Zum Inhalt springen

Salischer Kirchenraub

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Im Jahr 985 eignete sich Herzog Otto, der aus dem Geschlecht der Salier stammte, an verschiedenen Orten am Ober- und Mittelrhein Besitz des Klosters Weißenburg an. Dieser Vorgang ging unter dem Titel Salischer Kirchenraub in die Geschichte ein, auch wenn es sich tatsächlich weniger um einen „Raub“ als vielmehr um eine vom Kaiser und der Führungselite des Reiches abgesegnete Besitzumverteilung handelte.

Geschichtlicher Kontext

Datei:Otto I of Carinthia.jpg
Herzog Otto auf der Verwandtschaftstafel der Ottonen (Chronica Sancti Pantaleonis, 2. Hälfte des 12. Jahrhunderts. Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel, Cod. Guelf. 74.3 Aug., pag. 226)

Im Hintergrund des sogenannten Salischen Kirchenraubes stand, dass Herzog Otto im Jahr 985 zugunsten des Luitpoldingers Heinrich das Herzogtum Kärnten abtreten musste (jedoch als „Herzog von Worms“ den dux-Titel behielt). Als Ersatz dafür erhielt er verschiedenen Besitz in seiner angestammten Heimat, im Wormsgau, sowie überhaupt am Mittel- und auch am Oberrhein. Aufkommen dafür musste vor allem das Reichskloster Weißenburg (obwohl es in die Streitigkeiten der damaligen Reichspolitik keineswegs verwickelt war). Wahrscheinlich ging dieser Vorgang so vor sich, dass das Kloster gezwungen wurde, einen Teil seines Besitzes an Otto I. als Lehen zu vergeben. Was aus der Sicht des hohen Adels nur eine Umverteilung von Reichsgut war und jedenfalls mit Einwilligung oder sogar auf Anordnung der kaiserlichen Vormundschaftsregierung geschah (Kaiser Otto III. war damals noch ein Kind), erschien aus Sicht des Klosters verständlicherweise als ein Raub.

Die Annalen des Klosters Weißenburg halten für das Jahr 985 fest, Herzog Otto I. sei mit Gewalt in Weißenburg eingefallen und habe „Ortschaften verteilt“: „Otto dux, filius Cuonradis ducis, istud cenobium, id est Wicenburg, vi invasit, loca distribuit“.<ref>Annales Weissenburgenses. In: {{#ifexist:Vorlage:MGH/SS |{{#switch:3 | 1 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales et chronica aevi Carolini. Hannover 1826

| 2 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Scriptores rerum Sangallensium. Annales, chronica et historiae aevi Carolini. Hannover 1829

| 3 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales, chronica et historiae aevi Saxonici. Hannover 1839

| 4 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales, chronica et historiae aevi Carolini et Saxonici. Hannover 1841

| 5 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales et chronica aevi Salici. Hannover 1844

| 6 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Chronica et annales aevi Salici. Hannover 1844

| 7 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Chronica et gesta aevi Salici. Hannover 1846

| 8 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Chronica et gesta aevi Salici. Hannover 1848

| 9 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Chronica et annales aevi Salici. Hannover 1851

| 10 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales et chronica aevi Salici. Vitae aevi Carolini et Saxonici. Hannover 1852

| 11 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Historiae aevi Salici. Hannover 1854

| 12 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Historiae aevi Salici. Hannover 1856

| 13 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I-XII, pars I. Hannover 1881

| 14 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I-XII, pars II. Supplementum tomi XIII. Hannover 1883

| 15,1 = Georg Waitz, Wilhelm Wattenbach u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I-XII, pars III. Supplementum tomi XIII pars I. Hannover 1887

| 15,2 = Georg Waitz, Wilhelm Wattenbach u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I-XII, pars III. Supplementum tomi XIII pars II. Hannover 1888

| 16 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales aevi Suevici. Hannover 1859

| 17 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales aevi Suevici. Hannover 1861

| 18 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales aevi Suevici. Hannover 1863

| 19 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales aevi Suevici. Hannover 1866

| 20 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I, V, VI, XII. Chronica aevi Suevici. Hannover 1868

| 21 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Historici Germaniae saec. XII.. Hannover 1869

| 22 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Historici Germaniae saec. XII.. Hannover 1872

| 23 = Georg Heinrich Pertz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Chronica aevi Suevici. Hannover 1874

| 24 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales aevi Suevici (Supplementa tomorum XVI et XVII) Gesta saec. XII. XIII. (Supplementa tomorum XX-XXIII). Hannover 1879

| 25 = Georg Waitz u. a. (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Gesta saec. XIII.. Hannover 1880

| 26 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Ex rerum Francogallicarum scriptoribus. Ex historiis auctorum Flandrensium Francogallica lingua scriptis. Hannover 1882

| 27 = Reinhold Pauli, Felix Liebermann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XII. et XIII.. Hannover 1885

| 28 = Reinhold Pauli, Felix Liebermann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XIII.. Hannover 1888

| 29 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Ex rerum Danicarum scriptoribus saec. XII. et XIII. Hannover 1892

| 30,1 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum XVI-XXV. Hannover 1896

| 30,2 = Adolf Hofmeister u. a. (Hrsg.) {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Supplementa tomorum I-XV.  Leipzig 1934

| 31 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Annales et chronica Italica aevi Suevici. Hannover 1903

| 32 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Cronica fratris Salimbene de Adam ordinis Minorum. Hannover 1905

| 34 = Hartmut Hoffmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Die Chronik von Montecassino. Hannover 1980

| 35 = Walter Koller (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Die Chronik des Saba Malaspina. Hannover 1999

| 36 = Martina Stratmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Flodoard von Reims, Historia Remensis ecclesiae. Hannover 1998

| 37 = Klaus Naß (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Die Reichschronik des Annalista Saxo. Hannover 2006

| 38 = Hartmut Hoffmann (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Richer von Saint-Remi, Historiae. Hannover 2000

| 39 = Ottavio Clavuot (Hrsg.): {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 3: Tholomeus Lucensis historia ecclesiastica nova. Hannover 2009

| #default = Dieser Band der Reihe {{#switch:SS

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} existiert nicht

}}{{#if:33|{{#ifeq:72|0||, S. 33}}|}}{{#if:72|{{#ifeq:72|0||–72}}|}} (Monumenta Germaniae Historica, Digitalisat) | Diese Reihe der Monumenta Germaniae Historica ist nicht bekannt }}, hier S. 70. Auch in: {{#ifexist:Vorlage:MGH/SSrerGerm |{{#switch:38 | 1 = Georg Heinrich Pertz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Abbonis de bello Parisiaco libri III. Hannover 1871

| 2 = Bernhard Schmeidler (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Adam von Bremen, Hamburgische Kirchengeschichte (Magistri Adam Bremensis Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum). Hannover 1917

| 3 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Alberti de Bezanis abbatis S. Laurentii Cremonensis Cronica pontificum et imperatorum. Hannover 1908

| 4 = Edmund von Oefele (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Altahenses maiores. Hannover 1891

| 5 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Bertiniani. Hannover 1883

| 6 = Friedrich Kurze (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales regni Francorum inde ab a. 741 usque ad a. 829, qui dicuntur Annales Laurissenses maiores et Einhardi. Hannover 1895

| 7 = Friedrich Kurze (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Fuldenses sive Annales regni Francorum orientalis. Hannover 1891

| 8 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Hildesheimenses. Hannover 1878

| 9 = Hermann Bloch (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Marbacenses qui dicuntur Anhang: Annales Alsatici breviores. Hannover 1907

| 10 = Bernhard von Simson (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Mettenses priores. Hannover 1905

| 11 = Wilhelm Arndt und Richard Roepell (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Poloniae. Hannover 1866

| 12 = Bernhard von Simson (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Annales Xantenses et Annales Vedastini. Hannover 1909

| 13 = Bruno Krusch (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Arbeonis episcopi Frisingensis Vitae sanctorum Haimhrammi et Corbiniani. Hannover 1920

| 14 = Johann Martin Lappenberg (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Arnoldi Chronica Slavorum. Hannover 1868

| 16 = Oswald Holder-Egger und Bernhard von Simson (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Chronik des Propstes Burchard von Ursberg (Burchardi praepositi Urspergensis Chronicon). Hannover 1916

| 17 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Carmen de bello Saxonico Anhang: Conquestio Heinrici IV. imperatoris. Hannover 1889

| 18 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Chronica regia Coloniensis (Annales maximi Colonienses). Hannover 1880

| 19 = Georg Leidinger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Bayerische Chroniken des 14. Jahrhunderts (Chronicae Bavaricae saec. XIV). Hannover 1918

| 20 = Karl Hegel (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Chronicon Moguntinum. Hannover 1885

| 21 = Ludwig Bethmann (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Chronicon Novaliciense. Hannover 1846

| 22 = Georg Heinrich Pertz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Cnutonis regis Gesta sive Encomium Emmae reginae auctore monacho S. Bertini. Hannover 1865

| 23 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Iohannis Codagnelli Annales Placentini. Hannover 1901

| 24 = Karl Strecker (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ecbasis cuiusdam captivi per tropologiam. Hannover 1935

| 25 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Einhardi Vita Karoli Magni. Hannover 1911

| 26 = Theodor Mommsen (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Eugippii Vita Severini. Hannover 1898

| 27 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Gesta Federici I. imperatoris in Lombardia auctore cive Mediolanensi (Annales Mediolanenses maiores) Anhang: Gesta Federici I. in expeditione sacra. Hannover 1892

| 28 = Samuel Löwenfeld (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Gesta abbatum Fontanellensium. Hannover 1886

| 29 = Wilhelm Arndt (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Gisleberti Chronicon Hanoniense. Hannover 1869

| 30 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Gotifredi Viterbiensis Gesta Friderici I. et Heinrici VI. imperatorum metrice scripta. Hannover 1870

| 31 = Leonid Arbusow und Albert Bauer (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Heinrichs Livländische Chronik (Heinrici Chronicon Livoniae). Hannover 1955

| 32 = Bernhard Schmeidler (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Helmolds Slavenchronik (Helmoldi presbyteri Bozoviensis Cronica Slavorum) Hannover 1937

| 33 = Rudolf Köpke (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Herbordi Dialogus de vita Ottonis episcopi Babenbergensis. Hannover 1868

| 34 = Paul von Winterfeld (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Hrotsvithae Opera. Hannover 1902

| 35 = Richard Salomon (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Iohannis Porta de Annoniaco Liber de coronatione Karoli IV. imperatoris. Hannover 1913

| 36,1 = Teil 1. Fedor Schneider (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Iohannis abbatis Victoriensis Liber certarum historiarum. Hannover 1909

| 36,2 = Teil 2. Fedor Schneider (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Iohannis abbatis Victoriensis Liber certarum historiarum. Hannover 1909

| 37 = Bruno Krusch (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ionae Vitae sanctorum Columbani, Vedastis, Iohannis. Hannover 1905

| 38 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Lamperti monachi Hersfeldensis Opera. Anhang: Annales Weissenburgenses. Hannover 1894

| 40 = Karl Strecker (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Cambridger Lieder (Carmina Cantabrigiensia). Hannover 1926

| 41 = Joseph Becker (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Werke Liudprands von Cremona (Liudprandi Opera). Hannover 1915

| 42 = Oswald Holder-Egger (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Monumenta Erphesfurtensia saec. XII. XIII. XIV. Hannover 1899

| 43 = Ludwig Weiland (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Monumenta Welforum antiqua. Hannover 1869

| 44 = Ernst Müller (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Nithardi Historiarum libri IIII Anhang: Angelberti rhythmus de pugna Fontanetica. Hannover 1907

| 45 = Adolf Hofmeister (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ottonis episcopi Frisingensis Chronica sive Historia de duabus civitatibus. Hannover 1912

| 46 = Georg Waitz und Bernhard von Simson (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ottonis et Rahewini Gesta Friderici I. imperatoris. Hannover 1912

| 47 = Adolf Hofmeister (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ottonis de Sancto Blasio Chronica Anhang: Ex Chronica universali Turicensi excerpta. Hannover 1912

| 48 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Pauli Historia Langobardorum. Hannover 1878

| 49 = Hans Droysen (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Pauli Historia Romana. Hannover 1879

| 50 = Friedrich Kurze (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Reginonis abbatis Prumiensis Chronicon cum continuatione Treverensi. Hannover 1890

| 53 = Georg Heinrich Pertz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ryccardi de Sancto Germano notarii Chronica. Hannover 1864

| 54 = Friedrich Kurze (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Thietmari Merseburgensis episcopi Chronicon. Hannover 1889

| 55 = Georg Waitz (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Vita Anskarii auctore Rimberto Anhang: Vita Rimberti. Hannover 1884

| 56 = Harry Bresslau (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Vita Bennonis II. episcopi Osnabrugensis auctore Nortberto abbate Iburgensi. Hannover 1902

| 57 = Wilhelm Levison (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Vitae sancti Bonifatii archiepiscopi Moguntini. Hannover 1905

| 58 = Wilhelm Eberhard (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Vita Heinrici IV. imperatoris. Hannover 1899

| 59 = Franz Tenckhoff (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Das Leben des Bischofs Meinwerk von Paderborn (Vita Meinwerci episcopi Patherbrunnensis). Hannover 1921

| 60 = Paul Hirsch (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Sachsengeschichte des Widukind von Korvei (Widukindi monachi Corbeiensis Rerum gestarum Saxonicarum libri III). Hannover 1935

| 61 = Harry Bresslau (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Werke Wipos (Wiponis Opera). Hannover 1915

| 62 = Irene Schmale-Ott (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Carmen de gestis Frederici I. imperatoris in Lombardia. Hannover 1965

| 63 = Erwin Assmann (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Gunther der Dichter: Ligurinus. Anhang: Solimarius (Fragment). Hannover 1987

| 64 = Ernst Tremp (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Thegan, Die Taten Kaiser Ludwigs (Gesta Hludowici imperatoris). Astronomus, Das Leben Kaiser Ludwigs (Vita Hludowici imperatoris). Hannover 1995

| 65 = Hans Seyffert (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Benzo von Alba, Sieben Bücher an Kaiser Heinrich IV. (Ad Heinricum IV. imperatorem libri VII). Hannover 1996

| 66 = Bernd Schütte (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Lebensbeschreibungen der Königin Mathilde (Vita Mathildis reginae antiquior . Vita Mathildis reginae posterior). Hannover 1994

| 67 = Claudia Zey (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Arnulf von Mailand, Liber gestorum recentium. Hannover 1994

| 68 = Johannes Staub (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Iotsald von Saint-Claude, Vita des Abtes Odilo von Cluny. Hannover 1999

| 69 = Marcus Stumpf (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Vita sancti Heinrici regis et confessoris und ihre Bearbeitung durch den Bamberger Diakon Adelbert. Hannover 1999

| 70 = Hans-Georg Krause (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Touler Vita Leos IX. Hannover 2007

| 71 = Jürgen Petersohn (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Prüfeninger Vita Bischof Ottos I. von Bamberg nach der Fassung des Großen Österreichischen Legendars. Hannover 1999

| 72 = Martina Giese (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Annales Quedlinburgenses. Hannover 2004

| 73 = Bernhard Vogel (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Lantbert von Deutz, Vita Heriberti. Miracula Heriberti. Gedichte. Liturgische Texte. Hannover 2001

| 74 = Gerlinde Niemeyer und Ingrid Ehlers-Kisseler (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Die Viten Gottfrieds von Cappenberg. Hannover 2005

| 75 = Hannes Steiner (Hrsg.): {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} 38: Ratpert, St. Galler Klostergeschichten (Casus sancti Galli). Hannover 2002

| 76–83 = sind noch hier einzutragen | #default = Dieser Band der Reihe {{#switch:SSrerGerm

| AuctAnt         = Auctores antiquissimi
| SS              = Scriptores (in Folio)
| SSrerGermNS     = Scriptores rerum Germanicarum, Nova series
| SSrerGerm       = Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi
| EppKaiserzeit   = Die Briefe der deutschen Kaiserzeit
| DD              = Diplomata
| SSrerMerov      = Scriptores rerum Merovingicarum
| SSrerLangob     = Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum
| LL              = Leges (in Folio)
| GestaPontifRom  = Gesta pontificum Romanorum
| EppSaecXIII     = Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae
| DtChron         = Deutsche Chroniken und andere Geschichtsbücher des Mittelalters
| Ldl             = Libelli de lite imperatorum et pontificum saeculis XI. et XII. conscripti
| Staatsschriften = Staatsschriften des späteren Mittelalters
| Poetae          = Poetae Latini medii aevi
| Epp             = Epistolae (in Quart)
| EppSpaetMA      = Die Briefe des späteren Mittelalters
}} existiert nicht

}}{{#if:9|{{#ifeq:57|0||, S. 9}}|}}{{#if:57|{{#ifeq:57|0||–57}}|}} (Monumenta Germaniae Historica, Digitalisat) | Diese Reihe der Monumenta Germaniae Historica ist nicht bekannt }}, hier S. 47.</ref> Ende des 13. Jahrhunderts, als das Kloster Weißenburg bereits einen großen Teil seines Besitzes verloren hatte, ließ der damals amtierende Abt Edelin ein Verzeichnis des noch vorhandenen Besitzungen anlegen („Codex Edelini“ oder „Liber possessionum Wizenburgensis“ genannt; heute im Landesarchiv Speyer aufbewahrt). Darin wird auch der 985 verlorene Besitz aufgezählt, offenbar in der Erwartung, ihn zurückzugewinnen (im Vorwort jenes Codex sprach Abt Edelin die Erwartung aus: „Wenn die Außenstehenden Kenntnis von unseren Besitztümern haben, werden sie es ohne große Gewissensbedenken nicht mehr wagen, solche zu besetzen und die, welche gegen alles Recht und Gerechtigkeit solche in Besitz haben, können sich jetzt anhand dieses Verzeichnisses umso leichter vergewissern, dass sie endlich in sich gehen, an ihr Seelenheil denken und das Eigentumsrecht unseres Klosters anerkennen“). Dieser Wunsch des Abtes sollte sich freilich nicht erfüllen – der dem Kloster 985 entfremdete Besitz kehrte nie mehr als Eigentum in die Hand der Weißenburger Mönche zurück.

Der tatsächlich bereits auf das Jahr 985 zu datierende Vorgang wird im Codex Edelini fälschlich auf das Jahr 991 bezogen und wird wörtlich als „oppressio“ (Unterdrückung, Zwang) bezeichnet. Der vollständige Text dieser Notiz lautet:

Umfang des „Kirchenraubes“

<poem>

Imperatore Ottone II nature inexcusabile ius solvente filius eius Otto adhuc infantulus propter virium inpotentiam a multis negligebatur et a regno privari dicitabatur. Qua fiducia plures illecti partes regni sibi quisque pro viribus usurpabant; inter quos etiam Otto dux, filius Cuonradis ducis, Wizenburgensem abbatiam dominio suo subiungavit hostili oppressione; et beneficia militum eiusdem loci fratrumque deputata necessariis fautoribus suis distribuit, illicita praesumptione, que notata sunt in hac subscriptione:

Lantsindewilare Kanteskircha Heriesheim Otteresheim Altdorf Haselach Muosbach Agridesheim Lidrichesheim Westhouen Woluesheim Grellingen Bruochsella Owinesheim Tardingen Ceisenhusen Witegowenhusen Raantingen Houeheim Kagalunstat Logunstein Peffingen Vnkunstein Westheim Vgelenheim Rockenstrowe Wingarten Brunneheim Bühelen Ensichesheim Grindestat Wachenheim Wilenheim Wisa Flameresheim Schonestat Rorbach Münichhusen Briuningeswilare Munifridesheim Mulnhouen Spirdorf Beunigen Lustat Wingarten ultra renum Geroltesheim Bettenheim Paffenhouen Meckenheim Molfinga Guntheim Liutoluesheim Flahinga Heidoluesheim Sigemundesheim Ossinga Colungunstein Biutincheim Bussinga Turmaresheim Habecheffelt Ruodgesinga Gladebach Freinesheim Gunterammesheim Muoterstat Darigingen Hochhusen

Hee curtes in summam collecte LX et VIII inveniuntur. Acta sunt hec anno domini DCCCCLXXXXI sub Ottone tercio. </poem>

<poem>

Nachdem Kaiser Otto II. gestorben war, wurde sein Sohn Otto, der noch ein kleines Kind war, wegen seiner Schwäche von vielen verachtet und sollte des Reiches beraubt werden. In diesem Glauben rissen viele Teile des Reiches an sich, darunter auch Herzog Otto, der Sohn Herzog Konrads, der die Abtei Weißenburg durch feindselige Unterdrückung seiner Herrschaft unterwarf. Die Lehen der Dienstleute des Klosters und was für den Unterhalt der Mönche gedacht war, verteilte er mit unrechtmäßig angemaßter Vollmacht an seine Anhänger. Diese Güter sind folgende:

Leinsweiler St. Johann bei Albersweiler Herxheim Ottersheim Altdorf Haßloch Mußbach Oggersheim Littersheim (Wüstung bei Bobenheim-Roxheim) Westhofen Weinolsheim Grötzingen? Bruchsal Öwisheim Derdingen Zaisenhausen Witegowenhusen (Wüstung bei Eppingen) Renningen? Hoffenheim Kallstadt Logunstein Pfeffingen Ungstein Westheim Iggelheim Rockenstrowe Weingarten Brunneheim Böhl Essingen? Grünstadt Wachenheim Weinolsheim Weisenheim? Flomersheim Schonestat Rohrbach Münchhausen Breunigweiler Munifridesheim Mühlhofen Speyerdorf Böbingen Lustadt Weingarten Gerolsheim Bettenheim Pfaffenhofen Meckenheim Molfinga Gundheim Liedolsheim Flehingen Heidelsheim Simmozheim Ossinga Colgenstein Bietigheim-Bissingen Bissingen Durmersheim Hagsfeld Ruodgesinga Glattbach bei Mühlacker Freinsheim Gundersheim Mutterstadt Darigingen Hochhausen

Diese Höfe ergeben zusammen 68. Geschehen ist dies im Jahr des Herrn 991 unter Otto III. </poem>

Mehrere der hier genannten Orte berufen sich auf diese im 13. Jahrhundert niedergeschriebene Liste als den ältesten urkundlichen Nachweis ihrer Existenz.

Kaspar Brusch gab 1551 an, Herzog Otto hätte das Kloster im Jahr 985 erobert, zerstört und niedergebrannt und Abt Sanderadus sei gewaltsam vertrieben und durch den Abt Gisillarius ersetzt worden: „Accidit sub huius (sc. Sanderadi) gubernatione ut Dux quidam Otho, Conradi Ducis filius, coenobium Weissenburgense invaderet, diriperet & exureret anno 985 & Abbate Sanderado expulso Gisillarium quendam Monasterio tandem præficeret.“<ref>Kaspar Brusch: Monasteriorum Germaniae praecipuorum ac maxime illustrium centuria prima, Ingolstadt 1551, fol. 6a, Google Books</ref> Ebenso meldete Johann Friedrich Schannat im Jahr 1723: „sub ipso (sc. Sanderado) quidam Dux Otto Monasterium Weissenburgense incendio delevit Anno DCCCCLXXXV“.<ref>Johann Friedrich Schannat: Vindemiae literariae, Fulda und Leipzig 1723, S. 8, Google Books</ref> Ob es wirklich zu derartigen gewaltsamen Vorgängen im Kloster gekommen ist, scheint aber fraglich, möglicherweise handelt es sich hierbei um Übertreibungen aus späterer Zeit.

Literatur

  • Hermann Graf: War der Salier Graf Otto von Worms, Herzog von Kärnten, unter Ausnützung der Schwäche der Reichsregierung eine Raffer von Reichsland und ein Räuber von Kirchengut? In: Blätter für pfälzische Kirchengeschichte 28 (1961), S. 45–60.
  • Jean Rheinwald: L' abbaye et la ville de Wissembourg. Avec quelques châteaux-forts de la basse Alsace et du Palatinat. Monographie historique. Wentzel, Wissembourg 1863 (Nachdruck: Res Universis, Paris 1992).
  • Hansmartin Schwarzmaier: Herzog Otto von Worms, der „Kirchenräuber“. In: ders.: Von Speyer nach Rom: Wegstationen und Lebensspuren der Salier. Sigmaringen, 1991, S. 28–37.

Belege

<references />

Weblinks