Luther von Braunschweig
Luther von Braunschweig (* um 1275; † 18. April 1335 in Stuhm), auch Luder bzw. Lothar<ref name="Jarck">Horst-Rüdiger Jarck, Gerhard Schildt (Hrsg.): Braunschweigische Landesgeschichte. Jahrtausendrückblick einer Region, Braunschweig 2000, S. 239</ref>, war von 1331 bis 1335 der 18. Hochmeister des Deutschen Ordens.
Familie
Luther war ein Sohn Herzog Albrechts zu Braunschweig-Lüneburg und dessen zweiter Ehefrau Adelheid von Montferrat († 1285), Tochter des Markgrafen Bonifatius II. von Montferrat. Er war der jüngste Bruder von u. a. Albrecht II. von Braunschweig, auch „der Fette“ genannt und Heinrich I. von Braunschweig-Grubenhagen.
Leben und Wirken
Frühe Jahre in Ostpreußen
Luther von Braunschweig ist zum ersten Mal als Ordensritter in Ostpreußen im Jahre 1295 erwähnt und befand sich bis nachweislich 1304 im Gefolge des Landmeisters. Zwischen 1308 und 1312 war er Komtur von Gollub, damals einer der bedeutenderen Kommenden des Kulmerlandes. 1313 war Luther Hauskomtur der Marienburg und schließlich von 1314 bis 1331 oberster Trappier des Deutschen Ordens und damit gleichzeitig Komtur von Christburg, einer Komturei im Siedlungsgebiet der Preußen. Sie erstreckte sich vom Süden entlang der Ufer der Weichsel bzw. der Küste des Frischen Haffes. Luther gründete dort einige Dörfer und ordnete ältere Siedlungen neu. 1326 gründete er die Stadt Gilgenburg. Christburg, Deutsch Eylau und Saalfeld erhielten durch ihn verbesserte Handfesten. Unter ihm wurden weite Gebiete in seiner Komturei erschlossen und später zur neuen Kommende Osterode (1329) zusammengefasst. All diese Maßnahmen geschahen in engem Zusammenwirken mit den Zisterziensern.
Unter Luthers Führung wurde die Christburger Kanzlei zur am besten entwickelten unter den Deutschordenskanzleien, u. a. war sie die erste, die dazu überging, Urkunden nicht mehr – wie bis dahin üblich – in Latein, sondern nur noch in Deutsch auszustellen. Dies geschah über 20 Jahre vor der Kanzlei des Hochmeisters.
Hochmeister des Deutschen Ordens
Luther von Braunschweig wurde am 17. Februar 1331 zum Hochmeister des Deutschen Ordens gewählt. Sein Amtsvorgänger Werner von Orseln war kurz zuvor von einem Ordensritter ermordet worden.
Als Hochmeister förderte Luther weiter die Besiedlung des Landes, unternahm selbst aber kaum Reisen. Des Weiteren förderte er die Verehrung der heiligen Barbara, deren Haupt als Reliquie im Deutschordens-Konvent Alt-Kulm verwahrt wurde.
Aufgrund Luthers Unterstützung, konnte der Königsberger Dom, der einzige Dom, der sich auf dem Territorium des Ordens befand, 1333 vollendet werden. Luther war persönlich bei der Weihe anwesend. Auch die Marienburg wurde weiter ausgebaut, so entstand z. B. die Annenkapelle, die später zur Grablege der Hochmeister wurde. Luther selbst ließ sich jedoch nicht dort, sondern im Königsberger Dom bestatten<ref name="Jarck" />. Dort hat sich sein Grab bis zum Zweiten Weltkrieg erhalten.
Negativ geprägt war Luthers Amtszeit durch die seit 1326 andauernden militärische Auseinandersetzungen mit Polen um den Besitz Pommerellens. Nach der Schlacht von Plowce am 27. September 1331 wurde im Jahr darauf ein Waffenstillstand geschlossen. 1343 erkannte Polen Pommerellen schließlich als Besitz des Ordens an.
Obwohl Luther von Braunschweig das Hochmeisteramt erst in hohem Alter antrat, gilt er dennoch als einer der bedeutendsten Hochmeister. Insbesondere machte er sich um die weitere Erschließung und Besiedlung des Landes verdient, um die Bautätigkeit sowie auch um die Förderung von Religion und Dichtkunst.
Luther von Braunschweigs Vorliebe galt der Dichtung und der geistlichen Musik. Die geistliche Dichtung im Ordensstaat erreichte unter ihm ihren Höhepunkt. Er gab eine Daniel-Dichtung in Auftrag sowie die Übersetzung der „Chronicon Terrae Prussiae“ Peters von Dusburg durch Nikolaus von Jeroschin.<ref>Horst-Rüdiger Jarck, Gerhard Schildt (Hrsg.): Braunschweigische Landesgeschichte. Jahrtausendrückblick einer Region, Braunschweig 2000, S. 366</ref> Er ist auch als Dichter bekannt: Seine Dichtung über die Heilige Barbara ist allerdings verloren. Luther wird häufig auch eine deutsche Versbearbeitung des biblischen Makkabäerbuches zugeschrieben.<ref>Simon Helms: Luther von Braunschweig. Der Deutsche Orden in Preußen zwischen Krise und Stabilisierung und das Wirken eines Fürsten in der ersten Hälfte des 14. Jahrhunderts, In: Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens, Band 67, Marburg 2009, ISBN 3-7708-1330-8, S. 125–141</ref> Diese These wird jedoch von mediävistischen Germanisten bezweifelt.<ref>Christoph Fassbender: Zur Datierung des 'Buchs der Makkabäer'. Zugleich eine Vorstudie zur Rezeption der 'Postilla litteralis' des Nikolaus von Lyra im Deutschen Orden, in: Mittelalterliche Kultur und Literatur im Deutschordensstaat in Preußen. Leben und Nachleben, hrsg. von Jarosław Wenta, Sieglinde Hartmann und Gisela Vollmann-Profe, Toruń 2008 (Sacra bella septentrionalia 1), S. 423–440; Arno Mentzel-Reuters: Rezension von S. Helms: Luther von Braunschweig (2009), in: Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters 67 (2011), S. 880–882.</ref>
Literatur
- Friedrich Borchert: Die Hochmeister des Deutschen Ordens in Preußen erschienen in der "Preußischen Allgemeinen Zeitung" am 11. August 2001.
- Josef Dolle: Luther von Braunschweig. In: {{#ifexist:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}
| {{bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}
|record = Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}
|format = Literatur
|Autor =
|Titel =
|TitelErg =
|Band =
|Auflage =
|Kommentar=
|Kapitel =
|Seite = 468f
|Seiten =
|Spalten =
|ArtikelNr =
|Fundstelle =
|DOI =
|Online =
|URL =
|Linktext =
|Format =
|KBytes =
|Abruf =
|Typ =
}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1=
|opt= 2= format= Autor= Titel= TitelErg= Hrsg= Sammelwerk= WerkErg= Band= Nummer= Auflage= Datum= Sprache= NummerReihe= BandReihe= HrsgReihe= Kommentar= Kapitel= Seite= Seiten= Spalten= ArtikelNr= Fundstelle= DOI= Online= URL= Linktext= Format= KBytes= Abruf= Typ=
|template=Vorlage:bibISBN |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BibISBN}}
}}
| {{#if:||{{#if:{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}|Der BibISBN-Eintrag [[Vorlage:BibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}]] ist nicht vorhanden. Bitte prüfe die ISBN und lege ggf. einen {{#ifeq:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-937664-46-7}}|Luther von Braunschweig|{{#switch:{{{LINK}}}|JA=|NEIN=}}}}[[[:Vorlage:Neuer Abschnitt/URL]] neuen Eintrag] an.|Die angegebene ISBN „3-937664-46-7“ ist fehlerhaft. Bitte prüfe und korrigiere die ISBN.}}{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}}}
- Karl Helm (Hrsg.): Das Buch der Maccabäer, in mitteldeutscher Bearbeitung. Tübingen 1904 (Dateilink).
- Simon Helms: Luther von Braunschweig. Der Deutsche Orden in Preußen zwischen Krise und Stabilisierung und das Wirken eines Fürsten in der ersten Hälfte des 14. Jahrhunderts (= Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens. Band 67), Marburg 2009, ISBN 3-7708-1330-8.
- {{#ifexist:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}
| {{bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}
|record = Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}
|format = Literatur
|Autor =
|Titel =
|TitelErg =
|Band =
|Auflage =
|Kommentar=
|Kapitel =
|Seite =
|Seiten =
|Spalten =
|ArtikelNr =
|Fundstelle =
|DOI =
|Online =
|URL =
|Linktext =
|Format =
|KBytes =
|Abruf =
|Typ =
}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#invoke:TemplatePar|check
|all= 1=
|opt= 2= format= Autor= Titel= TitelErg= Hrsg= Sammelwerk= WerkErg= Band= Nummer= Auflage= Datum= Sprache= NummerReihe= BandReihe= HrsgReihe= Kommentar= Kapitel= Seite= Seiten= Spalten= ArtikelNr= Fundstelle= DOI= Online= URL= Linktext= Format= KBytes= Abruf= Typ=
|template=Vorlage:bibISBN |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BibISBN}}
}}
| {{#if:||{{#if:{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}|Der BibISBN-Eintrag [[Vorlage:BibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}]] ist nicht vorhanden. Bitte prüfe die ISBN und lege ggf. einen {{#ifeq:Vorlage:bibISBN/{{#invoke:URIutil|plainISBN|3-930292-28-9}}|Luther von Braunschweig|{{#switch:{{{LINK}}}|JA=|NEIN=}}}}[[[:Vorlage:Neuer Abschnitt/URL]] neuen Eintrag] an.|Die angegebene ISBN „3-930292-28-9“ ist fehlerhaft. Bitte prüfe und korrigiere die ISBN.}}{{#ifeq: 0 | 0 | }}}}}}
- {{ #if:Karl Lohmeyer|Karl Lohmeyer: |}}{{ #if:ADB:Luther von Braunschweig|{{ #if:Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig }}|{{#ifeq: {{#switch: 3
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 3 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 3 | 1={{ #expr: 275 + 16 }} | 2={{ #expr: 275 + 2 }} | 3={{ #expr: 275 + 2 }} | 4={{ #expr: 275 + 2 }} | 5={{ #expr: 275 + 2 }} | 6={{ #expr: 275 + 2 }} | 7={{ #expr: 275 + 2 }} | 8={{ #expr: 275 + 2 }} | 9={{#switch: 275 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 275 < 449 | {{ #expr: 275 + 2 }} | {{ #expr: 275 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 275 + 2 }} | 11={{ #expr: 275 + 2 }} | 12={{ #expr: 275 + 2 }} | 13={{ #expr: 275 + 2 }} | 14={{ #expr: 275 + 2 }} | 15={{ #expr: 275 + 2 }} | 16={{ #expr: 275 + 2 }} | 17={{ #expr: 275 + 2 }} | 18={{ #expr: 275 + 2 }} | 19={{ #expr: 275 + 2 }} | 20={{ #expr: 275 + 2 }} | 21={{ #expr: 275 + 2 }} | 22={{ #expr: 275 + 2 }} | 23={{ #expr: 275 + 2 }} | 24={{ #expr: 275 + 2 }} | 25={{ #expr: 275 + 2 }} | 26={{ #expr: 275 + 2 }} | 27={{ #expr: 275 + 2 }} | 28={{ #expr: 275 + 2 }} | 29={{ #expr: 275 + 2 }} | 30={{ #expr: 275 + 2 }} | 31={{ #expr: 275 + 2 }} | 32={{ #expr: 275 + 2 }} | 33={{ #expr: 275 + 2 }} | 34={{ #expr: 275 + 2 }} | 35={{ #expr: 275 + 2 }} | 36={{ #expr: 275 + 2 }} | 37={{ #expr: 275 + 2 }} | 38={{ #expr: 275 + 2 }} | 39={{ #expr: 275 + 2 }} | 40={{ #expr: 275 + 2 }} | 41={{ #expr: 275 + 2 }} | 42={{ #expr: 275 + 2 }} | 43={{ #expr: 275 + 2 }} | 44={{ #expr: 275 + 2 }} | 45={{ #expr: 275 + 6 }} | 46={{ #expr: 275 + 2 }} | 47={{ #expr: 275 + 2 }} | 48={{ #expr: 275 + 2 }} | 49={{ #expr: 275 + 2 }} | 50={{ #expr: 275 + 2 }} | 51={{ #expr: 275 + 2 }} | 52={{ #expr: 275 + 2 }} | 53={{ #expr: 275 + 2 }} | 54={{ #expr: 275 + 2 }} | 55={{ #expr: 275 + 3 }} | 56=275 | #default = 275 }} {{ #if:Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig|Luther von Braunschweig }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 3 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 275{{ #if:276 | {{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 275 + 16 }} | 2={{ #expr: 275 + 2 }} | 3={{ #expr: 275 + 2 }} | 4={{ #expr: 275 + 2 }} | 5={{ #expr: 275 + 2 }} | 6={{ #expr: 275 + 2 }} | 7={{ #expr: 275 + 2 }} | 8={{ #expr: 275 + 2 }} | 9={{#switch: 275 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 275 < 449 | {{ #expr: 275 + 2 }} | {{ #expr: 275 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 275 + 2 }} | 11={{ #expr: 275 + 2 }} | 12={{ #expr: 275 + 2 }} | 13={{ #expr: 275 + 2 }} | 14={{ #expr: 275 + 2 }} | 15={{ #expr: 275 + 2 }} | 16={{ #expr: 275 + 2 }} | 17={{ #expr: 275 + 2 }} | 18={{ #expr: 275 + 2 }} | 19={{ #expr: 275 + 2 }} | 20={{ #expr: 275 + 2 }} | 21={{ #expr: 275 + 2 }} | 22={{ #expr: 275 + 2 }} | 23={{ #expr: 275 + 2 }} | 24={{ #expr: 275 + 2 }} | 25={{ #expr: 275 + 2 }} | 26={{ #expr: 275 + 2 }} | 27={{ #expr: 275 + 2 }} | 28={{ #expr: 275 + 2 }} | 29={{ #expr: 275 + 2 }} | 30={{ #expr: 275 + 2 }} | 31={{ #expr: 275 + 2 }} | 32={{ #expr: 275 + 2 }} | 33={{ #expr: 275 + 2 }} | 34={{ #expr: 275 + 2 }} | 35={{ #expr: 275 + 2 }} | 36={{ #expr: 275 + 2 }} | 37={{ #expr: 275 + 2 }} | 38={{ #expr: 275 + 2 }} | 39={{ #expr: 275 + 2 }} | 40={{ #expr: 275 + 2 }} | 41={{ #expr: 275 + 2 }} | 42={{ #expr: 275 + 2 }} | 43={{ #expr: 275 + 2 }} | 44={{ #expr: 275 + 2 }} | 45={{ #expr: 275 + 6 }} | 46={{ #expr: 275 + 2 }} | 47={{ #expr: 275 + 2 }} | 48={{ #expr: 275 + 2 }} | 49={{ #expr: 275 + 2 }} | 50={{ #expr: 275 + 2 }} | 51={{ #expr: 275 + 2 }} | 52={{ #expr: 275 + 2 }} | 53={{ #expr: 275 + 2 }} | 54={{ #expr: 275 + 2 }} | 55={{ #expr: 275 + 3 }} | 56=275 | #default = 275 }} != {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 276 + 16 }} | 2={{ #expr: 276 + 2 }} | 3={{ #expr: 276 + 2 }} | 4={{ #expr: 276 + 2 }} | 5={{ #expr: 276 + 2 }} | 6={{ #expr: 276 + 2 }} | 7={{ #expr: 276 + 2 }} | 8={{ #expr: 276 + 2 }} | 9={{#switch: 276 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 276 < 449 | {{ #expr: 276 + 2 }} | {{ #expr: 276 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 276 + 2 }} | 11={{ #expr: 276 + 2 }} | 12={{ #expr: 276 + 2 }} | 13={{ #expr: 276 + 2 }} | 14={{ #expr: 276 + 2 }} | 15={{ #expr: 276 + 2 }} | 16={{ #expr: 276 + 2 }} | 17={{ #expr: 276 + 2 }} | 18={{ #expr: 276 + 2 }} | 19={{ #expr: 276 + 2 }} | 20={{ #expr: 276 + 2 }} | 21={{ #expr: 276 + 2 }} | 22={{ #expr: 276 + 2 }} | 23={{ #expr: 276 + 2 }} | 24={{ #expr: 276 + 2 }} | 25={{ #expr: 276 + 2 }} | 26={{ #expr: 276 + 2 }} | 27={{ #expr: 276 + 2 }} | 28={{ #expr: 276 + 2 }} | 29={{ #expr: 276 + 2 }} | 30={{ #expr: 276 + 2 }} | 31={{ #expr: 276 + 2 }} | 32={{ #expr: 276 + 2 }} | 33={{ #expr: 276 + 2 }} | 34={{ #expr: 276 + 2 }} | 35={{ #expr: 276 + 2 }} | 36={{ #expr: 276 + 2 }} | 37={{ #expr: 276 + 2 }} | 38={{ #expr: 276 + 2 }} | 39={{ #expr: 276 + 2 }} | 40={{ #expr: 276 + 2 }} | 41={{ #expr: 276 + 2 }} | 42={{ #expr: 276 + 2 }} | 43={{ #expr: 276 + 2 }} | 44={{ #expr: 276 + 2 }} | 45={{ #expr: 276 + 6 }} | 46={{ #expr: 276 + 2 }} | 47={{ #expr: 276 + 2 }} | 48={{ #expr: 276 + 2 }} | 49={{ #expr: 276 + 2 }} | 50={{ #expr: 276 + 2 }} | 51={{ #expr: 276 + 2 }} | 52={{ #expr: 276 + 2 }} | 53={{ #expr: 276 + 2 }} | 54={{ #expr: 276 + 2 }} | 55={{ #expr: 276 + 3 }} | 56=276 | #default = 276 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 276 + 16 }} | 2={{ #expr: 276 + 2 }} | 3={{ #expr: 276 + 2 }} | 4={{ #expr: 276 + 2 }} | 5={{ #expr: 276 + 2 }} | 6={{ #expr: 276 + 2 }} | 7={{ #expr: 276 + 2 }} | 8={{ #expr: 276 + 2 }} | 9={{#switch: 276 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 276 < 449 | {{ #expr: 276 + 2 }} | {{ #expr: 276 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 276 + 2 }} | 11={{ #expr: 276 + 2 }} | 12={{ #expr: 276 + 2 }} | 13={{ #expr: 276 + 2 }} | 14={{ #expr: 276 + 2 }} | 15={{ #expr: 276 + 2 }} | 16={{ #expr: 276 + 2 }} | 17={{ #expr: 276 + 2 }} | 18={{ #expr: 276 + 2 }} | 19={{ #expr: 276 + 2 }} | 20={{ #expr: 276 + 2 }} | 21={{ #expr: 276 + 2 }} | 22={{ #expr: 276 + 2 }} | 23={{ #expr: 276 + 2 }} | 24={{ #expr: 276 + 2 }} | 25={{ #expr: 276 + 2 }} | 26={{ #expr: 276 + 2 }} | 27={{ #expr: 276 + 2 }} | 28={{ #expr: 276 + 2 }} | 29={{ #expr: 276 + 2 }} | 30={{ #expr: 276 + 2 }} | 31={{ #expr: 276 + 2 }} | 32={{ #expr: 276 + 2 }} | 33={{ #expr: 276 + 2 }} | 34={{ #expr: 276 + 2 }} | 35={{ #expr: 276 + 2 }} | 36={{ #expr: 276 + 2 }} | 37={{ #expr: 276 + 2 }} | 38={{ #expr: 276 + 2 }} | 39={{ #expr: 276 + 2 }} | 40={{ #expr: 276 + 2 }} | 41={{ #expr: 276 + 2 }} | 42={{ #expr: 276 + 2 }} | 43={{ #expr: 276 + 2 }} | 44={{ #expr: 276 + 2 }} | 45={{ #expr: 276 + 6 }} | 46={{ #expr: 276 + 2 }} | 47={{ #expr: 276 + 2 }} | 48={{ #expr: 276 + 2 }} | 49={{ #expr: 276 + 2 }} | 50={{ #expr: 276 + 2 }} | 51={{ #expr: 276 + 2 }} | 52={{ #expr: 276 + 2 }} | 53={{ #expr: 276 + 2 }} | 54={{ #expr: 276 + 2 }} | 55={{ #expr: 276 + 3 }} | 56=276 | #default = 276 }} = {{ #expr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 275 + 16 }} | 2={{ #expr: 275 + 2 }} | 3={{ #expr: 275 + 2 }} | 4={{ #expr: 275 + 2 }} | 5={{ #expr: 275 + 2 }} | 6={{ #expr: 275 + 2 }} | 7={{ #expr: 275 + 2 }} | 8={{ #expr: 275 + 2 }} | 9={{#switch: 275 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 275 < 449 | {{ #expr: 275 + 2 }} | {{ #expr: 275 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 275 + 2 }} | 11={{ #expr: 275 + 2 }} | 12={{ #expr: 275 + 2 }} | 13={{ #expr: 275 + 2 }} | 14={{ #expr: 275 + 2 }} | 15={{ #expr: 275 + 2 }} | 16={{ #expr: 275 + 2 }} | 17={{ #expr: 275 + 2 }} | 18={{ #expr: 275 + 2 }} | 19={{ #expr: 275 + 2 }} | 20={{ #expr: 275 + 2 }} | 21={{ #expr: 275 + 2 }} | 22={{ #expr: 275 + 2 }} | 23={{ #expr: 275 + 2 }} | 24={{ #expr: 275 + 2 }} | 25={{ #expr: 275 + 2 }} | 26={{ #expr: 275 + 2 }} | 27={{ #expr: 275 + 2 }} | 28={{ #expr: 275 + 2 }} | 29={{ #expr: 275 + 2 }} | 30={{ #expr: 275 + 2 }} | 31={{ #expr: 275 + 2 }} | 32={{ #expr: 275 + 2 }} | 33={{ #expr: 275 + 2 }} | 34={{ #expr: 275 + 2 }} | 35={{ #expr: 275 + 2 }} | 36={{ #expr: 275 + 2 }} | 37={{ #expr: 275 + 2 }} | 38={{ #expr: 275 + 2 }} | 39={{ #expr: 275 + 2 }} | 40={{ #expr: 275 + 2 }} | 41={{ #expr: 275 + 2 }} | 42={{ #expr: 275 + 2 }} | 43={{ #expr: 275 + 2 }} | 44={{ #expr: 275 + 2 }} | 45={{ #expr: 275 + 6 }} | 46={{ #expr: 275 + 2 }} | 47={{ #expr: 275 + 2 }} | 48={{ #expr: 275 + 2 }} | 49={{ #expr: 275 + 2 }} | 50={{ #expr: 275 + 2 }} | 51={{ #expr: 275 + 2 }} | 52={{ #expr: 275 + 2 }} | 53={{ #expr: 275 + 2 }} | 54={{ #expr: 275 + 2 }} | 55={{ #expr: 275 + 3 }} | 56=275 | #default = 275 }} + 1 }} | f|–276}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Luther von Braunschweig||{{#ifeq:0|0|}}}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 540
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 102507589
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|102507589}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 653449 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 653449 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- {{#if: Martin Armgart|Martin Armgart: }}LutherR (Luder) von Braunschweig. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:5|. Band 5, Bautz, {{#switch:5
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:482-486|, Sp. {{#iferror:{{#expr:482-486}}|482-486|{{#expr:1*482-486*0}}–{{#expr:-(0*482-486*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070716152814/http://www.bautz.de/bbkl/l/luther_v_b.shtml%7C}}.{{#if: 5 | |{{#ifeq:||}}}}
Einzelnachweise
<references />
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
Vorlage:Navigationsleiste Hochmeister des Deutschen Ordens (1303–1511)
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 102507589n200307700555989343 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 102507589 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 102507589 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n2003077005 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n2003077005 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 55989343 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 55989343 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Luther von Braunschweig | {{#if: Lothar von Braunschweig; Luder von Braunschweig | {{#if: Hochmeister des Deutschen Ordens | {{#if: um 1275 | {{#if: | {{#if: 18. April 1335 | {{#if: Stuhm || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Luther von Braunschweig
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Lothar von Braunschweig; Luder von Braunschweig
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | Hochmeister des Deutschen Ordens
}} |
| GEBURTSDATUM | um 1275
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | 18. April 1335
}} |
| STERBEORT | Stuhm
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BibISBN
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Hochmeister des Deutschen Ordens
- Ritter (Mittelalter)
- Prinz (Herzogtum Braunschweig-Lüneburg)
- Welfe (Altes Haus Braunschweig)
- Person (Ostpreußen)
- Geboren im 13. Jahrhundert
- Gestorben 1335
- Mann