Sonderdelikt
Als Sonderdelikt bezeichnet man im Unterschied zum Allgemeindelikt einen strafrechtlichen Tatbestand, der nur durch einen bestimmten Täterkreis verwirklicht werden kann, also beim Täter ein besonderes persönliches Merkmal<ref>Umansky/Mathieu, Die Bereicherungsabsicht als besonderes persönliches Merkmal [1] </ref> voraussetzt. Beispiele für Sonderdelikte sind im deutschen Recht etwa die Amtsdelikte (vgl. {{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 331
|aeg=§ 331
|ao=§ 331
|bbg=§ 331
|bbig=§ 331
|bdsg=§ 331
|besüg=§ 331
|bostrab=§ 331
|bpersvg=§ 331
|brkg=§ 331
|btmg=§ 331
|bukg=§ 331
|bwo=§ 331
|eggvg=§ 331
|erbstg=§ 331
|estdv=§ 331
|gkg=§ 331
|mabv=§ 331
|owig=§ 331
|sgb i=§ 331
|sgb ii=§ 331
|sgb iii=§ 331
|sgb iv=§ 331
|sgb v=§ 331
|sgb vi=§ 331
|sgb vii=§ 331
|sgb viii=§ 331
|sgb ix=§ 331
|sgb x=§ 331
|sgb xi=§ 331
|sgb xii=§ 331
|stvo=§ 331
|stvzo=§ 331
|ustg=§ 331
|ustdv=§ 331
|uwg=§ 331
|weg=§ 331
|#default=§ 331
}}
|be=§ 331
|bw=§ 331
|hh=§ 331
|mv=§ 331
|ni=[2]
|rlp
|rp|rlp=§ 331
|sh=§ 331
|st=§ 331
|th=§ 331
|by=§ 331
|bb=§ 331
|hb=§ 331
|he=§ 331
|nw=§ 331
|sl=§ 331
|revosax=§ 331
|dejure=§ 331
|buzer=§ 331
|RIS-B={{#if:
|§ 331
|§ 331
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 331
|§ 331
}}
|LI={{#if:
|§ 331
|§ 331]
}}
||leer=§ 331[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 331[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 331||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} ff. StGB), die nur durch einen Amtsträger ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 11
|aeg=§ 11
|ao=§ 11
|bbg=§ 11
|bbig=§ 11
|bdsg=§ 11
|besüg=§ 11
|bostrab=§ 11
|bpersvg=§ 11
|brkg=§ 11
|btmg=§ 11
|bukg=§ 11
|bwo=§ 11
|eggvg=§ 11
|erbstg=§ 11
|estdv=§ 11
|gkg=§ 11
|mabv=§ 11
|owig=§ 11
|sgb i=§ 11
|sgb ii=§ 11
|sgb iii=§ 11
|sgb iv=§ 11
|sgb v=§ 11
|sgb vi=§ 11
|sgb vii=§ 11
|sgb viii=§ 11
|sgb ix=§ 11
|sgb x=§ 11
|sgb xi=§ 11
|sgb xii=§ 11
|stvo=§ 11
|stvzo=§ 11
|ustg=§ 11
|ustdv=§ 11
|uwg=§ 11
|weg=§ 11
|#default=§ 11
}}
|be=§ 11
|bw=§ 11
|hh=§ 11
|mv=§ 11
|ni=[3]
|rlp
|rp|rlp=§ 11
|sh=§ 11
|st=§ 11
|th=§ 11
|by=§ 11
|bb=§ 11
|hb=§ 11
|he=§ 11
|nw=§ 11
|sl=§ 11
|revosax=§ 11
|dejure=§ 11
|buzer=§ 11
|RIS-B={{#if:
|§ 11
|§ 11
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 11
|§ 11
}}
|LI={{#if:
|§ 11
|§ 11]
}}
||leer=§ 11[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 11[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 11||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} Abs. 1 Nr. 2 StGB), oder Insolvenzdelikte ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 283
|aeg=§ 283
|ao=§ 283
|bbg=§ 283
|bbig=§ 283
|bdsg=§ 283
|besüg=§ 283
|bostrab=§ 283
|bpersvg=§ 283
|brkg=§ 283
|btmg=§ 283
|bukg=§ 283
|bwo=§ 283
|eggvg=§ 283
|erbstg=§ 283
|estdv=§ 283
|gkg=§ 283
|mabv=§ 283
|owig=§ 283
|sgb i=§ 283
|sgb ii=§ 283
|sgb iii=§ 283
|sgb iv=§ 283
|sgb v=§ 283
|sgb vi=§ 283
|sgb vii=§ 283
|sgb viii=§ 283
|sgb ix=§ 283
|sgb x=§ 283
|sgb xi=§ 283
|sgb xii=§ 283
|stvo=§ 283
|stvzo=§ 283
|ustg=§ 283
|ustdv=§ 283
|uwg=§ 283
|weg=§ 283
|#default=§ 283
}}
|be=§ 283
|bw=§ 283
|hh=§ 283
|mv=§ 283
|ni=[4]
|rlp
|rp|rlp=§ 283
|sh=§ 283
|st=§ 283
|th=§ 283
|by=§ 283
|bb=§ 283
|hb=§ 283
|he=§ 283
|nw=§ 283
|sl=§ 283
|revosax=§ 283
|dejure=§ 283
|buzer=§ 283
|RIS-B={{#if:
|§ 283
|§ 283
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 283
|§ 283
}}
|LI={{#if:
|§ 283
|§ 283]
}}
||leer=§ 283[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 283[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 283||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} ff. StGB), die nur vom Schuldner im Insolvenzverfahren (früher Gemeinschuldner genannt) begangen werden können.
Unterschieden wird in der rechtswissenschaftlichen Literatur zudem zwischen echten Sonderdelikten und unechten Sonderdelikten. Echte Sonderdelikte können nur von Tätern begangen werden, die eine bestimmte Qualifikation aufweisen, z. B. Ärzte, Amtsträger. Unechte Sonderdelikte können von jedem begangen werden. Bei unechten Sonderdelikten jedoch kann die Eigenschaft des Täters, z. B. als Arzt oder Amtsträger tätig zu werden, Einfluss auf das Strafmaß haben. Beispiele aus dem deutschen Strafrecht: Gefangenenbefreiung ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 120
|aeg=§ 120
|ao=§ 120
|bbg=§ 120
|bbig=§ 120
|bdsg=§ 120
|besüg=§ 120
|bostrab=§ 120
|bpersvg=§ 120
|brkg=§ 120
|btmg=§ 120
|bukg=§ 120
|bwo=§ 120
|eggvg=§ 120
|erbstg=§ 120
|estdv=§ 120
|gkg=§ 120
|mabv=§ 120
|owig=§ 120
|sgb i=§ 120
|sgb ii=§ 120
|sgb iii=§ 120
|sgb iv=§ 120
|sgb v=§ 120
|sgb vi=§ 120
|sgb vii=§ 120
|sgb viii=§ 120
|sgb ix=§ 120
|sgb x=§ 120
|sgb xi=§ 120
|sgb xii=§ 120
|stvo=§ 120
|stvzo=§ 120
|ustg=§ 120
|ustdv=§ 120
|uwg=§ 120
|weg=§ 120
|#default=§ 120
}}
|be=§ 120
|bw=§ 120
|hh=§ 120
|mv=§ 120
|ni=[5]
|rlp
|rp|rlp=§ 120
|sh=§ 120
|st=§ 120
|th=§ 120
|by=§ 120
|bb=§ 120
|hb=§ 120
|he=§ 120
|nw=§ 120
|sl=§ 120
|revosax=§ 120
|dejure=§ 120
|buzer=§ 120
|RIS-B={{#if:
|§ 120
|§ 120
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 120
|§ 120
}}
|LI={{#if:
|§ 120
|§ 120]
}}
||leer=§ 120[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 120[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 120||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} Abs. 2 StGB), Verwahrungsbruch ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 133
|aeg=§ 133
|ao=§ 133
|bbg=§ 133
|bbig=§ 133
|bdsg=§ 133
|besüg=§ 133
|bostrab=§ 133
|bpersvg=§ 133
|brkg=§ 133
|btmg=§ 133
|bukg=§ 133
|bwo=§ 133
|eggvg=§ 133
|erbstg=§ 133
|estdv=§ 133
|gkg=§ 133
|mabv=§ 133
|owig=§ 133
|sgb i=§ 133
|sgb ii=§ 133
|sgb iii=§ 133
|sgb iv=§ 133
|sgb v=§ 133
|sgb vi=§ 133
|sgb vii=§ 133
|sgb viii=§ 133
|sgb ix=§ 133
|sgb x=§ 133
|sgb xi=§ 133
|sgb xii=§ 133
|stvo=§ 133
|stvzo=§ 133
|ustg=§ 133
|ustdv=§ 133
|uwg=§ 133
|weg=§ 133
|#default=§ 133
}}
|be=§ 133
|bw=§ 133
|hh=§ 133
|mv=§ 133
|ni=[6]
|rlp
|rp|rlp=§ 133
|sh=§ 133
|st=§ 133
|th=§ 133
|by=§ 133
|bb=§ 133
|hb=§ 133
|he=§ 133
|nw=§ 133
|sl=§ 133
|revosax=§ 133
|dejure=§ 133
|buzer=§ 133
|RIS-B={{#if:
|§ 133
|§ 133
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 133
|§ 133
}}
|LI={{#if:
|§ 133
|§ 133]
}}
||leer=§ 133[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 133[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 133||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} Abs. 3 StGB), Strafvereitelung im Amt ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 258a
|aeg=§ 258a
|ao=§ 258a
|bbg=§ 258a
|bbig=§ 258a
|bdsg=§ 258a
|besüg=§ 258a
|bostrab=§ 258a
|bpersvg=§ 258a
|brkg=§ 258a
|btmg=§ 258a
|bukg=§ 258a
|bwo=§ 258a
|eggvg=§ 258a
|erbstg=§ 258a
|estdv=§ 258a
|gkg=§ 258a
|mabv=§ 258a
|owig=§ 258a
|sgb i=§ 258a
|sgb ii=§ 258a
|sgb iii=§ 258a
|sgb iv=§ 258a
|sgb v=§ 258a
|sgb vi=§ 258a
|sgb vii=§ 258a
|sgb viii=§ 258a
|sgb ix=§ 258a
|sgb x=§ 258a
|sgb xi=§ 258a
|sgb xii=§ 258a
|stvo=§ 258a
|stvzo=§ 258a
|ustg=§ 258a
|ustdv=§ 258a
|uwg=§ 258a
|weg=§ 258a
|#default=§ 258a
}}
|be=§ 258a
|bw=§ 258a
|hh=§ 258a
|mv=§ 258a
|ni=[7]
|rlp
|rp|rlp=§ 258a
|sh=§ 258a
|st=§ 258a
|th=§ 258a
|by=§ 258a
|bb=§ 258a
|hb=§ 258a
|he=§ 258a
|nw=§ 258a
|sl=§ 258a
|revosax=§ 258a
|dejure=§ 258a
|buzer=§ 258a
|RIS-B={{#if:
|§ 258a
|§ 258a
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 258a
|§ 258a
}}
|LI={{#if:
|§ 258a
|§ 258a]
}}
||leer=§ 258a[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 258a[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 258a||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} StGB) und Körperverletzung im Amt ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 340
|aeg=§ 340
|ao=§ 340
|bbg=§ 340
|bbig=§ 340
|bdsg=§ 340
|besüg=§ 340
|bostrab=§ 340
|bpersvg=§ 340
|brkg=§ 340
|btmg=§ 340
|bukg=§ 340
|bwo=§ 340
|eggvg=§ 340
|erbstg=§ 340
|estdv=§ 340
|gkg=§ 340
|mabv=§ 340
|owig=§ 340
|sgb i=§ 340
|sgb ii=§ 340
|sgb iii=§ 340
|sgb iv=§ 340
|sgb v=§ 340
|sgb vi=§ 340
|sgb vii=§ 340
|sgb viii=§ 340
|sgb ix=§ 340
|sgb x=§ 340
|sgb xi=§ 340
|sgb xii=§ 340
|stvo=§ 340
|stvzo=§ 340
|ustg=§ 340
|ustdv=§ 340
|uwg=§ 340
|weg=§ 340
|#default=§ 340
}}
|be=§ 340
|bw=§ 340
|hh=§ 340
|mv=§ 340
|ni=[8]
|rlp
|rp|rlp=§ 340
|sh=§ 340
|st=§ 340
|th=§ 340
|by=§ 340
|bb=§ 340
|hb=§ 340
|he=§ 340
|nw=§ 340
|sl=§ 340
|revosax=§ 340
|dejure=§ 340
|buzer=§ 340
|RIS-B={{#if:
|§ 340
|§ 340
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 340
|§ 340
}}
|LI={{#if:
|§ 340
|§ 340]
}}
||leer=§ 340[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 340[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 340||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} StGB).
Die Einordnung eines Delikts als Sonderdelikt hat Konsequenzen insbesondere für die Frage der Strafbarkeit des Teilnehmers, also des Anstifters ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 26
|aeg=§ 26
|ao=§ 26
|bbg=§ 26
|bbig=§ 26
|bdsg=§ 26
|besüg=§ 26
|bostrab=§ 26
|bpersvg=§ 26
|brkg=§ 26
|btmg=§ 26
|bukg=§ 26
|bwo=§ 26
|eggvg=§ 26
|erbstg=§ 26
|estdv=§ 26
|gkg=§ 26
|mabv=§ 26
|owig=§ 26
|sgb i=§ 26
|sgb ii=§ 26
|sgb iii=§ 26
|sgb iv=§ 26
|sgb v=§ 26
|sgb vi=§ 26
|sgb vii=§ 26
|sgb viii=§ 26
|sgb ix=§ 26
|sgb x=§ 26
|sgb xi=§ 26
|sgb xii=§ 26
|stvo=§ 26
|stvzo=§ 26
|ustg=§ 26
|ustdv=§ 26
|uwg=§ 26
|weg=§ 26
|#default=§ 26
}}
|be=§ 26
|bw=§ 26
|hh=§ 26
|mv=§ 26
|ni=[9]
|rlp
|rp|rlp=§ 26
|sh=§ 26
|st=§ 26
|th=§ 26
|by=§ 26
|bb=§ 26
|hb=§ 26
|he=§ 26
|nw=§ 26
|sl=§ 26
|revosax=§ 26
|dejure=§ 26
|buzer=§ 26
|RIS-B={{#if:
|§ 26
|§ 26
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 26
|§ 26
}}
|LI={{#if:
|§ 26
|§ 26]
}}
||leer=§ 26[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 26[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 26||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} StGB) oder Gehilfen ({{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 27
|aeg=§ 27
|ao=§ 27
|bbg=§ 27
|bbig=§ 27
|bdsg=§ 27
|besüg=§ 27
|bostrab=§ 27
|bpersvg=§ 27
|brkg=§ 27
|btmg=§ 27
|bukg=§ 27
|bwo=§ 27
|eggvg=§ 27
|erbstg=§ 27
|estdv=§ 27
|gkg=§ 27
|mabv=§ 27
|owig=§ 27
|sgb i=§ 27
|sgb ii=§ 27
|sgb iii=§ 27
|sgb iv=§ 27
|sgb v=§ 27
|sgb vi=§ 27
|sgb vii=§ 27
|sgb viii=§ 27
|sgb ix=§ 27
|sgb x=§ 27
|sgb xi=§ 27
|sgb xii=§ 27
|stvo=§ 27
|stvzo=§ 27
|ustg=§ 27
|ustdv=§ 27
|uwg=§ 27
|weg=§ 27
|#default=§ 27
}}
|be=§ 27
|bw=§ 27
|hh=§ 27
|mv=§ 27
|ni=[10]
|rlp
|rp|rlp=§ 27
|sh=§ 27
|st=§ 27
|th=§ 27
|by=§ 27
|bb=§ 27
|hb=§ 27
|he=§ 27
|nw=§ 27
|sl=§ 27
|revosax=§ 27
|dejure=§ 27
|buzer=§ 27
|RIS-B={{#if:
|§ 27
|§ 27
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 27
|§ 27
}}
|LI={{#if:
|§ 27
|§ 27]
}}
||leer=§ 27[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 27[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 27||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} StGB) – vgl. {{#switch: dejure
|juris={{#switch: stgb
|hoai=§ 28
|aeg=§ 28
|ao=§ 28
|bbg=§ 28
|bbig=§ 28
|bdsg=§ 28
|besüg=§ 28
|bostrab=§ 28
|bpersvg=§ 28
|brkg=§ 28
|btmg=§ 28
|bukg=§ 28
|bwo=§ 28
|eggvg=§ 28
|erbstg=§ 28
|estdv=§ 28
|gkg=§ 28
|mabv=§ 28
|owig=§ 28
|sgb i=§ 28
|sgb ii=§ 28
|sgb iii=§ 28
|sgb iv=§ 28
|sgb v=§ 28
|sgb vi=§ 28
|sgb vii=§ 28
|sgb viii=§ 28
|sgb ix=§ 28
|sgb x=§ 28
|sgb xi=§ 28
|sgb xii=§ 28
|stvo=§ 28
|stvzo=§ 28
|ustg=§ 28
|ustdv=§ 28
|uwg=§ 28
|weg=§ 28
|#default=§ 28
}}
|be=§ 28
|bw=§ 28
|hh=§ 28
|mv=§ 28
|ni=[11]
|rlp
|rp|rlp=§ 28
|sh=§ 28
|st=§ 28
|th=§ 28
|by=§ 28
|bb=§ 28
|hb=§ 28
|he=§ 28
|nw=§ 28
|sl=§ 28
|revosax=§ 28
|dejure=§ 28
|buzer=§ 28
|RIS-B={{#if:
|§ 28
|§ 28
}}
|LrBgld
|LrK
|LrOO
|LrSbg
|LrT
|LrNo
|LrStmk
|LrVbg
|LrW={{#if:
|§ 28
|§ 28
}}
|LI={{#if:
|§ 28
|§ 28]
}}
||leer=§ 28[Anbieter/Datenbank fehlt]
|#default=§ 28[Anbieter/Datenbank unbekannt]
}}{{#if: 28||[Paragraf fehlt]}}{{#if: StGB||[Gesetz fehlt]}} StGB.
Keine Sonderdelikte sind die eigenhändigen Delikte, die nicht auf einen bestimmten Täterkreis beschränkt sind, sondern nur von dem begangen werden können, der die tatbestandliche Handlung selbst (eigenhändig) begeht.
Mitunter werden als Sonderdelikte auch solche Straftatbestände bezeichnet, die zwar alle Merkmale eines anderen Tatbestandes enthalten, aber keine Qualifikation sind, sondern ein eigenes (Grund)Delikt. Das betrifft etwa den Raub im Verhältnis zum Diebstahl. Gebräuchlicher ist die Bezeichnung als delictum sui generis.
Literatur
- Claus Roxin: Strafrecht. Allgemeiner Teil. Band .I 3. Auflage. Beck, München 1997. ISBN 3-406-42507-0. S. 283.
- Volker Hassemer: Delictum sui generis. Dissertation. ISBN 3-452-17840-4 bzw. ISBN 3-452-17841-2 (Auflage 1974)
Einzelnachweise
<references />