ISO 9
ISO 9 ({{#invoke:Vorlage:lang|full|CODE=en|SCRIPTING=Latn|SERVICE=englisch}}) ist ein internationaler Standard für die wissenschaftliche bijektive Transliteration (sämtlicher) kyrillischer Buchstaben in lateinische oder wieder zurück mithilfe diakritischer Zeichen.
Historie
Die Ausgaben von 1995 und 1986 ersetzen die früheren Ausgaben von 1968 und 1954 durch eine bijektive (d. h. in beiden Richtungen 1:1 umkehrbare) Transliterationstabelle des Kyrillischen, unabhängig von der Quellsprache, ins Lateinische, unabhängig von der Zielsprache. Dabei wird die Kyrillisch-Lateinisch-Korrespondenz des Serbokroatischen weitgehend eingehalten.
Mit Stand 2025 ist die Norm in Überarbeitung.<ref>{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:|{{{autor}}}: }}{{#if:|{{#if:ISO/CD 9|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=ISO/CD 9}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.iso.org/standard/89763.html%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=ISO/CD 9}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.iso.org/standard/89763.html}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=ISO/CD 9}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:ISO{{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.iso.org/standard/89763.html%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.iso.org/standard/89763.html}}%7C%7C}}}}{{#if:ISO/CD 9|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=ISO/CD 9|lines=0}}||}}}}{{#if: | In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{{werk}}}}}}}{{#if: ISO| ISO{{#if: |,|{{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|{{{datum}}}|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{{datum}}}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:ISO|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:533769||(?)}}}}}}{{#if: 2025-07-24|;}}}}{{#if: 2025-07-24| {{#if:ISO{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-07-24 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-07-24|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-07-24|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:ISO{{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{#if: 2025-07-24 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.iso.org/standard/89763.html}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.iso.org/standard/89763.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.iso.org/standard/89763.html}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.iso.org/standard/89763.html }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.iso.org/standard/89763.html}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.iso.org/standard/89763.html Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.iso.org/standard/89763.html | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.iso.org/standard/89763.html}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.iso.org/standard/89763.html }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref>
Übernahme in nationale Normen
| Jahr | Staat | Name | Kommentar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1995 | Frankreich | NF ISO 9:1995-06-01<ref>{{#switch: | =Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018 | boutique.afnor.org }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: 2022-11 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2022-11|F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 2022-11-17 03:43:19 InternetArchiveBot | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}} |
(Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: 2022-11 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2022-11|F Y}} }}.)
}}{{#switch:
|
0|= | #default={{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018
|
isWebURL|http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018}} | {{#if: | }}
}} |
{{#if: boutique.afnor.org | {{#if: | }} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if: 2022-11
|
format|2022-11|F Y|noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch:
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: 2022-11 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2022-11|F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: 2022-11-17 03:43:19 InternetArchiveBot |
| Vorlage:Toter Link/archivebot }}
}}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |
0|= | #default= {{#if: | }}
}}{{#invoke:TemplatePar|check
|
all = inline= url= | opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= | cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link | errNS = 0 | template = Vorlage:Toter Link | format = | preview = 1
}}{{#if: http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018
|
isWebURL|http://www.boutique.afnor.org/NEL5DetailNormeEnLigne.aspx?&CLE_ART=FA027018}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#if: 2022-11
|
format|2022-11|F Y|noerror=1}} | {{#if: | }}
}}
}}{{#switch:
|
deadurl|= | #default= {{#if: | }}
}}}}</ref><ref>[https://www.din.de/en/wdc-beuth:din21:12351958 din.de</ref> || |
| 2000 | Polen | PN-ISO 9:2000 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2000 | Russland | GOST 7.79-2000 | Die Norm enthält zwei Systeme, "System A" entspricht der Transliteration von ISO 9:1995 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2002 | Tschechien | ČSN ISO 9 (010185)<ref>technicke-normy-csn.cz</ref> | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2005 | Slowenien | SIST ISO 9:2005<ref>ecommerce.sist.si</ref> | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2013 | GCC | GSO ISO 9:2013<ref>gso.org.sa</ref> |
Inhalt
Die nachfolgende Tabelle zeigt die Zeichen für Abchasisch, Belarussisch, Bulgarisch, Mazedonisch, Moldauisch, Mongolisch, Russisch, Serbisch, Ukrainisch und alle kaukasischen Sprachen mit dem Modifikationszeichen Palotschka (Ӏ).
Unicode gibt es seit den 1990er Jahren. Für die transliterierten Zeichen hat die ISO bisher keine Unicode-Codes festgelegt, doch bei einigen kommen theoretisch mehrere infrage. Das kyrillische Zeichen Ъ soll laut Transliterationsregel als eine Art Anführungszeichen (" U+0022, ” U+201D, ʺ U+02BA, ″ U+2033, 〞 U+301E) umschrieben werden, aber nur U+02BA ist in Unicode ein Buchstabe, die anderen sind Satzzeichen; im Bulgarischen ist Ъ ein eigenständiger Vokal.
| Kyrillisch | Lateinisch | Unicode | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| А | а | A | a | 0410 |
0430
|
0041 |
0061
| |||||||||
| Ӑ | ӑ | Ă | ă | 04D0 |
04D1
|
0102 |
0103
| |||||||||
| Ӓ | ӓ | Ä | ä | 04D2 |
04D3
|
00C4 |
00E4
| |||||||||
| Ә | ә | A̋ | a̋ | 04D8 |
04D9
|
0041+030B |
0061+030B
| |||||||||
| Б | б | B | b | 0411 |
0431
|
0042 |
0062
| |||||||||
| В | в | V | v | 0412 |
0432
|
0056 |
0076
| |||||||||
| Г | г | G | g | 0413 |
0433
|
0047 |
0067
| |||||||||
| Ґ | ґ | G̀ | g̀ | 0490 |
0491
|
0047+0300 |
0067+0300
| |||||||||
| Ҕ | ҕ | Ğ | ğ | 0494 |
0495
|
011E |
011F
| |||||||||
| Ғ | ғ | Ġ | ġ | 0492 |
0493
|
0120 |
0121
| |||||||||
| Д | д | D | d | 0414 |
0434
|
0044 |
0064
| |||||||||
| Ђ | ђ | Đ | đ | 0402 |
0452
|
0110 |
0111
| |||||||||
| Ѓ | ѓ | Ǵ | ǵ | 0403 |
0453
|
01F4 |
01F5
| |||||||||
| Е | е | E | e | 0415 |
0435
|
0045 |
0065
| |||||||||
| Ё | ё | Ë | ë | 0401 |
0451
|
00CB |
00EB
| |||||||||
| Ӗ | ӗ | Ĕ | ĕ | 04D6 |
04D7
|
0114 |
0115
| |||||||||
| Є | є | Ê | ê | 0404 |
0454
|
00CA |
00EA
| |||||||||
| Ҽ | ҽ | C̆ | c̆ | 04BC |
04BD
|
0043+0306 |
0063+0306
| |||||||||
| Ҿ | ҿ | Ç̆ | ç̆ | 04BE |
04BF
|
00C7+0306 |
00E7+0306
| |||||||||
| Ж | ж | Ž | ž | 0416 |
0436
|
017D |
017E
| |||||||||
| Ӂ | ӂ | Z̆ | z̆ | 04C1 |
04C2
|
005A+0306 |
007A+0306
| |||||||||
| Ӝ | ӝ | Z̄ | z̄ | 04DC |
04DD
|
005A+0304 |
007A+0304
| |||||||||
| Җ | җ | Ž̧ | ž̧ | 0496 |
0497
|
017D+0327 |
017E+0327
| |||||||||
| З | з | Z | z | 0417 |
0437
|
005A |
007A
| |||||||||
| Ӟ | ӟ | Z̈ | z̈ | 04DE |
04DF
|
005A+0308 |
007A+0308
| |||||||||
| Ҙ | ҙ | Z̧ | z̧ | 0498 |
0499
|
005A+0327 |
007A+0327
| |||||||||
| Ѕ | ѕ | Ẑ | ẑ | 0405 |
0455
|
1E90 |
1E91
| |||||||||
| Ӡ | ӡ | Ź | ź | 04E0 |
04E1
|
0179 |
017A
| |||||||||
| И | и | I | i | 0418 |
0438
|
0049 |
0069
| |||||||||
| Ӥ | ӥ | Î | î | 04E4 |
04E5
|
00CE |
00EE
| |||||||||
| І | і | Ì | ì | 0406 |
0456
|
00CC |
00EC
| |||||||||
| Ї | ї | Ï | ï | 0407 |
0457
|
00CF |
00EF
| |||||||||
| Й | й | J | j | 0419 |
0439
|
004A |
006A
| |||||||||
| Ј | ј | J̌ | ǰ | 0408 |
0458
|
004A+030C |
01F0
| |||||||||
| К | к | K | k | 041A |
043A
|
004B |
006B
| |||||||||
| Қ | қ | Ķ | ķ | 049A |
049B
|
0136 |
0137
| |||||||||
| Ҟ | ҟ | K̄ | k̄ | 049E |
049F
|
004B+0304 |
006B+0304
| |||||||||
| Л | л | L | l | 041B |
043B
|
004C |
006C
| |||||||||
| Љ | љ | L̂ | l̂ | 0409 |
0459
|
004C+0302 |
006C+0302
| |||||||||
| М | м | M | m | 041C |
043C
|
004D |
006D
| |||||||||
| Н | н | N | n | 041D |
043D
|
004E |
006E
| |||||||||
| Њ | њ | N̂ | n̂ | 040A |
045A
|
004E+0302 |
006E+0302
| |||||||||
| Ҥ | ҥ | Ṅ | ṅ | 04A4 |
04A5
|
1E44 |
1E45
| |||||||||
| Ң | ң | Ṇ | ṇ | 04A2 |
04A3
|
1E46 |
1E47
| |||||||||
| О | о | O | o | 041E |
043E
|
004F |
006F
| |||||||||
| Ӧ | ӧ | Ö | ö | 04E6 |
04E7
|
00D6 |
00F6
| |||||||||
| Ө | ө | Ô | ô | 04E8 |
04E9
|
00D4 |
00F4
| |||||||||
| П | п | P | p | 041F |
043F
|
0050 |
0070
| |||||||||
| Ҧ | ҧ | Ṕ | ṕ | 04A6 |
04A7
|
1E54 |
1E55
| |||||||||
| Р | р | R | r | 0420 |
0440
|
0052 |
0072
| |||||||||
| С | с | S | s | 0421 |
0441
|
0053 |
0073
| |||||||||
| Ҫ | ҫ | Ș | ș | 04AA |
04AB
|
0218 |
0219
| |||||||||
| Т | т | T | t | 0422 |
0442
|
0054 |
0074
| |||||||||
| Ҭ | ҭ | Ţ | ţ | 04AC |
04AD
|
0162 |
0163
| |||||||||
| Ћ | ћ | Ć | ć | 040B |
045B
|
0106 |
0107
| |||||||||
| Ќ | ќ | Ḱ | ḱ | 040C |
045C
|
1E30 |
1E31
| |||||||||
| У | у | U | u | 0423 |
0443
|
0055 |
0075
| |||||||||
| Ў | ў | Ŭ | ŭ | 040E |
045E
|
016C |
016D
| |||||||||
| Ӱ | ӱ | Ü | ü | 04F0 |
04F1
|
00DC |
00FC
| |||||||||
| Ӳ | ӳ | Ű | ű | 04F2 |
04F3
|
0170 |
0171
| |||||||||
| Ү | ү | Ù | ù | 04AE |
04AF
|
00D9 |
00F9
| |||||||||
| Ұ | ұ | Ú | ú | 04B0 |
04B1
|
00DA |
00FA
| |||||||||
| Ф | ф | F | f | 0424 |
0444
|
0046 |
0066
| |||||||||
| Х | х | H | h | 0425 |
0445
|
0048 |
0068
| |||||||||
| Ҳ | ҳ | Ḩ | ḩ | 04B2 |
04B3
|
1E28 |
1E29
| |||||||||
| Һ | һ | Ḥ | ḥ | 04BA |
04BB
|
1E24 |
1E25
| |||||||||
| Ц | ц | C | c | 0426 |
0446
|
0043 |
0063
| |||||||||
| Ҵ | ҵ | C̄ | c̄ | 04B4 |
04B5
|
0043+0304 |
0063+0304
| |||||||||
| Ч | ч | Č | č | 0427 |
0447
|
010C |
010D
| |||||||||
| Ӵ | ӵ | C̈ | c̈ | 04F4 |
04F5
|
0043+0308 |
0063+0308
| |||||||||
| Ҷ | ҷ | Ç | ç | 04B6 |
04B7
|
00C7 |
00E7
| |||||||||
| Џ | џ | D̂ | d̂ | 040F |
045F
|
0044+0302 |
0064+0302
| |||||||||
| Ш | ш | Š | š | 0428 |
0448
|
0160 |
0161
| |||||||||
| Щ | щ | Ŝ | ŝ | 0429 |
0449
|
015C |
015D
| |||||||||
| Ъ | ъ | ʺ | 042A |
044A
|
02BA
| |||||||||||
| Ы | ы | Y | y | 042B |
044B
|
0059 |
0079
| |||||||||
| Ӹ | ӹ | Ÿ | ÿ | 04F8 |
04F9
|
0178 |
00FF
| |||||||||
| Ь | ь | ʹ | 042C |
044C
|
02B9
| |||||||||||
| Э | э | È | è | 042D |
044D
|
00C8 |
00E8
| |||||||||
| Ю | ю | Û | û | 042E |
044E
|
00DB |
00FB
| |||||||||
| Я | я | Â | â | 042F |
044F
|
00C2 |
00E2
| |||||||||
| Ѣ | ѣ | Ě | ě | 0462 |
0463
|
011A |
011B
| |||||||||
| Ѫ | ѫ | Ǎ | ǎ | 046A |
046B
|
01CD |
01CE
| |||||||||
| Ѳ | ѳ | F̀ | f̀ | 0472 |
0473
|
0046+0300 |
0066+0300
| |||||||||
| Ѵ | ѵ | Ỳ | ỳ | 0474 |
0475
|
1EF2 |
1EF3
| |||||||||
| Ҩ | ҩ | Ò | ò | 04A8 |
04A9
|
00D2 |
00F2
| |||||||||
| Ӏ | ‡ | 04C0
|
2021
| |||||||||||||
| ’ | ‵ | 2035<templatestyles src="FN/styles.css" /> <{{#ifeq: | 0 | span | sup}} class="fussnoten-marke" data-annotationpair-m="{{#invoke:URLutil|anchorencode|1=Belege fehlen|2=1}}">{{#invoke:TemplUtl|nowiki1|Belege fehlen}}</{{#ifeq: | 0 | span | sup}}>{{#switch:0|10|11=|#default={{#invoke:TemplatePar|match
|
1=1=+ | 2=SUP=n | 3=gruppe=* | template=Vorlage:FN | cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Fußnoten
}}{{#switch: ERROR |
{{#switch: Vorlage:Str match |[|] = ERROR |(Direkteingabe der Klammern)}} | {{#switch: Vorlage:Str match |91|93 = ERROR |(HTML-Entität dezimal)}} | {{#switch: Vorlage:Str match |5b|5d = ERROR |(HTML-Entität hexadezimal)}} | {{#switch: Vorlage:Str match |lbrack|rbrack = ERROR |(benannte HTML-Entität)}}
=Vorlage:FN, Fehler in Parameter 1: Keine eckigen Klammern verwenden, das führt sonst zu Verwechslungen mit dem offiziellen MediaWiki-Belegsystem. }}}} |
2019
| ||||
<templatestyles src="FN/styles.css" />{{#if: ||
|1=1=+ |2=2=+ |3=3=* |4=gruppe=/^[^=%[%]%!]*$/ |5=floatfix=boolean |template=Vorlage:FNZ |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Fußnoten }}{{#switch: ERROR
|{{#switch: Vorlage:Str match |[|] = ERROR |(Direkteingabe der Klammern)}}
|{{#switch: Vorlage:Str match |91|93 = ERROR |(HTML-Entität dezimal)}}
|{{#switch: Vorlage:Str match |5b|5d = ERROR |(HTML-Entität hexadezimal)}}
|{{#switch: Vorlage:Str match |lbrack|rbrack = ERROR |(benannte HTML-Entität)}}
=Vorlage:FNZ, Fehler in Parameter 1: Keine eckigen Klammern verwenden, das führt sonst zu Verwechslungen mit dem offiziellen MediaWiki-Belegsystem. }}}}
Andere Systeme
| Kyrillisch | 1954 | 1968 | 1986 | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| bul | rus | ukr | bel | srp | |||
| А а | a | a | a | a | a | a | a |
| Б б | b | b | b | b | b | b | b |
| В в | v | v | v | v | v | v | v |
| Г г | g | g | g | g | g | g<ref name="iso9_1968_fn1" group="a">ISO/R 9 1968 erlaubt die folgenden Abweichungen:
| |
| Ґ ґ | ġ<ref name="archaisch" group="a">Die Buchstaben ґ, і, ѣ, ѫ, ѳ, ѵ wurden infolge von Orthographiereformen für einige oder alle Sprachen abgeschafft.</ref> | ġ<ref name="archaisch" group="a" /> | ġ | g̀<ref name="archaisch" group="a" /> | |||
| Д д | d | d | d | d | d | d<ref group="a" name="iso9_1968_fn7">Wenn im Serbischen d vor ž steht, sollte die Transliteration d-ž sein.</ref> | d |
| Ђ ђ | đ | đ | đ | ||||
| Ѓ ѓ | ǵ | ǵ | |||||
| Е е | e | e | e | e | e | e | e |
| Ё ё | ë<ref name="diaeresis" group="a">Die Diärese darf in der Umschrift nur dann gesetzt werden, wenn sie auch im Original steht.</ref> | ë<ref name="diaeresis" group="a" /> | ë<ref name="iso9_1968_fn3" group="a">Das kyrillische ё soll nur dann als ë transliteriert werden, wenn das diakritische Zeichen auch im kyrillischen Original erscheint.</ref> | ë | |||
| Є є | je | je<ref name="iso9_1968_fn4" group="a">Wenn kyrillische Wörter abgekürzt werden als Є, Ѕ, Љ, Њ, Џ, Щ, Ю oder Я, soll die Abkürzung transliteriert werden als Je, Dz, Lj, Nj, Dž, Šč (Bulgarisch: Št), Ju beziehungsweise Ja – und nicht als J, D, L, N, D, S, J beziehungsweise J.</ref> | ê | ||||
| Ж ж | ž | ž | ž | ž | ž | ž<ref name="iso9_1968_fn2" group="a">In Ländern, wo die Tradition dies unterstützt, ist die folgende Gruppe von Variationen erlaubt:
| |
| З з | z | z | z | z | z | z | z |
| Ѕ ѕ | dz<ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | ẑ | |||||
| И и | i | i | y | i | i<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /> | i | |
| І і | i | i<ref name="archaisch" group="a" /> | i | i | i | ī<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /> | ì |
| Ї ї | ji | ï | ï | ||||
| Ј ј | j | j | ǰ | ||||
| Й й | j | j | j | j | j<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /> | j | |
| К к | k | k | k | k | k | k | k |
| Л л | l | l | l | l | l | l<ref group="a" name="iso9_1968_fn6">Wenn im Mazedonischen l oder n vor j steht, sollte die Transliteration l-j beziehungsweise n-j sein.</ref> | l |
| Љ љ | lj | lj<ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | l̂ | ||||
| М м | m | m | m | m | m | m | m |
| Н н | n | n | n | n | n | n<ref name="iso9_1968_fn6" group="a" /> | n |
| Њ њ | nj | nj<ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | n̂ | ||||
| О о | o | o | o | o | o | o | o |
| П п | p | p | p | p | p | p | p |
| Р р | r | r | r | r | r | r | r |
| С с | s | s | s | s | s | s | s |
| Т т | t | t | t | t | t | t | t |
| Ћ ћ | ć | ć | ć | ||||
| Ќ ќ | ḱ | ḱ | |||||
| У у | u | u | u | u | u | u | u |
| Ў ў | ŭ | ŭ | |||||
| Ф ф | f | f | f | f | f | f | f |
| Х х | h<ref name="chkh" group="a">х → ch oder kh ist zulässig in Ländern, in denen eine dieser Varianten üblich ist, vorausgesetzt in Katalogen, Registern usw. werden dauerhafte Verweisungen unter der Form mit h angelegt.</ref> | h<ref name="chkh" group="a" /> | h<ref name="chkh" group="a" /> | h<ref name="chkh" group="a" /> | h<ref name="chkh" group="a" /> | h<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /><ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /><ref name="iso9_1968_tabelle1" group="a">х → ch statt h ist zulässig in Ländern, wo dies der Tradition entspricht.</ref> | h |
| Ц ц | c | c | c | c | c | c<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /> | c |
| Ч ч | č | č | č | č | č | č<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /> | č |
| Џ џ | dž | dž<ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | d̂ | ||||
| Ш ш | š | š | š | š | š | š<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /> | š |
| Щ щ | št | šč | šč | šč<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /><ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /><ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | ŝ | ||
| Ъ ъ | ă | ʺ<ref group="a">Falls im Russischen anstelle des Härtezeichens im Wortinnern ein Apostroph steht, lautet die Umschrift trotzdem ʺ.</ref><ref name="hart" group="a">Nur im Wortinnern. Wird am Wortende nicht wiedergegeben.</ref> | ʺ<ref name="hart" group="a" /> | ʺ<ref name="hart" group="a" /> | ʺ<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /> | ʺ | |
| Ы ы | y | y | y | y | y | ||
| Ь ь | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ | |
| Ѣ ѣ | ě | ě<ref name="archaisch" group="a" /> | ě<ref name="archaisch" group="a" /> | ě<ref name="archaisch" group="a" /> | ě | ě<ref name="archaisch" group="a" /> | |
| Э э | ė | ė | ė | è | |||
| Ю ю | ju | ju | ju | ju | ju<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /><ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | û | |
| Я я | ja | ja | ja | ja | ja<ref name="iso9_1968_fn2" group="a" /><ref name="iso9_1968_fn4" group="a" /> | â | |
| Ѫ ѫ | ʺ̣<ref name="iso9_1968_fn1" group="a" /> | ǎ<ref name="archaisch" group="a" /> | |||||
| Ѳ ѳ | ḟ | f̀<ref name="archaisch" group="a" /> | |||||
| Ѵ ѵ | ẏ | ỳ<ref name="archaisch" group="a" /> | |||||
| ʼ | ʺ | ʼ | |||||
Buchstaben, die in ISO 9 einheitlich transliteriert werden und in allen abgedeckten Sprachen vorkommen, sowie archaische Buchstaben sind farblich hinterlegt. Weitere Anmerkungen: <references group="a" />
ISO/R 9
Der Vorläufer von ISO 9 ist ISO/R 9:1968. Die Norm berücksichtigt die Sprachen Russisch, Ukrainisch, Belarussisch, Serbokroatisch, Mazedonisch und Bulgarisch, nicht aber (Alt-)Kirchenslawisch. Die nicht-slawischen Sprachen, die das kyrillische Alphabet verwenden, behandelt dieser Standard nicht.
ISO/R 9:1968 erlaubt bei bestimmten kyrillischen Zeichen Abweichungen von der Normalform.
- Der erste Teilstandard definiert einige sprachabhängige Transliterationen für das Russische (ru), Ukrainische (uk), Belarussische (be) und Bulgarische (bg). Er liegt damit näher an der zugrundeliegenden traditionellen wissenschaftlichen Transliteration.
- Der zweite Teilstandard nimmt Rücksicht auf die Traditionen in englischsprachigen Ländern und spezifiziert (wie GOST 7.79) ein alternatives System mit Digraphen statt mit diakritischen Zeichen. Der Hatschek wird dazu durch ein dem Grundbuchstaben nachgestelltes h ersetzt. Dieser Teilstandard ist identisch mit dem britischen Standard BS 2979:1958 und muss vollständig oder gar nicht angewendet werden.
| Kyrillisch | Sprachabhängig | Normal | h-Digraphen |
|---|---|---|---|
| г | h (uk, be) | g | |
| ж | ž | zh | |
| и | y (uk) | i | |
| і | i (uk, be) | ī | |
| й | j | ĭ | |
| х | ch (uk, be, ru) | h | kh |
| ц | c | ts | |
| ч | č | ch | |
| ш | š | sh | |
| щ | št (bg) | šč | shch |
| ъ | ă (bg) | ʺ | |
| ю | ju | yu | |
| я | ja | ya | |
| ѫ | ȧ (bg) | ʺ̣ | |
DIN 1460
Die im April 1982 herausgegebene und inzwischen zurückgezogene DIN 1460 war die deutsche Adaption von der ISO/R 9:1968.<ref>DIN 1460:1982-04; doi:10.31030/1083790</ref> Sie umfasste neben dessen Sprachen auch das Russinische (rs). Die DIN-Norm enthält nicht die am Englischen orientierte Digraphenvariante und verweist für die Transkription mit Deutsch als Zielsprache auf den („Mannheimer“) Duden. Außerdem existiert in dieser Norm für das kyrillische х nur die Umschrift ch und nur für Mazedonisch und Serbokroatisch h.
Sollten in der Umschrift zwei Einzelbuchstaben aufeinandertreffen, die gemeinsam auch einen Digraphen bilden (lj, nj, dž, dz, št, šč, ju, ja), so sollen sie durch einen Bindestrich voneinander getrennt werden. Die diakritischen Zeichen (Akzente) können bei entsprechenden technischen Einschränkungen notfalls auch durch andere ersetzt werden; sie werden in der lexikalischen Sortierung nicht berücksichtigt, d. h. č = c, š = s, ž = z. Abweichend von der obigen Tabelle gibt DIN diese Buchstabenreihenfolge vor: а, б, в, ґ, г, д, ђ, ѓ, е, ё, є, ж, з, ѕ, и, і, ї, ј, й, к, л, љ, м, н, њ, о, п, р, с, т, ћ, ќ, у, ў, ф, х, ц, ч, џ, ш, щ, ъ, ы, ь, ѣ, э, ю, я, ѫ, ѳ, ѵ.
Für die kyrillischen Alphabete nicht-slawischer Sprachen wird DIN 1460:1982 durch DIN 1460-2:2010 ergänzt, die Tabelle 8 der Anlage 5 der bibliothekarischen Regeln für die alphabetische Katalogisierung von 1983 übernimmt.
Wissenschaftliche Transliteration
| Kyrillisch | chu* | chu | bul | rus | bel | rue | ukr | srp | mkd | 1995 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ґ ґ | (g) | g | g | g̀ | ||||||
| Ѓ ѓ | ǵ (gj) | ǵ | ||||||||
| Ђ ђ | đ [dj] | đ | ||||||||
| Є є | e | e | je | je | ê | |||||
| Ї ї | i | i | ï | ï [ji] | ï | |||||
| Ќ ќ | ḱ (kj) | ḱ | ||||||||
| Ћ ћ | (ǵ) | (ǵ) | ć | ć | ||||||
| ОУ оу | u | u | ||||||||
| Ў ў | ŭ [w] | ŭ | ||||||||
| Х х | ch (x) | ch (x) | ch (h) | ch (x) | ch (x) | ch | ch (x) | h | h | h |
| Щ щ | šč [št] | št (šč) | št | šč | šč | šč | ŝ | |||
| Ъ ъ | ″ (ǔ) | ″ (ǔ) | ă | ″ | ″* | ″* | ″ | |||
| Ы ы | y (ū) | y (ū) | y | y | y/ŷ | y | ||||
| Ь ь | ′ (ǐ) | ′ (ǐ) | ′ (j) | ′ | ′ | ′ | ′ | ′ | ||
| Ѣ ѣ | ě | ě | ě* | ě* | ě* | ě* | ě* | ě | ||
| Э э | ė (è) | ė (è) | è | |||||||
| ’ | ″* | ″ (–) | ″ (–) | ’ | ||||||
| Ѡ ѡ | o (ô) | o (ô) | ||||||||
| Ѧ ѧ | ę | ja | ||||||||
| Ѩ ѩ | ję | ja | ||||||||
| Ѫ ѫ | ǫ | u | ă* | ǎ | ||||||
| Ѭ ѭ | jǫ | ju | ||||||||
| Ѯ ѯ | ks | ks | ||||||||
| Ѱ ѱ | ps | ps | ||||||||
| Ѳ ѳ | ḟ (th) [θ] | ḟ (th) [θ] | ḟ (f)* | (f) | (f) | f̀ | ||||
| Ѵ ѵ | ẏ (ü) | ẏ (ü) | ẏ* [i] | [i] | [i] | ỳ | ||||
| Ѥ ѥ | je | je |
Die Abweichungen von ISO/R 9 in der wissenschaftlichen Transliteration sind in der Tabelle in runden Klammern aufgeführt, ältere oder unübliche Varianten in eckigen Klammern; archaische Buchstaben sind mit einem Sternchen (*) markiert.
Ausgaben
- ISO/R 9:1954. International system for the transliteration of Cyrillic characters. In: Unesco bulletin for libraries 10 (1956), S. 135–137. {{#invoke:URIutil|{{#ifeq:1|1|linkISSN|targetISSN}}|0041-5243|0}}{{#ifeq:1|0|[!]
}}{{#ifeq:0|1
|{{#switch:00
|11= (print/online)
|10= (print)
|01= (online)
}}
}}{{#ifeq:0|0
|{{#ifeq:0|0
|{{#if:{{#invoke:URIutil|isISSNvalid|1=0041-5243}}
|
|{{#invoke:TemplUtl|failure|ISSN ungültig}}}}}}
}}.
- ISO/R 9:1968. International system for the transliteration of Slavic Cyrillic characters. In: Information transfer. (ISO standards handbook 1) 2nd edition. ISO, Genève 1982, ISBN 92-67-10058-0, S. 13–18.
- ISO 9:1986. Documentation – Transliteration of Slavic Cyrillic characters into Latin characters. In: Documentation and information. (ISO standards handbook 1) 3rd edition. ISO, Genève 1988, ISBN 92-67-10144-7, S. 353–360.
- ISO 9:1995. Information and documentation – Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters – Slavic and non-Slavic languages. In: Bibliotheks- und Dokumentationswesen. Beuth, Berlin 2002 (DIN-Taschenbuch 343), S. 230–245. ISBN 3-410-15311-X.
Weblinks
- Lingua::Translit – Perl-Modul zur Umschrift verschiedener Alphabete nach diversen Standards (inklusive ISO 9 und DIN 1460 für Kyrillisch).
- Transkription und Transliteration des russischen Alphabets
Einzelnachweise
<references />
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- MediaWiki:Gadget/annotationPair
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Fußnoten
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:ISSN
- Umschrift für kyrillische Schrift
- ISO-Norm