Zum Inhalt springen

Suleviae

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Die Suleviae oder Suleiviae sind eine Gruppe von Göttinnen, die von den Kelten verehrt wurden. Von ihnen sind etwa 40 epigraphische Zeugnisse bekannt, vor allem im östlichen Gallien, in den Provinzen Gallia Belgica, Germania inferior, Germania superior, aber auch in Britannien, Noricum und eine große Anzahl in Rom. Die Suleviae werden mit den Matronen (Matres) in Verbindung gebracht und auch als Sonnen- und Heilgöttinnen<ref>Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. S. 581 f, 618, 624.</ref> sowie als Mutter- und Landesgöttinnen<ref>Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. S. 513.</ref> gesehen.

Wortherkunft

Der Name Suleviae hängt vermutlich mit der Göttin Sulis (eventuell als Pluralform) und dem irischen Wort súil („Auge“) zusammen.<ref name="BM" /> Suleviae könnte auch auf die reguläre Pluralform eines u-Stammes *Sûleu̯es zurückgehen, wahrscheinlicher liegt die Pluralform des i-Stammes *Sûlei̯es zugrunde, die in gallorömischer Aussprache und Orthographie als Sulevis erscheint.<ref>Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. S. 581, Anm. 4 (Schreibweise korrigiert nach Info Birkhan vom 15. Dezember 2012).</ref>

Verehrung

Bei den Helvetiern war die Formel „seine Suleviae“ verbreitet<ref>CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 5027 Lausanne (Lousonna, römische Provinz Germania superior: Banira et Doninda e[t] / Daedalus et Tato Icari fil/i(i) Suleis suis qui(!) curam / vestra(m) agunt ide<m=N> / Cappo Icari l(ibertus);
CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 11499 Solothurn (Salodurum, römische Provinz Germania superior): T(itus) Cr(assicius) Paettusi/us et Cr(assicius) Magi/us / Suleis suis / v(otum) s(olverunt) l(ibentes) m(erito)</ref> und einmal in Rom „meine Suleviae“<ref>CIL {{#if: | 6 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|6|apo}}|{{#ifexpr: abs 6 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|6|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|6|over}}}}}}}}, 31161 Rom (Roma): Dedi(catum) XIII K[al(endas) 3]as / Apro et Maximo co(n)s(ulibus) / pro sal(ute) Impp(eratorum) nn(ostrorum) Augg(ustorum) / Matribus paternis / et maternis meisque / Sulevis Candidini/us Saturninus dec(urio) / eq(uitum) s(ingularium) Impp(eratorum) nn(ostrorum) / voto libens posui</ref>, was auf persönliche Schutzgöttinnen schließen lässt. Sie werden auch „seine häuslichen Suleviae“ genannt<ref>CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 12056 Köln (Colonia Claudia Ara Agrippinensium, römische Provinz Germania inferior): Sule[v]is Do/mest[i]cis su/is Fab[i] Ianua/rius [et] Bella/tor [et] Iullus / l(ibentes) [l(aeti)] m(erito) </ref>, Schwestern<ref>CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 11740 Ladenburg (Lopodunum, römische Provinz Germania superior): Sulevis so/roribus L(ucius) / Gallionius Ianuar(ius) / dec(urio) al(ae) I Cannanef(atium) / v(otum) s(olvit) l(ibens) l(aetus) m(erito)</ref> oder Mütter<ref>MATRIBVS SVLEVIS: The Roman Inscriptions of Britain (RIB) 192 - CIL {{#if: | 6 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|6|apo}}|{{#ifexpr: abs 6 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|6|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|6|over}}}}}}}}, 31171</ref>. All dies deutet auf eine familiäre Vertrautheit der Göttinnen hin. Manchmal tragen sie Beinamen wie „Iunonibus“ (nach der römischen Göttin Iuno)<ref>CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 3561 Rinxent (Département Pas-de-Calais, römische Provinz Gallia Belgica): Sulevis Iuno/nibus sacr(um) / L(ucius) Cas(sius) Nigri/n[ianus(?) pro] / se [3]</ref> oder „Atumarae“.<ref>CIL {{#if: | 13 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|13|apo}}|{{#ifexpr: abs 13 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|13|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|13|over}}}}}}}}, 11477 Avenches (Aventicum, römische Provinz Germania superior): Suleis At/umarae D[3] / [3] Aposule[3] / [3]tia AL[3] / [3]tia[ </ref><ref name="BM">Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur. S. 303.</ref>

In einer südgallischen Inschrift tritt nur eine einzelne Sulevia auf, die mit der römische Göttin Minerva gleichgesetzt wurde<ref>CIL {{#if: | 12 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|12|apo}}|{{#ifexpr: abs 12 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|12|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|12|over}}}}}}}}, 2974 Collias (römische Provinz Gallia Narbonensis): ] / Suleviae / Edennicae / Minervae / votum </ref>, während im römischen Heilbad Aquae Sulis (heute: Bath, England) die Göttin Minerva Sul verehrt wurde. Interessant ist eine Inschrift aus demselben Ort, da sie vom Bildhauer Sulinus den Suleviae gestiftet worden ist.<ref>The Roman Inscriptions of Britain (RIB) 151</ref>

Siehe auch

Literatur

  • Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
  • Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur (= Kröners Taschenausgabe. Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
  • Garrett S. Olmsted: The Gods of the Celts and the Indo-Europeans. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994, ISBN 3-85124-173-8.

Weblinks

Einzelnachweise

<references />