Zum Inhalt springen

Verfolgungshindernis

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Verfolgungshindernis, auch Strafverfolgungshindernis oder Verfolgungsverbot, ist ein Rechtsbegriff aus dem Strafprozessrecht und bedeutet das Fehlen einer prozessualen Voraussetzung für die Verfolgung einer Straftat. Verfolgungshindernisse werden durch solche Umstände begründet, die es ausschließen, dass über einen Prozessgegenstand mit dem Ziel einer Sachentscheidung verhandelt werden darf.<ref>Verfahrensfehler – als strafprozessuale Verfahrenshindernisse 2. Dezember 2016.</ref> Die Umstände müssen so schwer wiegen, dass von ihrem Vorhandensein oder Nichtvorhandensein die Zulässigkeit des gesamten Verfahrens abhängig gemacht werden muss.<ref>BGH, Urteile vom 9. Dezember 1987 – 3 StR 104/87, BGHSt 35, 137, 140; vom 25. Oktober 2000 – 2 StR 232/00, BGHSt 46, 159, 168 f. mit zahlr. w.N.; und vom 11. August 2016 – 1 StR 196/16 Rn. 6; siehe auch Kudlich in Münchener Kommentar zur StPO, 1. Aufl., Einl. Rn. 353 und Kühne in Löwe/Rosenberg, StPO, 27. Aufl., Einl. K. Rn. 37 mwN.</ref>

Verfolgungsverbote (Verfahrenshindernisse) sind von Amts wegen zu berücksichtigen<ref>vgl. BGH, Beschluss vom 9. Februar 2012 - 1 StR 152/11 Rdnr. 10.</ref> und führen zur Einstellung des Verfahrens,<ref>Strafverfolgungshindernisse Rechtslexikon.de, abgerufen am 29. August 2020.</ref> wenn sie nicht behebbar sind.<ref>vgl. BGH, Beschluss vom 25. Oktober 2012 - 1 StR 165/12</ref>

Die wichtigsten Verfolgungshindernisse sind

  • unwirksamer Eröffnungsbeschluss oder unwirksame Anklage,
  • entgegenstehende Rechtskraft einer Entscheidung in derselben Sache gem. {{#switch: juris
|juris=Art. 103
|by=Art. 103
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 103
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+103&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 103
|revosax=Art. 103
|dejure=Art. 103
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 103
 |Art. 103
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 103
 |Art. 103

}}

|ch=Art. 103
|buzer=Art. 103
||leer=Art. 103 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 103[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 103||[Artikel fehlt]}}{{#if: gg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 3 GG (ne bis in idem), Art. 54 SDÜ<ref>Tilman Reichling: Europäische Dimensionen des „ne bis in idem“-Grundsatzes – Auslegungsprobleme des Art. 54 des Schengener Durchführungsübereinkommens StudZR 2006, S. 447–469.</ref> und andere Fälle von Strafklageverbrauch, z. B. {{#switch: juris

|juris={{#switch: stpo
  |hoai=§ 153a
  |aeg=§ 153a   
  |ao=§ 153a
  |bbg=§ 153a
  |bbig=§ 153a
  |bdsg=§ 153a
  |besüg=§ 153a
  |bostrab=§ 153a
  |bpersvg=§ 153a 
  |brkg=§ 153a
  |btmg=§ 153a
  |bukg=§ 153a 
  |bwo=§ 153a
  |eggvg=§ 153a
  |erbstg=§ 153a
  |estdv=§ 153a
  |gkg=§ 153a
  |mabv=§ 153a
  |owig=§ 153a
  |sgb i=§ 153a
  |sgb ii=§ 153a
  |sgb iii=§ 153a
  |sgb iv=§ 153a
  |sgb v=§ 153a
  |sgb vi=§ 153a
  |sgb vii=§ 153a
  |sgb viii=§ 153a
  |sgb ix=§ 153a
  |sgb x=§ 153a
  |sgb xi=§ 153a
  |sgb xii=§ 153a
  |stvo=§ 153a
  |stvzo=§ 153a
  |ustg=§ 153a
  |ustdv=§ 153a
  |uwg=§ 153a
  |weg=§ 153a
  |#default=§ 153a
  }}
  |be=§ 153a
  |bw=§ 153a
  |hh=§ 153a
  |mv=§ 153a
  |ni=[1]
|rlp
  |rp|rlp=§ 153a
  |sh=§ 153a
  |st=§ 153a
  |th=§ 153a
|by=§ 153a
|bb=§ 153a
|hb=§ 153a
|he=§ 153a
|nw=§ 153a
|sl=§ 153a
|revosax=§ 153a
|dejure=§ 153a
|buzer=§ 153a
|RIS-B={{#if: 
 |§ 153a
 |§ 153a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 153a
 |§ 153a
}}
|LI={{#if: 
 |§ 153a
 |§ 153a]
}}
||leer=§ 153a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 153a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 153a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stpo||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 S. 5, {{#switch: juris

|juris={{#switch: stpo
  |hoai=§ 174
  |aeg=§ 174   
  |ao=§ 174
  |bbg=§ 174
  |bbig=§ 174
  |bdsg=§ 174
  |besüg=§ 174
  |bostrab=§ 174
  |bpersvg=§ 174 
  |brkg=§ 174
  |btmg=§ 174
  |bukg=§ 174 
  |bwo=§ 174
  |eggvg=§ 174
  |erbstg=§ 174
  |estdv=§ 174
  |gkg=§ 174
  |mabv=§ 174
  |owig=§ 174
  |sgb i=§ 174
  |sgb ii=§ 174
  |sgb iii=§ 174
  |sgb iv=§ 174
  |sgb v=§ 174
  |sgb vi=§ 174
  |sgb vii=§ 174
  |sgb viii=§ 174
  |sgb ix=§ 174
  |sgb x=§ 174
  |sgb xi=§ 174
  |sgb xii=§ 174
  |stvo=§ 174
  |stvzo=§ 174
  |ustg=§ 174
  |ustdv=§ 174
  |uwg=§ 174
  |weg=§ 174
  |#default=§ 174
  }}
  |be=§ 174
  |bw=§ 174
  |hh=§ 174
  |mv=§ 174
  |ni=[2]
|rlp
  |rp|rlp=§ 174
  |sh=§ 174
  |st=§ 174
  |th=§ 174
|by=§ 174
|bb=§ 174
|hb=§ 174
|he=§ 174
|nw=§ 174
|sl=§ 174
|revosax=§ 174
|dejure=§ 174
|buzer=§ 174
|RIS-B={{#if: 
 |§ 174
 |§ 174
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 174
 |§ 174
}}
|LI={{#if: 
 |§ 174
 |§ 174]
}}
||leer=§ 174[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 174[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 174||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stpo||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2, {{#switch: juris

|juris={{#switch: stpo
  |hoai=§ 211
  |aeg=§ 211   
  |ao=§ 211
  |bbg=§ 211
  |bbig=§ 211
  |bdsg=§ 211
  |besüg=§ 211
  |bostrab=§ 211
  |bpersvg=§ 211 
  |brkg=§ 211
  |btmg=§ 211
  |bukg=§ 211 
  |bwo=§ 211
  |eggvg=§ 211
  |erbstg=§ 211
  |estdv=§ 211
  |gkg=§ 211
  |mabv=§ 211
  |owig=§ 211
  |sgb i=§ 211
  |sgb ii=§ 211
  |sgb iii=§ 211
  |sgb iv=§ 211
  |sgb v=§ 211
  |sgb vi=§ 211
  |sgb vii=§ 211
  |sgb viii=§ 211
  |sgb ix=§ 211
  |sgb x=§ 211
  |sgb xi=§ 211
  |sgb xii=§ 211
  |stvo=§ 211
  |stvzo=§ 211
  |ustg=§ 211
  |ustdv=§ 211
  |uwg=§ 211
  |weg=§ 211
  |#default=§ 211
  }}
  |be=§ 211
  |bw=§ 211
  |hh=§ 211
  |mv=§ 211
  |ni=[3]
|rlp
  |rp|rlp=§ 211
  |sh=§ 211
  |st=§ 211
  |th=§ 211
|by=§ 211
|bb=§ 211
|hb=§ 211
|he=§ 211
|nw=§ 211
|sl=§ 211
|revosax=§ 211
|dejure=§ 211
|buzer=§ 211
|RIS-B={{#if: 
 |§ 211
 |§ 211
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 211
 |§ 211
}}
|LI={{#if: 
 |§ 211
 |§ 211]
}}
||leer=§ 211[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 211[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 211||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stpo||[Gesetz fehlt]}} StPO,

|juris={{#switch: stgb
  |hoai=§ 19
  |aeg=§ 19   
  |ao=§ 19
  |bbg=§ 19
  |bbig=§ 19
  |bdsg=§ 19
  |besüg=§ 19
  |bostrab=§ 19
  |bpersvg=§ 19 
  |brkg=§ 19
  |btmg=§ 19
  |bukg=§ 19 
  |bwo=§ 19
  |eggvg=§ 19
  |erbstg=§ 19
  |estdv=§ 19
  |gkg=§ 19
  |mabv=§ 19
  |owig=§ 19
  |sgb i=§ 19
  |sgb ii=§ 19
  |sgb iii=§ 19
  |sgb iv=§ 19
  |sgb v=§ 19
  |sgb vi=§ 19
  |sgb vii=§ 19
  |sgb viii=§ 19
  |sgb ix=§ 19
  |sgb x=§ 19
  |sgb xi=§ 19
  |sgb xii=§ 19
  |stvo=§ 19
  |stvzo=§ 19
  |ustg=§ 19
  |ustdv=§ 19
  |uwg=§ 19
  |weg=§ 19
  |#default=§ 19
  }}
  |be=§ 19
  |bw=§ 19
  |hh=§ 19
  |mv=§ 19
  |ni=[4]
|rlp
  |rp|rlp=§ 19
  |sh=§ 19
  |st=§ 19
  |th=§ 19
|by=§ 19
|bb=§ 19
|hb=§ 19
|he=§ 19
|nw=§ 19
|sl=§ 19
|revosax=§ 19
|dejure=§ 19
|buzer=§ 19
|RIS-B={{#if: 
 |§ 19
 |§ 19
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 19
 |§ 19
}}
|LI={{#if: 
 |§ 19
 |§ 19]
}}
||leer=§ 19[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 19[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 19||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stgb||[Gesetz fehlt]}} StGB,

|juris=Art. 46
|by=Art. 46
|hh
|mv
|rlp
|st
|th=Art. 46
|sh=Vorlage:Str replace+Artikel+46&psml=bsshoprod.psml&max=true Art. 46
|revosax=Art. 46
|dejure=Art. 46
|RIS-B={{#if: 
 |Art. 46
 |Art. 46
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |Art. 46
 |Art. 46

}}

|ch=Art. 46
|buzer=Art. 46
||leer=Art. 46 [Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=Art. 46[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 46||[Artikel fehlt]}}{{#if: gg||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 GG, {{#switch: juris

|juris={{#switch: stpo
  |hoai=§ 152a
  |aeg=§ 152a   
  |ao=§ 152a
  |bbg=§ 152a
  |bbig=§ 152a
  |bdsg=§ 152a
  |besüg=§ 152a
  |bostrab=§ 152a
  |bpersvg=§ 152a 
  |brkg=§ 152a
  |btmg=§ 152a
  |bukg=§ 152a 
  |bwo=§ 152a
  |eggvg=§ 152a
  |erbstg=§ 152a
  |estdv=§ 152a
  |gkg=§ 152a
  |mabv=§ 152a
  |owig=§ 152a
  |sgb i=§ 152a
  |sgb ii=§ 152a
  |sgb iii=§ 152a
  |sgb iv=§ 152a
  |sgb v=§ 152a
  |sgb vi=§ 152a
  |sgb vii=§ 152a
  |sgb viii=§ 152a
  |sgb ix=§ 152a
  |sgb x=§ 152a
  |sgb xi=§ 152a
  |sgb xii=§ 152a
  |stvo=§ 152a
  |stvzo=§ 152a
  |ustg=§ 152a
  |ustdv=§ 152a
  |uwg=§ 152a
  |weg=§ 152a
  |#default=§ 152a
  }}
  |be=§ 152a
  |bw=§ 152a
  |hh=§ 152a
  |mv=§ 152a
  |ni=[5]
|rlp
  |rp|rlp=§ 152a
  |sh=§ 152a
  |st=§ 152a
  |th=§ 152a
|by=§ 152a
|bb=§ 152a
|hb=§ 152a
|he=§ 152a
|nw=§ 152a
|sl=§ 152a
|revosax=§ 152a
|dejure=§ 152a
|buzer=§ 152a
|RIS-B={{#if: 
 |§ 152a
 |§ 152a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:  
 |§ 152a
 |§ 152a
}}
|LI={{#if: 
 |§ 152a
 |§ 152a]
}}
||leer=§ 152a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 152a[Anbieter/Datenbank unbekannt]

}}{{#if: 152a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: stpo||[Gesetz fehlt]}} StPO.

Diese sog. Befassungsverbote führen in der Hauptverhandlung zur Verfahrenseinstellung durch Prozessurteil, auch wenn dem Angeklagten keine Straftat vorgeworfen werden kann.<ref>BGH, Urteil vom 17. August 2000 – 4 StR 245/00 = BGHSt 46, 130 (Fehlen einer wirksamen Anklage).</ref>

Fehler mit verfahrensrechtlichem Bezug, die zu einer Einstellung führen können und somit ebenfalls ein Prozesshindernis darstellen, unterliegen als Bestrafungsverbote den Voraussetzungen der Verfahrensrüge.<ref>BGH, Beschluss vom 17. Dezember 2003 – 1 StR 445/03 = NStZ 2004, 449 (überlange Verfahrensdauer).</ref>

Einzelnachweise

<references />

Vorlage:Hinweisbaustein