Zum Inhalt springen

Personico

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz

[[Hilfe:Cache|Fehler beim Thumbnail-Erstellen]]:
Personico und Bodio im Hintergrund. Historisches Luftbild von Werner Friedli (1954)
Datei:ETH-BIB-Val Nadro, Quarzbruch und Hütte-Dia 247-01944.tif
Val Nadro, Quarzbruch und Hütte. Historisches Bild von Leo Wehrli (1916)
Datei:ETH-BIB-Steinbruch Personico bei der Tessin-Brücke-Dia 247-10186.tif
Steinbruch Personico bei der Tessin-Brücke. Historisches Luftbild von L. Wehrli (1936)
Datei:Elektrizitätswerk Biaschina.jpg
Elektrizitätswerk Nuova Biaschina

Personico ist eine politische Gemeinde im Kreis Giornico, im Bezirk Leventina des Kantons Tessin in der Schweiz.

Geographie

Das Dorf Personico liegt auf der Talsohle an der Schattenseite der Leventina. Zum Gemeindegebiet gehören auch die Seitentäler Val d’Ambra, Val Marcri und Val Nèdro.

Die Gemeinde grenzt im Norden an Bodio, im Nordosten an Pollegio, im Osten an Biasca, im Süden an Iragna (seit 2. April 2017 Teil von Riviera), im Südwesten an Lavertezzo Valle, im Westen an Frasco (beide seit 18. Oktober 2020 Teil von Verzasca) und im Nordwesten an Giornico.

Geschichte

Eine erste Erwähnung findet das Dorf im Jahre 1227 unter dem damaligen Namen Prexonego. Personico gehörte früher zur vicinìa di Basso (Giornico). 1600 bildeten Personico, Bodio und Pollegio eine vicinìa, die als Körperschaft bis 1803 bestand. Kirchlich gehörte das Dorf zuerst zu Biasca und wurde vor 1570 eine selbständige Pfarrei.

Personico bildet nach wie vor eine eigenständige Bürgergemeinde.<ref>Patriziato di Personico (mit Fotos) (italienisch) auf patriziatopersonico.ch</ref>

Bevölkerung

<timeline> Colors=

 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey  value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:750 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:450 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

 bar:1600 text: 1600
 bar:1683 text: 1683
 bar:1719 text: 1719
 bar:1769 text: 1769
 bar:1808 text: 1808
 bar:1850 text: 1850
 bar:1860 text: 1860
 bar:1880 text: 1880
 bar:1888 text: 1888
 bar:1900 text: 1900
 bar:1910 text: 1910
 bar:1930 text: 1930
 bar:1950 text: 1950
 bar:1960 text: 1960
 bar:1970 text: 1970
 bar:1980 text: 1980
 bar:1990 text: 1990
 bar:2000 text: 2000
 bar:2010 text: 2010
 bar:2020 text: 2020
 bar:2023 text: 2023
 bar:2024 text: 2024

PlotData=

 color:barra width:23 align:left
 bar:1600 from:0 till: 200
 bar:1683 from:0 till: 180
 bar:1719 from:0 till: 269
 bar:1769 from:0 till: 269
 bar:1808 from:0 till: 188
 bar:1850 from:0 till: 306
 bar:1860 from:0 till: 288
 bar:1880 from:0 till: 315
 bar:1888 from:0 till: 283
 bar:1900 from:0 till: 288
 bar:1910 from:0 till: 328
 bar:1930 from:0 till: 303
 bar:1950 from:0 till: 270
 bar:1960 from:0 till: 319
 bar:1970 from:0 till: 401
 bar:1980 from:0 till: 384
 bar:1990 from:0 till: 379
 bar:2000 from:0 till: 353
 bar:2010 from:0 till: 345
 bar:2020 from:0 till: 326
 bar:2023 from:0 till: 309
 bar:2024 from:0 till: 317

PlotData=

 bar:1600 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-8,5)
 bar:1683 at: 180 fontsize:S text: 180 shift:(-8,5)
 bar:1719 at: 269 fontsize:S text: 269 shift:(-8,5)
 bar:1769 at: 269 fontsize:S text: 269 shift:(-8,5)
 bar:1808 at: 188 fontsize:S text: 188 shift:(-8,5)
 bar:1850 at: 306 fontsize:S text: 306 shift:(-8,5)
 bar:1860 at: 288 fontsize:S text: 288 shift:(-8,5)
 bar:1880 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-8,5)
 bar:1888 at: 283 fontsize:S text: 283 shift:(-8,5)
 bar:1900 at: 288 fontsize:S text: 288 shift:(-8,5)
 bar:1910 at: 328 fontsize:S text: 328 shift:(-8,5)
 bar:1930 at: 303 fontsize:S text: 303 shift:(-8,5)
 bar:1950 at: 270 fontsize:S text: 270 shift:(-8,5)
 bar:1960 at: 319 fontsize:S text: 319 shift:(-8,5)
 bar:1970 at: 401 fontsize:S text: 401 shift:(-8,5)
 bar:1980 at: 384 fontsize:S text: 384 shift:(-8,5)
 bar:1990 at: 379 fontsize:S text: 379 shift:(-8,5)
 bar:2000 at: 353 fontsize:S text: 353 shift:(-8,5)
 bar:2010 at: 345 fontsize:S text: 345 shift:(-8,5)
 bar:2020 at: 326 fontsize:S text: 326 shift:(-8,5)
 bar:2023 at: 309 fontsize:S text: 309 shift:(-8,5)
 bar:2024 at: 317 fontsize:S text: 317 shift:(-8,5)
 

TextData=

 fontsize:S pos:(20,20)
 text:"Quelle: Bundesamt für Statistik: Volkszählungsdaten"

</timeline>Einwohnerzahlen: Volkszählungsdaten<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Martin Schuler|Martin Schuler: }}{{#if:|{{#if:Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}]{{#if:CSV; 34 KB| (CSV; 34 KB)}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850}}}}]}}{{#if:CSV; 34 KB| (CSV; 34 KB{{#if:Bundesamt für Statistik, Neuchâtel2023-06-16{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}%7C%7C}}}}{{#if:Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Cantone Ticino – L’effettivo della popolazione a livello locale prima del 1850|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Bundesamt für Statistik, Neuchâtel| Bundesamt für Statistik, Neuchâtel{{#if: 2023-06-16|,|{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2023-06-16| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2023-06-16|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2023-06-16|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2023-06-16|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2023-06-16Bundesamt für Statistik, Neuchâtel|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:321688||(?)}}}}}}{{#if: 2025-04-21|;}}}}{{#if: 2025-04-21| {{#if:2023-06-16Bundesamt für Statistik, Neuchâtel{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-04-21 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-04-21|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-04-21|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Bundesamt für Statistik, Neuchâtel2023-06-16{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if:CSV; 34 KB | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2023-06-16{{#if: 2025-04-21 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://www.bfs.admin.ch/asset/de/24306914 }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref><ref>Vorlage:Internetquelle</ref>

Sehenswürdigkeiten

Vorlage:Siehe auch

Sakrale Bauten
  • Pfarrkirche Santi Nazario e Celso,<ref>Gilardoni, 1967, 476.</ref> erwähnt 1256.<ref>Bernasconi Reusser, 2010, 241.</ref><ref name="Martinoli">Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, ISBN 978-88-7713-482-0, S. 116–117.</ref>
  • Oratorium San Rocco, im Ortsteil Faidalo, erbaut Ende 16. – Anfang 17. Jahrhundert<ref name="Martinoli" />
Zivile Bauten
  • Elektrizitätswerk Nuova Biaschina erbaut 1962 von Ingenieur Giovanni Lombardi und Architekt Augusto Jäggli<ref name="Martinoli" />
  • Alte Gläserfabrik erbaut 1736 (Maler Giuseppe Maria Busca)<ref name="Martinoli" />
  • Altes Keltnerhaus<ref name="Martinoli" />
  • Alte Brücke da Picol<ref name="Martinoli" />
  • Alte Brücke del Cassinone<ref name="Martinoli" />
  • Staudamm Val d’Ambra.<ref name="Martinoli" />

Sport

Persönlichkeiten

  • Emilio Bontà (1882–1953), Lehrer und Heimatforscher
  • Giovanni Rossetti (* 1967 in Personico), Kinderarzt (Pädiatrie) in Biasca und Schriftsteller<ref>Giovanni Rossetti, Biografie und Bibliografie auf Viceversa Literatur (italienisch)</ref>

Literatur

  • Flavio Bernardi, Giulio Foletti: Le vetrerie di Personico e di Lodrino. Manifatture in una vallata alpina tra il XVIII e il XIX secolo. Editore Jam, 2005.
  • Marina Bernasconi Reusser: Personico. In: Monumenti storici e documenti d’archivio. I «Materiali e Documenti Ticinesi» (MDT) quali fonti per la storia e le ricerche sull’architettura e l’arte medievale delle Tre Valli. In: Archivio Storico Ticinese. 2. Serie, Nummer 148, Casagrande, Bellinzona 2010, S. 241.
  • Valeria Farinati: Personico. In: Centrali idroelettriche d'autore. In: Arte&Storia., Il Ticino dell'acqua. Dalla formazione geologica del Cantone alle attività economiche, Edizioni Ticino Management, 12. Jahrgang, Nummer 54, April–Juli 2012, Lugano 2012.
  • Vorlage:HLS
  • Virgilio Gilardoni: Personico. In: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 232, 476.
  • Simona Martinoli u. a.: Personico. In: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 116, 117.
  • Agostino Robertini, Silvano Toppi, Gian Piero Pedrazzi: Personico. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1974, S. 283–298.
  • Celestino Trezzini: Personico. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5, Neuenschwander – Picot. Attinger, Neuenburg 1929, S. 443 (Digitalisat).

Weblinks

Vorlage:Commonscat

Einzelnachweise

<references responsive />

Vorlage:Navigationsleiste Kreis Giornico Vorlage:Normdaten