Zum Inhalt springen

Jakob Hutter

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Jakob Hutter (auch Huter oder Hueter; * circa 1500 in Moos, einem Weiler in der Nähe von St. Lorenzen im heutigen Südtirol; † 25. Februar 1536 in Innsbruck) war ein Führer und Organisator des Tiroler Täufertums. Er gilt als Namensgeber der Hutterer, die aus einer von ihm geleiteten Täufergemeinde in Mähren hervorgingen.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Datei:Jakob Huter.jpg
Jakob Hutter

Leben

Hutter erlernte in Prags<ref>Hutterer</ref> nahe seinem Geburtsort das Hutmacherhandwerk und begab sich dann auf die Stör. Später siedelte er sich in Spittal an der Drau an. Vielleicht wurde er in Klagenfurt mit dem Täufertum bekannt. Nach seinem Übertritt zur täuferischen Lehre zog er als Prediger durch das Pustertal und gründete dort einige kleine Gemeinden. Als Anfang 1529 die Obrigkeit von den Vorgängen im Pustertal erfuhr, begann die Verfolgung der Täufer auch in Tirol. Diese suchten nach Auswegen; weil man gehört hatte, dass die Täufer in Mähren nicht verfolgt werden, entsandte man Hutter und einige andere dorthin, um die Lage zu erkunden. Da sich die Lage dort als günstig herausstellte, beschlossen die Tiroler Täufer, nach Mähren umzusiedeln. Allerdings zogen nicht alle Täufer auf einmal dorthin, sondern nach und nach in kleineren Gruppen. So beschloss Hutter, vorerst in Tirol zu bleiben, um die dortigen Täufer mit dem Wort Gottes zu versorgen.

Hutter entging der Gefangennahme durch die Obrigkeit, da verhaftete Täufer trotz grausamster Verhörmethoden seinen Aufenthaltsort nie verrieten. Bereits 1527 hatte Ferdinand I., zu diesem Zeitpunkt Erzherzog von Österreich, Steiermark, Kärnten, Krain und Tirol, verkündet, dass man derartige „verführerische Lehren und ketzerische Sekten“ keineswegs dulden werde.

Hutter ging 1533 nach Mähren, nachdem die Verfolgung der Täufer in Tirol ihren Höhepunkt erreicht hatte. Viele Täufer aus der Pfalz, Schwaben und Schlesien kamen nach Mähren. Hutter gelang es, die dortigen Täufergemeinden vor Spaltungen zu bewahren. So erreichte das Täufertum in Mähren eine Blütezeit. Unter Hutters Führung wurden mehrere gemeinsame Siedlungen gegründet, in denen eine Gütergemeinschaft analog zur Gütergemeinschaft der Jerusalemer Urgemeinde verwirklicht wurde. Jedoch beschloss der mährische Landtag 1535 die Ausweisung aller Täufer aus Mähren. Daraufhin verteilten sich die Täufer auf die umliegenden Länder.

Hutter selbst ging zurück nach Tirol. Dort wurde er am 30. November 1535 in Klausen gemeinsam mit seiner Frau Katharina verhaftet und in die bischöfliche Festung Schloss Branzoll gebracht. Am 9. Dezember wurde Hutter nach Innsbruck verlegt. Er wurde verhört, und man versuchte, ihn zum Widerruf zu bewegen. Da er weder widerrief noch die Namen weiterer Täufer preisgab, wurde er „hochnotpeinlichen“ Verhörmethoden unterzogen, denen er standhielt. Hutter wurde schließlich zum Feuertod verurteilt und am 25. Februar 1536 in Innsbruck vor dem Goldenen Dachl auf dem Scheiterhaufen verbrannt. Seine Frau gelang es zunächst zu fliehen. Sie wurde nach ihrer Fassung 1538 auf der Burg Schöneck hingerichtet. Laut der Hutterischen Chronik richtete man allein in Tirol insgesamt 360 Täufer hin.

Erinnerung und Versöhnung

Datei:Gedenktafel Jakob Huter Innsbruck.jpg
Gedenktafel für Jakob Hutter am Goldenen Dachl in Innsbruck

In Innsbruck erinnert eine Gedenktafel beim Goldenen Dachl an Jakob Hutter.

In den Jahren 2006 bis 2007 bildete sich in Innsbruck ein Arbeitskreis, der sich um Zeichen der Versöhnung mit den Hutterern bemühte. Ihm gehören Vertreter der evangelischen und katholischen Kirche, die Friedensbewegung Pax Christi Tirol und die Arbeitsgemeinschaft evangelikaler Gemeinden an. Am 25. Februar 2007 fanden ein Gedenkakt vor dem Goldenen Dachl und ein gemeinsamer Gebetsgottesdienst im alten Innsbrucker Rathaus statt. Auf Einladung des Arbeitskreises kamen drei hutterische Ehepaare nach Tirol.

Film

  • „Jakob Hutter und die Hutterer, Märtyrer des Glaubens“, Dokumentarfilm, 82 Min., Österreich 2004, Regie: Thomas F. J. Lederer, Produzent: Louis Holzer, Taura Film

Literatur

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1218-1221|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1218-1221}}|1218-1221|{{#expr:1*1218-1221*0}}–{{#expr:-(0*1218-1221*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629222511/http://www.bautz.de/bbkl/h/huter_j.shtml%7C}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Huter, Jakob|Huter, Jakob|Jakob Hutter }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 13 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 13 | 1={{ #expr: 460 + 16 }} | 2={{ #expr: 460 + 2 }} | 3={{ #expr: 460 + 2 }} | 4={{ #expr: 460 + 2 }} | 5={{ #expr: 460 + 2 }} | 6={{ #expr: 460 + 2 }} | 7={{ #expr: 460 + 2 }} | 8={{ #expr: 460 + 2 }} | 9={{#switch: 460 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 460 < 449 | {{ #expr: 460 + 2 }} | {{ #expr: 460 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 460 + 2 }} | 11={{ #expr: 460 + 2 }} | 12={{ #expr: 460 + 2 }} | 13={{ #expr: 460 + 2 }} | 14={{ #expr: 460 + 2 }} | 15={{ #expr: 460 + 2 }} | 16={{ #expr: 460 + 2 }} | 17={{ #expr: 460 + 2 }} | 18={{ #expr: 460 + 2 }} | 19={{ #expr: 460 + 2 }} | 20={{ #expr: 460 + 2 }} | 21={{ #expr: 460 + 2 }} | 22={{ #expr: 460 + 2 }} | 23={{ #expr: 460 + 2 }} | 24={{ #expr: 460 + 2 }} | 25={{ #expr: 460 + 2 }} | 26={{ #expr: 460 + 2 }} | 27={{ #expr: 460 + 2 }} | 28={{ #expr: 460 + 2 }} | 29={{ #expr: 460 + 2 }} | 30={{ #expr: 460 + 2 }} | 31={{ #expr: 460 + 2 }} | 32={{ #expr: 460 + 2 }} | 33={{ #expr: 460 + 2 }} | 34={{ #expr: 460 + 2 }} | 35={{ #expr: 460 + 2 }} | 36={{ #expr: 460 + 2 }} | 37={{ #expr: 460 + 2 }} | 38={{ #expr: 460 + 2 }} | 39={{ #expr: 460 + 2 }} | 40={{ #expr: 460 + 2 }} | 41={{ #expr: 460 + 2 }} | 42={{ #expr: 460 + 2 }} | 43={{ #expr: 460 + 2 }} | 44={{ #expr: 460 + 2 }} | 45={{ #expr: 460 + 6 }} | 46={{ #expr: 460 + 2 }} | 47={{ #expr: 460 + 2 }} | 48={{ #expr: 460 + 2 }} | 49={{ #expr: 460 + 2 }} | 50={{ #expr: 460 + 2 }} | 51={{ #expr: 460 + 2 }} | 52={{ #expr: 460 + 2 }} | 53={{ #expr: 460 + 2 }} | 54={{ #expr: 460 + 2 }} | 55={{ #expr: 460 + 3 }} | 56=460 | #default = 460 }} {{ #if:Huter, Jakob|Huter, Jakob|Jakob Hutter }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 13, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 13 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 460{{ #if:460 | {{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 460 + 16 }} | 2={{ #expr: 460 + 2 }} | 3={{ #expr: 460 + 2 }} | 4={{ #expr: 460 + 2 }} | 5={{ #expr: 460 + 2 }} | 6={{ #expr: 460 + 2 }} | 7={{ #expr: 460 + 2 }} | 8={{ #expr: 460 + 2 }} | 9={{#switch: 460 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 460 < 449 | {{ #expr: 460 + 2 }} | {{ #expr: 460 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 460 + 2 }} | 11={{ #expr: 460 + 2 }} | 12={{ #expr: 460 + 2 }} | 13={{ #expr: 460 + 2 }} | 14={{ #expr: 460 + 2 }} | 15={{ #expr: 460 + 2 }} | 16={{ #expr: 460 + 2 }} | 17={{ #expr: 460 + 2 }} | 18={{ #expr: 460 + 2 }} | 19={{ #expr: 460 + 2 }} | 20={{ #expr: 460 + 2 }} | 21={{ #expr: 460 + 2 }} | 22={{ #expr: 460 + 2 }} | 23={{ #expr: 460 + 2 }} | 24={{ #expr: 460 + 2 }} | 25={{ #expr: 460 + 2 }} | 26={{ #expr: 460 + 2 }} | 27={{ #expr: 460 + 2 }} | 28={{ #expr: 460 + 2 }} | 29={{ #expr: 460 + 2 }} | 30={{ #expr: 460 + 2 }} | 31={{ #expr: 460 + 2 }} | 32={{ #expr: 460 + 2 }} | 33={{ #expr: 460 + 2 }} | 34={{ #expr: 460 + 2 }} | 35={{ #expr: 460 + 2 }} | 36={{ #expr: 460 + 2 }} | 37={{ #expr: 460 + 2 }} | 38={{ #expr: 460 + 2 }} | 39={{ #expr: 460 + 2 }} | 40={{ #expr: 460 + 2 }} | 41={{ #expr: 460 + 2 }} | 42={{ #expr: 460 + 2 }} | 43={{ #expr: 460 + 2 }} | 44={{ #expr: 460 + 2 }} | 45={{ #expr: 460 + 6 }} | 46={{ #expr: 460 + 2 }} | 47={{ #expr: 460 + 2 }} | 48={{ #expr: 460 + 2 }} | 49={{ #expr: 460 + 2 }} | 50={{ #expr: 460 + 2 }} | 51={{ #expr: 460 + 2 }} | 52={{ #expr: 460 + 2 }} | 53={{ #expr: 460 + 2 }} | 54={{ #expr: 460 + 2 }} | 55={{ #expr: 460 + 3 }} | 56=460 | #default = 460 }} != {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 460 + 16 }} | 2={{ #expr: 460 + 2 }} | 3={{ #expr: 460 + 2 }} | 4={{ #expr: 460 + 2 }} | 5={{ #expr: 460 + 2 }} | 6={{ #expr: 460 + 2 }} | 7={{ #expr: 460 + 2 }} | 8={{ #expr: 460 + 2 }} | 9={{#switch: 460 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 460 < 449 | {{ #expr: 460 + 2 }} | {{ #expr: 460 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 460 + 2 }} | 11={{ #expr: 460 + 2 }} | 12={{ #expr: 460 + 2 }} | 13={{ #expr: 460 + 2 }} | 14={{ #expr: 460 + 2 }} | 15={{ #expr: 460 + 2 }} | 16={{ #expr: 460 + 2 }} | 17={{ #expr: 460 + 2 }} | 18={{ #expr: 460 + 2 }} | 19={{ #expr: 460 + 2 }} | 20={{ #expr: 460 + 2 }} | 21={{ #expr: 460 + 2 }} | 22={{ #expr: 460 + 2 }} | 23={{ #expr: 460 + 2 }} | 24={{ #expr: 460 + 2 }} | 25={{ #expr: 460 + 2 }} | 26={{ #expr: 460 + 2 }} | 27={{ #expr: 460 + 2 }} | 28={{ #expr: 460 + 2 }} | 29={{ #expr: 460 + 2 }} | 30={{ #expr: 460 + 2 }} | 31={{ #expr: 460 + 2 }} | 32={{ #expr: 460 + 2 }} | 33={{ #expr: 460 + 2 }} | 34={{ #expr: 460 + 2 }} | 35={{ #expr: 460 + 2 }} | 36={{ #expr: 460 + 2 }} | 37={{ #expr: 460 + 2 }} | 38={{ #expr: 460 + 2 }} | 39={{ #expr: 460 + 2 }} | 40={{ #expr: 460 + 2 }} | 41={{ #expr: 460 + 2 }} | 42={{ #expr: 460 + 2 }} | 43={{ #expr: 460 + 2 }} | 44={{ #expr: 460 + 2 }} | 45={{ #expr: 460 + 6 }} | 46={{ #expr: 460 + 2 }} | 47={{ #expr: 460 + 2 }} | 48={{ #expr: 460 + 2 }} | 49={{ #expr: 460 + 2 }} | 50={{ #expr: 460 + 2 }} | 51={{ #expr: 460 + 2 }} | 52={{ #expr: 460 + 2 }} | 53={{ #expr: 460 + 2 }} | 54={{ #expr: 460 + 2 }} | 55={{ #expr: 460 + 3 }} | 56=460 | #default = 460 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 460 + 16 }} | 2={{ #expr: 460 + 2 }} | 3={{ #expr: 460 + 2 }} | 4={{ #expr: 460 + 2 }} | 5={{ #expr: 460 + 2 }} | 6={{ #expr: 460 + 2 }} | 7={{ #expr: 460 + 2 }} | 8={{ #expr: 460 + 2 }} | 9={{#switch: 460 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 460 < 449 | {{ #expr: 460 + 2 }} | {{ #expr: 460 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 460 + 2 }} | 11={{ #expr: 460 + 2 }} | 12={{ #expr: 460 + 2 }} | 13={{ #expr: 460 + 2 }} | 14={{ #expr: 460 + 2 }} | 15={{ #expr: 460 + 2 }} | 16={{ #expr: 460 + 2 }} | 17={{ #expr: 460 + 2 }} | 18={{ #expr: 460 + 2 }} | 19={{ #expr: 460 + 2 }} | 20={{ #expr: 460 + 2 }} | 21={{ #expr: 460 + 2 }} | 22={{ #expr: 460 + 2 }} | 23={{ #expr: 460 + 2 }} | 24={{ #expr: 460 + 2 }} | 25={{ #expr: 460 + 2 }} | 26={{ #expr: 460 + 2 }} | 27={{ #expr: 460 + 2 }} | 28={{ #expr: 460 + 2 }} | 29={{ #expr: 460 + 2 }} | 30={{ #expr: 460 + 2 }} | 31={{ #expr: 460 + 2 }} | 32={{ #expr: 460 + 2 }} | 33={{ #expr: 460 + 2 }} | 34={{ #expr: 460 + 2 }} | 35={{ #expr: 460 + 2 }} | 36={{ #expr: 460 + 2 }} | 37={{ #expr: 460 + 2 }} | 38={{ #expr: 460 + 2 }} | 39={{ #expr: 460 + 2 }} | 40={{ #expr: 460 + 2 }} | 41={{ #expr: 460 + 2 }} | 42={{ #expr: 460 + 2 }} | 43={{ #expr: 460 + 2 }} | 44={{ #expr: 460 + 2 }} | 45={{ #expr: 460 + 6 }} | 46={{ #expr: 460 + 2 }} | 47={{ #expr: 460 + 2 }} | 48={{ #expr: 460 + 2 }} | 49={{ #expr: 460 + 2 }} | 50={{ #expr: 460 + 2 }} | 51={{ #expr: 460 + 2 }} | 52={{ #expr: 460 + 2 }} | 53={{ #expr: 460 + 2 }} | 54={{ #expr: 460 + 2 }} | 55={{ #expr: 460 + 3 }} | 56=460 | #default = 460 }} = {{ #expr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 460 + 16 }} | 2={{ #expr: 460 + 2 }} | 3={{ #expr: 460 + 2 }} | 4={{ #expr: 460 + 2 }} | 5={{ #expr: 460 + 2 }} | 6={{ #expr: 460 + 2 }} | 7={{ #expr: 460 + 2 }} | 8={{ #expr: 460 + 2 }} | 9={{#switch: 460 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 460 < 449 | {{ #expr: 460 + 2 }} | {{ #expr: 460 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 460 + 2 }} | 11={{ #expr: 460 + 2 }} | 12={{ #expr: 460 + 2 }} | 13={{ #expr: 460 + 2 }} | 14={{ #expr: 460 + 2 }} | 15={{ #expr: 460 + 2 }} | 16={{ #expr: 460 + 2 }} | 17={{ #expr: 460 + 2 }} | 18={{ #expr: 460 + 2 }} | 19={{ #expr: 460 + 2 }} | 20={{ #expr: 460 + 2 }} | 21={{ #expr: 460 + 2 }} | 22={{ #expr: 460 + 2 }} | 23={{ #expr: 460 + 2 }} | 24={{ #expr: 460 + 2 }} | 25={{ #expr: 460 + 2 }} | 26={{ #expr: 460 + 2 }} | 27={{ #expr: 460 + 2 }} | 28={{ #expr: 460 + 2 }} | 29={{ #expr: 460 + 2 }} | 30={{ #expr: 460 + 2 }} | 31={{ #expr: 460 + 2 }} | 32={{ #expr: 460 + 2 }} | 33={{ #expr: 460 + 2 }} | 34={{ #expr: 460 + 2 }} | 35={{ #expr: 460 + 2 }} | 36={{ #expr: 460 + 2 }} | 37={{ #expr: 460 + 2 }} | 38={{ #expr: 460 + 2 }} | 39={{ #expr: 460 + 2 }} | 40={{ #expr: 460 + 2 }} | 41={{ #expr: 460 + 2 }} | 42={{ #expr: 460 + 2 }} | 43={{ #expr: 460 + 2 }} | 44={{ #expr: 460 + 2 }} | 45={{ #expr: 460 + 6 }} | 46={{ #expr: 460 + 2 }} | 47={{ #expr: 460 + 2 }} | 48={{ #expr: 460 + 2 }} | 49={{ #expr: 460 + 2 }} | 50={{ #expr: 460 + 2 }} | 51={{ #expr: 460 + 2 }} | 52={{ #expr: 460 + 2 }} | 53={{ #expr: 460 + 2 }} | 54={{ #expr: 460 + 2 }} | 55={{ #expr: 460 + 3 }} | 56=460 | #default = 460 }} + 1 }} | f|–460}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Huter, Jakob||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 91
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118820303
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118820303}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 345458 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 345458 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

  • Claus-Peter Clasen: The anabaptists in south and central Germany, Switzerland, and Austria – their names, occupations, places of residence and dates of conversion, 1525–1618. Mennonite Historical Society, Goshen, Ind. 1978, ISBN 0-8357-0324-X.
  • Georg Loesche: Archivalische Beiträge zur Geschichte des Täufertums und des Protestantismus in Tirol und Vorarlberg (Jahrbuch für die Geschichte des Protestantismus in Österreich 47). Evangel. Presseverband in Österreich, Wien 1926.
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}
  • Werner O. Packull: Die Hutterer in Tirol – frühes Täufertum in der Schweiz, Tirol und Mähren (= Schlern-Schriften. 312). Wagner, Innsbruck 2000, ISBN 3-7030-0351-0.

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Jakob Hutter}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

[[b:{{#if:|{{{lang}}}:}}{{#if:Entstehungsgeschichte der Hutterer|Entstehungsgeschichte der Hutterer|Jakob Hutter}}|Wikibooks: {{#if:Entstehungsgeschichte der Hutterer|Entstehungsgeschichte der Hutterer|{{#if:Entstehungsgeschichte der Hutterer|Entstehungsgeschichte der Hutterer|Jakob Hutter}}}}]]{{#switch: 1

|1|= – Lern- und Lehrmaterialien |0|-= |X|x={{#switch: 0

      |0|4|10|12|14|100=}}

|#default= – {{{suffix}}}

}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}

{{#invoke:TemplatePar|check

  |opt= 1= 2= lang= suffix=
  |template=Vorlage:Wikibooks
  |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
  }}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118820303n9108558500620853202821839 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118820303 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118820303 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n91085585 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n91085585 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 202821839 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 202821839 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hutter, Jakob | {{#if: Huter, Jakob; Hueter, Jakob | {{#if: Führer und Organisator des Tiroler Täufertums | {{#if: um 1500 | {{#if: Moos in St. Lorenzen | {{#if: 25. Februar 1536 | {{#if: Innsbruck |

Vorlage:Wikidata-Registrierung