Zum Inhalt springen

Hans Momsen

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: behandelt den Landwirt, Astronomen und Universalgelehrten des 18. Jahrhunderts; zum Historiker ähnlichen Namens siehe Hans Mommsen.

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}}

Datei:Hans Momsen.jpg
Hans Momsen (gemalt von Christian Albrecht Jensen)
Datei:Schleswig-Holstein, Dagebüll, Friedhof Fahretoft NIK 1573.jpg
Findling auf dem Friedhof in Fahretoft

Hans Momsen (* 23. Oktober 1735 in Fahretoft in Nordfriesland; † 13. September 1811 ebenda) war ein nordfriesischer Landwirt, Mathematiker und Astronom.

Leben

Datei:Schleswig-Holstein, Fahretoft, Friedhof NIK 1569.jpg
Grab in Fahretoft

Hans Momsen wurde im kleinen Ort Fahretoft, damals zum Herzogtum Schleswig im dänischen Gesamtstaat gehörig, nahe der Nordseeküste als Sohn des Landwirts Momme Jensen geboren. Dessen Vater hatte zeitweise als Navigationslehrer in den Niederlanden gearbeitet. Momsen zog 1753 nach Dithmarschen und fand dort eine Anstellung als Landvermesser im Deichbau.<ref name="adb">{{ #if:Carsten Erich Carstens|Carsten Erich Carstens: |}}{{ #if:ADB:Momsen, Hans|{{ #if:Momsen, Hans|Momsen, Hans|Hans Momsen }}|{{#ifeq: {{#switch: 22 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Momsen, Hans|Momsen, Hans|Hans Momsen }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 22 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} {{ #if:Momsen, Hans|Momsen, Hans|Hans Momsen }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 22, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 22 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 160{{ #if:162 | {{ #ifexpr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} != {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 162 + 16 }} | 2={{ #expr: 162 + 2 }} | 3={{ #expr: 162 + 2 }} | 4={{ #expr: 162 + 2 }} | 5={{ #expr: 162 + 2 }} | 6={{ #expr: 162 + 2 }} | 7={{ #expr: 162 + 2 }} | 8={{ #expr: 162 + 2 }} | 9={{#switch: 162 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 162 < 449 | {{ #expr: 162 + 2 }} | {{ #expr: 162 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 162 + 2 }} | 11={{ #expr: 162 + 2 }} | 12={{ #expr: 162 + 2 }} | 13={{ #expr: 162 + 2 }} | 14={{ #expr: 162 + 2 }} | 15={{ #expr: 162 + 2 }} | 16={{ #expr: 162 + 2 }} | 17={{ #expr: 162 + 2 }} | 18={{ #expr: 162 + 2 }} | 19={{ #expr: 162 + 2 }} | 20={{ #expr: 162 + 2 }} | 21={{ #expr: 162 + 2 }} | 22={{ #expr: 162 + 2 }} | 23={{ #expr: 162 + 2 }} | 24={{ #expr: 162 + 2 }} | 25={{ #expr: 162 + 2 }} | 26={{ #expr: 162 + 2 }} | 27={{ #expr: 162 + 2 }} | 28={{ #expr: 162 + 2 }} | 29={{ #expr: 162 + 2 }} | 30={{ #expr: 162 + 2 }} | 31={{ #expr: 162 + 2 }} | 32={{ #expr: 162 + 2 }} | 33={{ #expr: 162 + 2 }} | 34={{ #expr: 162 + 2 }} | 35={{ #expr: 162 + 2 }} | 36={{ #expr: 162 + 2 }} | 37={{ #expr: 162 + 2 }} | 38={{ #expr: 162 + 2 }} | 39={{ #expr: 162 + 2 }} | 40={{ #expr: 162 + 2 }} | 41={{ #expr: 162 + 2 }} | 42={{ #expr: 162 + 2 }} | 43={{ #expr: 162 + 2 }} | 44={{ #expr: 162 + 2 }} | 45={{ #expr: 162 + 6 }} | 46={{ #expr: 162 + 2 }} | 47={{ #expr: 162 + 2 }} | 48={{ #expr: 162 + 2 }} | 49={{ #expr: 162 + 2 }} | 50={{ #expr: 162 + 2 }} | 51={{ #expr: 162 + 2 }} | 52={{ #expr: 162 + 2 }} | 53={{ #expr: 162 + 2 }} | 54={{ #expr: 162 + 2 }} | 55={{ #expr: 162 + 3 }} | 56=162 | #default = 162 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 162 + 16 }} | 2={{ #expr: 162 + 2 }} | 3={{ #expr: 162 + 2 }} | 4={{ #expr: 162 + 2 }} | 5={{ #expr: 162 + 2 }} | 6={{ #expr: 162 + 2 }} | 7={{ #expr: 162 + 2 }} | 8={{ #expr: 162 + 2 }} | 9={{#switch: 162 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 162 < 449 | {{ #expr: 162 + 2 }} | {{ #expr: 162 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 162 + 2 }} | 11={{ #expr: 162 + 2 }} | 12={{ #expr: 162 + 2 }} | 13={{ #expr: 162 + 2 }} | 14={{ #expr: 162 + 2 }} | 15={{ #expr: 162 + 2 }} | 16={{ #expr: 162 + 2 }} | 17={{ #expr: 162 + 2 }} | 18={{ #expr: 162 + 2 }} | 19={{ #expr: 162 + 2 }} | 20={{ #expr: 162 + 2 }} | 21={{ #expr: 162 + 2 }} | 22={{ #expr: 162 + 2 }} | 23={{ #expr: 162 + 2 }} | 24={{ #expr: 162 + 2 }} | 25={{ #expr: 162 + 2 }} | 26={{ #expr: 162 + 2 }} | 27={{ #expr: 162 + 2 }} | 28={{ #expr: 162 + 2 }} | 29={{ #expr: 162 + 2 }} | 30={{ #expr: 162 + 2 }} | 31={{ #expr: 162 + 2 }} | 32={{ #expr: 162 + 2 }} | 33={{ #expr: 162 + 2 }} | 34={{ #expr: 162 + 2 }} | 35={{ #expr: 162 + 2 }} | 36={{ #expr: 162 + 2 }} | 37={{ #expr: 162 + 2 }} | 38={{ #expr: 162 + 2 }} | 39={{ #expr: 162 + 2 }} | 40={{ #expr: 162 + 2 }} | 41={{ #expr: 162 + 2 }} | 42={{ #expr: 162 + 2 }} | 43={{ #expr: 162 + 2 }} | 44={{ #expr: 162 + 2 }} | 45={{ #expr: 162 + 6 }} | 46={{ #expr: 162 + 2 }} | 47={{ #expr: 162 + 2 }} | 48={{ #expr: 162 + 2 }} | 49={{ #expr: 162 + 2 }} | 50={{ #expr: 162 + 2 }} | 51={{ #expr: 162 + 2 }} | 52={{ #expr: 162 + 2 }} | 53={{ #expr: 162 + 2 }} | 54={{ #expr: 162 + 2 }} | 55={{ #expr: 162 + 3 }} | 56=162 | #default = 162 }} = {{ #expr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} + 1 }} | f|–162}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Momsen, Hans||{{#ifeq:0|0|}}}}, abgerufen am 21. März 2012</ref> Später übernahm er den Hof seines Vaters und lebte als Landwirt und Universalgelehrter. Er verstand sich trotz fehlender Universitätsbildung auf kunstvolle mathematische Berechnungen und den Bau astronomischer Geräte. Er eignete sich autodidaktisch Fremdsprachenkenntnisse an, um wichtige Werke verstehen zu können, und unterrichtete begabte Schüler in den Fächern Mathematik, Landvermessung und Navigation. Einer seiner Schüler, der Sohn des Ortspastors Krebs, wurde Mathematikprofessor in Kopenhagen.<ref name="adb" /> Weiterhin war Momsen als Landvermesser tätig und baute eine Orgel für die Fahretofter Kirche.

Hans Momsen war verheiratet und hatte neun Kinder.<ref name="adb" /> Sein Grab befindet sich auf dem Friedhof Fahretoft.

Nachwirkungen

Während die von Momsen erbaute Orgel nur ein Jahr in der Kirche gespielt wurde, ziert heute noch eine von ihm konstruierte Sonnenuhr den Eingang der Kirche. Zahlreiche seiner astronomischen Geräte sind erhalten und werden in Museen ausgestellt. Seine Fähigkeiten wurden folgendermaßen gerühmt:

{{#ifeq: {{{vor}}}@@-@@{{{nach}}} | -@@-@@- | {{#if:trim|Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte.}} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|@#@}}{{#if:|{{{nach}}}|@#@}} | @#@@#@ | {{#ifeq: de | de | „{{#if:trim|Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte.}}“ | {{#invoke:Text|quoteUnquoted| Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte. | {{{lang}}} }} }} | {{#ifeq: {{#if:|{{{vor}}}|-}} | - | | {{{vor}}} }}{{#if:trim|Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte.}}{{ #ifeq: {{#if:|{{{nach}}}|-}} | - | | {{{nach}}} }} }} }}{{ #if: Theodor StormDer Schimmelreiter || }}

{{#if:

|

„{{{Latn}}}“{{#if: Theodor StormDer Schimmelreiter || }}

}}{{#if:

|

„{{{de}}}“{{#if: Theodor StormDer Schimmelreiter || }}

}}
{{#if: Theodor Storm |
– <templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if:|{{{4}}} |}}{{#if:|{{{2}}} |}}{{#if:| {{{3}}} |}}{{#if:| „{{{6}}}“ |}}{{#if:trim|Theodor Storm}}{{#if:| {{{5}}}|}}{{#if: Der Schimmelreiter | : {{#if:trim|Der Schimmelreiter}} }}
|{{#if: Der Schimmelreiter
|
{{#if:trim|Der Schimmelreiter}}
}}
}}

{{#if: |

{{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}

        | }} }}{{#if: Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte. | {{
   #if: Ihr hörtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon über unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden hören, der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte. | {{#if:  |
   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 1=Text=}}

}}| }}{{#if: Theodor Storm | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 2=Autor=}}

}}{{#if: Der Schimmelreiter | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe 3=Quelle=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Umschrift=Latn=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Sprache=lang=}}

}}{{#if: | {{#if: |

   Vorlage:Zitat: Doppelangabe Übersetzung=de=}}

}} Während Hans Momsen in der Novelle nur als Randfigur auftritt, soll sein Charakter für den Protagonisten Hauke Haien als Vorlage gedient haben.<ref>Hans Wagener: Theodor Storm, Der Schimmelreiter. Erläuterungen und Dokumente. Reclam, Stuttgart 2001, ISBN 3-15-008133-5, S. 62 ff.</ref>

Der Kreis Nordfriesland verleiht seit 1986 alljährlich den Hans-Momsen-Preis „für besondere Verdienste um das kulturelle Leben in Nordfriesland“.

Momsens früheres Wohnhaus wird heute als Hans-Momsen-Haus bezeichnet. Es wird von der 2007 gegründeten Hans-Momsen-Gesellschaft e. V. als Museum genutzt.<ref>http://www.hansmomsen.de</ref> Die 2009 geschlossene Fahretofter Grundschule hieß Hans-Momsen-Schule.

Sonstiges

Die Nachnamen Momsen und Mommsen bedeuten Sohn des Momme. Die beiden Schreibweisen wurden bisweilen vertauscht. So erklärt sich die Schreibweise im Theodor-Storm-Zitat. Eine Verwandtschaft Hans Momsens mit dem Nobelpreisträger Theodor Mommsen besteht aber nicht.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Momsen, Hans|Momsen, Hans|Hans Momsen }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 22 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} {{ #if:Momsen, Hans|Momsen, Hans|Hans Momsen }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 22, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 22 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 160{{ #if:162 | {{ #ifexpr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} != {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 162 + 16 }} | 2={{ #expr: 162 + 2 }} | 3={{ #expr: 162 + 2 }} | 4={{ #expr: 162 + 2 }} | 5={{ #expr: 162 + 2 }} | 6={{ #expr: 162 + 2 }} | 7={{ #expr: 162 + 2 }} | 8={{ #expr: 162 + 2 }} | 9={{#switch: 162 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 162 < 449 | {{ #expr: 162 + 2 }} | {{ #expr: 162 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 162 + 2 }} | 11={{ #expr: 162 + 2 }} | 12={{ #expr: 162 + 2 }} | 13={{ #expr: 162 + 2 }} | 14={{ #expr: 162 + 2 }} | 15={{ #expr: 162 + 2 }} | 16={{ #expr: 162 + 2 }} | 17={{ #expr: 162 + 2 }} | 18={{ #expr: 162 + 2 }} | 19={{ #expr: 162 + 2 }} | 20={{ #expr: 162 + 2 }} | 21={{ #expr: 162 + 2 }} | 22={{ #expr: 162 + 2 }} | 23={{ #expr: 162 + 2 }} | 24={{ #expr: 162 + 2 }} | 25={{ #expr: 162 + 2 }} | 26={{ #expr: 162 + 2 }} | 27={{ #expr: 162 + 2 }} | 28={{ #expr: 162 + 2 }} | 29={{ #expr: 162 + 2 }} | 30={{ #expr: 162 + 2 }} | 31={{ #expr: 162 + 2 }} | 32={{ #expr: 162 + 2 }} | 33={{ #expr: 162 + 2 }} | 34={{ #expr: 162 + 2 }} | 35={{ #expr: 162 + 2 }} | 36={{ #expr: 162 + 2 }} | 37={{ #expr: 162 + 2 }} | 38={{ #expr: 162 + 2 }} | 39={{ #expr: 162 + 2 }} | 40={{ #expr: 162 + 2 }} | 41={{ #expr: 162 + 2 }} | 42={{ #expr: 162 + 2 }} | 43={{ #expr: 162 + 2 }} | 44={{ #expr: 162 + 2 }} | 45={{ #expr: 162 + 6 }} | 46={{ #expr: 162 + 2 }} | 47={{ #expr: 162 + 2 }} | 48={{ #expr: 162 + 2 }} | 49={{ #expr: 162 + 2 }} | 50={{ #expr: 162 + 2 }} | 51={{ #expr: 162 + 2 }} | 52={{ #expr: 162 + 2 }} | 53={{ #expr: 162 + 2 }} | 54={{ #expr: 162 + 2 }} | 55={{ #expr: 162 + 3 }} | 56=162 | #default = 162 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 162 + 16 }} | 2={{ #expr: 162 + 2 }} | 3={{ #expr: 162 + 2 }} | 4={{ #expr: 162 + 2 }} | 5={{ #expr: 162 + 2 }} | 6={{ #expr: 162 + 2 }} | 7={{ #expr: 162 + 2 }} | 8={{ #expr: 162 + 2 }} | 9={{#switch: 162 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 162 < 449 | {{ #expr: 162 + 2 }} | {{ #expr: 162 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 162 + 2 }} | 11={{ #expr: 162 + 2 }} | 12={{ #expr: 162 + 2 }} | 13={{ #expr: 162 + 2 }} | 14={{ #expr: 162 + 2 }} | 15={{ #expr: 162 + 2 }} | 16={{ #expr: 162 + 2 }} | 17={{ #expr: 162 + 2 }} | 18={{ #expr: 162 + 2 }} | 19={{ #expr: 162 + 2 }} | 20={{ #expr: 162 + 2 }} | 21={{ #expr: 162 + 2 }} | 22={{ #expr: 162 + 2 }} | 23={{ #expr: 162 + 2 }} | 24={{ #expr: 162 + 2 }} | 25={{ #expr: 162 + 2 }} | 26={{ #expr: 162 + 2 }} | 27={{ #expr: 162 + 2 }} | 28={{ #expr: 162 + 2 }} | 29={{ #expr: 162 + 2 }} | 30={{ #expr: 162 + 2 }} | 31={{ #expr: 162 + 2 }} | 32={{ #expr: 162 + 2 }} | 33={{ #expr: 162 + 2 }} | 34={{ #expr: 162 + 2 }} | 35={{ #expr: 162 + 2 }} | 36={{ #expr: 162 + 2 }} | 37={{ #expr: 162 + 2 }} | 38={{ #expr: 162 + 2 }} | 39={{ #expr: 162 + 2 }} | 40={{ #expr: 162 + 2 }} | 41={{ #expr: 162 + 2 }} | 42={{ #expr: 162 + 2 }} | 43={{ #expr: 162 + 2 }} | 44={{ #expr: 162 + 2 }} | 45={{ #expr: 162 + 6 }} | 46={{ #expr: 162 + 2 }} | 47={{ #expr: 162 + 2 }} | 48={{ #expr: 162 + 2 }} | 49={{ #expr: 162 + 2 }} | 50={{ #expr: 162 + 2 }} | 51={{ #expr: 162 + 2 }} | 52={{ #expr: 162 + 2 }} | 53={{ #expr: 162 + 2 }} | 54={{ #expr: 162 + 2 }} | 55={{ #expr: 162 + 3 }} | 56=162 | #default = 162 }} = {{ #expr: {{#switch: 22 | 1={{ #expr: 160 + 16 }} | 2={{ #expr: 160 + 2 }} | 3={{ #expr: 160 + 2 }} | 4={{ #expr: 160 + 2 }} | 5={{ #expr: 160 + 2 }} | 6={{ #expr: 160 + 2 }} | 7={{ #expr: 160 + 2 }} | 8={{ #expr: 160 + 2 }} | 9={{#switch: 160 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 160 < 449 | {{ #expr: 160 + 2 }} | {{ #expr: 160 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 160 + 2 }} | 11={{ #expr: 160 + 2 }} | 12={{ #expr: 160 + 2 }} | 13={{ #expr: 160 + 2 }} | 14={{ #expr: 160 + 2 }} | 15={{ #expr: 160 + 2 }} | 16={{ #expr: 160 + 2 }} | 17={{ #expr: 160 + 2 }} | 18={{ #expr: 160 + 2 }} | 19={{ #expr: 160 + 2 }} | 20={{ #expr: 160 + 2 }} | 21={{ #expr: 160 + 2 }} | 22={{ #expr: 160 + 2 }} | 23={{ #expr: 160 + 2 }} | 24={{ #expr: 160 + 2 }} | 25={{ #expr: 160 + 2 }} | 26={{ #expr: 160 + 2 }} | 27={{ #expr: 160 + 2 }} | 28={{ #expr: 160 + 2 }} | 29={{ #expr: 160 + 2 }} | 30={{ #expr: 160 + 2 }} | 31={{ #expr: 160 + 2 }} | 32={{ #expr: 160 + 2 }} | 33={{ #expr: 160 + 2 }} | 34={{ #expr: 160 + 2 }} | 35={{ #expr: 160 + 2 }} | 36={{ #expr: 160 + 2 }} | 37={{ #expr: 160 + 2 }} | 38={{ #expr: 160 + 2 }} | 39={{ #expr: 160 + 2 }} | 40={{ #expr: 160 + 2 }} | 41={{ #expr: 160 + 2 }} | 42={{ #expr: 160 + 2 }} | 43={{ #expr: 160 + 2 }} | 44={{ #expr: 160 + 2 }} | 45={{ #expr: 160 + 6 }} | 46={{ #expr: 160 + 2 }} | 47={{ #expr: 160 + 2 }} | 48={{ #expr: 160 + 2 }} | 49={{ #expr: 160 + 2 }} | 50={{ #expr: 160 + 2 }} | 51={{ #expr: 160 + 2 }} | 52={{ #expr: 160 + 2 }} | 53={{ #expr: 160 + 2 }} | 54={{ #expr: 160 + 2 }} | 55={{ #expr: 160 + 3 }} | 56=160 | #default = 160 }} + 1 }} | f|–162}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Momsen, Hans||{{#ifeq:0|0|}}}}

|{{#if:||{{#if:|{{{LT}}}|Digitalisat}}}}|[{{{1}}} {{#if:||{{#if:|{{{LT}}}|Digitalisat}}}}]}}}}}}Vorlage:WartungsURL.

  • Marcus Petersen: Momsen, Hans. In: Schleswig-Holsteinisches Biographisches Lexikon. Band 2. Karl Wachholtz Verlag, Neumünster 1971, ISBN 3-529-02642-5, S. 199–201.
  • Reimer Kay Holander (Hrsg.): Hans Momsen: Die Quellenschriften. Nordfriisk Instituut, Bredstedt 2008 (Nordfriisk Instituut; 201), ISBN 978-3-88007-347-0.

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 137427905n/98/9467948547518 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 137427905 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 137427905 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/98/94679 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/98/94679 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 48547518 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 48547518 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Momsen, Hans | {{#if: | {{#if: deutscher Landwirt und Astronom | {{#if: 23. Oktober 1735 | {{#if: Fahretoft, Nordfriesland | {{#if: 13. September 1811 | {{#if: Fahretoft, Nordfriesland |

Vorlage:Wikidata-Registrierung