Paul Guldin
Paul Guldin, ursprünglich Habakuk Guldin (* 12. Juni 1577 in Mels; † 3. November 1643 in Graz), war ein Schweizer Astronom und Professor für Mathematik in Graz und Wien.
Leben und Wirken
Guldin lernte zuerst die Goldschmiedekunst. Er war protestantisch getauft, trat 1597 zum Katholizismus über und nahm dabei den Vornamen Paul an. Kurz darauf trat er in München in den Jesuitenorden ein.<ref>Thomas Sonar: 3000 Jahre Analysis. Springer, Berlin/Heidelberg 2011, ISBN 978-3-642-17203-8, S. 210.</ref> Dort erkannte man sein Talent für Mathematik und sandte ihn zur weiteren Ausbildung nach Rom. Anschließend lehrte er in Rom, Wien und Graz.
Sein grösstes Werk Centrobaryea erschien in vier Büchern 1635, 1640 und 1641 in Wien und enthält auch die zentrobarische Regel bzw. baryzentrischen Regeln, heute guldinsche Regeln genannt, mit denen man Volumen und Oberflächen von Rotationskörpern berechnen kann. Diese Regeln wurden allerdings schon ca. 300 n. Chr. von Pappos von Alexandria in seinem mathematischen Lehrbuch beschrieben, so dass es sich hier um eine Wiederentdeckung handelt.
Guldins etwa 300 Bände umfassende Privat-Bibliothek ist heute im Besitz der Universitätsbibliothek Graz.
Schriften (Auswahl)
- Refutatio elenchi calendarii gregoriani a Setho Calvisio conscripti […]. Johann Albin, Mainz 1616 (Digitalisat).
- Ad refutationem Caluisiani elenchi calendarii gregoriani paralipomena siue annotationes […]. Johann Albin, Mainz 1616 (Digitalisat, Digitalisat).
- Dissertatio physico-mathematica de motu terrae ex mutatione centri gavitatis ipsius proveniente. Wien 1622.
- Problema arithmeticum de rerum combinationibus. Wien 1622.
- Centrobaryca seu de centro gravitatis trium specierum quantitatis continuae. 4 Bände, Wien 1635–1641.
- Buch 1: De centro gravitatis trium specierum quantitatis continuae. Liber primus, de centri gravitatis inventione. Appendicis loco, accesserunt tabulae numerorum quadratorum & cubicorum. earundemq[ue] fabrica & usus. Gelbhaar, Wien 1635 (Digitalisat, Digitalisat).
- darin: Dissertatio physico-mathematica de motu terrae ex mutatione centri gavitatis ipsius proveniente. S. 137–148 (Digitalisat).
- Buch 2: De centro gravitatis, liber secundus. De usu centri gravitatis binarum specierum quantitatis continuae, sive de compositione et resolutione potestatum rotundarum. Cosmerovius, Wien 1640 (Digitalisat, Digitalisat).
- Buch 3: De centro gravitatis, liber tertius, de fructu, ex usu centri gravitatis binarum specierum quantitatis continuae, collecto; qui est geometria rotundi. Cosmerovius, Wien 1641 (Digitalisat, Digitalisat).
- Buch 4: De centro gravitatis, liber quartus, de gloria, ab usu centri gravitatis binarum specierum quantitatis continuae parta. Sive Archimedes illustratus. Cosmerovius, Wien 1641 (Digitalisat, Digitalisat).
- Buch 1: De centro gravitatis trium specierum quantitatis continuae. Liber primus, de centri gravitatis inventione. Appendicis loco, accesserunt tabulae numerorum quadratorum & cubicorum. earundemq[ue] fabrica & usus. Gelbhaar, Wien 1635 (Digitalisat, Digitalisat).
Literatur
- Hubert L. L. Busard: Guldin, Paul. In: Complete Dictionary of Scientific Biography. Band 5, Charles Scribner’s Sons, 2008, S. 588–589.
- Detlef Gronau: Paulus Guldin, 1577–1643, Jesuit und Mathematiker. In: Franz Pichler, Michael von Renteln (Hrsg.): Kosmisches Wissen von Peuerbach bis Laplace. Astronomie, Mathematik, Physik. Peuerbach Symposium 2008 (= Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik Band 15). Trauner, Linz 2009, ISBN 978-3-85499-449-7, S. 101–120 (PDF).
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 304
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 128409029
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|128409029}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 22427 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 22427 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- {{#ifeq: Andrea Weibel|Redaktion||Andrea Weibel: }}{{#if:Guldin, Paul|Vorlage:Str replace|Paul Guldin}}. In: Historisches Lexikon der Schweiz{{#if: 2007-03-13|. {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2007-03-13}}}}{{#if: |, abgerufen am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|}}}}.{{#invoke:TemplatePar|valid|1|N>0
|cat= Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}{{#invoke:TemplatePar|check |all= 1= Autor= |opt= 2= Datum= Zugriff= Abruf= |cat= {{#ifeq:0 | 0 |Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:HLS}} |errNS= 0 |template= Vorlage:HLS |format= |preview= 1 }}
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- {{#if: |{{{author}}}: |John J. O’Connor, Edmund F. Robertson: }}[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/{{#switch:
| bio = Biographies | cur = Curves | ex = Extras | ht = HistTopics | misc = Miscellaneous | soc = Societies | #default = Biographies }}/Guldin/ Paul Guldin.] In: {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}{{#if: |, {{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}}} (englisch).
- Linda Hall Library, Scientist of the Day: Paul Guldin
- Vorlage:VerzDtDrucke
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 128409029n8514352422186943 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 128409029 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 128409029 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n85143524 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n85143524 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22186943 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22186943 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Guldin, Paul | {{#if: Guldin, Habakuk (Geburtsname) | {{#if: Schweizer Astronom und Professor für Mathematik in Graz und Wien | {{#if: 12. Juni 1577 | {{#if: St. Gallen | {{#if: 3. November 1643 | {{#if: Graz || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Guldin, Paul
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Guldin, Habakuk (Geburtsname)
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | Schweizer Astronom und Professor für Mathematik in Graz und Wien
}} |
| GEBURTSDATUM | 12. Juni 1577
}} |
| GEBURTSORT | St. Gallen
}} |
| STERBEDATUM | 3. November 1643
}} |
| STERBEORT | Graz
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Mathematiker (17. Jahrhundert)
- Astronom (17. Jahrhundert)
- Hochschullehrer (Universität Graz)
- Person (Habsburgermonarchie vor 1804)
- Schweizer
- Geboren 1577
- Gestorben 1643
- Mann