Zum Inhalt springen

Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm.jpg
Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen
Datei:Pustkuchen Büste.JPG
Büste von Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen in Wiebelskirchen

Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen (Pseudonym Glanzow; * 4. Februar 1793 in Detmold; † 2. Januar 1834 in Wiebelskirchen) war ein evangelischer Geistlicher, belletristischer und pädagogischer Schriftsteller.

Leben

Nach seinem Studium der Theologie, Philosophie und Medizin in den Jahren 1811–1813 an der Universität Göttingen versah er Hauslehrerstellen in Pempelfort, Elberfeld und Leipzig.

1817 promovierte er an der Universität Halle. 1820 übernahm er die Pfarrei in Lieme bei Lemgo, musste sein Amt aber 1827 wegen seiner liberalen Katechismus-Auslegung abgeben.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0

   | {{#if: 15
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118793713
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118793713}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 559478 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 559478 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}</ref> Von 1827 bis 1831 arbeitete er in Herford als freier Schriftsteller, die ersten beiden Jahre fungierte er zudem als Herausgeber der Zeitungen Westphalia und Levana. Unter anderem gab er 1830 eine „Kurzgefaßte Geschichte der Pädagogik“ heraus. Auf Fürsprache des preußischen Königs Friedrich Wilhelm III. gelangte er 1831 auf die Pfarrstelle nach Wiebelskirchen, wo er 1834 verarmt an Wassersucht<ref>Heimatbuch Wiebelskirchen 1955, Wiebelskircher Geschichten Band 1, 1982</ref> starb.

Werk

Bekannt wurde der engagierte Geistliche Pustkuchen vor allem durch seine Fortsetzung von Goethes Roman Wilhelm Meisters Lehrjahre, deren erster Band zur Frühjahrsmesse 1821 unter dem Titel Wilhelm Meisters Wanderjahre im Verlag von Gottfried Basse in Quedlinburg und Leipzig zeitgleich mit Goethes eigener Fortsetzung (Wilhelm Meisters Wanderjahre oder Die Entsagenden 1821) erschien. Diese Publikationsumstände lösten einen Literaturskandal aus, der maßgeblich dadurch befeuert wurde, dass die Fortsetzung des goetheschen Romans zugleich eine sittlich-ästhetisch begründete Kritik an Goethe war. Noch im selben Jahr veröffentlichte Pustkuchen Band 2 der „Wanderjahre“, 1822 erschienen Band 3 sowie die beiden Begleitpublikationen Wilhelm Meisters Tagebuch und Gedanken einer frommen Gräfin. Fortgesetzt, aber nicht abgeschlossen, wurden Wilhelm Meisters Wanderjahre mit einem 4. (1827) und 5. Band (1828), die im Gegensatz zu den ersten Teilen keine größere öffentliche Aufmerksamkeit fanden.

Die Werke waren in den Jahren 1821 bis 1823 in der teilweise sehr polemisch geführten literarischen Diskussion präsenter als die goethesche Fortsetzung. Die anonyme Verfasserschaft Pustkuchens wurde im Frühjahr 1822 aufgedeckt, dennoch erschienen die weiteren Bände anonym. Entgegen zeitgenössischen Gerüchten und vielfach falschen Angaben in Bibliothekskatalogen stammt eine weitere Fortsetzung unter dem Titel Wilhelm Meisters Meisterjahre von 1824 nicht von Pustkuchen.<ref>Linktext, Zeitung für die elegante Welt, Bd. 24, Nr. 184 (18. September 1824), Sp. 1477f.</ref> Goethe reagierte sehr zurückhaltend und nur in wenigen, einige Jahre später veröffentlichten Gedichten auf die Provokation. Der noch heute gebräuchliche Ausdruck Pustekuchen geht nicht auf diesen Zusammenhang zurück.<ref>Christoph Gutknecht Backware? Pustekuchen! Wie ein missverstandener hebräischer Begriff zum deutschen Ausdruck wurde In: Jüdische Allgemeine, vom 22. März 2012</ref>

Im Gegensatz zu Wilhelm Meisters Wanderjahren, die in der Rezeptionsgeschichte Goethes als Beginn einer kritischen Opposition gegen Goethe in den 1820er Jahren wahrgenommen wurden<ref>Mandelkow, Karl Robert (Hg): Goethe im Urteil seiner Kritiker. Dokumente zur Wirkungsgeschichte Goethes in Deutschland. München 1975, S. LXIIf.</ref>, ist Pustkuchens weiteres poetisches und gelehrtes Werk aus den Bereichen der Theologie, Pädagogik und Poesie heute weitestgehend vergessen, teilweise auch verschollen.

Theologische und pädagogische Werke

  • Die Natur des Menschen und seines Erkenntnißvermögens als Fundament der Eziehung psychologisch entwickelt für Aeltern, Lehrer und Jünglinge, die sich selber fortbilden. Reclam, Leipzig 1818. Digitalisat
  • Die Urgeschichte der Menschheit in ihrem vollem Umfange. Meyer, Lemgo 1821. Digitalisat
  • Die Rechte der christlichen Religion über die Verfassung christlicher Staaten. Eine Streitschrift. Königliches Taubstummen-Inst., Schleswig 1822
  • Gedanken einer frommen Gräfin. Basse, Quedlinburg und Leipzig 1822. Digitalisat
  • Historisch-kritische Untersuchung der biblischen Urgeschichte. Nebst Untersuchungen über Alter, Verfasser und Einheit der übrigen Theile des Pentateuch. Grunert, Halle 1823. Digitalisat
  • Thomas Armenteros oder das Auto da Fé. Basse, Quedlinburg 1825
  • Die Wiederherstellung des echten Protestantismus oder über die Union, die Agende und die bischöfliche Kirchenverfassung. Hoffmann & Campe, Hamburg 1827. Digitalisat
  • Maria oder die Frömmigkeit des Weibes. Ein Charaktergemälde. Hoffmann & Campe, Hamburg 1827. Digitalisat
  • Grundzüge des Christenthums. Hoffmann & Campe, Hamburg 1827. Digitalisat
  • Kurzgefaßte Geschichte der Pädagogik oder gedrängte Darstellung des Entstehens, Wesens, Zusammenhangs und Wechsels der herrschenden Ansichten über Erziehung und Bildung. Osterwald, Rintelen 1830
  • Glaubens- und Sittenlehre in wahrhaften Beispielen. Ein Lesebuch für Schule und Haus. Falkenberg, Barmen und Schwelm 1831 (2 Bände)
  • Kirche, Schule und Haus. Büschler, Elberfeld 1832
  • Der Beruf des evangelischen Pfarrers nach seinem Zweck und Wesen, dem Worte Gottes gemäß mit besonderer Rücksicht auf die Ansichten und Verhältnisse unserer Zeit, dargestellt. Schmechtenberg, Elberfeld 1836.

Poetische und erzählende Werke

  • Die Poesie der Jugend. Reclam, Leipzig 1817. Digitalisat
  • Die Perlenschnur. Basse, Quedlinburg und Leipzig 1820. Digitalisat
  • Erzählungen. Iserlohn 1832
  • Viola. Taschenbuch für 1833. Becker, 1833

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm|Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm|Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 26 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 26 | 1={{ #expr: 736 + 16 }} | 2={{ #expr: 736 + 2 }} | 3={{ #expr: 736 + 2 }} | 4={{ #expr: 736 + 2 }} | 5={{ #expr: 736 + 2 }} | 6={{ #expr: 736 + 2 }} | 7={{ #expr: 736 + 2 }} | 8={{ #expr: 736 + 2 }} | 9={{#switch: 736 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 736 < 449 | {{ #expr: 736 + 2 }} | {{ #expr: 736 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 736 + 2 }} | 11={{ #expr: 736 + 2 }} | 12={{ #expr: 736 + 2 }} | 13={{ #expr: 736 + 2 }} | 14={{ #expr: 736 + 2 }} | 15={{ #expr: 736 + 2 }} | 16={{ #expr: 736 + 2 }} | 17={{ #expr: 736 + 2 }} | 18={{ #expr: 736 + 2 }} | 19={{ #expr: 736 + 2 }} | 20={{ #expr: 736 + 2 }} | 21={{ #expr: 736 + 2 }} | 22={{ #expr: 736 + 2 }} | 23={{ #expr: 736 + 2 }} | 24={{ #expr: 736 + 2 }} | 25={{ #expr: 736 + 2 }} | 26={{ #expr: 736 + 2 }} | 27={{ #expr: 736 + 2 }} | 28={{ #expr: 736 + 2 }} | 29={{ #expr: 736 + 2 }} | 30={{ #expr: 736 + 2 }} | 31={{ #expr: 736 + 2 }} | 32={{ #expr: 736 + 2 }} | 33={{ #expr: 736 + 2 }} | 34={{ #expr: 736 + 2 }} | 35={{ #expr: 736 + 2 }} | 36={{ #expr: 736 + 2 }} | 37={{ #expr: 736 + 2 }} | 38={{ #expr: 736 + 2 }} | 39={{ #expr: 736 + 2 }} | 40={{ #expr: 736 + 2 }} | 41={{ #expr: 736 + 2 }} | 42={{ #expr: 736 + 2 }} | 43={{ #expr: 736 + 2 }} | 44={{ #expr: 736 + 2 }} | 45={{ #expr: 736 + 6 }} | 46={{ #expr: 736 + 2 }} | 47={{ #expr: 736 + 2 }} | 48={{ #expr: 736 + 2 }} | 49={{ #expr: 736 + 2 }} | 50={{ #expr: 736 + 2 }} | 51={{ #expr: 736 + 2 }} | 52={{ #expr: 736 + 2 }} | 53={{ #expr: 736 + 2 }} | 54={{ #expr: 736 + 2 }} | 55={{ #expr: 736 + 3 }} | 56=736 | #default = 736 }} {{ #if:Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm|Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm|Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 26, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 26 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 736{{ #if:738 | {{ #ifexpr: {{#switch: 26 | 1={{ #expr: 736 + 16 }} | 2={{ #expr: 736 + 2 }} | 3={{ #expr: 736 + 2 }} | 4={{ #expr: 736 + 2 }} | 5={{ #expr: 736 + 2 }} | 6={{ #expr: 736 + 2 }} | 7={{ #expr: 736 + 2 }} | 8={{ #expr: 736 + 2 }} | 9={{#switch: 736 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 736 < 449 | {{ #expr: 736 + 2 }} | {{ #expr: 736 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 736 + 2 }} | 11={{ #expr: 736 + 2 }} | 12={{ #expr: 736 + 2 }} | 13={{ #expr: 736 + 2 }} | 14={{ #expr: 736 + 2 }} | 15={{ #expr: 736 + 2 }} | 16={{ #expr: 736 + 2 }} | 17={{ #expr: 736 + 2 }} | 18={{ #expr: 736 + 2 }} | 19={{ #expr: 736 + 2 }} | 20={{ #expr: 736 + 2 }} | 21={{ #expr: 736 + 2 }} | 22={{ #expr: 736 + 2 }} | 23={{ #expr: 736 + 2 }} | 24={{ #expr: 736 + 2 }} | 25={{ #expr: 736 + 2 }} | 26={{ #expr: 736 + 2 }} | 27={{ #expr: 736 + 2 }} | 28={{ #expr: 736 + 2 }} | 29={{ #expr: 736 + 2 }} | 30={{ #expr: 736 + 2 }} | 31={{ #expr: 736 + 2 }} | 32={{ #expr: 736 + 2 }} | 33={{ #expr: 736 + 2 }} | 34={{ #expr: 736 + 2 }} | 35={{ #expr: 736 + 2 }} | 36={{ #expr: 736 + 2 }} | 37={{ #expr: 736 + 2 }} | 38={{ #expr: 736 + 2 }} | 39={{ #expr: 736 + 2 }} | 40={{ #expr: 736 + 2 }} | 41={{ #expr: 736 + 2 }} | 42={{ #expr: 736 + 2 }} | 43={{ #expr: 736 + 2 }} | 44={{ #expr: 736 + 2 }} | 45={{ #expr: 736 + 6 }} | 46={{ #expr: 736 + 2 }} | 47={{ #expr: 736 + 2 }} | 48={{ #expr: 736 + 2 }} | 49={{ #expr: 736 + 2 }} | 50={{ #expr: 736 + 2 }} | 51={{ #expr: 736 + 2 }} | 52={{ #expr: 736 + 2 }} | 53={{ #expr: 736 + 2 }} | 54={{ #expr: 736 + 2 }} | 55={{ #expr: 736 + 3 }} | 56=736 | #default = 736 }} != {{#switch: 26 | 1={{ #expr: 738 + 16 }} | 2={{ #expr: 738 + 2 }} | 3={{ #expr: 738 + 2 }} | 4={{ #expr: 738 + 2 }} | 5={{ #expr: 738 + 2 }} | 6={{ #expr: 738 + 2 }} | 7={{ #expr: 738 + 2 }} | 8={{ #expr: 738 + 2 }} | 9={{#switch: 738 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 738 < 449 | {{ #expr: 738 + 2 }} | {{ #expr: 738 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 738 + 2 }} | 11={{ #expr: 738 + 2 }} | 12={{ #expr: 738 + 2 }} | 13={{ #expr: 738 + 2 }} | 14={{ #expr: 738 + 2 }} | 15={{ #expr: 738 + 2 }} | 16={{ #expr: 738 + 2 }} | 17={{ #expr: 738 + 2 }} | 18={{ #expr: 738 + 2 }} | 19={{ #expr: 738 + 2 }} | 20={{ #expr: 738 + 2 }} | 21={{ #expr: 738 + 2 }} | 22={{ #expr: 738 + 2 }} | 23={{ #expr: 738 + 2 }} | 24={{ #expr: 738 + 2 }} | 25={{ #expr: 738 + 2 }} | 26={{ #expr: 738 + 2 }} | 27={{ #expr: 738 + 2 }} | 28={{ #expr: 738 + 2 }} | 29={{ #expr: 738 + 2 }} | 30={{ #expr: 738 + 2 }} | 31={{ #expr: 738 + 2 }} | 32={{ #expr: 738 + 2 }} | 33={{ #expr: 738 + 2 }} | 34={{ #expr: 738 + 2 }} | 35={{ #expr: 738 + 2 }} | 36={{ #expr: 738 + 2 }} | 37={{ #expr: 738 + 2 }} | 38={{ #expr: 738 + 2 }} | 39={{ #expr: 738 + 2 }} | 40={{ #expr: 738 + 2 }} | 41={{ #expr: 738 + 2 }} | 42={{ #expr: 738 + 2 }} | 43={{ #expr: 738 + 2 }} | 44={{ #expr: 738 + 2 }} | 45={{ #expr: 738 + 6 }} | 46={{ #expr: 738 + 2 }} | 47={{ #expr: 738 + 2 }} | 48={{ #expr: 738 + 2 }} | 49={{ #expr: 738 + 2 }} | 50={{ #expr: 738 + 2 }} | 51={{ #expr: 738 + 2 }} | 52={{ #expr: 738 + 2 }} | 53={{ #expr: 738 + 2 }} | 54={{ #expr: 738 + 2 }} | 55={{ #expr: 738 + 3 }} | 56=738 | #default = 738 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 26 | 1={{ #expr: 738 + 16 }} | 2={{ #expr: 738 + 2 }} | 3={{ #expr: 738 + 2 }} | 4={{ #expr: 738 + 2 }} | 5={{ #expr: 738 + 2 }} | 6={{ #expr: 738 + 2 }} | 7={{ #expr: 738 + 2 }} | 8={{ #expr: 738 + 2 }} | 9={{#switch: 738 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 738 < 449 | {{ #expr: 738 + 2 }} | {{ #expr: 738 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 738 + 2 }} | 11={{ #expr: 738 + 2 }} | 12={{ #expr: 738 + 2 }} | 13={{ #expr: 738 + 2 }} | 14={{ #expr: 738 + 2 }} | 15={{ #expr: 738 + 2 }} | 16={{ #expr: 738 + 2 }} | 17={{ #expr: 738 + 2 }} | 18={{ #expr: 738 + 2 }} | 19={{ #expr: 738 + 2 }} | 20={{ #expr: 738 + 2 }} | 21={{ #expr: 738 + 2 }} | 22={{ #expr: 738 + 2 }} | 23={{ #expr: 738 + 2 }} | 24={{ #expr: 738 + 2 }} | 25={{ #expr: 738 + 2 }} | 26={{ #expr: 738 + 2 }} | 27={{ #expr: 738 + 2 }} | 28={{ #expr: 738 + 2 }} | 29={{ #expr: 738 + 2 }} | 30={{ #expr: 738 + 2 }} | 31={{ #expr: 738 + 2 }} | 32={{ #expr: 738 + 2 }} | 33={{ #expr: 738 + 2 }} | 34={{ #expr: 738 + 2 }} | 35={{ #expr: 738 + 2 }} | 36={{ #expr: 738 + 2 }} | 37={{ #expr: 738 + 2 }} | 38={{ #expr: 738 + 2 }} | 39={{ #expr: 738 + 2 }} | 40={{ #expr: 738 + 2 }} | 41={{ #expr: 738 + 2 }} | 42={{ #expr: 738 + 2 }} | 43={{ #expr: 738 + 2 }} | 44={{ #expr: 738 + 2 }} | 45={{ #expr: 738 + 6 }} | 46={{ #expr: 738 + 2 }} | 47={{ #expr: 738 + 2 }} | 48={{ #expr: 738 + 2 }} | 49={{ #expr: 738 + 2 }} | 50={{ #expr: 738 + 2 }} | 51={{ #expr: 738 + 2 }} | 52={{ #expr: 738 + 2 }} | 53={{ #expr: 738 + 2 }} | 54={{ #expr: 738 + 2 }} | 55={{ #expr: 738 + 3 }} | 56=738 | #default = 738 }} = {{ #expr: {{#switch: 26 | 1={{ #expr: 736 + 16 }} | 2={{ #expr: 736 + 2 }} | 3={{ #expr: 736 + 2 }} | 4={{ #expr: 736 + 2 }} | 5={{ #expr: 736 + 2 }} | 6={{ #expr: 736 + 2 }} | 7={{ #expr: 736 + 2 }} | 8={{ #expr: 736 + 2 }} | 9={{#switch: 736 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 736 < 449 | {{ #expr: 736 + 2 }} | {{ #expr: 736 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 736 + 2 }} | 11={{ #expr: 736 + 2 }} | 12={{ #expr: 736 + 2 }} | 13={{ #expr: 736 + 2 }} | 14={{ #expr: 736 + 2 }} | 15={{ #expr: 736 + 2 }} | 16={{ #expr: 736 + 2 }} | 17={{ #expr: 736 + 2 }} | 18={{ #expr: 736 + 2 }} | 19={{ #expr: 736 + 2 }} | 20={{ #expr: 736 + 2 }} | 21={{ #expr: 736 + 2 }} | 22={{ #expr: 736 + 2 }} | 23={{ #expr: 736 + 2 }} | 24={{ #expr: 736 + 2 }} | 25={{ #expr: 736 + 2 }} | 26={{ #expr: 736 + 2 }} | 27={{ #expr: 736 + 2 }} | 28={{ #expr: 736 + 2 }} | 29={{ #expr: 736 + 2 }} | 30={{ #expr: 736 + 2 }} | 31={{ #expr: 736 + 2 }} | 32={{ #expr: 736 + 2 }} | 33={{ #expr: 736 + 2 }} | 34={{ #expr: 736 + 2 }} | 35={{ #expr: 736 + 2 }} | 36={{ #expr: 736 + 2 }} | 37={{ #expr: 736 + 2 }} | 38={{ #expr: 736 + 2 }} | 39={{ #expr: 736 + 2 }} | 40={{ #expr: 736 + 2 }} | 41={{ #expr: 736 + 2 }} | 42={{ #expr: 736 + 2 }} | 43={{ #expr: 736 + 2 }} | 44={{ #expr: 736 + 2 }} | 45={{ #expr: 736 + 6 }} | 46={{ #expr: 736 + 2 }} | 47={{ #expr: 736 + 2 }} | 48={{ #expr: 736 + 2 }} | 49={{ #expr: 736 + 2 }} | 50={{ #expr: 736 + 2 }} | 51={{ #expr: 736 + 2 }} | 52={{ #expr: 736 + 2 }} | 53={{ #expr: 736 + 2 }} | 54={{ #expr: 736 + 2 }} | 55={{ #expr: 736 + 3 }} | 56=736 | #default = 736 }} + 1 }} | f|–738}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Pustkuchen-Glanzow, Johann Friedrich Wilhelm||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1114-1120|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1114-1120}}|1114-1120|{{#expr:1*1114-1120*0}}–{{#expr:-(0*1114-1120*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629055900/http://www.bautz.de/bbkl/p/pustkuchen_j_f_w.shtml%7C}}.{{#if: 19 | |{{#ifeq:||}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 15
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118793713
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118793713}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 559478 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 559478 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

  • Wolfgang Merkel: Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen und die »falschen Wanderjahre«. Ein Beitrag zum Verständnis der späten Goethezeit. Mainz 1975
  • Tom Wolf: Pustkuchen und Goethe. Die Streitschrift als produktives Verwirrspiel. (Untersuchungen zur deutschen Literaturgeschichte; 101). Niemeyer, Tübingen 1999, ISBN 3-484-32101-6 (zugl. Dissertation, Universität Tübingen 1996).

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

[[s:{{#if:|{{{lang}}}:}}{{#if:|{{{1}}}|Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen}}|Wikisource: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|Johann Friedrich Wilhelm Pustkuchen}}}}]]{{#switch: 1

|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –

}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}

{{#invoke:TemplatePar|check

  |opt= 1= 2= lang= suffix=
  |template=Vorlage:Wikisource
  |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
  }}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118793713no/99/7621330333089 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118793713 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118793713 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/99/76213 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/99/76213 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 30333089 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 30333089 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Pustkuchen, Johann Friedrich Wilhelm | {{#if: Glanzow (Pseudonym) | {{#if: deutscher Schriftsteller | {{#if: 4. Februar 1793 | {{#if: Detmold | {{#if: 2. Januar 1834 | {{#if: Wiebelskirchen |

Vorlage:Wikidata-Registrierung