Zum Inhalt springen

Judengasse

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:2009-03 JMB Jewish street names.JPG
Jüdische Straßennamen, Jüdisches Museum Berlin
Datei:1908 Liebermann Judengasse in Amsterdam anagoria.JPG
Max Liebermann Die Judengasse in Amsterdam, 1908, Städelsches Kunstinstitut

Eine Judengasse, in der die jüdische Bevölkerung lebte und arbeitete, gab es seit dem Mittelalter in zahlreichen Städten im deutschsprachigen Raum. Abgeschlossene Stadtviertel, in denen Juden lebten, werden – seit diese Bezeichnung 1516 in Venedig dafür eingeführt wurde – aber auch als Ghetto bezeichnet.<ref>Monika Grübel: Schnellkurs Judentum. 5. Auflage. ISBN 3-8321-3496-4, S. 102 f., (Abschnitt: Das erste Ghetto der Welt Venedig).</ref>

Das gemeinsame Wohnen von Juden in einem bestimmten Stadtviertel beruhte im Mittelalter auf religiösen Prinzipien, wie zum Beispiel dem Gebot, nicht weiter als tausend Schritte von der Synagoge zu leben. Das Zusammenleben in einer Straße war jedoch auch in der Notwendigkeit des Schutzes der in einer Stadt ansässigen Schutzjuden begründet.

Typisch für eine mittelalterliche Stadt war das Wohnen und Leben nach Berufsgruppen. So gab es häufig Bäcker-, Schmied- oder Webergassen. Eine eigene Straße für die Juden als eine Gruppe der mittelalterlichen Stadtbewohner war daher nichts Besonderes. In jedem jüdischen Wohnviertel gab es eine Synagoge mit Schule, eine Mikwe, ein Spital und einen eigenen Friedhof. Gemäß ihrer Speisegebote hatten die Juden eigene Metzger und Bäcker. Auch wenn die Juden nicht in Zünften zugelassen waren, arbeiteten sie doch für ihre Gemeinschaft in vielen verschiedenen Berufen. Ihre Gemeinschaft verfügte zudem über einen Rat. So bildete die jüdische Gemeinschaft zwar eine Art Stadt in der Stadt, jedoch ohne Abgrenzung oder Ausgrenzung von den anderen Bewohnern.

Beispiele:

Siehe auch: Liste der Judengassen

Auch in weiteren Städten wie z. B. Aachen, Ahrweiler, Bad Homburg vor der Höhe, Bad Vilbel, Bonn, Coburg, Eggenfelden, Herford, Herxheim bei Landau/Pfalz, Lippstadt<ref>{{#if:2016-09-16|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C{{#if:Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C1}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:12014-04-24https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}%7C%7C}}}}{{#if:Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Im Wortlaut: Museumskonzept des Stadtmuseums Lippstadt|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: 2014-04-24https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C,%7C{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: 2014-04-24| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2014-04-24|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|2014-04-24|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2014-04-24|class=Zitationswartung}} }}{{#if: https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C,%7C{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C,%7C{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C1}}%7C+{{#if:2014-04-24%7C{{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7Carchiviert%7Cehemals}}%7C{{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7CArchiviert%7CEhemals}}}}+{{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7Cvom%7Cim}}+Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: 2016-09-16| am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2016-09-16{{#if:84470||(?)}}}}}}{{#if: 2016-09-15|;}}}}{{#if: 2016-09-15| {{#if:2014-04-24https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C1}}%7Cabgerufen%7CAbgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2016-09-15 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2016-09-15|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2016-09-15|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:12014-04-24https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2014-04-24https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/{{#if: 2016-09-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}|{{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7C%7C{{#ifeq: 1 | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/ }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/ Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/ }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:https://web.archive.org/web/20160916174023/http://www.musikschule-lippstadt.de/KulturBlog/2014/04/im-wortlaut-museumskonzept-des-stadtmuseums-lippstadt/%7CVorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>, Nördlingen, Ravensburg, Speyer, Tübingen, Waiblingen, Worms, in Naters und Solothurn in der Schweiz, in Enns<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>, Krems an der Donau und Mattersburg in Österreich gibt oder gab es Judengassen. In Mittenwald lag die Judengasse direkt neben Pfarrkirche und Friedhof. Dabei ist trotz länger zurückliegender Umbenennung in Ballenhausgasse der ursprüngliche Name unter Einheimischen der geläufigere.

Siehe auch

Literatur

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Judengasse|Judengasse|Judengasse}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Judengasse|Judengasse|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Judengasse

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|judengasse|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references />