Planck-Skala
{{#if: befasst sich mit der Planck-Skala; für das Einheitensystem siehe: Planck-Einheiten.
| Vorlage:Hinweisbaustein | {{#ifeq: 0 | 0 |}}
}}
Die Planck-Skala, benannt nach Max Planck, markiert eine Grenze für die Anwendbarkeit der bekannten Gesetze der Physik.
Größenordnungen
Planck-Länge
Distanzen der Größenordnung der Planck-Länge <math>l_\mathrm{P}</math> sind weit jenseits einer direkten experimentellen Zugänglichkeit und müssten mit Hilfe einer Quantentheorie der Gravitation beschrieben werden, die bisher nur in Ansätzen existiert. Ein Photon mit der Wellenlänge einer Planck-Länge hätte eine Energie, die so groß ist, dass sie ein schwarzes Loch mit einem Ereignishorizont von eben dieser Größe erzeugen würde. In der Stringtheorie ist die charakteristische Längenskala der Strings in der Größenordnung der Planck-Länge.
Der Wert der Planck-Länge beträgt 1.616 255 x 10-35 m. Das ist etwa ein <math>10^{20}</math>stel des Durchmessers des Protons.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:CODATA Value: Planck length|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=CODATA Value: Planck length}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=CODATA Value: Planck length}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=CODATA Value: Planck length}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:{{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}}%7C%7C}}}}{{#if:CODATA Value: Planck length|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=CODATA Value: Planck length|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:55228||(?)}}}}}}{{#if: 2025-09-11|;}}}}{{#if: 2025-09-11| {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-09-11 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-09-11|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-09-11|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:{{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2025-09-11 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?plkl }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>
Planck-Energie
Wollte man derartig kleine Strukturen mit einem Teilchenbeschleuniger untersuchen, so müsste die Wellenlänge der verwendeten Teilchen vergleichbar mit <math>l_\mathrm{P}</math> sein, bzw. ihre Energie vergleichbar mit der Planck-Energie <math>E_\mathrm{P}</math>. Der einzige denkbare Prozess, bei dem vergleichbare Energien aufgetreten sein könnten, ist das Universum ungefähr eine Planck-Zeiteinheit nach dem Urknall.
Planck-Masse
Die der Planck-Energie <math>E_\mathrm{P}</math> über <math>E = mc^2</math> zugeordnete Masse ist fast schon auf der „menschlichen“ Größenskala – ein Floh wiegt 4000 bis 5000 Planck-Massen.
Bei Teilchenenergien entsprechend der Planck-Masse wird die De-Broglie-Wellenlänge <math>\lambda = \frac{h}{p}</math> vergleichbar mit dem Schwarzschild-Radius.
<math>m_\mathrm{P}</math> ist etwa <math>10^{18}</math>GeV.
Planck-Zeit
In der Planck-Zeit durchläuft das Licht die Planck-Länge. Um Zeiten auf der Skala der Planck-Zeit aufzulösen, sind Energien in der Größenordnung der Planck-Energie nötig (siehe Energie-Zeit-Unschärferelation) – mit den oben genannten Konsequenzen.
Literatur
- Giovanni Amelino-Camelia, Jurek Kowalski-Glikman (Hrsg.): Planck scale effects in astrophysics and cosmology, Lecture notes in Physics 669, Springer, Berlin 2005, ISBN 3-540-25263-0
- Richard L.Amoroso, Geoffrey Hunter, Menas Kafatos and Jean-Pierre Vigier (Hrsg.): Gravitation and cosmology – from the Hubble radius to the Planck scale. Vigier 80th Birthday Symposium, Kluwer Academic, Dordrecht 2002, ISBN 1-4020-0885-6
- Nick Huggett, Craig Callender: Physics meets philosophy at the Planck scale – contemporary theories in quantum gravity. Cambridge Univ. Press, Cambridge 2001, ISBN 0-521-66445-4
Siehe auch
Weblinks
- {{#iferror: {{#expr:1*151}}
|Vorlage:Alpha Centauri – Bitte nur die Nummer der Episode angeben! |{{#switch:151|146=(Video zurzeit nicht verfügbar)|#default={{#switch:151 |146 |#default=[[[:Vorlage:Alpha Centauri/URL]] Vorlage:Alpha Centauri/Titel] }}}} aus der Fernseh-Sendereihe alpha-Centauri (ca. 15 Minuten). Erstmals ausgestrahlt am {{#switch: 151| 1= 27. Sep. 1998| 2= 11. Okt. 1998| 3= 25. Okt. 1998| 4= 8. Nov. 1998| 5= 22. Nov. 1998| 6= 6. Dez. 1998| 7= 20. Dez. 1998| 8= 3. Jan. 1999| 9= 17. Jan. 1999| 10= 31. Jan. 1999| 11= 14. Feb. 1999| 12= 28. Feb. 1999| 13= 14. Mär. 1999| 14= 28. Mär. 1999| 15= 11. Apr. 1999| 16= 25. Apr. 1999| 17= 9. Mai 1999| 18= 23. Mai 1999| 19= 6. Juni 1999| 20= 20. Juni 1999| 21= 4. Juli 1999| 22= 18. Juli 1999| 23= 1. Aug. 1999| 24= 15. Aug. 1999| 25= 29. Aug. 1999| 26= 12. Sep. 1999| 27= 26. Sep. 1999| 28= 10. Okt. 1999| 29= 24. Okt. 1999| 30= 7. Nov. 1999| 31= 21. Nov. 1999| 32= 5. Dez. 1999| 33= 19. Dez. 1999| 34= 2. Jan. 2000| 35= 16. Jan. 2000| 36= 30. Jan. 2000| 37= 13. Feb. 2000| 38= 27. Feb. 2000| 39= 12. Mär. 2000| 40= 26. Mär. 2000| 41= 9. Apr. 2000| 42= 23. Apr. 2000| 43= 7. Mai 2000| 44= 21. Mai 2000| 45= 4. Juni 2000| 46= 18. Juni 2000| 47= 2. Juli 2000| 48= 16. Juli 2000| 49= 30. Juli 2000| 50= 13. Aug. 2000| 51= 27. Aug. 2000| 52= 10. Sep. 2000| 53= 24. Sep. 2000| 54= 8. Okt. 2000| 55= 22. Okt. 2000| 56= 5. Nov. 2000| 57= 19. Nov. 2000| 58= 3. Dez. 2000| 59= 17. Dez. 2000| 60= 7. Jan. 2001| 61= 21. Jan. 2001| 62= 4. Feb. 2001| 63= 18. Feb. 2001| 64= 4. Mär. 2001| 65= 18. Mär. 2001| 66= 1. Apr. 2001| 67= 15. Apr. 2001| 68= 29. Apr. 2001| 69= 13. Mai 2001| 70= 27. Mai 2001| 71= 10. Juni 2001| 72= 24. Juni 2001| 73= 8. Juli 2001| 74= 22. Juli 2001| 75= 5. Aug. 2001| 76= 19. Aug. 2001| 77= 2. Sep. 2001| 78= 16. Sep. 2001| 79= 30. Sep. 2001| 80= 14. Okt. 2001| 81= 28. Okt. 2001| 82= 11. Nov. 2001| 83= 25. Nov. 2001| 84= 9. Dez. 2001| 85= 23. Dez. 2001| 86= 6. Jan. 2002| 87= 20. Jan. 2002| 88= 3. Feb. 2002| 89= 17. Feb. 2002| 90= 3. Mär. 2002| 91= 17. Mär. 2002| 92= 31. Mär. 2002| 93= 14. Apr. 2002| 94= 28. Apr. 2002| 95= 12. Mai 2002| 96= 26. Mai 2002| 97= 9. Juni 2002| 98= 23. Juni 2002| 99= 7. Juli 2002|100= 21. Juli 2002|101= 4. Aug. 2002|102= 18. Aug. 2002|103= 1. Sep. 2002|104= 15. Sep. 2002|105= 29. Sep. 2002|106= 13. Okt. 2002|107= 27. Okt. 2002|108= 10. Nov. 2002|109= 24. Nov. 2002|110= 8. Dez. 2002|111= 22. Dez. 2002|112= 5. Jan. 2003|113= 19. Jan. 2003|114= 2. Feb. 2003|115= 16. Feb. 2003|116= 2. Mär. 2003|117= 16. Mär. 2003|118= 30. Mär. 2003|119= 13. Apr. 2003|120= 27. Apr. 2003|121= 11. Mai 2003|122= 25. Mai 2003|123= 8. Juni 2003|124= 22. Juni 2003|125= 9. Juli 2003|126= 23. Juli 2003|127= 6. Aug. 2003|128= 20. Aug. 2003|129= 3. Sep. 2003|130= 17. Sep. 2003|131= 1. Okt. 2003|132= 15. Okt. 2003|133= 29. Okt. 2003|134= 12. Nov. 2003|135= 26. Nov. 2003|136= 10. Dez. 2003|137= 7. Jan. 2004|138= 21. Jan. 2004|139= 4. Feb. 2004|140= 18. Feb. 2004|141= 3. Mär. 2004|142= 17. Mär. 2004|143= 31. Mär. 2004|144= 14. Apr. 2004|145= 28. Apr. 2004|146= 12. Mai 2004|147= 26. Mai 2004|148= 9. Juni 2004|149= 23. Juni 2004|150= 7. Juli 2004|151= 21. Juli 2004|152= 4. Aug. 2004|153= 18. Aug. 2004|154= 1. Sep. 2004|155= 15. Sep. 2004|156= 29. Sep. 2004|157= 13. Okt. 2004|158= 27. Okt. 2004|159= 10. Nov. 2004|160= 24. Nov. 2004|161= 8. Dez. 2004|162= 22. Dez. 2004|163= 5. Jan. 2005|164= 19. Jan. 2005|165= 2. Feb. 2005|166= 16. Feb. 2005|167= 2. Mär. 2005|168= 16. Mär. 2005|169= 30. Mär. 2005|170= 13. Apr. 2005|171= 27. Apr. 2005|172= 11. Mai 2005|173= 25. Mai 2005|174= 8. Juni 2005|175= 22. Juni 2005|176= 6. Juli 2005|177= 20. Juli 2005|178= 3. Aug. 2005|179= 17. Aug. 2005|180= 31. Aug. 2005|181= 14. Sep. 2005|182= 28. Sep. 2005|183= 12. Okt. 2005|184= 26. Okt. 2005|185= 9. Nov. 2005|186= 23. Nov. 2005|187= 7. Dez. 2005|188= 21. Dez. 2005|189= 4. Jan. 2006|190= 18. Jan. 2006|191= 1. Feb. 2006|192= 15. Feb. 2006|193= 1. Mär. 2006|194= 15. Mär. 2006|195= 29. Mär. 2006|196= 12. Apr. 2006|197= 26. Apr. 2006|198= 10. Mai 2006|199= 24. Mai 2006|200= 7. Juni 2006|201= 21. Juni 2006|202= 5. Juli 2006|203= 19. Juli 2006|204= 2. Aug. 2006|205= 16. Aug. 2006|206= 30. Aug. 2006|207= 13. Sep. 2006|208= 27. Sep. 2006|209= 11. Okt. 2006|210= 25. Okt. 2006|211= 8. Nov. 2006|212= 22. Nov. 2006|213= 6. Dez. 2006|214= 20. Dez. 2006|215= 3. Jan. 2007|216= 17. Jan. 2007|217= 31. Jan. 2007| #default= }}. }}
Einzelnachweise
<references />
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Mehrdeutigkeitshinweis
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:alpha Centauri
- Quantenphysik
- Max Planck als Namensgeber