Zum Inhalt springen

Nikolaus Hausmann

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Nikolaus Hausmann, auch Nicolaus Hausmann (* 1478/79 in Freiberg; † 6. November<ref>Nach RGG und NDB am 3. November.</ref> 1538 ebenda) war ein deutscher evangelischer Prediger in Sachsen und Reformator im Fürstentum Anhalt-Dessau.

Leben

Hausmann studierte in Leipzig und wurde 1503 zum Magister promoviert. Anschließend wurde in Altenburg zum Priester geweiht und wirkte als solcher zuerst in Schneeberg, wo er sich um 1519 an Martin Luther anschloss. 1521 wechselte er an die St.-Marien-Kirche in Zwickau, wo er in schwere Kämpfe mit den Zwickauer Propheten verwickelt wurde. Da er an gottesdienstlichen Reformen interessiert war, widmete ihm Luther seine „Formula missae et communionis“. Auf Hausmanns Plan, eine Beratung über gottesdienstliche Fragen zu halten, ging Luther nicht ein, stand aber weiter mit ihm im Gedankenaustausch über die Deutsche Messe und einen evangelischen Katechismus. Zur Reform des Kirchenwesens schrieb Hausmann die Schrift „Musterung und Anschlag“. Wichtig ist besonders sein Anteil an der Visitation in Kursachsen, für die er bereits 1525 dem Kurfürsten Vorschläge unterbreitete. Von der Visitation erwartete er Abhilfe der eingerissenen Übelstände. Seine praktischen Anregungen nahm Luther gern nach dem Bauernkrieg auf.

Auf Luthers Empfehlung kam Hausmann 1532 nach Dessau und beeinflusste die Durchführung der Reformation in Anhalt. Die von ihm verfasste Kirchenordnung blieb ungedruckt. Nach fünf Jahren wurde er als Superintendent in seine Vaterstadt Freiberg berufen. Bei seiner Antrittspredigt als erster lutherischer Prediger im Freiberger Dom wurde er auf der Tulpenkanzel vom Schlage gerührt und starb bald darauf.

Hausmann war unverheiratet. Allgemein hoch geachtet, galt er als ein Prediger, der nicht nur lehrte, sondern sich vor allem um ein christliches Leben mühte. Gerühmt wurde er als Vater der Armen.

Martin Luther bekannte von Hausmann, dass er ihn gern immer um sich gehabt hätte. Die beiden standen in einem engen Briefwechsel, von dem mehr als 100 Briefe überliefert sind.

Werke

  • „Musterung und Anschlag“

Literatur

  • Ludwig Preller: Nicolaus Hausmann, der Reformator von Zwickau u. Anhalt. In: Zeitschrift für die historische Theologie (ZHTh). Jahrgang 22, 1852, S. 325–379.
  • O. G. Schmidt: Nicolaus Hausmann, der Freund Luthers. Leipzig 1860
  • Moritz Meurer: Nicolaus Hausmann's Leben. In: Das Leben der Altväter der lutherischen Kirche. 1863, S. 271–320.
  • J. Bobbe: Nicolaus Hausmann und die Reformation in Dessau (Neujahrsblätter aus Anhalt 2). Dessau 1905.
  • Otto Clemen: Nicolaus Hausmann in Alt-Zwickau. Zwickau 1921, S. 6–8.
  • P. Wahl: Drei kostbare Porträts in der Georgs-Bibliothek zu Dessau. Anhaltinische Geschichte B. II. Jahrgang 10/11, 1934/35, S. 83–89.
  • {{ #if:Theodor Kolde|Theodor Kolde: |}}{{ #if:ADB:Hausmann, Nikolaus|{{ #if:Hausmann, Nicolaus|Hausmann, Nicolaus|Nikolaus Hausmann }}|{{#ifeq: {{#switch: 11

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Hausmann, Nicolaus|Hausmann, Nicolaus|Nikolaus Hausmann }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 11 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 11 | 1={{ #expr: 98 + 16 }} | 2={{ #expr: 98 + 2 }} | 3={{ #expr: 98 + 2 }} | 4={{ #expr: 98 + 2 }} | 5={{ #expr: 98 + 2 }} | 6={{ #expr: 98 + 2 }} | 7={{ #expr: 98 + 2 }} | 8={{ #expr: 98 + 2 }} | 9={{#switch: 98 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 98 < 449 | {{ #expr: 98 + 2 }} | {{ #expr: 98 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 98 + 2 }} | 11={{ #expr: 98 + 2 }} | 12={{ #expr: 98 + 2 }} | 13={{ #expr: 98 + 2 }} | 14={{ #expr: 98 + 2 }} | 15={{ #expr: 98 + 2 }} | 16={{ #expr: 98 + 2 }} | 17={{ #expr: 98 + 2 }} | 18={{ #expr: 98 + 2 }} | 19={{ #expr: 98 + 2 }} | 20={{ #expr: 98 + 2 }} | 21={{ #expr: 98 + 2 }} | 22={{ #expr: 98 + 2 }} | 23={{ #expr: 98 + 2 }} | 24={{ #expr: 98 + 2 }} | 25={{ #expr: 98 + 2 }} | 26={{ #expr: 98 + 2 }} | 27={{ #expr: 98 + 2 }} | 28={{ #expr: 98 + 2 }} | 29={{ #expr: 98 + 2 }} | 30={{ #expr: 98 + 2 }} | 31={{ #expr: 98 + 2 }} | 32={{ #expr: 98 + 2 }} | 33={{ #expr: 98 + 2 }} | 34={{ #expr: 98 + 2 }} | 35={{ #expr: 98 + 2 }} | 36={{ #expr: 98 + 2 }} | 37={{ #expr: 98 + 2 }} | 38={{ #expr: 98 + 2 }} | 39={{ #expr: 98 + 2 }} | 40={{ #expr: 98 + 2 }} | 41={{ #expr: 98 + 2 }} | 42={{ #expr: 98 + 2 }} | 43={{ #expr: 98 + 2 }} | 44={{ #expr: 98 + 2 }} | 45={{ #expr: 98 + 6 }} | 46={{ #expr: 98 + 2 }} | 47={{ #expr: 98 + 2 }} | 48={{ #expr: 98 + 2 }} | 49={{ #expr: 98 + 2 }} | 50={{ #expr: 98 + 2 }} | 51={{ #expr: 98 + 2 }} | 52={{ #expr: 98 + 2 }} | 53={{ #expr: 98 + 2 }} | 54={{ #expr: 98 + 2 }} | 55={{ #expr: 98 + 3 }} | 56=98 | #default = 98 }} {{ #if:Hausmann, Nicolaus|Hausmann, Nicolaus|Nikolaus Hausmann }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 11, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 11 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 98{{ #if:99 | {{ #ifexpr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 98 + 16 }} | 2={{ #expr: 98 + 2 }} | 3={{ #expr: 98 + 2 }} | 4={{ #expr: 98 + 2 }} | 5={{ #expr: 98 + 2 }} | 6={{ #expr: 98 + 2 }} | 7={{ #expr: 98 + 2 }} | 8={{ #expr: 98 + 2 }} | 9={{#switch: 98 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 98 < 449 | {{ #expr: 98 + 2 }} | {{ #expr: 98 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 98 + 2 }} | 11={{ #expr: 98 + 2 }} | 12={{ #expr: 98 + 2 }} | 13={{ #expr: 98 + 2 }} | 14={{ #expr: 98 + 2 }} | 15={{ #expr: 98 + 2 }} | 16={{ #expr: 98 + 2 }} | 17={{ #expr: 98 + 2 }} | 18={{ #expr: 98 + 2 }} | 19={{ #expr: 98 + 2 }} | 20={{ #expr: 98 + 2 }} | 21={{ #expr: 98 + 2 }} | 22={{ #expr: 98 + 2 }} | 23={{ #expr: 98 + 2 }} | 24={{ #expr: 98 + 2 }} | 25={{ #expr: 98 + 2 }} | 26={{ #expr: 98 + 2 }} | 27={{ #expr: 98 + 2 }} | 28={{ #expr: 98 + 2 }} | 29={{ #expr: 98 + 2 }} | 30={{ #expr: 98 + 2 }} | 31={{ #expr: 98 + 2 }} | 32={{ #expr: 98 + 2 }} | 33={{ #expr: 98 + 2 }} | 34={{ #expr: 98 + 2 }} | 35={{ #expr: 98 + 2 }} | 36={{ #expr: 98 + 2 }} | 37={{ #expr: 98 + 2 }} | 38={{ #expr: 98 + 2 }} | 39={{ #expr: 98 + 2 }} | 40={{ #expr: 98 + 2 }} | 41={{ #expr: 98 + 2 }} | 42={{ #expr: 98 + 2 }} | 43={{ #expr: 98 + 2 }} | 44={{ #expr: 98 + 2 }} | 45={{ #expr: 98 + 6 }} | 46={{ #expr: 98 + 2 }} | 47={{ #expr: 98 + 2 }} | 48={{ #expr: 98 + 2 }} | 49={{ #expr: 98 + 2 }} | 50={{ #expr: 98 + 2 }} | 51={{ #expr: 98 + 2 }} | 52={{ #expr: 98 + 2 }} | 53={{ #expr: 98 + 2 }} | 54={{ #expr: 98 + 2 }} | 55={{ #expr: 98 + 3 }} | 56=98 | #default = 98 }} != {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 99 + 16 }} | 2={{ #expr: 99 + 2 }} | 3={{ #expr: 99 + 2 }} | 4={{ #expr: 99 + 2 }} | 5={{ #expr: 99 + 2 }} | 6={{ #expr: 99 + 2 }} | 7={{ #expr: 99 + 2 }} | 8={{ #expr: 99 + 2 }} | 9={{#switch: 99 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 99 < 449 | {{ #expr: 99 + 2 }} | {{ #expr: 99 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 99 + 2 }} | 11={{ #expr: 99 + 2 }} | 12={{ #expr: 99 + 2 }} | 13={{ #expr: 99 + 2 }} | 14={{ #expr: 99 + 2 }} | 15={{ #expr: 99 + 2 }} | 16={{ #expr: 99 + 2 }} | 17={{ #expr: 99 + 2 }} | 18={{ #expr: 99 + 2 }} | 19={{ #expr: 99 + 2 }} | 20={{ #expr: 99 + 2 }} | 21={{ #expr: 99 + 2 }} | 22={{ #expr: 99 + 2 }} | 23={{ #expr: 99 + 2 }} | 24={{ #expr: 99 + 2 }} | 25={{ #expr: 99 + 2 }} | 26={{ #expr: 99 + 2 }} | 27={{ #expr: 99 + 2 }} | 28={{ #expr: 99 + 2 }} | 29={{ #expr: 99 + 2 }} | 30={{ #expr: 99 + 2 }} | 31={{ #expr: 99 + 2 }} | 32={{ #expr: 99 + 2 }} | 33={{ #expr: 99 + 2 }} | 34={{ #expr: 99 + 2 }} | 35={{ #expr: 99 + 2 }} | 36={{ #expr: 99 + 2 }} | 37={{ #expr: 99 + 2 }} | 38={{ #expr: 99 + 2 }} | 39={{ #expr: 99 + 2 }} | 40={{ #expr: 99 + 2 }} | 41={{ #expr: 99 + 2 }} | 42={{ #expr: 99 + 2 }} | 43={{ #expr: 99 + 2 }} | 44={{ #expr: 99 + 2 }} | 45={{ #expr: 99 + 6 }} | 46={{ #expr: 99 + 2 }} | 47={{ #expr: 99 + 2 }} | 48={{ #expr: 99 + 2 }} | 49={{ #expr: 99 + 2 }} | 50={{ #expr: 99 + 2 }} | 51={{ #expr: 99 + 2 }} | 52={{ #expr: 99 + 2 }} | 53={{ #expr: 99 + 2 }} | 54={{ #expr: 99 + 2 }} | 55={{ #expr: 99 + 3 }} | 56=99 | #default = 99 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 99 + 16 }} | 2={{ #expr: 99 + 2 }} | 3={{ #expr: 99 + 2 }} | 4={{ #expr: 99 + 2 }} | 5={{ #expr: 99 + 2 }} | 6={{ #expr: 99 + 2 }} | 7={{ #expr: 99 + 2 }} | 8={{ #expr: 99 + 2 }} | 9={{#switch: 99 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 99 < 449 | {{ #expr: 99 + 2 }} | {{ #expr: 99 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 99 + 2 }} | 11={{ #expr: 99 + 2 }} | 12={{ #expr: 99 + 2 }} | 13={{ #expr: 99 + 2 }} | 14={{ #expr: 99 + 2 }} | 15={{ #expr: 99 + 2 }} | 16={{ #expr: 99 + 2 }} | 17={{ #expr: 99 + 2 }} | 18={{ #expr: 99 + 2 }} | 19={{ #expr: 99 + 2 }} | 20={{ #expr: 99 + 2 }} | 21={{ #expr: 99 + 2 }} | 22={{ #expr: 99 + 2 }} | 23={{ #expr: 99 + 2 }} | 24={{ #expr: 99 + 2 }} | 25={{ #expr: 99 + 2 }} | 26={{ #expr: 99 + 2 }} | 27={{ #expr: 99 + 2 }} | 28={{ #expr: 99 + 2 }} | 29={{ #expr: 99 + 2 }} | 30={{ #expr: 99 + 2 }} | 31={{ #expr: 99 + 2 }} | 32={{ #expr: 99 + 2 }} | 33={{ #expr: 99 + 2 }} | 34={{ #expr: 99 + 2 }} | 35={{ #expr: 99 + 2 }} | 36={{ #expr: 99 + 2 }} | 37={{ #expr: 99 + 2 }} | 38={{ #expr: 99 + 2 }} | 39={{ #expr: 99 + 2 }} | 40={{ #expr: 99 + 2 }} | 41={{ #expr: 99 + 2 }} | 42={{ #expr: 99 + 2 }} | 43={{ #expr: 99 + 2 }} | 44={{ #expr: 99 + 2 }} | 45={{ #expr: 99 + 6 }} | 46={{ #expr: 99 + 2 }} | 47={{ #expr: 99 + 2 }} | 48={{ #expr: 99 + 2 }} | 49={{ #expr: 99 + 2 }} | 50={{ #expr: 99 + 2 }} | 51={{ #expr: 99 + 2 }} | 52={{ #expr: 99 + 2 }} | 53={{ #expr: 99 + 2 }} | 54={{ #expr: 99 + 2 }} | 55={{ #expr: 99 + 3 }} | 56=99 | #default = 99 }} = {{ #expr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 98 + 16 }} | 2={{ #expr: 98 + 2 }} | 3={{ #expr: 98 + 2 }} | 4={{ #expr: 98 + 2 }} | 5={{ #expr: 98 + 2 }} | 6={{ #expr: 98 + 2 }} | 7={{ #expr: 98 + 2 }} | 8={{ #expr: 98 + 2 }} | 9={{#switch: 98 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 98 < 449 | {{ #expr: 98 + 2 }} | {{ #expr: 98 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 98 + 2 }} | 11={{ #expr: 98 + 2 }} | 12={{ #expr: 98 + 2 }} | 13={{ #expr: 98 + 2 }} | 14={{ #expr: 98 + 2 }} | 15={{ #expr: 98 + 2 }} | 16={{ #expr: 98 + 2 }} | 17={{ #expr: 98 + 2 }} | 18={{ #expr: 98 + 2 }} | 19={{ #expr: 98 + 2 }} | 20={{ #expr: 98 + 2 }} | 21={{ #expr: 98 + 2 }} | 22={{ #expr: 98 + 2 }} | 23={{ #expr: 98 + 2 }} | 24={{ #expr: 98 + 2 }} | 25={{ #expr: 98 + 2 }} | 26={{ #expr: 98 + 2 }} | 27={{ #expr: 98 + 2 }} | 28={{ #expr: 98 + 2 }} | 29={{ #expr: 98 + 2 }} | 30={{ #expr: 98 + 2 }} | 31={{ #expr: 98 + 2 }} | 32={{ #expr: 98 + 2 }} | 33={{ #expr: 98 + 2 }} | 34={{ #expr: 98 + 2 }} | 35={{ #expr: 98 + 2 }} | 36={{ #expr: 98 + 2 }} | 37={{ #expr: 98 + 2 }} | 38={{ #expr: 98 + 2 }} | 39={{ #expr: 98 + 2 }} | 40={{ #expr: 98 + 2 }} | 41={{ #expr: 98 + 2 }} | 42={{ #expr: 98 + 2 }} | 43={{ #expr: 98 + 2 }} | 44={{ #expr: 98 + 2 }} | 45={{ #expr: 98 + 6 }} | 46={{ #expr: 98 + 2 }} | 47={{ #expr: 98 + 2 }} | 48={{ #expr: 98 + 2 }} | 49={{ #expr: 98 + 2 }} | 50={{ #expr: 98 + 2 }} | 51={{ #expr: 98 + 2 }} | 52={{ #expr: 98 + 2 }} | 53={{ #expr: 98 + 2 }} | 54={{ #expr: 98 + 2 }} | 55={{ #expr: 98 + 3 }} | 56=98 | #default = 98 }} + 1 }} | f|–99}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hausmann, Nikolaus||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 126
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 116540508
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|116540508}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 601538 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 601538 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:607–610|, Sp. {{#iferror:{{#expr:607–610}}|607–610|{{#expr:1*607–610*0}}–{{#expr:-(0*607–610*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629212949/http://www.bautz.de/bbkl/h/hausmann_n.shtml%7C}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

  • {{#if: Michael Beyer | Michael Beyer:  }}{{#if: Hausmann, Nikolaus | Hausmann, Nikolaus | Nikolaus Hausmann }}. In: Religion in Geschichte und Gegenwart (RGG). {{#if: | {{{Auflage}}} | 4 }}. Auflage. {{#if: 3 | Band 3, }} Mohr-Siebeck, Tübingen {{#switch: {{#if: | {{{Auflage}}} | 4 }}-3

|1- = 1909–1913 |2- = 1927–1931 |2-1 = 1927 |2-2 = 1928 |3- = 1957–1965 |3-1 = 1957 |3-2 = 1958 |3-3 = 1959 |3-4 = 1960 |3-5 = 1961 |3-6 = 1962 |4- = 1998–2005 |4-1 = 1998 |4-2 = 1999 |4-3 = 2000 |4-4 = 2001 |4-5 = 2002 |4-6 = 2003 |4-7 = 2004 |4-8 = 2005 }}{{#if: 1484 | , Sp. 1484{{#if: 1484 | {{#ifeq: 1484 | 1484 | | –1484 }} }} }}.

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11877344547515992 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118773445 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118773445 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 47515992 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 47515992 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hausmann, Nikolaus | {{#if: Hausmann, Nicolaus | {{#if: deutscher evangelischer Prediger in Sachsen und Reformator im Fürstentum Anhalt-Dessau | {{#if: 1478 oder 1479 | {{#if: Freiberg | {{#if: 6. November 1538 | {{#if: Freiberg |

Vorlage:Wikidata-Registrierung