Zum Inhalt springen

Wilhelm Hoßbach

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Peter Wilhelm Heinrich Hossbach (* 20. Februar 1784 in Wusterhausen/Dosse (nach anderen Angaben in Neustadt (Dosse)); † 7. April 1846 in Berlin) war ein deutscher evangelischer Theologe.

Leben

Hossbach, Sohn eines Volksschullehrers, studierte ab 1803 in Halle (Saale) und Frankfurt (Oder) Evangelische Theologie. Nach verschiedenen Stellungen als Hauslehrer wurde er 1810 Prediger in Plänitz, 1815 am Kadettenhaus in Berlin. Hier schrieb er eine Biographie Johann Valentin Andreaes, die lange Zeit als Standardwerk galt.

1821 wurde er vom Berliner Magistrat als Pfarrer an die Neue Kirche (den so genannten Deutschen Dom) berufen, wo er bis zu seinem Tod wirkte. Als Anhänger Friedrich Schleiermachers schloss sich Hossbach der Opposition gegen die von König Friedrich Wilhelm III. für die evangelische Kirche in Preußen neu eingeführte und für verbindlich erklärte Agende an und verfasste 1825 eine von zwölf Berliner Theologen unterzeichnete Eingabe an den König, die die Revision der Agende beförderte (siehe Agendenstreit). 1828 erschien Hossbachs bedeutendstes Werk, eine aus den Quellen erarbeitete Biographie Philipp Jacob Speners, für die er 1830 die Ehrendoktorwürde der Universität Göttingen erhielt.

Datei:Grab Mehringdamm 21 (Kreuz) Peter Wilhelm Heinrich Hossbach.jpg
Grab von Wilhelm Hossbach in Berlin-Kreuzberg

1830 wurde Hossbach auch Superintendent des Kirchenkreises Friedrichswerder und Mitglied des Berliner Konsistoriums der Provinz Brandenburg. In dieser Eigenschaft hielt er unter anderem die Grabreden auf Schleiermacher und Wilhelm von Humboldt. Seine letzten Lebensjahre waren durch schwere Krankheiten beeinträchtigt.

Wilhelm Hossbach starb 1846 im Alter von 62 Jahren in Berlin. Beigesetzt wurde er auf dem Friedhof II der Jerusalems- und Neuen Kirche vor dem Halleschen Tor. Die gesockelte Grabstele aus rotem Granit mit einem von Carl Piper geschaffenen, marmornen Porträtmedaillon steht auf einer von einem schmiedeeisernen Gitter umgebenen Anlage. Auf dieser befindet sich auch das Grabdenkmal des Sohnes Theodor Hossbach (1834–1894), der 1881 ebenfalls Pfarrer an der Neuen Kirche geworden war.<ref>Hans-Jürgen Mende: Lexikon Berliner Begräbnisstätten. Pharus-Plan, Berlin 2018, ISBN 978-3-86514-206-1, S. 233.</ref>

Werkauswahl

  • Johann Valentin Andreä und sein Zeitalter. Berlin 1819 (Reprint Leipzig 1978).
  • Philipp Jakob Spener und seine Zeit. Berlin 1828 (3. Aufl. 1861, 2 Bde.).
  • Predigten. 6 Bände. Berlin 1822–1843.
  • Nachgelassene Predigten. Potsdam: Riegel: 1848 (mit Biographie Hossbachs von Friedrich August Pischon).

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Hoßbach, Peter Wilhelm|Hoßbach, Peter Wilhelm|Wilhelm Hoßbach }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 13 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 13 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} {{ #if:Hoßbach, Peter Wilhelm|Hoßbach, Peter Wilhelm|Wilhelm Hoßbach }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 13, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 13 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 185{{ #if:188 | {{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} != {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 188 + 16 }} | 2={{ #expr: 188 + 2 }} | 3={{ #expr: 188 + 2 }} | 4={{ #expr: 188 + 2 }} | 5={{ #expr: 188 + 2 }} | 6={{ #expr: 188 + 2 }} | 7={{ #expr: 188 + 2 }} | 8={{ #expr: 188 + 2 }} | 9={{#switch: 188 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 188 < 449 | {{ #expr: 188 + 2 }} | {{ #expr: 188 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 188 + 2 }} | 11={{ #expr: 188 + 2 }} | 12={{ #expr: 188 + 2 }} | 13={{ #expr: 188 + 2 }} | 14={{ #expr: 188 + 2 }} | 15={{ #expr: 188 + 2 }} | 16={{ #expr: 188 + 2 }} | 17={{ #expr: 188 + 2 }} | 18={{ #expr: 188 + 2 }} | 19={{ #expr: 188 + 2 }} | 20={{ #expr: 188 + 2 }} | 21={{ #expr: 188 + 2 }} | 22={{ #expr: 188 + 2 }} | 23={{ #expr: 188 + 2 }} | 24={{ #expr: 188 + 2 }} | 25={{ #expr: 188 + 2 }} | 26={{ #expr: 188 + 2 }} | 27={{ #expr: 188 + 2 }} | 28={{ #expr: 188 + 2 }} | 29={{ #expr: 188 + 2 }} | 30={{ #expr: 188 + 2 }} | 31={{ #expr: 188 + 2 }} | 32={{ #expr: 188 + 2 }} | 33={{ #expr: 188 + 2 }} | 34={{ #expr: 188 + 2 }} | 35={{ #expr: 188 + 2 }} | 36={{ #expr: 188 + 2 }} | 37={{ #expr: 188 + 2 }} | 38={{ #expr: 188 + 2 }} | 39={{ #expr: 188 + 2 }} | 40={{ #expr: 188 + 2 }} | 41={{ #expr: 188 + 2 }} | 42={{ #expr: 188 + 2 }} | 43={{ #expr: 188 + 2 }} | 44={{ #expr: 188 + 2 }} | 45={{ #expr: 188 + 6 }} | 46={{ #expr: 188 + 2 }} | 47={{ #expr: 188 + 2 }} | 48={{ #expr: 188 + 2 }} | 49={{ #expr: 188 + 2 }} | 50={{ #expr: 188 + 2 }} | 51={{ #expr: 188 + 2 }} | 52={{ #expr: 188 + 2 }} | 53={{ #expr: 188 + 2 }} | 54={{ #expr: 188 + 2 }} | 55={{ #expr: 188 + 3 }} | 56=188 | #default = 188 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 188 + 16 }} | 2={{ #expr: 188 + 2 }} | 3={{ #expr: 188 + 2 }} | 4={{ #expr: 188 + 2 }} | 5={{ #expr: 188 + 2 }} | 6={{ #expr: 188 + 2 }} | 7={{ #expr: 188 + 2 }} | 8={{ #expr: 188 + 2 }} | 9={{#switch: 188 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 188 < 449 | {{ #expr: 188 + 2 }} | {{ #expr: 188 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 188 + 2 }} | 11={{ #expr: 188 + 2 }} | 12={{ #expr: 188 + 2 }} | 13={{ #expr: 188 + 2 }} | 14={{ #expr: 188 + 2 }} | 15={{ #expr: 188 + 2 }} | 16={{ #expr: 188 + 2 }} | 17={{ #expr: 188 + 2 }} | 18={{ #expr: 188 + 2 }} | 19={{ #expr: 188 + 2 }} | 20={{ #expr: 188 + 2 }} | 21={{ #expr: 188 + 2 }} | 22={{ #expr: 188 + 2 }} | 23={{ #expr: 188 + 2 }} | 24={{ #expr: 188 + 2 }} | 25={{ #expr: 188 + 2 }} | 26={{ #expr: 188 + 2 }} | 27={{ #expr: 188 + 2 }} | 28={{ #expr: 188 + 2 }} | 29={{ #expr: 188 + 2 }} | 30={{ #expr: 188 + 2 }} | 31={{ #expr: 188 + 2 }} | 32={{ #expr: 188 + 2 }} | 33={{ #expr: 188 + 2 }} | 34={{ #expr: 188 + 2 }} | 35={{ #expr: 188 + 2 }} | 36={{ #expr: 188 + 2 }} | 37={{ #expr: 188 + 2 }} | 38={{ #expr: 188 + 2 }} | 39={{ #expr: 188 + 2 }} | 40={{ #expr: 188 + 2 }} | 41={{ #expr: 188 + 2 }} | 42={{ #expr: 188 + 2 }} | 43={{ #expr: 188 + 2 }} | 44={{ #expr: 188 + 2 }} | 45={{ #expr: 188 + 6 }} | 46={{ #expr: 188 + 2 }} | 47={{ #expr: 188 + 2 }} | 48={{ #expr: 188 + 2 }} | 49={{ #expr: 188 + 2 }} | 50={{ #expr: 188 + 2 }} | 51={{ #expr: 188 + 2 }} | 52={{ #expr: 188 + 2 }} | 53={{ #expr: 188 + 2 }} | 54={{ #expr: 188 + 2 }} | 55={{ #expr: 188 + 3 }} | 56=188 | #default = 188 }} = {{ #expr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 185 + 16 }} | 2={{ #expr: 185 + 2 }} | 3={{ #expr: 185 + 2 }} | 4={{ #expr: 185 + 2 }} | 5={{ #expr: 185 + 2 }} | 6={{ #expr: 185 + 2 }} | 7={{ #expr: 185 + 2 }} | 8={{ #expr: 185 + 2 }} | 9={{#switch: 185 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 185 < 449 | {{ #expr: 185 + 2 }} | {{ #expr: 185 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 185 + 2 }} | 11={{ #expr: 185 + 2 }} | 12={{ #expr: 185 + 2 }} | 13={{ #expr: 185 + 2 }} | 14={{ #expr: 185 + 2 }} | 15={{ #expr: 185 + 2 }} | 16={{ #expr: 185 + 2 }} | 17={{ #expr: 185 + 2 }} | 18={{ #expr: 185 + 2 }} | 19={{ #expr: 185 + 2 }} | 20={{ #expr: 185 + 2 }} | 21={{ #expr: 185 + 2 }} | 22={{ #expr: 185 + 2 }} | 23={{ #expr: 185 + 2 }} | 24={{ #expr: 185 + 2 }} | 25={{ #expr: 185 + 2 }} | 26={{ #expr: 185 + 2 }} | 27={{ #expr: 185 + 2 }} | 28={{ #expr: 185 + 2 }} | 29={{ #expr: 185 + 2 }} | 30={{ #expr: 185 + 2 }} | 31={{ #expr: 185 + 2 }} | 32={{ #expr: 185 + 2 }} | 33={{ #expr: 185 + 2 }} | 34={{ #expr: 185 + 2 }} | 35={{ #expr: 185 + 2 }} | 36={{ #expr: 185 + 2 }} | 37={{ #expr: 185 + 2 }} | 38={{ #expr: 185 + 2 }} | 39={{ #expr: 185 + 2 }} | 40={{ #expr: 185 + 2 }} | 41={{ #expr: 185 + 2 }} | 42={{ #expr: 185 + 2 }} | 43={{ #expr: 185 + 2 }} | 44={{ #expr: 185 + 2 }} | 45={{ #expr: 185 + 6 }} | 46={{ #expr: 185 + 2 }} | 47={{ #expr: 185 + 2 }} | 48={{ #expr: 185 + 2 }} | 49={{ #expr: 185 + 2 }} | 50={{ #expr: 185 + 2 }} | 51={{ #expr: 185 + 2 }} | 52={{ #expr: 185 + 2 }} | 53={{ #expr: 185 + 2 }} | 54={{ #expr: 185 + 2 }} | 55={{ #expr: 185 + 3 }} | 56=185 | #default = 185 }} + 1 }} | f|–188}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hoßbach, Peter Wilhelm||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:1076|, Sp. 1076}}{{#if:|, Sp. {{#iferror:{{#expr:{{{spalten}}}}}|{{{spalten}}}|{{#expr:1*{{{spalten}}}*0}}–{{#expr:-(0*{{{spalten}}}*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629223623/http://www.bautz.de/bbkl/h/hossbach_p_w.shtml%7C}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

  • A. Werbeck: Die Superintendenturen in Berlin, Hrsg.: Berliner Stadtsynodalverband, 1956

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Peter Wilhelm Hossbach|Peter Wilhelm Hossbach|Wilhelm Hoßbach}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Peter Wilhelm Hossbach|Peter Wilhelm Hossbach|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Peter Wilhelm Hossbach

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|peter wilhelm hossbach|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 117012629n/85/25072820446056 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117012629 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117012629 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/250728 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/85/250728 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 20446056 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 20446056 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hoßbach, Wilhelm | {{#if: Hossbach, Peter Wilhelm Heinrich | {{#if: deutscher evangelischer Theologe | {{#if: 20. Februar 1784 | {{#if: Wusterhausen/Dosse | {{#if: 7. April 1846 | {{#if: Berlin |

Vorlage:Wikidata-Registrierung