Utto (Abt)
Der selige Utto (bezeugt um 770/784) war der erste Abt des bayerischen Benediktinerklosters Metten. Sein Gedenktag ist der 3. Oktober.
Leben und Wirken
Utto war vermutlich zunächst Mönch im Kloster Reichenau; sein Geburtsort ist unbekannt. Der Überlieferung nach war er ein Verwandter und das Patenkind des Priesters und Grundherrn Gamelbert im bayerischen Michaelsbuch, das einige Kilometer vor der Einmündung der Isar auf der rechten Seite der Donau liegt (bei der heutigen Stadt Plattling). Als Gamelbert um 766 auf seinem Besitz das Kloster Metten stiftete, soll er seinen Verwandten Utto mit der Besiedlung betraut haben. Utto, der mit zwölf weiteren Mönchen aus der Reichenau nach Metten kam, wurde von ihm zum ersten Abt des Klosters bestellt. Der Name des Abtes Utto von Metten erscheint 772 im Verbrüderungsbuch der Synode von Dingolfing und 784 im Verbrüderungsbuch der Abtei Sankt Peter in Salzburg.
Legende
Als die spätmittelalterliche Legende Karl den Großen zum Gründer des Klosters Metten stilisierte, wurde Utto zum Einsiedler in den Wäldern bei Metten. Auf der Jagd sei Karl der Große mit ihm zusammengetroffen und habe auf Bitten des frommen Mannes die Stiftung eines Klosters zu Ehren des heiligen Michael versprochenen (nach 788). An den Ort dieses angeblichen Zusammentreffens an einer Quelle erinnert seit dem 17. Jahrhundert eine kleine Kirche (Uttobrunn). Dieser Legende verdankt sich auch die (historisch nicht haltbare) Datierung des Todes des Seligen Utto in das Jahr 829.<ref>Todesjahr beispielsweise genannt in: {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#if:
| Vorlage:Heiligenlexikon-1858 – veraltete Parameter verwendet
}}</ref>
1911 komponierte Max Kanzlsperger (1886–1963) auf einen Text des Mettener Konventualen Bonifaz Rauch eine „religiöse Kantate mit lebenden Bildern“ über Leben und Legende des seligen Utto.
Reliquien
Im Kloster Metten wird bis heute ein mittelalterlicher Abtsstab verwahrt, der als Stab des seligen Utto verehrt wird. Die Curva aus Walrosszahn in Form eines Drachen, der ein Lamm mit Siegesfahne umgibt, kann aufgrund vergleichbarer Objekte jedoch nicht vor Beginn des 13. Jahrhunderts datiert werden. Der Stab selbst könnte älter sein, da ein Bronzeband unterhalb der Curva in romanischen Majuskeln die lateinische Inschrift trägt: QVOD DŇS [= Dominus] PETRO, PETRVS TIBI CONTVLIT, VTTO („Was der Herr dem Petrus übertragen hat, das hat Petrus dir übertragen, Utto“).
Literatur
- Bernhard Ponschab: Die seligen Utto und Gamelbert. Die Geschichte ihrer Verehrung und ihres Lebens, Regensburg 1910.
- {{#if:Pu| {{#switch: Pu
|Ay = Karl-Ludwig Ay |Bl = Werner K. Blessing |Bo = Erika Bosl |Br = Markus Brantl |RvB = Rüdiger vom Bruch |Ch = Günter Christ |Fr = Jutta Franke |Gr = Walter Grasser |Hö = Manfred Hörner |Ja = Joachim Jahn |Ka = Hatto Kallfelz |Kl = Lieselotte Klemmer |Kr = Alfred Krinner |La = Hannes Lambacher |Mai = Lorenz Maier |Ma = Kurt Malisch |MM = Marion Maurer |RAM = Rainer Albert Müller |Mü = Winfried Müller |M-L = Elisabeth Müller-Luckner |Na = Erwin Naimer |Pa = Ina-Ulrike Paul |Pu = Uwe Puschner |Ra = Wolfgang Rappel |rr = Rudolf Reiser |Ri = Elisabeth Richter |S = Detlev Schröder |Za = Ulrich Zangenfeind |Pu }}: }}{{#if:Utto|Utto|Utto (Abt)}}. In: Karl Bosl (Hrsg.): Bosls bayerische Biographie. {{#switch: 1 |1=Pustet, Regensburg 1983, ISBN 3-7917-0792-2, |2=Ergänzungsband. 1000 Persönlichkeiten aus 15 Jahrhunderten. Pustet, Regensburg 1988, ISBN 3-7917-1153-9, }} S. 798{{ #if:798 | {{ #ifexpr: 798 != 798 |{{ #ifexpr: 798 = {{ #expr: 798 + 1 }} | f.|–798}}|}}}} (#expr: 798 + 16 }}&band=1 Digitalisat{{#if:
|, Stand: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}
}}{{#if:
|, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{Abruf}}}}}
}}).
- {{#if: Ekkart Sauser|Ekkart Sauser: }}Utto (Abt). In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:19|. Band 19, Bautz, {{#switch:19
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1462-1464|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1462-1464}}|1462-1464|{{#expr:1*1462-1464*0}}–{{#expr:-(0*1462-1464*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613061907/http://www.bautz.de/bbkl/u/utto.shtml%7C}}.{{#if: 19 | |{{#ifeq:||}}}}
Weblinks
Anmerkungen
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 13801793X86171552 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 13801793X | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 13801793X | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86171552 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86171552 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Utto | {{#if: Abt Utto | {{#if: bayerischer Klostervorsteher, Gründerabt von Metten | {{#if: um 770 | {{#if: | {{#if: 8. Jahrhundert oder 9. Jahrhundert | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Utto
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Abt Utto
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | bayerischer Klostervorsteher, Gründerabt von Metten
}} |
| GEBURTSDATUM | um 770
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | 8. Jahrhundert oder 9. Jahrhundert
}} |
| STERBEORT |
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Heiligenlexikon-1858
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Seliger
- Abt (Metten)
- Abt
- Geboren im 8. Jahrhundert
- Gestorben im 8. oder 9. Jahrhundert
- Mann