eggvg=§ 588
  |erbstg=§ 588
  |estdv=§ 588
  |gkg=§ 588
  |mabv=§ 588
  |owig=§ 588
  |sgb i=§ 588
  |sgb ii=§ 588
  |sgb iii=§ 588
  |sgb iv=§ 588
  |sgb v=§ 588
  |sgb vi=§ 588
  |sgb vii=§ 588
  |sgb viii=§ 588
  |sgb ix=§ 588
  |sgb x=§ 588
  |sgb xi=§ 588
  |sgb xii=§ 588
  |stvo=§ 588
  |stvzo=§ 588
  |ustg=§ 588
  |ustdv=§ 588
  |uwg=§ 588
  |weg=§ 588
  |#default=§ 588
  }}
  |be=§ 588
  |bw=§ 588
  |hh=§ 588
  |mv=§ 588
  |ni=[10]
|rlp
  |rp|rlp=§ 588
  |sh=§ 588
  |st=§ 588
  |th=§ 588
|by=§ 588
|bb=§ 588
|hb=§ 588
|he=§ 588
|nw=§ 588
|sl=§ 588
|revosax=§ 588
|dejure=§ 588
|buzer=§ 588
|RIS-B={{#if: 
 |§ 588
 |§ 588
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 588
 |§ 588
}}
|LI={{#if: 
 |§ 588
 |§ 588]
}}
||leer=§ 588[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 588[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 588||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 HGB ist von Aufwendungen die Rede, wenn die Schiffsbesatzung auf Anordnung des Kapitäns freiwillige Opfer zur Abwendung einer gegenwärtigen oder drohenden Gefahr macht. Auch hier ist der Rechtsbegriff der Aufwendung gemeint.<ref>Michael Fuchs, Die Frage der Versicherbarkeit von Lösegeld bei Pirateriefällen, 2014, S. 100 f.</ref>

Abgrenzung

Aufwendung und Aufwand weisen unterschiedliche Begriffsinhalte auf. Die Betriebswirtschaftslehre spricht überwiegend vom Aufwand, dessen grammatikalischer Plural Aufwände ist. Doch wird dies nicht konsequent angewendet, so dass meist von Aufwendungen die Rede ist (dem Plural des Rechtsbegriffs Aufwendung). Auch das Handels- und Bilanzrecht geht hierbei nicht konsequent vor, denn {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 246
  |aeg=§ 246   
  |ao=§ 246
  |bbg=§ 246
  |bbig=§ 246
  |bdsg=§ 246
  |besüg=§ 246
  |bostrab=§ 246
  |bpersvg=§ 246 
  |brkg=§ 246
  |btmg=§ 246
  |bukg=§ 246 
  |bwo=§ 246
  |eggvg=§ 246
  |erbstg=§ 246
  |estdv=§ 246
  |gkg=§ 246
  |mabv=§ 246
  |owig=§ 246
  |sgb i=§ 246
  |sgb ii=§ 246
  |sgb iii=§ 246
  |sgb iv=§ 246
  |sgb v=§ 246
  |sgb vi=§ 246
  |sgb vii=§ 246
  |sgb viii=§ 246
  |sgb ix=§ 246
  |sgb x=§ 246
  |sgb xi=§ 246
  |sgb xii=§ 246
  |stvo=§ 246
  |stvzo=§ 246
  |ustg=§ 246
  |ustdv=§ 246
  |uwg=§ 246
  |weg=§ 246
  |#default=§ 246
  }}
  |be=§ 246
  |bw=§ 246
  |hh=§ 246
  |mv=§ 246
  |ni=[11]
|rlp
  |rp|rlp=§ 246
  |sh=§ 246
  |st=§ 246
  |th=§ 246
|by=§ 246
|bb=§ 246
|hb=§ 246
|he=§ 246
|nw=§ 246
|sl=§ 246
|revosax=§ 246
|dejure=§ 246
|buzer=§ 246
|RIS-B={{#if: 
 |§ 246
 |§ 246
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 246
 |§ 246
}}
|LI={{#if: 
 |§ 246
 |§ 246]
}}
||leer=§ 246[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 246[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 246||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} HGB spricht von „Aufwendungen und Erträgen“, die Gliederungsvorschrift des {{#switch: juris

|juris={{#switch: hgb
  |hoai=§ 275
  |aeg=§ 275   
  |ao=§ 275
  |bbg=§ 275
  |bbig=§ 275
  |bdsg=§ 275
  |besüg=§ 275
  |bostrab=§ 275
  |bpersvg=§ 275 
  |brkg=§ 275
  |btmg=§ 275
  |bukg=§ 275 
  |bwo=§ 275
  |eggvg=§ 275
  |erbstg=§ 275
  |estdv=§ 275
  |gkg=§ 275
  |mabv=§ 275
  |owig=§ 275
  |sgb i=§ 275
  |sgb ii=§ 275
  |sgb iii=§ 275
  |sgb iv=§ 275
  |sgb v=§ 275
  |sgb vi=§ 275
  |sgb vii=§ 275
  |sgb viii=§ 275
  |sgb ix=§ 275
  |sgb x=§ 275
  |sgb xi=§ 275
  |sgb xii=§ 275
  |stvo=§ 275
  |stvzo=§ 275
  |ustg=§ 275
  |ustdv=§ 275
  |uwg=§ 275
  |weg=§ 275
  |#default=§ 275
  }}
  |be=§ 275
  |bw=§ 275
  |hh=§ 275
  |mv=§ 275
  |ni=[12]
|rlp
  |rp|rlp=§ 275
  |sh=§ 275
  |st=§ 275
  |th=§ 275
|by=§ 275
|bb=§ 275
|hb=§ 275
|he=§ 275
|nw=§ 275
|sl=§ 275
|revosax=§ 275
|dejure=§ 275
|buzer=§ 275
|RIS-B={{#if: 
 |§ 275
 |§ 275
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 275
 |§ 275
}}
|LI={{#if: 
 |§ 275
 |§ 275]
}}
||leer=§ 275[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 275[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 275||[Paragraf fehlt]}}{{#if: hgb||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 HGB jedoch von „Materialaufwand“ und „Personalaufwand“ (§ 275 Abs. 2 Nr. 5 und Nr. 6 HGB); in § 275 Abs. 2 Nr. 8 HGB dagegen ist von „sonstige betriebliche Aufwendungen“ die Rede.

International

In der Schweiz ist von Aufwendung die Rede etwa beim Preisausschreiben ({{#switch: ch

|juris=Art. 8
|by=Art. 8
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 8
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+8&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 8
|revosax=Art. 8
|dejure=Art. 8
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 8
 |Art. 8
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 8
 |Art. 8

}}

|ch=Art. 8
|buzer=Art. 8
||leer=Art. 8 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 8[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 8||[Artikel fehlt]}}{{#if: OR||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 OR), Nebenkosten bei Wohn- und Geschäftsräumen ({{#switch: ch

|juris=Art. 257b
|by=Art. 257b
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 257b
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+257b&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 257b
|revosax=Art. 257b
|dejure=Art. 257b
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 257b
 |Art. 257b
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 257b
 |Art. 257b

}}

|ch=Art. 257b
|buzer=Art. 257b
||leer=Art. 257b [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 257b[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 257b||[Artikel fehlt]}}{{#if: OR||[Gesetz fehlt]}} OR), Unterhalt bei auswärtigem Arbeitsort eines Arbeitnehmers ({{#switch: ch

|juris=Art. 327a
|by=Art. 327a
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 327a
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+327a&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 327a
|revosax=Art. 327a
|dejure=Art. 327a
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 327a
 |Art. 327a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 327a
 |Art. 327a

}}

|ch=Art. 327a
|buzer=Art. 327a
||leer=Art. 327a [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 327a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 327a||[Artikel fehlt]}}{{#if: OR||[Gesetz fehlt]}} OR) oder der Aufwendungsersatz des Maklers ({{#switch: ch

|juris=Art. 413
|by=Art. 413
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 413
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+413&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 413
|revosax=Art. 413
|dejure=Art. 413
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 413
 |Art. 413
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 413
 |Art. 413

}}

|ch=Art. 413
|buzer=Art. 413
||leer=Art. 413 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 413[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 413||[Artikel fehlt]}}{{#if: OR||[Gesetz fehlt]}} OR).

Österreich spricht vom Aufwand unter anderem beim Auftraggeber ({{#switch: RIS-B

|juris={{#switch: abgb
  |hoai=§ 1014
  |aeg=§ 1014   
  |ao=§ 1014
  |bbg=§ 1014
  |bbig=§ 1014
  |bdsg=§ 1014
  |besüg=§ 1014
  |bostrab=§ 1014
  |bpersvg=§ 1014 
  |brkg=§ 1014
  |btmg=§ 1014
  |bukg=§ 1014 
  |bwo=§ 1014
  |eggvg=§ 1014
  |erbstg=§ 1014
  |estdv=§ 1014
  |gkg=§ 1014
  |mabv=§ 1014
  |owig=§ 1014
  |sgb i=§ 1014
  |sgb ii=§ 1014
  |sgb iii=§ 1014
  |sgb iv=§ 1014
  |sgb v=§ 1014
  |sgb vi=§ 1014
  |sgb vii=§ 1014
  |sgb viii=§ 1014
  |sgb ix=§ 1014
  |sgb x=§ 1014
  |sgb xi=§ 1014
  |sgb xii=§ 1014
  |stvo=§ 1014
  |stvzo=§ 1014
  |ustg=§ 1014
  |ustdv=§ 1014
  |uwg=§ 1014
  |weg=§ 1014
  |#default=§ 1014
  }}
  |be=§ 1014
  |bw=§ 1014
  |hh=§ 1014
  |mv=§ 1014
  |ni=[13]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1014
  |sh=§ 1014
  |st=§ 1014
  |th=§ 1014
|by=§ 1014
|bb=§ 1014
|hb=§ 1014
|he=§ 1014
|nw=§ 1014
|sl=§ 1014
|revosax=§ 1014
|dejure=§ 1014
|buzer=§ 1014
|RIS-B={{#if: NOR12018743
 |§ 1014
 |§ 1014
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if: NOR12018743 
 |§ 1014
 |§ 1014
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1014
 |§ 1014]
}}
||leer=§ 1014[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1014[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1014||[Paragraf fehlt]}}{{#if: ABGB||[Gesetz fehlt]}} ABGB), bei der Geschäftsbesorgung ({{#switch: RIS-B

|juris={{#switch: abgb
  |hoai=§ 1036
  |aeg=§ 1036   
  |ao=§ 1036
  |bbg=§ 1036
  |bbig=§ 1036
  |bdsg=§ 1036
  |besüg=§ 1036
  |bostrab=§ 1036
  |bpersvg=§ 1036 
  |brkg=§ 1036
  |btmg=§ 1036
  |bukg=§ 1036 
  |bwo=§ 1036
  |eggvg=§ 1036
  |erbstg=§ 1036
  |estdv=§ 1036
  |gkg=§ 1036
  |mabv=§ 1036
  |owig=§ 1036
  |sgb i=§ 1036
  |sgb ii=§ 1036
  |sgb iii=§ 1036
  |sgb iv=§ 1036
  |sgb v=§ 1036
  |sgb vi=§ 1036
  |sgb vii=§ 1036
  |sgb viii=§ 1036
  |sgb ix=§ 1036
  |sgb x=§ 1036
  |sgb xi=§ 1036
  |sgb xii=§ 1036
  |stvo=§ 1036
  |stvzo=§ 1036
  |ustg=§ 1036
  |ustdv=§ 1036
  |uwg=§ 1036
  |weg=§ 1036
  |#default=§ 1036
  }}
  |be=§ 1036
  |bw=§ 1036
  |hh=§ 1036
  |mv=§ 1036
  |ni=[14]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1036
  |sh=§ 1036
  |st=§ 1036
  |th=§ 1036
|by=§ 1036
|bb=§ 1036
|hb=§ 1036
|he=§ 1036
|nw=§ 1036
|sl=§ 1036
|revosax=§ 1036
|dejure=§ 1036
|buzer=§ 1036
|RIS-B={{#if: NOR12018765
 |§ 1036
 |§ 1036
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if: NOR12018765 
 |§ 1036
 |§ 1036
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1036
 |§ 1036]
}}
||leer=§ 1036[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1036[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1036||[Paragraf fehlt]}}{{#if: ABGB||[Gesetz fehlt]}} ABGB) oder beim Aufwandsersatz von anderen ({{#switch: RIS-B

|juris={{#switch: abgb
  |hoai=§ 1042
  |aeg=§ 1042   
  |ao=§ 1042
  |bbg=§ 1042
  |bbig=§ 1042
  |bdsg=§ 1042
  |besüg=§ 1042
  |bostrab=§ 1042
  |bpersvg=§ 1042 
  |brkg=§ 1042
  |btmg=§ 1042
  |bukg=§ 1042 
  |bwo=§ 1042
  |eggvg=§ 1042
  |erbstg=§ 1042
  |estdv=§ 1042
  |gkg=§ 1042
  |mabv=§ 1042
  |owig=§ 1042
  |sgb i=§ 1042
  |sgb ii=§ 1042
  |sgb iii=§ 1042
  |sgb iv=§ 1042
  |sgb v=§ 1042
  |sgb vi=§ 1042
  |sgb vii=§ 1042
  |sgb viii=§ 1042
  |sgb ix=§ 1042
  |sgb x=§ 1042
  |sgb xi=§ 1042
  |sgb xii=§ 1042
  |stvo=§ 1042
  |stvzo=§ 1042
  |ustg=§ 1042
  |ustdv=§ 1042
  |uwg=§ 1042
  |weg=§ 1042
  |#default=§ 1042
  }}
  |be=§ 1042
  |bw=§ 1042
  |hh=§ 1042
  |mv=§ 1042
  |ni=[15]
|rlp
  |rp|rlp=§ 1042
  |sh=§ 1042
  |st=§ 1042
  |th=§ 1042
|by=§ 1042
|bb=§ 1042
|hb=§ 1042
|he=§ 1042
|nw=§ 1042
|sl=§ 1042
|revosax=§ 1042
|dejure=§ 1042
|buzer=§ 1042
|RIS-B={{#if: NOR12018771
 |§ 1042
 |§ 1042
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if: NOR12018771 
 |§ 1042
 |§ 1042
}}
|LI={{#if: 
 |§ 1042
 |§ 1042]
}}
||leer=§ 1042[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 1042[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 1042||[Paragraf fehlt]}}{{#if: ABGB||[Gesetz fehlt]}} ABGB).

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4134963-5 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4134963-5 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4134963-5 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

Vorlage:Hinweisbaustein