Nonius Marcellus
Nonius Marcellus war ein spätrömischer Grammatiker und Lexikograph. Er lebte im 3. oder frühen 4. Jahrhundert. Nonius Marcellus stammte aus Thubursicu Numidarum in der Provinz Numidia in Nordafrika und erhielt den Beinamen peripateticus Tubursicensis („der Peripatetiker aus Thubursicu“).
Neben einer verlorenen Schrift A doctrinis de peregrinando verfasste er als Hauptwerk De compendiosa doctrina per litteras, eine Kompilation, die teils als Sprach-, teils als Sachlexikon dient: Die ersten zwölf der insgesamt zwanzig Kapitel befassen sich mit Fragen der Wortbedeutung und grammatischen Eigenschaften von Wörtern, die restlichen acht mit Bezeichnungen für Gegenstände aus Gebieten wie Schifffahrt, Kleidung, Nahrungsmittel, Waffen, Farben und Verwandtschaftsbeziehungen.
Das Werk ist im Wesentlichen eine schematische Zusammenstellung von Zitaten. Sein Wert liegt nicht in der eigenständigen Kommentierung durch Nonius begründet, sondern darin, dass er zahlreiche Stellen älterer Autoren bewahrt und überliefert hat. Nonius zog seine Belege hauptsächlich aus Autoren der republikanischen Zeit bis hin zu Cicero und Varro. Dabei stützte er sich zunächst auf bereits vorliegende grammatische und lexikalische Werke, insbesondere Marcus Verrius Flaccus und Aulus Gellius, die er dann durch zusätzliche Zitate von insgesamt 41 Autoren ergänzte. Die Anordnung der Zitate zu jedem Begriff folgt stets einer feststehenden Autorenreihenfolge: Nonius beginnt mit Zitaten von Plautus und endet mit Varro und Cato. Mehrere Zitate eines einzelnen Verfassers stehen in der Reihenfolge, in der sie im Werk dieses Autors vorkommen. Der Umstand, dass Nonius seine Quellen immer in gleichbleibender Reihenfolge durchging, erlaubt es, die Anordnung von Fragmenten aus verlorenen Werken zu bestimmen.
Die Grammatiker Priscian und Fulgentius haben das Werk des Nonius ausgiebig benutzt. Die Datierung seines Werkes und damit seiner Lebenszeit stützt sich darauf, dass Nonius Aulus Gellius benutzte und seinerseits von Priscian benutzt wurde.
Textausgabe
- Maßgebliche Textausgabe von Wallace M. Lindsay, Teubner, Leipzig 1903 (Volltexte: Bd. 1, Bd. 2, Bd. 3).
Einzelne Stellen im Werk des Nonius Marcellus werden üblicherweise mithilfe der Seitenzahlen in der Edition angegeben, die J. Mercier 1614 unter dem Titel De varia significatione Verborum in Paris herausgab. „Nonius 143 M“ bedeutet also „Seite 143 in der Nonius-Ausgabe von Mercier“.
Literatur
- Michael Chase: Nonius Marcellus. In: Richard Goulet (Hrsg.): Dictionnaire des philosophes antiques. Band 4, CNRS Éditions, Paris 2005, ISBN 2-271-06386-8, S. 719–724
- {{ #if:Władysław Strzelecki|Władysław Strzelecki: |}}{{ #if:|{{ #if:Nonius 38|Nonius 38|Nonius Marcellus }}.|{{ #if:Nonius 38|Nonius 38|Nonius Marcellus }}.}} In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). {{#switch: XVII,1
| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band XVII,1 }}, Stuttgart {{#switch: XVII,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963
| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972
| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978
|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980
| #default = 1893ff. }}{{#if:882|, {{#ifeq: XVII,1|R|S.|Sp.}} 882{{#if:897|{{#ifexpr:882<>897|{{#ifexpr: 882+1=897| f{{#if:Digitalisat|.}}|–897}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: Digitalisat| (Digitalisat)}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:XVII,1|{{#switch: XVII,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV
| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A
| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV
|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}
Weblinks
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Nonius Marcellus | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118786385n/86/11359059182520 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118786385 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118786385 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/86/113590 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/86/113590 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59182520 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 59182520 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Nonius Marcellus | {{#if: Marcellus, Nonius | {{#if: römischer Grammatiker und Lexikograph | {{#if: 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert | {{#if: | {{#if: 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Nonius Marcellus
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Marcellus, Nonius
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | römischer Grammatiker und Lexikograph
}} |
| GEBURTSDATUM | 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert
}} |
| STERBEORT |
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Gelehrter (Spätantike)
- Literatur (Latein)
- Philologe der Antike
- Geboren im 3. oder 4. Jahrhundert
- Gestorben im 3. oder 4. Jahrhundert
- Mann
- Nonier