Zum Inhalt springen

Fitzwilliam Virginal Book

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Dies ist die aktuelle Version dieser Seite, zuletzt bearbeitet am 8. August 2025 um 14:25 Uhr durch imported>Georg Hügler.
(Unterschied) ← Nächstältere Version | Aktuelle Version (Unterschied) | Nächstjüngere Version → (Unterschied)

Das Fitzwilliam Virginal Book (Fitzwilliam-Virginal-Buch) ist mit annähernd 300 Kompositionen für das Virginal die umfangreichste historische Sammlung der Cembalo-Musik des späten 16. und frühen 17. Jahrhunderts in England. Sie wurde vermutlich vom Komponisten Francis Tregian (1574–1619) zusammengestellt.

Die Musiksammlung

Die Entstehung der Kompilation von ab etwa 1562<ref>Reginald Smith Brindle: Forward. In: derselbe (Hrsg.): Antonio Castelioni, Intabalotura de Leuto de Diversi Autori. Edizioni Suvini Zerboni, Mailand 1978 (= Edizioni Suvini Zerboni. Band 7922), S. IX–XIV, hier: S. IX.</ref> entstandenen Stücken zu Beginn des 17. Jahrhunderts (ca. 1610–1625) liegt weitgehend im Dunkeln. Die Urheberschaft Francis Tregians gilt als umstritten. Möglicherweise hat er sie in seinem letzten Lebensjahrzehnt zusammengetragen. Doch die Behauptung, der verfolgte Katholik habe die Noten-Kopien während seiner Haft im Fleet-Gefängnis angefertigt, konnte als fromme Geschichtsfälschung enttarnt werden. Auch der englische Musikhistoriker Charles Burney (1726–1814) sorgte am Ende des 18. Jahrhunderts mit seiner Identifikation des Werkes als Queen Elizabeth’s Virginal Book für Verwirrung. Musikwissenschaftler wiesen später darauf hin, die musikbegeisterte Monarchin habe nicht über die technischen Fähigkeiten verfügt, um die virtuosen Tonschöpfungen zu spielen, und vor allem wurde ein Teil der Stücke erst nach ihrem Tod komponiert.

Auf nicht geklärte Weise gelangte die Manuskriptsammlung in den Besitz des englischen Komponisten deutscher Herkunft Johann Christoph Pepusch (1667–1752). Gemeinsam mit seiner gesamten Bibliothek wurde sie 1762 für 10 Guineen an den Musikverleger Robert Bremner (1713–1789) aus Edinburgh verkauft. Der kunstsinnige Adlige und Politiker Richard FitzWilliam, 7. Viscount FitzWilliam (1745–1816), erwarb die Antiquität 1783 von Bremner. Der Mäzen vermachte sie mit seiner gesamten Bücher- und Kunstsammlung dem von ihm 1816 gestifteten Fitzwilliam Museum in Cambridge, wo sie sich noch heute befindet.

Die unhistorische Bezeichnung Queen Elizabeth’s Virginal Book hielt sich hartnäckig bis an den Anfang des 20. Jahrhunderts. Erst nach einer sorgfältigen Edition durch John Alexander Fuller-Maitland (1856–1936), Verfasser von musikalischer Fachliteratur und Musikkritiker von Times und Guardian, und den Musikbibliothekar des Britischen Museums William Barclay Squire (1855–1927), die im Jahr 1899 in London und Leipzig im traditionsreichen Musikverlag Breitkopf & Härtel erschien, setzte sich allmählich der Fachbegriff Fitzwilliam Virginal Book durch. Er leitet sich von seinem Aufbewahrungsort im gleichnamigen Museum ab.

Das Fitzwilliam Virginal Book enthält 297 Airs, Variationen, Fantasien, Toccaten, Pavanen, Galliarden, Allemanden und Courantes auf 220 Folio-Seiten. Fast alle großen Komponisten der elisabethanischen Zeit und der Epoche Jakobs I., die für Tasteninstrumente komponiert haben, sind vertreten: John Bull (1563–1628), William Byrd (ca. 1543–1623) und Giles Farnaby stellen den größten Teil der Stücke. An vierter Stelle folgt Peter Philips (1561–1628). Auch Stücke unbekannterer Komponisten wie Martin Peerson (ca. 1572–1650), John Mundy (1550–1630), Edward Johnson (ca. 1572–1601), William Tisdale (auch Tisdall) und William Inglott (1554–1621) sowie anonyme Tonkünstler hat Francis Tregian in seiner Sammlung aufgenommen. Manche Komponisten kennt man nur von Stücken aus diesem Werk. Einige Kompositionen werden auch Tregian selbst zugeschrieben. Als einzige ausländische Komponisten sind Jan Pieterszoon Sweelinck vertreten, der Niederländer, der befreundet war mit Peter Philips, und Giovanni Picchi, ein venezianischer Komponist und Tanzlehrer, mit einer einzelnen Toccata (Nr. 95).

Für manche Komponisten der späten Renaissance und des frühen Barock wie William Byrd, John Bull, Giles Farnaby und Peter Philips ist diese Sammlung die heutige Hauptquelle ihrer Werke. Mary Criswick bearbeitete einige Stücke (von Richard Farnaby, William Byrd und Giles Farnaby)<ref>Mary Criswick: Cinq Morceaux du Fitzwilliam Virginal Book pour Guitare. Editions Max Eschig, Paris 1975.</ref> aus dem Fitzwilliam Virginal Book für die Gitarre.

Inhalt der Sammlung

NE = My Ladye Nevells Booke of Virginal Music

Nr. Titel Komponist Anmerkung
Volume I
I Walsingham
II Fantasia
III Fantasia, Faire Wether, etc.
IV Pavana [I]
V Variatio [I]
VI Galiarda [I]
VII Variation [I]
VIII Fantasia [VII]
IX Goe from my Window siehe XLII
X Jhon come kisse me now
XI Galliarda to my Lord Lumleys's Pavan siehe XLI
XII Nancie
XIII Pavana [VII]
XIV Alman [IX] Anonymous
XV Robin siehe CXXVIII
XVI Pavana [II] Anonymous zu Mal Sims, siehe CCLXXXI
XVII Galiarda [X]
XVIII Barafostus' Dreame Anonymous siehe CXXXI
XIX Muscadin Anonymous siehe CCXCIII
XX Alman [VII] Anonymous
XXI Galiarda [I] Anonymous
XXII Praeludium [VII] Anonymous
XXIII Praeludium, El Kidermeister Anonymous
XXIV Praeludium [III]
XXV Praeludium [III] Anonymous
XXVI The Irish Ho-Hoane Anonymous
XXVII Pavane [VII]
XXVIII Varatio [VII]
XXIX Galliarda [I*]
XXX Varatio [I*]
XXXI The Quadran Pavan siehe CXXXIII
XXXII Variation of the Quadran Pavan
XXXIII Galliard to the Quadran Pavan siehe CXXXIV
XXXIV Pavana [IX] siehe XLVIII
XXXV Galiard to the Pavan [IX]
XXXVI Saint Thomas Wake [IX]
XXXVII In Nomine [X*]
XXXVIII Fantasia [IX*]
XXXIX Pavana [IX*] gesetzt von Giles Farnaby
XL The Woods so wilde siehe LXVII
XLI Pavana of my Lord Lumley siehe XI
XLII Goe from my Window siehe IX
XLIII Praeludium [I]
XLIV Gloria tibi Trinitas
XLV Salvator Mundi
XLVI Galliarda [VII]
XLVII Variato [VII]
XLVIII Galliarda [IX] zu Pavan XXXIV
XLIX Praeludium
L In Nomine
LI Ut, Re, Mi, Fa, Sol, La
LII Fantasia [IX] siehe C
LIII The King's Hunt
LIV Spagnioletta
LV For two Virginals
LVI Passamezzo Pavana NE24
LVII Galiardas Passamezzo NE25
LVIII The Carman's Whistle NE34
LIX The Hunt's up siehe CCLXXVI; NE8
LX Tregian's Ground NE35 Hughe Ashtons Grownde
LXI Monsieur's Alman NE38
LXII Variatio NE38
LXIII Alman [XIII]
LXIV Sellinger's Round NE37
LXV Fortune
LXVI O Mistris myne
LXVII The Woods so wilde siehe XL; NE27
LXVIII Walsingham siehe I; NE31
LXIX The Bells
LXX Tirsi, di Luca Marenzio. 1a. Parte intavolata di Pietro Philippi
LXXI Freno 2a. Parte
LXXII Così morirò 3a.
LXXIII Fece da voi à 6
LXXIV Pavana Pagget
LXXV Galliarda [I**]
LXXVI Passamezzo Pavana
LXXVII Galliarda Passamezzo
LXXVIII Chi fara fede al Cielo gesetzt von Peter Philips
LXXIX Bon Jour mon Cuer gesetzt von Peter Philips
LXXX Pavana Dolorosa gesetzt von Peter Philips
LXXXI Galiarda Dolorosa
LXXXII Amarilli gesetzt von Peter Philips
LXXXIII Margot laborez gesetzt von Peter Philips
LXXXIV Fantasia [VII]
LXXXV Pavana [VII]
LXXXVI Le Rossignuol gesetzt von Peter Philips
LXXXVII Galliardo [VII]
LXXXVIII Galliardo [XIII*]
LXXXIX Fantasia [XIII*]
XC Alman [IX]
XCI Pavana, Bray
XCII Galiarda
XCIII Pavana Ph. Tregian
XCIV Galiarda [XIII*]
XCV Toccata
XCVI Praeludium Toccata
XCVII Pavana
XCVIII Galiarda
XCIX Praeludium Galeazzo
C Praeludium zu Fancie II
CI Ut, re, mi, fa, sol, la NE9
CII Ut, mi, re
CIII Fantasia [XIII] NE36
CIV All in a Garden green NE32
CV Heaven and Earth Fre
CVI Praeludium [VII]
CVII Veni Anonymous
CVIII Fantasia [IX*]
CIX Felix namque Thomas Tallis
Volume II
CX Felix namque II Thomas Tallis (1564)
CXI Excercise Anonymous
CXII Daphne
CXIII Pawles Wharfe
CXIV Quodlings Delight
CXV Praeludium [X]
CXVI Praeludium [XIII*] Dor
CXVII Praeludium [VII] Anonymous
CXVIII Ut, re, mi, fa, sol, la [VII] a 4 voci
CXIX In Nomine [IX]
CXX Praeludium [VII] Anonymous
CXXI Pavana Lachryme gesetzt von William Byrd, siehe CLIII und CCXC
CXXII Galiarda gesetzt von William Byrd
CXXIII Galiarda
CXXIV Fantasia [I]
CXXV Christe Redemptor
CXXVI The Maydens Song NE28
CXXVII Put up thy Dagges, Jemy
CXXVIII Bony sweet Robin siehe XV
CXXIX Fantasia [I]
CXXX A Grounde
CXXXI Barafostus' Dream siehe XVIII
CXXXII The Hunting Galliard
CXXXIII The Quadran Paven siehe XXXI
CXXXIV Galiard to the Quadran Paven siehe XXXIII
CXXXV The King's Hunt
CXXXVI Pavana [I]
CXXXVII Galiarda [I]
CXXXVIII Dr. Bull's Juell
CXXXIX The Spanish Paven
CXL In Nomine Parsons möglicherweise John Parsons († 1623), Sohn von Robert Parsons
CXLI Woody-Cook
CXLII The Duke of Brunswick's Alman
CXLIII Rosasolis
CXLIV Psalme [140]
CXLV Alman [I]
CXLVI Alman [I]
CXLVII Alman gesetzt von Giles Farnaby
CXLVIII The New Sa-Hoo Basierend auf der Melodie des Est-ce Mars
CXLIX Nobody's Gigge
CL Malt's come downe
CLI Praeludium [IX] Anonymous
CLII Alman [XIII]
CLIII Pavana [IX] Lachrymae
CLIV Galiarda [IX]
CLV La Volta
CLVI Alman [VII]
CLVII Wolsey's Wilde [VII]
CLVIII Callino Casturame
CLIX La Volta gesetzt von William Byrd
CLX Rowland NE33 Lord Willobies Welcome Home
CLXI Why aske you Anonymous siehe CCLXXXVI
CLXII The Ghost
CLXIII Alman [IX*]
CLXIV Galliard [I]
CLXV Pavana [IX*]
CLXVI Galliarda [IX*]
CLXVII Pavana [I**] NE10
CLXVIII Galiarda [I**] NE11
CLXIX Pavana [XIII*]
CLXX Galiarda [XIII*]
CLXXII The Queens Alman
CLXXIII A Medley
CLXXIV Pavana [IX]
CLXXV Galliarda [IX]
CLXXVI Miserere 3-stimmig
CLXXVII Miserere 4-stimmig
CLXXVIII Pakingtown's Pownde Anonymous
CLXXIX The Irish Dumpe Anonymous
CLXXX Watkins Ale Anonymous
CLXXXI A Gigg
CLXXXII Pipers Paven
CLXXXII Pipers Galliard
CLXXXIII Variatio ejusdem
CLXXXIV Praeludium [XIII] D.
CLXXXV Galiarda [IX*]
CLXXXVI Galiarda [IX*]
CLXXXVII Allemanda Marchant
CLXXXVIII Can Shee Anonymous
CLXXXIX Doctor Bull's my selfe A Gigge
CXC A Gigge
CXCI Sir Jhon Grayes Galliard
CXCII Praeludium [VII]
CXCIII A Toy Anonymous siehe CCIV
CXCIV 's Dreame
CXCV His Rest
CXCVI His Humour
CXCVII Fayne would I wedd
CXCVIII A Maske
CXCIX A Maske
CC An Almain Anonymous
CCI Corranto [VII] Anonymous
CCII Alman [XIII] Anonymous
CCIII Corranto [X] Anonymous
CCIV Corranto [VII] Anonymous siehe CXCIII
CCV Corranto [I] Anonymous
CCVI Daunce Anonymous
CCVII Worster Braules
CCVIII Fantasia [VII]
CCIX A Maske
CCX Praeludium [IX]
CCXI Praeludium [V] Anonymous
CCXII Martin sad to his Man Anonymous
CCXIII Almand
CCXIV Pavana Chromatica
CCXV Ut, re, mi, fa, sol, la
CCXVI Gipseis Round
CCXVII Fantasia [I*]
CCXVIII Coranto [IX]
CCXIX Pavana Clemens Cotton
CCXX Pavana [I*]
CCXXI Coranto [I] Anonymous
CCXXII Alman
CCXXIII Corranto [I] Anonymous
CCXXIV Corranto [I] Anonymous
CCXXV Corranto [I*] Anonymous
CCXXVI Corranto [VII] Anonymous
CCXXVII Alman [III] Anonymous
CCXXVIII Corranto Hooper
CCXXIX Fantasia [VII]
CCXXX Loth to depart
CCXXXI Fantasia [I]
CCXXXII Fantasia [I*]
CCXXXIII Ay me, poore Heart Transkription
CCXXXIV Fantasia [I]
CCXXXV Walter Erle's Paven [I]
CCXXXVI Fantasia [IX]
CCXXXVII Fantasia [VII]
CCXXXVIII Fantasia [VII]
CCXXXIX The L. Zouches Maske
CCXL Grounde
CCXLI Corranto [XIII]
CCXLII Up Tails all
CCXLIII Jhonson's Medley
CCXLIV Nowel's Galliard Anonymous
CCXLV Tower Hill
CCXLVI Praeludium [XIII]
CCXLVII The King's Morisco [XIII] Anonymous
CCXLVIII A Duo
CCXLIX Alman [VII] Anonymous
CCL A Galiard Ground
CCLI The Leaves bee greene
CCLII Pavana [IX] NE14
CCLIII Galiarda [X] NE15
CCLIV Pavana [IX*]
CCLV Galiarda [IX*]
CCLVI Pavana [XIII]
CCLVII Pavana Fantasia [VIII] NE12
CCLVIII Galiarda [VII] NE13
CCLIX The Earle of Oxfords Marche NE3
CCLX Galiarda
CCLXI Fantasia
CCLXII The Duchesse of Brunswick's Toye
CCLXIII A Toye [VIII] Anonymous
CCLXIV Corranto [I] Anonymous
CCLXV Lady Riche Anonymous
CCLXVI Corranto [VIII] Anonymous
CCLXVII A Gigge
CCLXVIII A Toye [VII] Anonymous
CCLXIX Galliarda [X]
CCLXX A Toye [X]
CCLXXI The Primerose
CCLXXII The Fall of the Leafe
CCLXXIII Farnabye's Conceit
CCLXXIV Allemanda Anonymous
CCLXXV Pavana, Canon NE22
CCLXXVI Peascodd Time siehe LIX; NE8
CCLXXVII Pavana, Delight gesetzt von William Byrd
CCLXXVIII Galiarda gesetzt von William Byrd
CCLXXIX Miserere 3-stimmig
CCLXXX Tell mee, Daphne
CCLXXXI Mal Sims
CCLXXXII Munday's Joy
CCLXXXIII Rosseter's Galliard gesetzt von Giles Farnaby
CCLXXXIV The Flatt Pavan
CCLXXXV Pavana [VII]
CCLXXXVI Why aske you [VII] siehe CLXI
CCLXXXVII Farmer's Paven
CCLXXXVIII Dalling Alman Anonymous
CCLXXXIX The Old Spagnoletta
CCXC Lachrymae Pavan gesetzt von Giles Farnaby, siehe CXXI und CLIII
CCXCI Meridian Alman gesetzt von Giles Farnaby
CCXCII Pavana
CCXCIII Muscadin siehe XIX
CCXCIV Lady Montegle's Paven
CCXCV Galiarda
CCXCVI Fantasia [I]
CCXCVII Hanskin

Siehe auch

Literatur

  • The Fitzwilliam virginal book / edited from the original manuscript with an introduction and notes by John Alexander Fuller-Maitland and William Barclay Squire. Translated into German by John Bernhoff. - Wiesbaden : Breitkopf & Härtel. - (ursprünglich: London/Leipzig : Breitkopf & Härtel, 1899). - In 2 Bänden:
    • Band 1: [Partitur]. - 1963. - XXVI, 436 S. (gleichzeitig auch in New York bei Dover Publications erschienen. Dort auch unveränd. Aufl. 1980 mit ISBN 0-486-21068-5)
    • Band 2: [Partitur]. - 1963. - IX, 502 S. (gleichzeitig auch in New York bei Dover Publications erschienen. Dort auch unveränd. Aufl. 1979 mit ISBN 0-486-21069-3)
  • Naylor, Edward Woodall: An Elisabethan virginal book : being a critical essay on the contents of a manuscript in the Fitzwilliam Museum at Cambridge. - London u. a. : J. M. Dent u. a., 1905. - XV, 220 S.
  • Neudenberger, Lucia: Die Variationstechnik der Virginalisten im Fitzwilliam Virginal Book. - Berlin, 1937. - 86 S. - (Berlin, Phil. Diss., 1937)

CDs

  • Byrd, William: Pieces from "The Fitzwilliam Virginal Book" / Ursula Dütschler [Cembalo]. - Thun : Claves Records, 1990. - 1 CD (70 Min.) : Stereo, DDD. - (Enth.: Fantasia C ; The carmans whistle ; Pavan and Galliard F ; The woods so wild ; Fantasia G ; The Queen's alman ; Pavan and Galliard G ; The Bells ; Walsingham ; All in a garden green ; Lavolta ; Pavan and Galliard g ; Ut re mi fa sol la)<ref>(1990) Byrd: Harpsichord Works. Abgerufen am 15. Dezember 2023.</ref>
  • The Fitzwilliam Virginal Book : Transcriptions for a mixed consort / Charivari Agréable. - London: Signum Records, 1999. - 1 CD (70 Min.). - (Enth.: William Byrd: Walsingham ; Giles Farnaby: Loth to depart ; Thomas Morley: O Mystress Myne ; Giles Farnaby: Lord Zouches Maske ; John Bull: Ut re mi fa sol la ; William Byrd: Pavana ; William Byrd: Galiarda ; Giles Farnaby: Daphne ; Giles Farnaby: Up [T]ails All ; William Inglott: The leaves bee greens ; Martin Peerson: The Fall of the Leafe ; John Bull: The King’s Hunt ; Orlando Gibbons: The Lord of Salisbury his Pavan; William Byrd: Rowland ; Anonymous: Alman ; Jan Sweelinck: Praeludium Toccata ; Peter Philips: Amarilli di Julio Romano ; William Byrd: Gipsies Round)
  • The Fitzwilliam Virginal book / Byron Schenkman, Cembalo ; Maxine Eilander, Harfe. - Louisiana : Centaur, 2003. - 1 CD (71 Min.) : Stereo, DDD. - (Enth.: William Byrd: O mistris myne ; Anonymus: Barafostus' dreame ; Edward Johnson: Johnson's medley ; Thomas Morley: Pavana (CLIII) and galiarda (CLIV) ; John Bull: Pavana (XIII) ; Jan Pieterszon Sweelinck: Praeludium toccata ; Thomas Tomkins: Worster braules ; William Byrd: Callino casturame ; Peter Philips: Amarilli di Julio Romano, Bon jour mon cueur di Orlando, Galliardo (LXXXVII) ; Giles Farnaby: The old spagnoletta, The L. Zouches maske ; Thomas Warrock: Pavana and galiarda ; John Bull: Praeludium (XLIII) ; Anonymous: Pakington's Pownde ; Francis Tregian (attributed to): Heaven and earth ; William Byrd :Pavana lachrymae ; Giovanni Picchi: Toccata ; Giles Farnaby: For two virginals)
  • "The Fitzwilliam Virginal Book" / Pieter-Jan Belder [Cembalo]. – Brilliant Classics, 2012–2016. – 10 CDs in 5 Volumes (537 Min.) : Stereo, DDD. – Gesamtaufnahme

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

Vorlage:Hinweisbaustein