Chiasso
| Chiasso | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Staat: | Vorlage:CHE2 | |||||
| Kanton: | Datei:CHE Ticino COA.svg Tessin (TI) | |||||
| Bezirk: | Bezirk Mendrisio | |||||
| Kreis: | Kreis Balerna | |||||
| BFS-Nr.: | 5250 | |||||
| Postleitzahl: | 6830 | |||||
| UN/LOCODE: | CH CHI | |||||
| Koordinaten: | 723804 / 77154
{{#coordinates:45,834719|9,031944|primary
|
dim=5000 | globe= | name= | region=CH-TI | type=city
}} |
| Höhe: | 230 m ü. M. | |||||
| Höhenbereich: | Vorlage:Metadaten Höhenbereich CH–Vorlage:Metadaten Höhenbereich CH m ü. M.<ref>Vorlage:Metadaten Höhenbereich CH </ref> | |||||
| Fläche: | Vorlage:Metadaten Fläche CH km²<ref>Vorlage:Metadaten Fläche CH </ref> | |||||
| Einwohner: | 7564 (31. Dezember 2024)<ref>Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Bezirken und Gemeinden, 1991–2024. In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik, abgerufen am 28. August 2025 (bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2024 zusammengefasst). </ref> | |||||
| Einwohnerdichte: | Fehler im Ausdruck: Nicht erkanntes Satzzeichen „[“ Einw. pro km² | |||||
| Ausländeranteil: (Einwohner ohne Schweizer Bürgerrecht) |
Vorlage:Metadaten Ausländeranteil CH-TI (Fehler: Ungültige Zeitangabe)<ref>Vorlage:Metadaten Ausländeranteil CH-TI </ref> | |||||
| Gemeindepräsident: | Bruno Arrigoni (FDP.Die Liberalen) | |||||
| Website: | www.chiasso.ch | |||||
Innenstadt von Chiasso
| ||||||
| Lage der Gemeinde | ||||||
| <imagemap>
Bild:Karte Gemeinde Chiasso 2013.png|280px|rahmenlos|zentriert|Karte von Chiasso poly 0 4 145 5 151 16 142 31 138 43 144 47 145 57 152 60 152 76 143 84 145 103 114 186 109 208 126 220 135 225 146 246 164 249 189 284 203 293 222 294 238 280 250 261 263 252 312 186 342 146 342 129 356 110 358 95 370 61 381 50 413 40 423 46 423 37 449 33 469 35 470 30 443 22 412 12 408 6 511 3 505 34 476 32 476 36 498 45 502 60 506 70 511 71 515 92 501 125 501 144 518 155 528 160 528 197 549 228 561 229 573 229 573 257 577 277 588 288 604 309 619 325 621 341 615 344 615 356 620 368 609 399 609 425 603 428 599 440 574 441 567 438 562 425 556 428 548 428 543 423 553 402 553 392 540 365 542 340 540 331 538 292 529 273 511 253 487 234 472 224 456 215 431 199 417 183 408 179 392 189 373 223 348 228 338 261 330 278 309 283 298 300 299 313 287 326 277 329 273 345 251 356 244 355 222 369 190 378 185 397 175 400 159 430 160 451 149 459 140 459 130 457 100 426 101 419 111 405 111 388 128 370 128 363 118 355 117 340 118 326 109 317 80 300 68 287 62 262 61 238 52 226 53 161 62 150 63 131 80 123 87 113 90 97 79 78 66 66 65 58 67 43 64 23 47 20 0 28 Luganersee poly 1245 915 1245 885 1256 879 1262 856 1267 852 1274 842 1289 827 1313 824 1319 810 1333 808 1350 781 1365 769 1373 769 1377 759 1393 756 1437 731 1474 710 1474 708 1473 832 1451 836 1419 831 1378 835 1386 865 1379 878 1369 897 1357 912 1348 916 Comer See poly 1 4 97 4 106 31 106 135 86 163 85 188 83 222 173 329 209 335 245 411 271 454 262 491 256 516 265 552 288 562 306 603 323 699 326 727 344 754 350 754 367 736 387 754 388 765 382 777 356 797 318 804 255 900 206 981 200 1006 192 1073 235 1045 270 1044 285 1046 295 1033 310 1019 316 1007 333 996 367 975 394 967 418 968 443 962 453 961 455 973 486 995 488 1005 486 1020 498 1031 521 1037 535 1052 561 1042 563 1029 563 1019 574 1015 601 1022 622 1005 645 1003 655 1020 656 1029 682 1035 700 1036 696 1050 703 1055 687 1060 682 1087 675 1129 679 1143 703 1138 732 1148 746 1158 761 1157 795 1175 814 1175 821 1161 833 1160 839 1150 861 1145 875 1147 890 1155 916 1136 897 1118 905 1109 903 1088 916 1086 915 1065 940 1027 917 997 927 975 942 973 943 948 954 930 975 924 977 911 995 892 1009 885 996 873 1015 868 1015 862 999 829 999 811 1000 796 1010 784 1010 772 1015 757 1025 750 1025 742 1036 728 1036 722 1036 715 1039 705 1054 698 1073 698 1091 687 1108 687 1130 640 1159 623 1165 612 1166 600 1182 580 1168 565 1168 558 1193 551 1216 533 1215 522 1227 512 1233 510 1225 495 1231 477 1224 468 1176 485 1164 487 1164 452 1158 431 1166 411 1167 394 1151 385 1144 377 1122 386 1121 396 1113 394 1112 376 1095 362 1080 363 1061 346 1063 309 1042 313 1028 311 1013 316 1007 316 1004 314 1004 298 993 287 979 273 967 251 932 259 887 259 865 240 828 242 832 210 842 208 841 194 843 173 842 161 829 156 823 146 811 143 799 140 793 118 801 102 810 69 798 4 1473 4 1473 915 1014 916 1014 1261 0 1260 Italien poly 95 4 800 3 801 37 815 68 789 111 794 131 802 140 822 143 830 158 842 161 843 181 839 191 840 208 832 213 831 241 820 253 799 259 792 273 792 285 792 303 783 318 766 343 754 349 746 348 726 384 696 414 678 399 634 399 614 382 579 369 583 342 574 322 538 244 464 157 416 187 413 199 412 206 438 228 442 310 438 321 439 342 425 352 417 374 385 379 379 375 369 355 360 350 342 353 326 381 315 391 305 381 279 399 246 409 205 334 170 331 101 254 85 220 82 164 103 132 105 28 Bezirk Lugano poly 680 933 704 912 716 874 737 874 745 888 758 901 759 882 780 883 791 882 792 896 776 908 787 922 787 942 787 955 791 962 807 957 817 960 834 988 842 993 837 1004 823 993 801 1026 818 1042 811 1056 760 1046 724 1037 721 1023 738 1008 726 1006 729 980 737 966 730 961 721 962 719 974 714 970 714 960 Balerna poly 621 824 620 814 607 813 642 784 642 767 683 738 694 743 709 750 710 737 703 724 741 693 766 658 778 579 774 556 774 527 779 511 791 489 785 476 791 465 781 452 779 419 765 402 756 368 756 363 766 363 771 356 778 357 781 355 793 355 795 364 803 363 806 348 795 337 798 332 815 328 805 319 787 313 792 293 791 282 791 270 801 260 818 256 827 241 866 239 889 258 883 279 870 281 853 296 836 284 818 297 812 309 822 328 814 333 818 350 827 352 829 371 831 379 811 388 818 396 817 407 799 407 792 411 802 417 800 429 808 430 810 428 824 436 820 446 827 452 835 456 823 472 824 484 838 492 838 506 845 509 844 522 845 529 848 531 847 542 872 538 911 510 924 508 936 495 962 495 963 544 949 562 952 574 933 585 923 588 923 599 923 616 903 636 903 647 911 654 903 669 884 671 883 688 867 692 866 700 875 703 864 717 870 740 860 752 852 763 853 774 839 780 822 794 821 804 814 805 803 823 803 829 799 847 786 849 784 860 780 873 770 885 761 883 760 901 744 888 738 876 715 872 711 861 713 845 700 833 692 843 684 836 681 834 675 826 665 835 655 831 632 832 623 827 Castel San Pietro TI poly 707 1029 724 1032 777 1049 811 1055 819 1042 802 1024 826 992 838 1002 839 995 859 994 895 995 923 995 939 1029 917 1063 917 1085 907 1088 907 1108 897 1117 920 1135 891 1155 861 1147 839 1145 833 1157 819 1162 810 1175 787 1173 757 1160 739 1157 728 1151 714 1139 703 1139 678 1142 674 1130 686 1064 697 1056 695 1044 Chiasso poly 767 882 780 871 781 863 787 847 795 846 810 850 821 839 842 836 847 849 842 855 859 864 872 857 887 869 894 864 915 873 902 896 893 895 890 900 906 923 891 936 887 952 870 956 867 967 855 993 840 994 828 986 810 961 802 956 795 963 784 955 785 928 782 915 777 910 790 894 790 887 Morbio Inferiore poly 797 846 802 836 803 821 814 805 821 803 822 795 843 775 853 772 853 758 864 739 872 736 865 721 872 701 865 698 866 694 875 690 883 689 883 669 899 668 909 655 901 647 900 637 922 613 924 588 936 584 954 574 949 560 959 543 962 496 936 495 917 510 909 512 870 538 845 543 844 535 839 528 844 511 839 505 839 492 823 483 824 473 836 458 827 456 819 446 819 437 811 430 804 433 798 428 801 416 795 415 798 405 813 405 816 397 811 391 825 384 833 375 827 367 826 355 818 352 811 335 824 325 810 312 820 294 837 283 853 296 870 282 883 279 889 257 935 259 968 249 984 279 1002 293 1004 306 1003 313 1012 315 1032 313 1045 312 1066 308 1061 348 1082 361 1095 359 1117 376 1113 394 1119 396 1124 386 1144 379 1153 387 1165 388 1167 410 1155 434 1168 464 1169 488 1201 475 1224 468 1236 478 1226 500 1236 513 1213 517 1211 536 1192 550 1172 553 1173 566 1185 583 1171 602 1169 619 1137 636 1124 652 1105 689 1087 687 1069 697 1048 697 1037 699 1035 715 1038 729 1024 744 1024 752 1016 763 1013 781 1001 803 1001 826 1009 846 1016 862 994 861 978 878 961 889 947 888 941 876 914 877 909 870 896 863 884 870 872 861 853 862 843 854 848 847 841 840 826 838 810 850 Breggia TI poly 849 993 868 966 871 952 887 949 890 932 902 921 892 906 892 897 903 897 914 874 928 878 944 875 949 885 963 884 981 874 993 860 1017 858 1015 868 995 876 1010 886 994 896 977 916 977 925 956 931 940 950 940 975 927 977 921 996 881 997 Vacallo poly 531 844 548 843 549 831 553 822 567 829 571 819 602 827 603 821 609 824 622 824 634 828 649 829 663 833 666 836 674 824 682 834 685 837 689 845 698 834 716 840 710 860 714 877 706 919 680 937 626 908 617 918 618 929 605 931 569 893 548 883 549 870 539 863 539 852 Coldrerio poly 359 790 378 778 386 763 370 740 356 756 347 755 335 736 323 730 316 658 307 588 286 553 266 552 256 518 268 454 246 412 293 392 306 382 318 389 329 381 346 355 362 351 371 358 380 378 393 379 419 370 436 403 445 409 461 455 469 458 476 490 498 541 500 586 516 610 567 569 557 558 552 526 559 514 567 514 567 502 574 490 569 481 581 371 610 382 637 397 678 400 700 411 740 368 748 347 762 346 780 325 790 314 812 324 815 327 797 333 798 341 807 348 804 360 798 365 792 358 785 358 780 359 772 359 768 364 760 364 759 371 767 405 778 422 780 453 795 466 789 475 794 492 779 515 772 564 782 580 770 655 730 697 706 723 710 743 712 753 697 748 686 737 644 770 643 787 623 804 612 813 621 815 623 826 612 827 602 819 603 826 588 823 569 819 568 830 558 825 549 835 545 842 529 845 514 865 504 885 487 896 485 906 494 914 501 929 492 934 463 957 459 977 452 966 408 966 397 966 387 960 389 948 403 942 419 934 410 928 420 915 441 910 439 897 436 891 441 879 447 868 403 829 Mendrisio poly 417 365 421 350 436 344 436 324 439 312 440 230 412 205 415 188 462 159 541 252 585 335 570 481 575 491 567 498 569 512 561 514 551 530 555 556 568 570 519 614 501 585 497 544 466 482 466 456 458 454 445 415 441 408 434 401 Riva San Vitale poly 458 979 458 958 489 930 500 930 497 913 485 904 486 894 501 886 513 860 527 841 541 850 541 871 548 872 548 884 575 895 602 928 618 930 619 921 623 907 682 934 714 956 715 973 720 975 723 961 735 961 737 968 729 978 727 1006 743 1007 721 1022 721 1033 702 1032 699 1039 673 1034 655 1028 654 1012 642 1001 618 1003 604 1025 573 1018 565 1022 563 1042 535 1054 519 1039 496 1030 484 1020 490 1002 485 996 463 978 Novazzano poly 196 1067 197 1004 230 939 315 810 323 799 353 794 357 792 449 866 433 891 441 903 441 913 420 915 413 927 423 932 399 948 386 947 386 956 394 965 341 988 312 1018 288 1042 237 1043 213 1062 Stabio desc top-right</imagemap> | ||||||
Chiasso [<templatestyles src="IPA/styles.css" />] (, {{Modul:Vorlage:lang}} Modul:Vorlage:lang:103: attempt to index field 'wikibase' (a nil value), deutsch veraltet Pias) ist eine politische Gemeinde und Kleinstadt im Schweizer Kanton Tessin. Sie gehört zum Kreis Balerna im Bezirk Mendrisio und liegt unmittelbar an der Grenze zu Italien.
Geographie
Die Gemeinde im Sottoceneri hat rund 7500 Einwohner und liegt im Mendrisiotto südöstlich von Mendrisio zwischen dem Luganersee und dem Comer See direkt an der Grenze zu Italien. Sie ist das Zentrum einer Agglomeration von etwa 19.000 Einwohnern (nur Schweizer Seite).
Der Ort Pedrinate, eine früher selbstständige Gemeinde, die seit 1976 zu Chiasso gehört, bildet mit dem Grenzstein 75B den südlichsten Punkt der Schweiz. Damit ist Chiasso die südlichste Schweizer Gemeinde.
Die Nachbargemeinden sind im Norden Balerna, Morbio Inferiore, Vacallo, im Nordosten Maslianico (IT-CO), im Südosten Como (IT-CO), im Süden San Fermo della Battaglia (IT-CO) und im Westen Novazzano.
Chiasso nimmt die östliche Hälfte einer kleinen Ebene auf 235 m ü. M. inmitten der Berge des Südtessins ein. Im Süden liegt der langgestreckte Hügelzug von Pedrinate (Sasso di Cavallasca, 614 m s.l.m.), im Nordwesten das Hügelgebiet vor dem Luganersee, im Norden die rasch ansteigenden Ausläufer des Monte Bisbino (1325 m s.l.m.). Entwässert wird die Ebene, die von Gleisanlagen und Industrie dominiert wird, von der Breggia, die im Osten zwischen Hügeln durch ein enges Tal dem drei Kilometer entfernten Comersee zufliesst.
Geschichte
1140 wurde Chiasso erstmals als Claso erwähnt. Im Laufe des 19. Jahrhunderts (1874) wurde Chiasso, ursprünglich ein Vorort des italienischen Nachbarn Como, dank der Eisenbahn mit seinem Grenzbahnhof und Rangierbahnhof zu einem wichtigen Grenzort. Durch die Eisenbahn erlebte Chiasso einen wirtschaftlichen Aufschwung, und die Bevölkerung nahm rapide zu.<ref>Stefania Bianchi: Chiasso. In: Historisches Lexikon der Schweiz. 31. Mai 2005.</ref>
Nachdem die Grenzbahnhöfe an Bedeutung verloren hatten, wanderten viele Einwohner in die Nachbargemeinden Richtung Norden, wo Arbeitsplätze im tertiären Sektor vorhanden sind. So verzeichnete Chiasso seit 1970 (damals 8868 Einwohner) einen Bevölkerungsrückgang. Aus einem seit August 1994 bestehenden Forschungszentrum für sogenannte Grätzel-Zellen entwickelte sich ab 1999 ein kommerzieller Hersteller für monokristalline Solarzellen und Solarmodule. Die Nähe zum sonnenreichen Italien beschert dem Ort heute wieder eine solide Exportperspektive.
Im September 1976 löste sich nach langem Regenwetter oberhalb des Gaswerks ein Erdrutsch, welcher einen der drei Propangas-Behälter beschädigte (es gab zwar auf der gegenüberliegenden Seite eine Brandschutzwand, an einen Erdrutsch war bei den Sicherungsmassnahmen nicht gedacht worden). Nach einer gewissen Zeit löste ein durchfahrendes Motorrad durch kleine Motor-Funken eine Explosion der ausgeströmten Gaswolke aus. Die beiden anderen Behälter wurden danach durch die Feuerwehr gekühlt, circa 2000 Personen in der Umgebung evakuiert. Trotz Kühlung leckte auch der zweite Behälter auf Dauer, wobei ein zweiter Gaswolken-Brand entstand. Zwei Ammoniak-Behälter im Keller der nahegelegenen Frisco-Fabrik blieben unversehrt.<ref>Archivio Storico Ticinese, numero 146, 2010.</ref>
Am 25. November 2007 scheiterte eine Fusionsvorlage in den Gemeinden Chiasso, Morbio Inferiore und Vacallo.
Bevölkerung
<timeline> Colors=
id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:1000 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
bar:1600 text: 1600 bar:1683 text: 1683 bar:1719 text: 1719 bar:1769 text: 1769 bar:1799 text: 1799 bar:1808 text: 1808 bar:1824 text: 1824 bar:1836 text: 1836 bar:1850 text: 1850 bar:1860 text: 1860 bar:1870 text: 1870 bar:1880 text: 1880 bar:1888 text: 1888 bar:1900 text: 1900 bar:1910 text: 1910 bar:1920 text: 1920 bar:1930 text: 1930 bar:1941 text: 1941 bar:1950 text: 1950 bar:1960 text: 1960 bar:1970 text: 1970 bar:1980 text: 1980 bar:1990 text: 1990 bar:2000 text: 2000 bar:2010 text: 2010 bar:2015 text: 2015 bar:2020 text: 2020 bar:2023 text: 2023 bar:2024 text: 2024
PlotData=
color:barra width:25 align:left bar:1600 from:0 till: 160 bar:1683 from:0 till: 315 bar:1719 from:0 till: 380 bar:1769 from:0 till: 455 bar:1799 from:0 till: 598 bar:1808 from:0 till: 618 bar:1824 from:0 till: 802 bar:1836 from:0 till: 954 bar:1850 from:0 till: 1265 bar:1860 from:0 till: 1346 bar:1870 from:0 till: 1383 bar:1880 from:0 till: 1571 bar:1888 from:0 till: 2445 bar:1900 from:0 till: 3700 bar:1910 from:0 till: 5722 bar:1920 from:0 till: 5439 bar:1930 from:0 till: 6114 bar:1941 from:0 till: 5625 bar:1950 from:0 till: 5744 bar:1960 from:0 till: 7377 bar:1970 from:0 till: 8868 bar:1980 from:0 till: 8583 bar:1990 from:0 till: 8212 bar:2000 from:0 till: 7720 bar:2010 from:0 till: 7737 bar:2015 from:0 till: 8174 bar:2020 from:0 till: 7581 bar:2023 from:0 till: 7565 bar:2024 from:0 till: 7564
PlotData=
bar:1600 at: 160 fontsize:S text: 160 shift:(-8,5) bar:1683 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-8,5) bar:1719 at: 380 fontsize:S text: 380 shift:(-8,5) bar:1769 at: 455 fontsize:S text: 455 shift:(-8,5) bar:1799 at: 598 fontsize:S text: 598 shift:(-8,5) bar:1808 at: 618 fontsize:S text: 618 shift:(-8,5) bar:1824 at: 802 fontsize:S text: 802 shift:(-8,5) bar:1836 at: 954 fontsize:S text: 954 shift:(-8,5) bar:1850 at: 1265 fontsize:S text: 1265 shift:(-11,5) bar:1860 at: 1346 fontsize:S text: 1346 shift:(-11,5) bar:1870 at: 1383 fontsize:S text: 1383 shift:(-11,5) bar:1880 at: 1571 fontsize:S text: 1571 shift:(-11,5) bar:1888 at: 2445 fontsize:S text: 2445 shift:(-11,5) bar:1900 at: 3700 fontsize:S text: 3700 shift:(-11,5) bar:1910 at: 5722 fontsize:S text: 5722 shift:(-11,5) bar:1920 at: 5439 fontsize:S text: 5439 shift:(-11,5) bar:1930 at: 6114 fontsize:S text: 6114 shift:(-11,5) bar:1941 at: 5625 fontsize:S text: 5625 shift:(-11,5) bar:1950 at: 5744 fontsize:S text: 5744 shift:(-11,5) bar:1960 at: 7377 fontsize:S text: 7377 shift:(-11,5) bar:1970 at: 8868 fontsize:S text: 8868 shift:(-11,5) bar:1980 at: 8583 fontsize:S text: 8583 shift:(-11,5) bar:1990 at: 8212 fontsize:S text: 8212 shift:(-11,5) bar:2000 at: 7720 fontsize:S text: 7720 shift:(-11,5) bar:2010 at: 7737 fontsize:S text: 7737 shift:(-11,5) bar:2015 at: 8174 fontsize:S text: 8174 shift:(-11,5) bar:2020 at: 7581 fontsize:S text: 7581 shift:(-11,5) bar:2023 at: 7565 fontsize:S text: 7565 shift:(-11,5) bar:2024 at: 7564 fontsize:S text: 7564 shift:(-11,5)
TextData=
fontsize:S pos:(20,20) text:"Quelle: Bundesamt für Statistik: Volkszählungsdaten"
</timeline>Einwohnerzahlen: Volkszählungsdaten<ref>Martin Schuler: Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850. (CSV; 34 kB) Bundesamt für Statistik, Neuchâtel, 16. Juni 2023, abgerufen am 22. November 2025.</ref><ref name=":0">Daten der Eidgenössischen Volkszählungen ab 1850 nach Gemeinden. (XLSX; 10 MB) Bundesamt für Statistik, Neuchâtel, 12. Juli 2024, abgerufen am 22. November 2025 (Öffnung in Excel nur über "Anhang/Excel-Datensatz" möglich).</ref>
Sehenswürdigkeiten
Skriptfehler: Ein solches Modul „Vorlage:Siehe auch“ ist nicht vorhanden.
Das Stadtbild ist im Inventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz (ISOS) als schützenswertes Ortsbild der Schweiz von nationaler Bedeutung eingestuft.<ref>Chiasso. In: Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz von nationaler Bedeutung. Bundesamt für Kultur BAK, 2005, abgerufen am 31. März 2025 (Lua-Fehler in Modul:Multilingual, Zeile 153: attempt to index field 'data' (a nil value)).</ref>
<templatestyles src="column-multiple/styles.css" />
- Costantino-Bernasconi-Denkmal
- Pfarrkirche San Vitale<ref name="Martinoli">Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, ISBN 978-88-7713-482-0, S. 464–469.</ref>
- Gemeindehaus
- Palast Molteni<ref name="Martinoli" />
- ehemaliger Kindergarten (Gemeindepolizei)<ref name="Martinoli" />
- Palast Corecco<ref name="Martinoli" />
- Bahnhof Chiasso<ref name="Martinoli" /> mit der Plastik Italia e Svizzera
- Magazzini Generali, Architekten: Robert Maillart, Ettore Brenni<ref name="Martinoli" />
- ehemaliges Hotel Felix<ref name="Martinoli" />
- Oratorium Madonna di Fatima<ref name="Martinoli" />
- Palast City<ref name="Martinoli" />
- Palast Camponovo, Architekt: Otto Glaus<ref name="Martinoli" />
- Palast Pedroni, Architekt: Gianfranco Butti<ref name="Martinoli" />
- Torretta Pedroli<ref name="Martinoli" />
- Palast Chiesa<ref name="Martinoli" />
- Palast Lovati<ref name="Martinoli" />
- Cinema Teatro, Architekt: Americo Marazzi<ref name="Martinoli" />
- Villino Sala, Architekt: Giuseppe Angelo Savi<ref name="Martinoli" />
- Im Ortsteil Boffalora, Oratorium Sant’Anna<ref name="Martinoli" />
- Im Ortsteil Pedrinate, Pfarrkirche Santa Croce<ref name="Martinoli" />
- Oratorium Santo Stefano Colle<ref name="Martinoli" />
- Faktorei<ref name="Martinoli" />
- Kirche Santa Teresa im Ortsteil Seseglio<ref name="Martinoli" />
Kultur
- Im Jahr 1833 wurde der Musikverlag Euterpe ticinese gegründet, er veröffentlichte Musikpartituren bis 1864<ref>Musikverlag Euterpe ticinese (italienisch) auf ricercamusica.ch/dizionario (abgerufen am: 14. November 2017.)</ref>
- Circolo Cultura, Insieme<ref>Circolo "Cultura, Insieme" auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Circolo delle Arti<ref>Circolo delle Arti auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Galleria Fotografia Oltre<ref>Galleria Fotografia Oltre auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Musica Cittadina Chiasso<ref>Musica Cittadina Chiasso auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Jazz Matinée<ref>Jazz Matinée auf movenpickchiasso.com</ref>
- Amici del Cinema Teatro di Chiasso<ref>Amici del Cinema Teatro di Chiasso auf centroculturalechiasso.ch/cinema-teatro (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref><ref>Nicoletta Ossanna-Cavadini, Luca Saltini (Hrsg.): Cinema Teatro di Chiasso. La modernità di una tradizione culturale. Chiasso 2001.</ref>
- Associazione amici del m.a.x. museo<ref>Associazione amici del m.a.x. museo auf centroculturalechiasso.ch/m-a-x-museo/amici (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Museen, Galerie, Stiftung
- 2005 wurde das m.a.x Museum eröffnet. Es wurde von Aoi Huber-Kono, der Witwe des Grafikers Max Huber, in Auftrag gegeben und nach den Plänen der Architekten Pia Durisch und Aldo Nolli realisiert<ref>m.a.x.museo auf maxmuseo.ch (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref><ref>m.a.x.museo auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Das 1935 vom Architekten Americo Marazzi erbaute Cinema Teatro wurde total renoviert und 2001 wieder eröffnet (Filmvorführungen, Theater, Musik, Tanz)
- Spazio Officina<ref>Spazio Officina auf centroculturalechiasso.ch (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref><ref>Spazio Officina auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Galleria Mosaico<ref>Galleria Mosaico auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Folini Arte Contemporanea<ref>Folini Arte Contemporanea auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Galleria ConsArc<ref>Galleria ConsArc auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Galleria Fotografia Oltre<ref>Galleria Fotografia Oltre auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Die Stiftung Pro Marignano<ref>Stiftung Pro Marignano auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
- Festivals
In Chiasso werden verschiedene Festivals veranstaltet. Seit 1989 Chiassodanza (Tanzfestival), seit 1991 Festate (Festival der Weltmusik) und seit 1997 Festival di cultura e musica jazz (Jazzfestival).
Wirtschaft
1951 wurde in Chiasso die Edelmetallschmelze Argor SA gegründet. 1988 wurde deren Sitz nach Mendrisio verlegt.<ref>Argor-Heraeus Geschichte. In: goldvorsorge.at/knowledge-base</ref>
Verkehr
- Da Chiasso unmittelbar an der Grenze zu Italien liegt, ist der Transit- und Zollverkehr von grosser Bedeutung. Hier geht die Schweizer Autobahn A2 (Basel-Luzern-Gotthard-Lugano-Chiasso) in die italienische A9 Autostrada dei Laghi Richtung Mailand über, das in weniger als 45 Minuten erreicht werden kann.
- Am Bahnhof Chiasso wird die 1882 eingeweihte Gotthardbahn als Strecke nach Mailand fortgesetzt.
Bildung
- Centro di Formazione Internazionale Il Gabbiano Jonathan<ref>Centro di Formazione Internazionale Il Gabbiano Jonathan auf portal.dnb.de (abgerufen am 3. Dezember 2016).</ref>
Sport
Der Fussballverein FC Chiasso spielte insgesamt 28 Saisons, zuletzt 1992/93, in der Nationalliga A und gehörte in den 1950er Jahren zu den Schweizer Spitzenteams. 1951 wurde er Vizemeister, 1952 und 1958 gelang der dritte Platz. 1959, 1978 und 1991 stand er im Halbfinale des Schweizer Cups. In der ewigen Tabelle der zweithöchsten Fussball-Liga der Schweiz rangiert er auf dem vierten Platz.
Ebenfalls in Chiasso beheimatet ist der Amateurverein FC Insubrica, der derzeit in der 4. Liga spielt.<ref><templatestyles src="Webarchiv/styles.css" />Football Club Insubrica ( vom 22. März 2017 im Internet Archive) auf mobile.football.ch/ftc/it (abgerufen am 21. März 2017).</ref>
Persönlichkeiten
Bilder
-
Chiasso, Chiesa di San Vitale
-
Chiasso, Ansicht der Chiesa di San Vitale
-
Chiasso, Schulhaus
-
Chiasso, Gemeindebibliothek
-
Chiasso, ein historisches Gebäude im Zentrum
Literatur
- Stefania Bianchi: Chiasso. In: Historisches Lexikon der Schweiz. 30. Juni 2022.
- Giuseppe L. Beeler: In grigioverde agli ordini del Col Martinoni. In: Rivista Militare. Nummer 2. April 2010, S. 3–5.
- Chiara Gerosa: Quando il col Martinoni salvò Chiasso dalla guerra. In: Giornale del Popolo. 24. April 2010, S. 6.
- Simona Martinoli u. a.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 464–469.
- Simona Martinoli: „Italia e Svizzera“ di Margherita Osswald-Toppi: un monumento all’amicizia fra due Paesi. In: Archivio Storico Ticinese. Band 147. Casagrande, Bellinzona 2010.
- Vigilio Massarotti: Una vita in grigioverde. Dal caduceo alle spighe. Edizioni Pedrazzini, Locarno 2009.
- Celestino Trezzini: Chiasso. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz. Band 2: Basel – Egnach. Attinger, Neuenburg 1924, S. 563 (Digitalisat [PDF; 28,1 MB]).
- Alessandro Zanoli: Chiasso, scene dalla guerra. In: Azione. Settimanale della Cooperativa Migros Ticinese, 19. April 2010, S. 5.
Weblinks
| Weitere Inhalte in den Schwesterprojekten der Wikipedia:
| ||
| Datei:Commons-logo.svg | Commons | – Medieninhalte (Kategorie) |
| Datei:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg | Wikivoyage | – Reiseführer |
- Chiasso auf der Plattform ETHorama
- Webauftritt der Gemeinde Chiasso
- Amt für Statistik des Kantons Tessin: Chiasso (italienisch)
- Vorlage:ISOS
- Chiasso: Kulturgüterinventar des Kantons Tessin
- Pedrinate: Kulturgüterinventar des Kantons Tessin
Einzelnachweise
<references responsive />
Balerna |
Castel San Pietro |
Chiasso |
Morbio Inferiore
Ehemalige Gemeinde:
Pedrinate
Kanton Tessin | Bezirke des Kantons Tessin | Gemeinden des Kantons Tessin | Bezirk Mendrisio