Zum Inhalt springen

Johann Gottfried Langermann

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Langermann.jpg
Johann Gottfried Langermann, frühes 19. Jahrhundert

Johann Gottfried Langermann (* 8. August 1768 in Maxen bei Dresden; † 5. September 1832 in Berlin) war ein deutscher Hebammenlehrer, Psychiater und reformierender preußischer Staatsrat.<ref name="WPP" /><ref name="ADB" /> Er wurde als „erster Irrenarzt Deutschlands“<ref>Paul Diepgen: Geschichte der Medizin. Die historische Entwicklung der Heilkunde und des ärztlichen Lebens. Band I–II/2. Berlin / New York 1949–1955, Band II/1, S. 59.</ref> und „Protagonist der ethischen Psychiatrie“<ref>Klaus Dörner: Bürger und Irre. Zur Sozialgeschichte und Wissenschaftssoziologie der Psychiatrie. 2. Auflage Frankfurt am Main 1984, S. 230.</ref> bezeichnet. In Bayreuth richtete er die erste moderne psychiatrische Heilanstalt Deutschlands ein.<ref>Dieter Jetter: Grundzüge der Geschichte des Irrenhauses. Darmstadt 1981, S. 119–122.</ref>

Leben

Langermann besuchte die Kreuzschule in Dresden.<ref name="ADB">{{ #if:Bandorf, Melchior Josef|Bandorf, Melchior Josef: |}}{{ #if:ADB:Langermann, Johann Gottfried|{{ #if:Langermann, Johann Gottfried|Langermann, Johann Gottfried|Johann Gottfried Langermann }}|{{#ifeq: {{#switch: 17 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Langermann, Johann Gottfried|Langermann, Johann Gottfried|Johann Gottfried Langermann }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 17 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} {{ #if:Langermann, Johann Gottfried|Langermann, Johann Gottfried|Johann Gottfried Langermann }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 17, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 17 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 682{{ #if:683 | {{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} != {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 683 + 16 }} | 2={{ #expr: 683 + 2 }} | 3={{ #expr: 683 + 2 }} | 4={{ #expr: 683 + 2 }} | 5={{ #expr: 683 + 2 }} | 6={{ #expr: 683 + 2 }} | 7={{ #expr: 683 + 2 }} | 8={{ #expr: 683 + 2 }} | 9={{#switch: 683 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 683 < 449 | {{ #expr: 683 + 2 }} | {{ #expr: 683 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 683 + 2 }} | 11={{ #expr: 683 + 2 }} | 12={{ #expr: 683 + 2 }} | 13={{ #expr: 683 + 2 }} | 14={{ #expr: 683 + 2 }} | 15={{ #expr: 683 + 2 }} | 16={{ #expr: 683 + 2 }} | 17={{ #expr: 683 + 2 }} | 18={{ #expr: 683 + 2 }} | 19={{ #expr: 683 + 2 }} | 20={{ #expr: 683 + 2 }} | 21={{ #expr: 683 + 2 }} | 22={{ #expr: 683 + 2 }} | 23={{ #expr: 683 + 2 }} | 24={{ #expr: 683 + 2 }} | 25={{ #expr: 683 + 2 }} | 26={{ #expr: 683 + 2 }} | 27={{ #expr: 683 + 2 }} | 28={{ #expr: 683 + 2 }} | 29={{ #expr: 683 + 2 }} | 30={{ #expr: 683 + 2 }} | 31={{ #expr: 683 + 2 }} | 32={{ #expr: 683 + 2 }} | 33={{ #expr: 683 + 2 }} | 34={{ #expr: 683 + 2 }} | 35={{ #expr: 683 + 2 }} | 36={{ #expr: 683 + 2 }} | 37={{ #expr: 683 + 2 }} | 38={{ #expr: 683 + 2 }} | 39={{ #expr: 683 + 2 }} | 40={{ #expr: 683 + 2 }} | 41={{ #expr: 683 + 2 }} | 42={{ #expr: 683 + 2 }} | 43={{ #expr: 683 + 2 }} | 44={{ #expr: 683 + 2 }} | 45={{ #expr: 683 + 6 }} | 46={{ #expr: 683 + 2 }} | 47={{ #expr: 683 + 2 }} | 48={{ #expr: 683 + 2 }} | 49={{ #expr: 683 + 2 }} | 50={{ #expr: 683 + 2 }} | 51={{ #expr: 683 + 2 }} | 52={{ #expr: 683 + 2 }} | 53={{ #expr: 683 + 2 }} | 54={{ #expr: 683 + 2 }} | 55={{ #expr: 683 + 3 }} | 56=683 | #default = 683 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 683 + 16 }} | 2={{ #expr: 683 + 2 }} | 3={{ #expr: 683 + 2 }} | 4={{ #expr: 683 + 2 }} | 5={{ #expr: 683 + 2 }} | 6={{ #expr: 683 + 2 }} | 7={{ #expr: 683 + 2 }} | 8={{ #expr: 683 + 2 }} | 9={{#switch: 683 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 683 < 449 | {{ #expr: 683 + 2 }} | {{ #expr: 683 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 683 + 2 }} | 11={{ #expr: 683 + 2 }} | 12={{ #expr: 683 + 2 }} | 13={{ #expr: 683 + 2 }} | 14={{ #expr: 683 + 2 }} | 15={{ #expr: 683 + 2 }} | 16={{ #expr: 683 + 2 }} | 17={{ #expr: 683 + 2 }} | 18={{ #expr: 683 + 2 }} | 19={{ #expr: 683 + 2 }} | 20={{ #expr: 683 + 2 }} | 21={{ #expr: 683 + 2 }} | 22={{ #expr: 683 + 2 }} | 23={{ #expr: 683 + 2 }} | 24={{ #expr: 683 + 2 }} | 25={{ #expr: 683 + 2 }} | 26={{ #expr: 683 + 2 }} | 27={{ #expr: 683 + 2 }} | 28={{ #expr: 683 + 2 }} | 29={{ #expr: 683 + 2 }} | 30={{ #expr: 683 + 2 }} | 31={{ #expr: 683 + 2 }} | 32={{ #expr: 683 + 2 }} | 33={{ #expr: 683 + 2 }} | 34={{ #expr: 683 + 2 }} | 35={{ #expr: 683 + 2 }} | 36={{ #expr: 683 + 2 }} | 37={{ #expr: 683 + 2 }} | 38={{ #expr: 683 + 2 }} | 39={{ #expr: 683 + 2 }} | 40={{ #expr: 683 + 2 }} | 41={{ #expr: 683 + 2 }} | 42={{ #expr: 683 + 2 }} | 43={{ #expr: 683 + 2 }} | 44={{ #expr: 683 + 2 }} | 45={{ #expr: 683 + 6 }} | 46={{ #expr: 683 + 2 }} | 47={{ #expr: 683 + 2 }} | 48={{ #expr: 683 + 2 }} | 49={{ #expr: 683 + 2 }} | 50={{ #expr: 683 + 2 }} | 51={{ #expr: 683 + 2 }} | 52={{ #expr: 683 + 2 }} | 53={{ #expr: 683 + 2 }} | 54={{ #expr: 683 + 2 }} | 55={{ #expr: 683 + 3 }} | 56=683 | #default = 683 }} = {{ #expr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} + 1 }} | f|–683}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Langermann, Johann Gottfried||{{#ifeq:0|0|}}}}</ref> Mit der Hilfe eines Mäzens am sächsischen Hof studierte er als Bauernsohn ab 1789 Jura, Geschichte und Philosophie an der Universität Leipzig.<ref name=":0">{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref> Nachdem er dort Universitätsreformen forderte, zwang ihn die Verwaltung jedoch, die Universität 1792 zu verlassen.<ref name="B&I">Klaus Dörner: Bürger und Irre. Zur Sozialgeschichte und Wissenschaftssoziologie der Psychiatrie. Fischer Taschenbuch, Bücher des Wissens, Frankfurt am Main 1969, 1975, ISBN 3-436-02101-6. (a) zu Stw. „Studium in Leipzig“: S. 243; (b) zu Stw. „Fichte, Hufeland, Novalis“: S. 243; (c-d) zu Stw. „K. A. von Hardenberg“: S. 244 f.; (e) zu Stw. „moralisch-pädagogischer Rigorismus“: S. 244; (f-g) zu Stw. „Langermann in Berlin“: S. 243; (h) zu Stw. „Arbeit über Gelbfieber“: S. 243.</ref><ref name=":0" />

Zeitweise war er als Hauslehrer bei Kaufmann Röder in Leipzig tätig.<ref name="ADB" /> An der Universität Jena kam er 1794 schließlich durch Johann Gottlieb Fichte zur Philosophie und durch den königlich-preußischen Hofarzt Christoph Wilhelm Hufeland zur Medizin. Hier unterrichtete er unter anderem Novalis (alias Friedrich von Hardenberg) und nahm persönliche Beziehungen zu Goethe, Schiller und Haydn auf. 1797 schrieb er eine Dissertation zum Thema der zeitgenössischen psychiatrischen Diagnose und Behandlung.<ref name="ADB" /><ref name="B&I" /><ref>Johann Gottfried Langermann: De methodo cognoscendi curandique animi morbos stabilienda. Medizinische Dissertation, Jena 1797.</ref> Er wurde im gleichen Jahr von der Universität Jena promoviert und praktizierte zunächst als Arzt in Bayreuth.<ref name="PSK">Rudolf Degkwitz u. a. (Hrsg.): Psychisch krank. Einführung in die Psychiatrie für das klinische Studium. Urban & Schwarzenberg, München 1982, ISBN 3-541-09911-9. - (a) zu Stw. „Promotion und Praxiseröffnung“: S. 471b; (b) zu Stw. „Langermann als Vertreter der Psychiker“: Seite 451a; (c) zu Stw. „Anstaltsgründungen“: S. 472a.</ref>

Nach kurzzeitiger Beschäftigung im „Zucht- und Irrenhause zu Torgau“, wurde er 1803 durch den Minister Karl August von Hardenberg zurück nach Bayreuth berufen. Er erhielt den Auftrag, den Zustand des „Irrenhauses“ zu St. Georgien zu beurteilen und einen Plan für die weitere Entwicklung und Umgestaltung der Einrichtung auszuarbeiten.<ref name="ADB" /><ref name="B&I" /> In einer Verfügung an die Kammer von Bayreuth gab Hardenberg im Februar 1805 den meisten von Langermanns vorgeschlagenen Neuerungen statt.<ref name="B&I" />

Langermann wurde daraufhin 1805 zum Direktor der „Entbindungs- und Irrenanstalt“ St. Georgen bei Bayreuth ernannt. Im Gegensatz zu den zu diesem Zeitpunkt üblichen Zuchthäusern, sah Langermann vor, eine „psychische Heilanstalt für Geisteskranke“<ref name="WPP">Peters, Uwe Henrik: Wörterbuch der Psychiatrie und medizinischen Psychologie. Urban & Schwarzenberg, München 31984; Wörterbuch-Stw. „Langermann, Johann Gottfried“: (a) zu „Lebensdaten“: S. 326 (b)  zu „Umwandlung der Anstalt Bayreuth“: S. 326; (c)  zu „Psychiker-Vertreter“: S. 326.</ref> zu errichten.<ref name=":0" /> Er wollte auf diesem Weg die „Kranken von ihren Ketten“ befreien.<ref name="KGP">Erwin H. Ackerknecht: Kurze Geschichte der Psychiatrie. 3. Auflage. Enke, Stuttgart 1985, ISBN 3-432-80043-6; (a) zu Stw. „Befreiung“: Seite 34 f.; (b) zu Stw. „geistesgeschichtliche Einordnung“: S. 36, 39.</ref> Seine Neuerungen verhalfen der Einrichtung zu einem weitverbreiteten guten Ruf.<ref name="ADB" /> Dennoch waren seine „moralischen“ Behandlungsprinzipien von größtem Rigorismus geprägt und ließen auch Züchtigungen zu, z. B. durch glühende Eisen.<ref name="B&I" />

Als Bayreuth 1810 an Bayern abgetreten wurde, verließ Langermann die Anstalt und zog nach Berlin, um dort als Staatsrat im Ministerium des Innern für Karl August von Hardenberg im Medizinalkollegium zu dienen. 1819 trat er in das Oberzensurkollegium ein.<ref name="B&I" /> Man betraute ihn außerdem mit der Reorganisation und Leitung der Tierarzneischule.<ref name="ADB" /><ref name="B&I" />

Als Geheimer Obermedizinalrat im preußischen Ministerium der Geistlichen, Unterrichts- und Medizinalangelegenheiten (1824–1827)<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz{{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}

          | )
          | {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ; 
              | )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}}%7C%7C}}}}{{#if:I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=I. HA Rep. 76, I Sekt. 31, Lit. L, Nr. 11|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz| Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz{{#if: |,|{{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
            |{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
            |{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|;|,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:2392793||(?)}}}}}}{{#if: 2025-04-16|;}}}}{{#if: 2025-04-16| {{#if:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-04-16 |ISO|noerror=1}} }}
       |4=im Jahr
       |7=im
       |10=am
       |#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-04-16|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-04-16|T._Monat JJJJ}}
    | {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz{{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
       |  (
       | {{#if: | |  (}}
       }}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
          {{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2025-04-16 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
 #if: 
 | {{
     #ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | Vorlage:Str trim
     | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
     }}
 | {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
     | „Vorlage:Str trim“
     | {{#invoke:Text|quote
         |1={{#if: 
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
              | {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
         |2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
         |3=1}} }}

}}{{#if:

   |  (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:  | :  }}{{#if:  | , deutsch: „“ }})
   | {{#if: 
       |  ({{#if:  | , deutsch: „“ }})
       | {{#if:  |  (deutsch: „“) }}
 }}

}}{{#if: {{{zitat}}}

   | {{#if: 
       | {{#if: {{{zitat}}}
           | Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
   | Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if:  | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
             | Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
             | {{{ref}}} }}

}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
       | {{#if:  | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: deadurl
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11 }}|{{#switch: 
   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
       | {{#if:  | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: 
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if:  | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[https://archivdatenbank.gsta.spk-berlin.de/midosasearch-gsta/MidosaSEARCH/i_ha_rep_76/index.htm?kid=GStA_i_ha_rep_76_1_23&uid=GStA_i_ha_rep_76_I_HA_Rep_76_I_Sekt_31_Lit_L_Nr_11 }} }}}}}}}}}}{{#if:|
        {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}

}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> hatte er in seinen letzten Lebensjahren maßgeblichen Einfluss auf die Reform des preußischen „Irrenwesens“. Er starb 1832 in Berlin, mutmaßlich an den Folgen einer „Atheromatose“<ref name="ADB" />.

Leistungen

Die Dissertation Langermanns De methodo cognoscendi curandique animi morbos stabilienda. (1797) enthält in der Einleitung große Auszüge zur Animismus-Theorie von Georg Ernst Stahl (1660–1734), der Langermann ohne Vorbehalte zustimmte. Sie ist bei ihm gewiss Ausdruck des deutschen Idealismus.<ref name="KGP" /> Bereits die Lehre Stahls wurde im Ausland nur unter Vorbehalten angenommen, vgl. auch Psychodynamismus. In der Dissertation sind auch Abhandlungen zur moralischen Behandlung enthalten. Diese Dissertation blieb die einzige psychiatrische Schrift von Langermann.

Langermann gab eine Schrift von August Friedrich Schweigger „Über Kranken- und Armenanstalten zu Paris 1808“ heraus und versah sie mit Zusätzen.<ref name="ADB" /> Eine Arbeit über das Gelbfieber ist Freiherr vom Stein (1757–1831) gewidmet.<ref name="B&I" />

Langermann wird zu den namhaften Vertretern der Psychiker gezählt.<ref name="PSK" /><ref name="WPP" /> Er gründete die psychiatrischen Anstalten Siegburg (1820, eröffnet 1825) und Leubus (1830) in Schlesien.<ref name="PSK" /> Es zählt zu Langermanns Verdiensten, die überwiegend theoretischen Auffassungen der Romantischen Medizin über das Wesen psychischer Krankheit in die Praxis umgesetzt zu haben.<ref name="ADB" /> Am 1. Januar 1811 wurde er zum Mitglied (Matrikel-Nr. 1038a) der Leopoldina gewählt.

Veröffentlichungen (Auswahl)

  • De methodo cognoscendi curandique animi morbos stabilienda. 1797. (Dissertation).
  • Bericht des Medicinal-Raths Dr. Langermann, die Veränderungen in dem Bayreuther Irrenhaus betreffend. Bayreuth, (28. Mai) 1804.
  • Über den gegenwärtigen Zustand der psychischen Heilmethoden der Geisteskrankheiten und über die erste zu Bayreuth errichtete psychiatrische Heilanstalt. In: Medizinisch-chirurgische Zeitung. Band 4, 1805, S. 90–93.
  • Als Herausgeber von: August Friedrich Schweigger. Über Kranken- und Armen-Anstalten zu Paris. J. A. Lübeck, Bayreuth 1809. Darin S. 153 ff. Kommentar zum französischen Hospiz zu Charenton (Digitalisat).

Ehrungen

Die Pilzgattung Langermannia wurde ihm zu Ehren benannt.<ref name="Burkhardt2022" />

Einzelnachweise

<references> <ref name="Burkhardt2022">Lotte Burkhardt 2022: Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen: Von Menschen & ihren Pflanzen – Berlin: Botanic Garden and Botanical Museum Berlin, Freie Universität Berlin. – {{#invoke:Vorlage:Handle|f|scheme=doi|class=plainlinks|parProblem=Problem|errCat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:DOI|errClasses=error editoronly|errHide=1|errNS=0 4 10 100}}, Berlin 2022. </ref> </references>

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Langermann, Johann Gottfried|Langermann, Johann Gottfried|Johann Gottfried Langermann }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 17 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} {{ #if:Langermann, Johann Gottfried|Langermann, Johann Gottfried|Johann Gottfried Langermann }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 17, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 17 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 682{{ #if:683 | {{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} != {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 683 + 16 }} | 2={{ #expr: 683 + 2 }} | 3={{ #expr: 683 + 2 }} | 4={{ #expr: 683 + 2 }} | 5={{ #expr: 683 + 2 }} | 6={{ #expr: 683 + 2 }} | 7={{ #expr: 683 + 2 }} | 8={{ #expr: 683 + 2 }} | 9={{#switch: 683 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 683 < 449 | {{ #expr: 683 + 2 }} | {{ #expr: 683 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 683 + 2 }} | 11={{ #expr: 683 + 2 }} | 12={{ #expr: 683 + 2 }} | 13={{ #expr: 683 + 2 }} | 14={{ #expr: 683 + 2 }} | 15={{ #expr: 683 + 2 }} | 16={{ #expr: 683 + 2 }} | 17={{ #expr: 683 + 2 }} | 18={{ #expr: 683 + 2 }} | 19={{ #expr: 683 + 2 }} | 20={{ #expr: 683 + 2 }} | 21={{ #expr: 683 + 2 }} | 22={{ #expr: 683 + 2 }} | 23={{ #expr: 683 + 2 }} | 24={{ #expr: 683 + 2 }} | 25={{ #expr: 683 + 2 }} | 26={{ #expr: 683 + 2 }} | 27={{ #expr: 683 + 2 }} | 28={{ #expr: 683 + 2 }} | 29={{ #expr: 683 + 2 }} | 30={{ #expr: 683 + 2 }} | 31={{ #expr: 683 + 2 }} | 32={{ #expr: 683 + 2 }} | 33={{ #expr: 683 + 2 }} | 34={{ #expr: 683 + 2 }} | 35={{ #expr: 683 + 2 }} | 36={{ #expr: 683 + 2 }} | 37={{ #expr: 683 + 2 }} | 38={{ #expr: 683 + 2 }} | 39={{ #expr: 683 + 2 }} | 40={{ #expr: 683 + 2 }} | 41={{ #expr: 683 + 2 }} | 42={{ #expr: 683 + 2 }} | 43={{ #expr: 683 + 2 }} | 44={{ #expr: 683 + 2 }} | 45={{ #expr: 683 + 6 }} | 46={{ #expr: 683 + 2 }} | 47={{ #expr: 683 + 2 }} | 48={{ #expr: 683 + 2 }} | 49={{ #expr: 683 + 2 }} | 50={{ #expr: 683 + 2 }} | 51={{ #expr: 683 + 2 }} | 52={{ #expr: 683 + 2 }} | 53={{ #expr: 683 + 2 }} | 54={{ #expr: 683 + 2 }} | 55={{ #expr: 683 + 3 }} | 56=683 | #default = 683 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 683 + 16 }} | 2={{ #expr: 683 + 2 }} | 3={{ #expr: 683 + 2 }} | 4={{ #expr: 683 + 2 }} | 5={{ #expr: 683 + 2 }} | 6={{ #expr: 683 + 2 }} | 7={{ #expr: 683 + 2 }} | 8={{ #expr: 683 + 2 }} | 9={{#switch: 683 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 683 < 449 | {{ #expr: 683 + 2 }} | {{ #expr: 683 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 683 + 2 }} | 11={{ #expr: 683 + 2 }} | 12={{ #expr: 683 + 2 }} | 13={{ #expr: 683 + 2 }} | 14={{ #expr: 683 + 2 }} | 15={{ #expr: 683 + 2 }} | 16={{ #expr: 683 + 2 }} | 17={{ #expr: 683 + 2 }} | 18={{ #expr: 683 + 2 }} | 19={{ #expr: 683 + 2 }} | 20={{ #expr: 683 + 2 }} | 21={{ #expr: 683 + 2 }} | 22={{ #expr: 683 + 2 }} | 23={{ #expr: 683 + 2 }} | 24={{ #expr: 683 + 2 }} | 25={{ #expr: 683 + 2 }} | 26={{ #expr: 683 + 2 }} | 27={{ #expr: 683 + 2 }} | 28={{ #expr: 683 + 2 }} | 29={{ #expr: 683 + 2 }} | 30={{ #expr: 683 + 2 }} | 31={{ #expr: 683 + 2 }} | 32={{ #expr: 683 + 2 }} | 33={{ #expr: 683 + 2 }} | 34={{ #expr: 683 + 2 }} | 35={{ #expr: 683 + 2 }} | 36={{ #expr: 683 + 2 }} | 37={{ #expr: 683 + 2 }} | 38={{ #expr: 683 + 2 }} | 39={{ #expr: 683 + 2 }} | 40={{ #expr: 683 + 2 }} | 41={{ #expr: 683 + 2 }} | 42={{ #expr: 683 + 2 }} | 43={{ #expr: 683 + 2 }} | 44={{ #expr: 683 + 2 }} | 45={{ #expr: 683 + 6 }} | 46={{ #expr: 683 + 2 }} | 47={{ #expr: 683 + 2 }} | 48={{ #expr: 683 + 2 }} | 49={{ #expr: 683 + 2 }} | 50={{ #expr: 683 + 2 }} | 51={{ #expr: 683 + 2 }} | 52={{ #expr: 683 + 2 }} | 53={{ #expr: 683 + 2 }} | 54={{ #expr: 683 + 2 }} | 55={{ #expr: 683 + 3 }} | 56=683 | #default = 683 }} = {{ #expr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 682 + 16 }} | 2={{ #expr: 682 + 2 }} | 3={{ #expr: 682 + 2 }} | 4={{ #expr: 682 + 2 }} | 5={{ #expr: 682 + 2 }} | 6={{ #expr: 682 + 2 }} | 7={{ #expr: 682 + 2 }} | 8={{ #expr: 682 + 2 }} | 9={{#switch: 682 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 682 < 449 | {{ #expr: 682 + 2 }} | {{ #expr: 682 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 682 + 2 }} | 11={{ #expr: 682 + 2 }} | 12={{ #expr: 682 + 2 }} | 13={{ #expr: 682 + 2 }} | 14={{ #expr: 682 + 2 }} | 15={{ #expr: 682 + 2 }} | 16={{ #expr: 682 + 2 }} | 17={{ #expr: 682 + 2 }} | 18={{ #expr: 682 + 2 }} | 19={{ #expr: 682 + 2 }} | 20={{ #expr: 682 + 2 }} | 21={{ #expr: 682 + 2 }} | 22={{ #expr: 682 + 2 }} | 23={{ #expr: 682 + 2 }} | 24={{ #expr: 682 + 2 }} | 25={{ #expr: 682 + 2 }} | 26={{ #expr: 682 + 2 }} | 27={{ #expr: 682 + 2 }} | 28={{ #expr: 682 + 2 }} | 29={{ #expr: 682 + 2 }} | 30={{ #expr: 682 + 2 }} | 31={{ #expr: 682 + 2 }} | 32={{ #expr: 682 + 2 }} | 33={{ #expr: 682 + 2 }} | 34={{ #expr: 682 + 2 }} | 35={{ #expr: 682 + 2 }} | 36={{ #expr: 682 + 2 }} | 37={{ #expr: 682 + 2 }} | 38={{ #expr: 682 + 2 }} | 39={{ #expr: 682 + 2 }} | 40={{ #expr: 682 + 2 }} | 41={{ #expr: 682 + 2 }} | 42={{ #expr: 682 + 2 }} | 43={{ #expr: 682 + 2 }} | 44={{ #expr: 682 + 2 }} | 45={{ #expr: 682 + 6 }} | 46={{ #expr: 682 + 2 }} | 47={{ #expr: 682 + 2 }} | 48={{ #expr: 682 + 2 }} | 49={{ #expr: 682 + 2 }} | 50={{ #expr: 682 + 2 }} | 51={{ #expr: 682 + 2 }} | 52={{ #expr: 682 + 2 }} | 53={{ #expr: 682 + 2 }} | 54={{ #expr: 682 + 2 }} | 55={{ #expr: 682 + 3 }} | 56=682 | #default = 682 }} + 1 }} | f|–683}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Langermann, Johann Gottfried||{{#ifeq:0|0|}}}}

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

  • {{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}
 | 4849
 | Mitgliedseintrag von {{#if: Johann Gottfried Langermann | Johann Gottfried Langermann | {{#invoke:WLink|getArticleBase}} }} {{#if:  | () |}}bei der Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| |Vorlage:Abrufdatum}}

}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= IDName= Datum= |opt= 1= Name= Kommentar= Liste= Weblink= |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Leopoldina |errNS=0 |template=Vorlage:Leopoldina |format= |preview=1 }}

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 10419653Xno9902359125031369 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10419653X | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 10419653X | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no99023591 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no99023591 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25031369 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 25031369 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Langermann, Johann Gottfried | {{#if: | {{#if: deutscher Psychiater; preußischer Staatsrat | {{#if: 8. August 1768 | {{#if: Maxen, Sachsen | {{#if: 5. September 1832 | {{#if: Berlin |

Vorlage:Wikidata-Registrierung