Zum Inhalt springen

Wortwin (Protonotar)

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Wortwin (* um 1135; † 1198) war Kanoniker in Würzburg, Aschaffenburg und Mainz, Propst des Bistums Worms und von 1172 bis 1180 Protonotar Kaiser Friedrichs I.

Leben und Wirken

Datei:Lucius 11840001 a.jpg
s.g. Lucius-Urkunde von 1184, ausgefertigt für das Stift Aschaffenburg unter Propst Wortwin

Wortwin, wahrscheinlich in den Jahren 1130 bis 1135 in Franken geboren, erhielt seine Schulbildung in Würzburg. Gefördert wurde er durch seinen Onkel (?) gleichen Namens (Wortwin der Ältere). Letzterer begegnet 1113 als Kanoniker am Kollegiatstift Neumünster, 1128 ebendort als Dekan. In dieser Funktion wird er 1161 letztmals genannt. Er ist vermutlich bereits 1161/62 verstorben, da 1162 ein gewisser Richer als Dekan von Neumünster erwähnt wird.

Als Kanoniker von Neumünster zu Würzburg (Worthwinus junior) im Jahre 1159 im Alter von etwa 25 Jahren erstmals erwähnt, war Wortwin zuerst in der Kanzlei der Würzburger Bischöfe Heinrich II. von Stühlingen und Herold tätig. Im Jahre 1172 wurde er von Friedrich I. Barbarossa zum kaiserlichen Protonotar ernannt und gehörte so zum engeren Beraterkreis des Herrschers. Im selben Jahr wurde er auch Domherr in Würzburg. Als Notar zeichnete er für jenes berühmte kaiserliche Diplom verantwortlich, das seit Lorenz Fries als Güldene Freiheit bekannt ist. Darin bescheinigte Friedrich Barbarossa dem Bischof von Würzburg das Recht, den Titel und Rechte des Herzogs von Franken zu besitzen. Nach 1180 ist er nicht mehr in der kaiserlichen Kanzlei nachweisbar und fungierte als Propst des Würzburger Kollegialstifts Neumünster.

Ab 1178/79 ist er als Propst in Worms belegt, wo er seinen Sitz im Andreasstift hatte.<ref>Jürgen Keddigkeit und Aquilante de Filippo: Worms, St. Andreas. In: Jürgen Keddigkeit, Matthias Untermann, Sabine Klapp, Charlotte Lagemann, Hans Ammerich (Hg.): Pfälzisches Klosterlexikon. Handbuch der pfälzischen Klöster, Stifte und Kommenden, Band 5: T-Z. Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde. Kaiserslautern 2019. ISBN 978-3-927754-86-7, S. 662–712 (664, 682).</ref>

Im Jahre 1183 wurde Wortwin zum Propst des Kollegialstifts St. Peter und Alexander zu Aschaffenburg gewählt. Er diente ebenfalls als Pfarrer zu Gochsheim, wo er sich – in jener Zeit nicht unüblich – meist durch einen Vikar vertreten ließ.

In einem feierlichen Privileg vom 21. Dezember 1184 gewährte Papst Lucius III. Propst Wortwin und den Kanonikern von Aschaffenburg (Ortwino preposito et canonicis Ascafunburgen.) apostolischen Schutz<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Regesta Imperii{{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}}%7C%7C}}}}{{#if:Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Lucius III. - RI IV,4,4,2 n. 1344 - Verona, 1184 Dezember 21|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Regesta Imperii| Regesta Imperii{{#if: |,|{{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format||T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Regesta Imperii|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:1410865||(?)}}}}}}{{#if: 2021-04-11|;}}}}{{#if: 2021-04-11| {{#if:Regesta Imperii{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2021-04-11 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2021-04-11|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2021-04-11|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}|{{#if:Regesta Imperii{{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|de|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2021-04-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344 }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[http://www.regesta-imperii.de/id/1184-12-21_2_0_4_4_2_178_1344 }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>. Die päpstliche Urkunde umschreibt ferner die Besitzungen des Stiftes. In dieser Urkunde finden zudem zahlreiche Gemeinden um Aschaffenburg ihre Ersterwähnung. 1186 wurde er Propst von Stift St. Viktor vor Mainz. In den folgenden Jahren erfolgten Beurkundungen in Würzburg, Aschaffenburg und Mainz.

Das Jahr 1198 wird als Todesjahr angenommen, der Todestag ist nicht überliefert.<ref name="Friedrich Hausmann">Friedrich Hausmann: Wortwin, Protonotar Kaiser Friedrichs I.</ref>

Siegel

Datei:Wortwin.jpg
Wortwins Siegel als Protonotar

Beglaubigt hat Wortwin eine Urkunde vom 24. Januar 1179 als Propst des Wormser Kollegialstifts St. Andreas mit seinem Siegel, das gut erhalten und das älteste bekannte Insiegel eines kaiserlichen Protonotars darstellt. Die Form spitzoval, die Umschrift: + WORTWIN(us) . D(e)I – GRAT(ia) . I(m)P(er)IAL(is) . AVLE . P(ro)THONOTARI(us) . Das Siegelbild zeigt ihn stehend, barhäuptig, in der seitwärts gestreckten linken Hand ein Buch haltend, die angewinkelte rechte Hand wie zum Schwur erhoben. Das geistliche Gewand zeigt über einer langen Albe eine Dalmatika, deren Saum bestickt ist. Dass Wortwin den Weihegrad eines Diakon hatte, zeigt die schräg gebundene Stola an der Seite. Wie lange er das Amt in Worms innehatte, ist nicht bekannt.<ref>Friedrich Hausmann: Wortwin, Protonotar Kaiser Friedrichs I., S. 354.</ref>

Literatur

  • Peter Kolb, Ernst-Günther Krenig (Hrsg.): Unterfränkische Geschichte. Band 1: Von der germanischen Landnahme bis zum hohen Mittelalter. Echter, Würzburg 1989, ISBN 3-429-01263-5, S. 344.
  • Friedrich Hausmann: Wortwin. Protonotar Kaiser Friedrichs I., Stiftspropst zu Aschaffenburg. In: Aschaffenburger Jahrbuch. Band 4, 1957, {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|0518-8520|0}}{{#ifeq:1|0|[!]

}}{{#ifeq:0|1

        |{{#switch:00
                  |11= (print/online)
                  |10= (print)
                  |01= (online)
          }}

}}{{#ifeq:0|0

        |{{#ifeq:0|0
              |{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=0518-8520}}
                    |
                    |{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}

}}, S. 321–372.

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 13134744625734189 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 131347446 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 131347446 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25734189 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25734189 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Wortwin | {{#if: | {{#if: Verfasser der Güldenen Freiheit, Berater von Friedrich Barbarossa | {{#if: vor 1135 | {{#if: | {{#if: nach 1198 | {{#if: |

Vorlage:Wikidata-Registrierung