Schubmodul
| Physikalische Größe | |||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Name | Schubmodul | ||||||||||||||||||||||||||
| Größenart |
}} | ||||||||||||||||||||||||||
| Formelzeichen | G
}} | ||||||||||||||||||||||||||
| Abgeleitet von |
}} | ||||||||||||||||||||||||||
{{#if: Ba = dyn/cm2 = cm−1·g·s−2 |
{{#if: |
{{#if:
{{#if: | {{#ifeq: {{{Gauß}}} | | {{#ifeq: {{{Gauß-Dimension}}} | | | 1 }} | 1 }} | }} |
{{#if:
{{#if: | {{#ifeq: {{{Gauß}}} | | {{#ifeq: {{{Gauß-Dimension}}} | | | 1 }} | 1 }} | }} |
{{#if: |
{{#if: |
| |||||||||||||||||||||||||||
| Anmerkungen | |||||||||||||||||||||||||||
|
}} | |||||||||||||||||||||||||||
| Siehe auch: Elastizitätsmodul E Spannung (Mechanik) <math>\sigma</math>
}} | |||||||||||||||||||||||||||
| Material | Typische Werte für den Schubmodul in GPa (bei Raumtemperatur)<ref name="CDL">{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#if: |
{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool | Vorlage:Toter Link/archivebot | Vorlage:Webarchiv/archiv-bot
}} }}{{#invoke:TemplatePar|check
|
all = title= | opt = vauthors= author= author-link= authorlink= author1= author-link1= author1-link= first= last= first1= last1= first2= last2= author2= first3= last3= author3= first4= last4= author4= first5= last5= author5= first6= last6= author6= first7= last7= author7= first8= last8= author8= others= coauthors= script-title= trans-title= orig-date= orig-year= chapter= chapter-url= editor= editor-first= editor-last= editor-first1= editor-last1= editor-first2= editor-last2= editor-first3= editor-last3= editor-link= editor-link1= language= format= others= series= issue= number= edition= volume= publisher= location= date= year= isbn= page= at= pages= arxiv= doi= jstor= bibcode= pmc= pmid= lccn= oclc= id= url= url-status= access-date= accessdate= archive-url= archiveurl= archive-date= archivedate= quote= url-access= ref= coauthors= origyear= archivebot= offline= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Cite book | errNS = 0 | template = Vorlage:Cite book | format = | preview = 1
}}Vorlage:Cite book/URLVorlage:Cite book/Meldung2{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool |
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#if: Vorlage:Cite book/ParamBool
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}}{{#ifeq:Crandall, Dahl, Lardner|^^||+1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}{{#ifexpr: {{#ifeq:^^|^^|0|1}}{{#ifeq:^^|^^||+1}} > 1
|
Vorlage:Cite book/Meldung
}}</ref> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Stahl | {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:Eurocode 3: Stahlbau|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Eurocode 3: Stahlbau}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Eurocode 3: Stahlbau}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Eurocode 3: Stahlbau}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:{{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}} | 1}}}} | ) | de | 1}}}}| ; | {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} | }}}}{{#if:Eurocode 3: Stahlbau|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Eurocode 3: Stahlbau|lines=0}} | }}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}} | format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}} | failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:188964 |
;}}}}{{#if: 2020-05-07| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2020-05-07 |ISO|noerror=1}} }} | 4=im Jahr | 7=im | 10=am | failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2020-05-07|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2020-05-07|T._Monat JJJJ}}
|
failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de |
1}}}}|{{#if:{{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}} | 1}}}} | ( | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2020-05-07 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
|
„{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
|
Vorlage:Str trim | flat}}
}}“
|
faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de | „Vorlage:Str trim“ | quote | 1={{#if: | flat}} | flat}} }} | faculty|}}|de-CH|de}} | 3=1}} }}
}}{{#if: |
: }}{{#if: | , deutsch: „“ }}) | {{#if: | , deutsch: „“ }}) | (deutsch: „“) }}
}} }}{{#if: {{{zitat}}} |
{{#if: | {{#if: {{{zitat}}} | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
|
Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
|
Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
|
{{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch: |
=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format | F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}} |
(Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format | F Y}} }}.)
}}{{#switch:
|
0|= | #default={{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3
|
isWebURL|https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} | {{#if: | }}
}} |
{{#if: | {{#if: | }} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if:
|
format | noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch: deadurl
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: |
| Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |
0|= | #default= {{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
all = inline= url= | opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3
|
isWebURL|https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if:
|
format | noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch: deadurl
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}[https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 }}|{{#switch: |
=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format | F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}} |
(Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format | F Y}} }}.)
}}{{#switch:
|
0|= | #default={{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3
|
isWebURL|https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} | {{#if: | }}
}} |
{{#if: | {{#if: | }} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if:
|
format | noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch:
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: |
| Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |
0|= | #default= {{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
all = inline= url= | opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3
|
isWebURL|https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if:
|
format | noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch:
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}[https://www.eurocode-online.de/de/eurocode-inhalte/eurocode-3 }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}} }}}}{{#invoke:TemplatePar|check |
all= url= titel= | opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} | template= Vorlage:Internetquelle | format=0 | preview=1
}}</ref> |
| Silicium (polykristallin) | f}}</ref> | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kupfer | 47 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Titan | 41,4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Glas | 26,2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Aluminium | 25,5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Magnesium | 17 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Polyethylen | 0,117 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Gummi | 0,0003 |
Einflüsse der Zugabe ausgewählter Glasbestandteile<ref>Berechnung des Schubmoduls von Gläsern (englisch).</ref>
Der Schubmodul <math>G</math> (auch Gleitmodul, G-Modul, Schermodul oder Torsionsmodul) ist eine Materialkonstante, die Auskunft gibt über die linear-elastische Verformung eines Bauteils infolge einer Scherkraft oder Schubspannung. Die SI-Einheit ist Newton pro Quadratmeter (1 N/m² = 1 Pa), also die Einheit einer mechanischen Spannung. In Materialdatenbanken wird der Schubmodul üblicherweise in N/mm² (=MPa) oder kN/mm² (=GPa) angegeben.
Im Rahmen der Elastizitätstheorie entspricht der Schubmodul der zweiten Lamé-Konstanten und trägt dort das Symbol <math>\mu</math>.
Definition
Der Schubmodul beschreibt das Verhältnis zwischen der Schubspannung <math> \tau </math> und dem Tangens des Schubwinkels <math>\gamma </math> (Gleitung):
- <math>\tau = G \cdot \tan \gamma</math>
Für kleine Winkel <math>\gamma</math> kann in erster Näherung <math>\tan \gamma \approx \gamma</math> gesetzt werden (Kleinwinkelnäherung).
Diese Formel ist analog zum Hooke’schen Gesetz für den 1-achsigen Spannungszustand:
- <math>\sigma = E \cdot \varepsilon</math>
Die Schubsteifigkeit ist das Produkt aus dem Schubmodul <math>G</math> des Werkstoffs und der Querschnittsfläche <math>A</math>:
- <math>\text{Schubsteifigkeit} = G \cdot A \cdot \kappa \left( = G \cdot A_S \right), </math> zum Beispiel in <math>\mathrm{N}</math>
Der querschnittsabhängige Korrekturfaktor <math>\kappa</math> berücksichtigt dabei die über den Querschnitt ungleichförmige Verteilung der Schubspannung <math>\tau</math>. Oft wird die Schubsteifigkeit auch mithilfe der Schubfläche <math>A_S</math> ausgedrückt.
Bei Torsionsbelastung eines Bauteils berechnet sich seine Torsionssteifigkeit aus dem Schubmodul und dem Torsionsträgheitsmoment <math>I_{\mathrm{T}}</math>, das auf die Achse bezogen ist, um die der Körper tordiert wird:
- <math>\mathrm{Torsionssteifigkeit_T} = G \cdot I_{\mathrm{T}},</math>
analog zur Ermittlung der Dehnsteifigkeit (aus dem Produkt von Elastizitätsmodul und Querschnittsfläche).
Zusammenhang mit anderen Materialkonstanten
Bei einem isotropen Material steht der Schubmodul mit dem Elastizitätsmodul E, der Querkontraktionszahl ν (Poissonzahl) und dem Kompressionsmodul K in folgender Beziehung:
- <math>G = \frac{1}{2(1 + \nu)} \cdot E = \frac{3KE}{9K - E} = \frac{3(1 - 2 \nu)}{2(1 + \nu)} \cdot K</math>
Für linear-elastisches, nicht-auxetisches Material ist die Poissonzahl größer-gleich null. Aus der Energieerhaltung ergibt sich die positive Definitheit von Kompressionsmodul und E-Modul. Daraus folgt, dass die Poissonzahl unter 0,5 liegt. <math>\left(0 \leq \nu < 0{,}5\right)</math> Somit ergibt sich für den Schubmodul der meisten Materialien im linear-elastischen Bereich:
- <math> \frac {1} {3} E < G \le \frac {1} {2} E</math>
Auxetische Materialien sind so definiert, dass sie eine negative Poissonzahl haben, was nur bei wenigen Materialien der Fall ist. Da der Schubmodul aufgrund der Energieerhaltung eine positiv definite Größe hat, gilt für auxetische Materialien im linear-elastischen Bereich:
- <math> \frac {1} {2} E < G_\mathrm{aux} < + \infty</math>
Da auch der E-Modul positiv definit ist, ergibt sich für die Poissonzahl der Gültigkeitsbereich <math>-1 < \nu_\mathrm{aux} < 0.</math> Umrechnung zwischen den elastischen Konstanten
Siehe auch
- Komplexer Schubmodul
- Schubfestigkeit
- Schubfluss
- Kontinuumsmechanik
- Festigkeitslehre
- Rheometer
- Momenten-Magnituden-Skala
Weblinks
- Physikalisches Praktikum für Anfänger. (PDF; 146 kB) Uni Kiel.
Einzelnachweise
<references />
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Seiten mit defekten Dateilinks
- Elastische Konstante