Zum Inhalt springen

Friedrich Wilhelm Krummacher

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: beschreibt den Theologen des 19. Jahrhunderts. Zu seinem fast gleichnamigen Urenkel siehe Friedrich-Wilhelm Krummacher.

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}}

Datei:Krummacher Friedrich Wilhelm (Originalfoto der Zeit).JPG
Friedrich Wilhelm Krummacher

Friedrich Wilhelm Krummacher (* 28. Januar 1796 in Moers; † 10. Dezember 1868 in Potsdam) war ein reformierter Theologe und bekannter Prediger.

Leben

Krummacher gehörte als Sohn Friedrich Adolf Krummachers der zweiten Generation der Theologen-Familie Krummacher an. Er war der ältere Bruder von Emil Wilhelm Krummacher.

Krummacher besuchte nach der Elementarschule das Gymnasium in Duisburg. Nachdem sein Vater 1812 zum Generalsuperintendenten nach Bernburg berufen worden war, besuchte er ab der Sekunda das dortige Gymnasium. Er studierte ab 1815 Evangelische Theologie an der Universität Halle und wechselte 1816 an die Universität Jena, wo ihn besonders Jakob Friedrich Fries prägte. Krummacher war Teilnehmer des Festes auf der Wartburg 1817<ref>Bernhard Sommerlad: Wartburgfest und Corpsstudenten. Einst und Jetzt, Band 24 (1979), S. 39 (Nr. 45).</ref> und auch mit Carl Sand persönlich bekannt, wie er in seiner Autobiografie schreibt. In Jena wurde er im Wintersemester 1816/17 Mitglied der Urburschenschaft,<ref>Peter Kaupp (Bearb.): Stamm-Buch der Jenaischen Burschenschaft. Die Mitglieder der Urburschenschaft 1815–1819 (= Abhandlungen zum Studenten- und Hochschulwesen, Band 14). SH-Verlag, Köln 2005, ISBN 3-89498-156-3, S. 87.</ref> nachdem er 1815 bereits der Burschenschaft Teutonia Halle und im Wintersemester 1815/16 dem Corps Guestphalia Halle<ref>Kösener Corpslisten 1960, 116, 532</ref> beigetreten war.<ref>Helge Dvorak: Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft. Band II: Künstler. Winter, Heidelberg 2018, ISBN 978-3-8253-6813-5, S. 425–427.</ref>

Nach dem Examen wurde Krummacher 1819 zunächst Hilfsprediger in der deutsch-reformierten Gemeinde in Frankfurt am Main und 1823 Pfarrer in Ruhrort. 1825 wurde er als Pfarrer nach Barmen-Gemarke berufen, 1835 nach Elberfeld (beide heute zu Wuppertal). Hier gehörte der junge Friedrich Engels zu seinen Predigthörern. Eine Berufung zum Theologieprofessor in den Vereinigten Staaten von Amerika schlug er aus. Ab 1847 war er Pfarrer an der Dreifaltigkeitskirche in Berlin, von 1853 bis zu seinem Tod Hofprediger in Potsdam.

Werk und Bedeutung

Krummacher war ein scharf gegen den Rationalismus gewandter Anhänger der Erweckungsbewegung, dessen biblizistische Predigt von Goethe „narkotisch“ genannt wurde. (vgl. Weimarer I, 42/I, 16ff) Friedrich Engels beurteilt ihn in seinen Briefen aus dem Wuppertal 1839 u. a.: „Der ästhetische Wert seiner Predigten wird nur von sehr wenigen in Elberfeld gewürdigt; denn wenn man seine drei Kollegen, die fast alle ein gleich starkes Auditorium haben, gegen ihn hält, so erscheint er als Eins, die andern als lauter Nullen dahinter, die nur dazu dienen, seinen Wert zu erhöhen.“ Nach zeitgenössischen Quellen lösten seine Predigten regelrechte „Völkerwanderungen“ aus; weil der Platz in den Kirchen nicht ausreichte, wurden Kirchenfenster ausgehängt, um Krummacher auch von draußen zu hören. Seine Predigt (über Galater 1, 8/9) in der Bremen Ansgari-Kirche 1840 löste den Bremer Kirchenstreit aus. Seine Predigten über den Propheten Elia haben den Komponisten Felix Mendelssohn Bartholdy zur Komposition des Elias-Oratoriums (1846) angeregt. Krummacher gehörte zu den großen Predigergestalten der frühen deutschen Kirchentage. Neben den bis ins 20. Jahrhundert nachgedruckten Predigtbänden verfasste er auch Streitschriften sowie Lebensbilder befreundeter Geistlicher (z. B. Immanuel Friedrich Sander, 1860) und eine Autobiographie.

Wie sein Vater und wie sein Sohn war Krummacher Verfasser evangelischer Kirchenlieder, die bis ins ausgehende 20. Jahrhundert zum Liedgut evangelischer Gesangbücher gehörten.<ref>hymnary.org.</ref>

Familie

Datei:Potsdam Neuer Friedhof asv2023-07 img03 FW Krummacher.jpg
Grab von Krummacher, Neuer Friedhof (Potsdam)

Krummacher war ab 1823 mit der aus Frankfurt am Main stammenden Charlotte Pilgeram (1799–1867) verheiratet. Sie hatten sieben Kinder. Der älteste Sohn Adolf Krummacher (1824–1884) wurde ebenfalls Pfarrer und ist als Verfasser des Liedes Stern auf den ich schaue bekannt. Die Tochter Maria veröffentlichte ein Lebensbild ihrer Mutter.<ref>M. Krummacher: Unsere Mutter. Bielefeld 1894.</ref>

Werke

  • Gedichte. Bädeker, Essen/Duisburg 1819. (Digitalisat)
  • Salomo und Sulamith. 15 Predigten aus dem Lied der Lieder. Hassel, Elberfeld 1826. (Digitalisat der 6. Aufl. 1848)
  • Vier Predigten aus dem Lied der Lieder. Hassel, Elberfeld 1826 Digitalisat
  • Zionsharfe: eine Liedersammlung für Bibel-, Missions- und andere christliche Vereine. Nebst einer Zugabe von Liedern für häusliche Feierstunden. (Herausgeberschaft). Hassel, Elberfeld 1827. (Digitalisat)
  • Blicke ins Reich der Gnade. Sammlung evangelischer Predigten. Hassel, Elberfeld 1828.
  • Elias der Thisbiter. Predigten. 3 Bände. 1828 (zahlreiche Neuauflagen bis ins 20. Jh.). Digitalisat (Erschienen: Bände 1–2)
  • Worte der Begrüßung an die evangelisch-reformirte Gemeine zu Elberfeld gesprochen bei seinem Amts-Antritt daselbst den 8. Februar 1835. Hassel, Elberfeld 1835
  • Das letzte Gericht. Gastpredigt gehalten am 12. Juli 1840 vor der St. Ansgarii-Gemeine zu Bremen. 2. Auflage. Bremen 1840
  • Paulus kein Mann nach dem Sinne unserer Zeit. Predigt gehalten am 19. Juli 1840 vor der St. Angrii-Gemeine zu Bremen. 2. Auflage. Wilh. Kaiser, Bremen 1840; books.google.de
  • Theologische Replik an Herrn Doctor Paniel in Bremen. Elberfeld 1840
  • Elisa. 3 Bände. Wilhelm Hassel, Elberfeld 1840–1845. Erster Band. 2. Auflage. 1844 books.google.de
  • Der scheinheilige Rationalismus vor dem Richterstuhl der h. Schrift. Resumé der Bremer Kirchenfehde. Hassel, Elberfeld 1841 Digitalisat
  • Neue Predigten. Das Aventsbuch. Neukirchen 1845. (Digitalisat der 2. Aufl. Bielefeld 1863)
  • Zeit-Predigten. Wilhelm Hassel, Elberfeld 1847; books.google.de
  • Salomo und Sulamith: Predigten aus dem Lied der Lieder. 6. Auflage. Wilhelm Hassel, Elberfeld 1848 books.google.de
  • Die Sabbathglocke. Kirchliche Zeugnisse (Predigten und Vorträge). 12 Bände. 1851–1854.
  • Der leidende Christus. Ein Passionsbuch. Velhagen und Klasing, Bielefeld 1854; books.google.de
  • Friedrich Wilhelm Krummacher. Eine Selbstbiographie. Wigandt und Grieben, Berlin 1869; books.google.de
  • Allezeit Sieg. Wuppertal-Barmen 1962.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Krummacher, Friedrich Wilhelm|Krummacher, Friedrich Wilhelm|Friedrich Wilhelm Krummacher }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 17 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 17 | 1={{ #expr: 243 + 16 }} | 2={{ #expr: 243 + 2 }} | 3={{ #expr: 243 + 2 }} | 4={{ #expr: 243 + 2 }} | 5={{ #expr: 243 + 2 }} | 6={{ #expr: 243 + 2 }} | 7={{ #expr: 243 + 2 }} | 8={{ #expr: 243 + 2 }} | 9={{#switch: 243 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 243 < 449 | {{ #expr: 243 + 2 }} | {{ #expr: 243 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 243 + 2 }} | 11={{ #expr: 243 + 2 }} | 12={{ #expr: 243 + 2 }} | 13={{ #expr: 243 + 2 }} | 14={{ #expr: 243 + 2 }} | 15={{ #expr: 243 + 2 }} | 16={{ #expr: 243 + 2 }} | 17={{ #expr: 243 + 2 }} | 18={{ #expr: 243 + 2 }} | 19={{ #expr: 243 + 2 }} | 20={{ #expr: 243 + 2 }} | 21={{ #expr: 243 + 2 }} | 22={{ #expr: 243 + 2 }} | 23={{ #expr: 243 + 2 }} | 24={{ #expr: 243 + 2 }} | 25={{ #expr: 243 + 2 }} | 26={{ #expr: 243 + 2 }} | 27={{ #expr: 243 + 2 }} | 28={{ #expr: 243 + 2 }} | 29={{ #expr: 243 + 2 }} | 30={{ #expr: 243 + 2 }} | 31={{ #expr: 243 + 2 }} | 32={{ #expr: 243 + 2 }} | 33={{ #expr: 243 + 2 }} | 34={{ #expr: 243 + 2 }} | 35={{ #expr: 243 + 2 }} | 36={{ #expr: 243 + 2 }} | 37={{ #expr: 243 + 2 }} | 38={{ #expr: 243 + 2 }} | 39={{ #expr: 243 + 2 }} | 40={{ #expr: 243 + 2 }} | 41={{ #expr: 243 + 2 }} | 42={{ #expr: 243 + 2 }} | 43={{ #expr: 243 + 2 }} | 44={{ #expr: 243 + 2 }} | 45={{ #expr: 243 + 6 }} | 46={{ #expr: 243 + 2 }} | 47={{ #expr: 243 + 2 }} | 48={{ #expr: 243 + 2 }} | 49={{ #expr: 243 + 2 }} | 50={{ #expr: 243 + 2 }} | 51={{ #expr: 243 + 2 }} | 52={{ #expr: 243 + 2 }} | 53={{ #expr: 243 + 2 }} | 54={{ #expr: 243 + 2 }} | 55={{ #expr: 243 + 3 }} | 56=243 | #default = 243 }} {{ #if:Krummacher, Friedrich Wilhelm|Krummacher, Friedrich Wilhelm|Friedrich Wilhelm Krummacher }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 17, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 17 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 243{{ #if:246 | {{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 243 + 16 }} | 2={{ #expr: 243 + 2 }} | 3={{ #expr: 243 + 2 }} | 4={{ #expr: 243 + 2 }} | 5={{ #expr: 243 + 2 }} | 6={{ #expr: 243 + 2 }} | 7={{ #expr: 243 + 2 }} | 8={{ #expr: 243 + 2 }} | 9={{#switch: 243 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 243 < 449 | {{ #expr: 243 + 2 }} | {{ #expr: 243 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 243 + 2 }} | 11={{ #expr: 243 + 2 }} | 12={{ #expr: 243 + 2 }} | 13={{ #expr: 243 + 2 }} | 14={{ #expr: 243 + 2 }} | 15={{ #expr: 243 + 2 }} | 16={{ #expr: 243 + 2 }} | 17={{ #expr: 243 + 2 }} | 18={{ #expr: 243 + 2 }} | 19={{ #expr: 243 + 2 }} | 20={{ #expr: 243 + 2 }} | 21={{ #expr: 243 + 2 }} | 22={{ #expr: 243 + 2 }} | 23={{ #expr: 243 + 2 }} | 24={{ #expr: 243 + 2 }} | 25={{ #expr: 243 + 2 }} | 26={{ #expr: 243 + 2 }} | 27={{ #expr: 243 + 2 }} | 28={{ #expr: 243 + 2 }} | 29={{ #expr: 243 + 2 }} | 30={{ #expr: 243 + 2 }} | 31={{ #expr: 243 + 2 }} | 32={{ #expr: 243 + 2 }} | 33={{ #expr: 243 + 2 }} | 34={{ #expr: 243 + 2 }} | 35={{ #expr: 243 + 2 }} | 36={{ #expr: 243 + 2 }} | 37={{ #expr: 243 + 2 }} | 38={{ #expr: 243 + 2 }} | 39={{ #expr: 243 + 2 }} | 40={{ #expr: 243 + 2 }} | 41={{ #expr: 243 + 2 }} | 42={{ #expr: 243 + 2 }} | 43={{ #expr: 243 + 2 }} | 44={{ #expr: 243 + 2 }} | 45={{ #expr: 243 + 6 }} | 46={{ #expr: 243 + 2 }} | 47={{ #expr: 243 + 2 }} | 48={{ #expr: 243 + 2 }} | 49={{ #expr: 243 + 2 }} | 50={{ #expr: 243 + 2 }} | 51={{ #expr: 243 + 2 }} | 52={{ #expr: 243 + 2 }} | 53={{ #expr: 243 + 2 }} | 54={{ #expr: 243 + 2 }} | 55={{ #expr: 243 + 3 }} | 56=243 | #default = 243 }} != {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 246 + 16 }} | 2={{ #expr: 246 + 2 }} | 3={{ #expr: 246 + 2 }} | 4={{ #expr: 246 + 2 }} | 5={{ #expr: 246 + 2 }} | 6={{ #expr: 246 + 2 }} | 7={{ #expr: 246 + 2 }} | 8={{ #expr: 246 + 2 }} | 9={{#switch: 246 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 246 < 449 | {{ #expr: 246 + 2 }} | {{ #expr: 246 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 246 + 2 }} | 11={{ #expr: 246 + 2 }} | 12={{ #expr: 246 + 2 }} | 13={{ #expr: 246 + 2 }} | 14={{ #expr: 246 + 2 }} | 15={{ #expr: 246 + 2 }} | 16={{ #expr: 246 + 2 }} | 17={{ #expr: 246 + 2 }} | 18={{ #expr: 246 + 2 }} | 19={{ #expr: 246 + 2 }} | 20={{ #expr: 246 + 2 }} | 21={{ #expr: 246 + 2 }} | 22={{ #expr: 246 + 2 }} | 23={{ #expr: 246 + 2 }} | 24={{ #expr: 246 + 2 }} | 25={{ #expr: 246 + 2 }} | 26={{ #expr: 246 + 2 }} | 27={{ #expr: 246 + 2 }} | 28={{ #expr: 246 + 2 }} | 29={{ #expr: 246 + 2 }} | 30={{ #expr: 246 + 2 }} | 31={{ #expr: 246 + 2 }} | 32={{ #expr: 246 + 2 }} | 33={{ #expr: 246 + 2 }} | 34={{ #expr: 246 + 2 }} | 35={{ #expr: 246 + 2 }} | 36={{ #expr: 246 + 2 }} | 37={{ #expr: 246 + 2 }} | 38={{ #expr: 246 + 2 }} | 39={{ #expr: 246 + 2 }} | 40={{ #expr: 246 + 2 }} | 41={{ #expr: 246 + 2 }} | 42={{ #expr: 246 + 2 }} | 43={{ #expr: 246 + 2 }} | 44={{ #expr: 246 + 2 }} | 45={{ #expr: 246 + 6 }} | 46={{ #expr: 246 + 2 }} | 47={{ #expr: 246 + 2 }} | 48={{ #expr: 246 + 2 }} | 49={{ #expr: 246 + 2 }} | 50={{ #expr: 246 + 2 }} | 51={{ #expr: 246 + 2 }} | 52={{ #expr: 246 + 2 }} | 53={{ #expr: 246 + 2 }} | 54={{ #expr: 246 + 2 }} | 55={{ #expr: 246 + 3 }} | 56=246 | #default = 246 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 246 + 16 }} | 2={{ #expr: 246 + 2 }} | 3={{ #expr: 246 + 2 }} | 4={{ #expr: 246 + 2 }} | 5={{ #expr: 246 + 2 }} | 6={{ #expr: 246 + 2 }} | 7={{ #expr: 246 + 2 }} | 8={{ #expr: 246 + 2 }} | 9={{#switch: 246 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 246 < 449 | {{ #expr: 246 + 2 }} | {{ #expr: 246 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 246 + 2 }} | 11={{ #expr: 246 + 2 }} | 12={{ #expr: 246 + 2 }} | 13={{ #expr: 246 + 2 }} | 14={{ #expr: 246 + 2 }} | 15={{ #expr: 246 + 2 }} | 16={{ #expr: 246 + 2 }} | 17={{ #expr: 246 + 2 }} | 18={{ #expr: 246 + 2 }} | 19={{ #expr: 246 + 2 }} | 20={{ #expr: 246 + 2 }} | 21={{ #expr: 246 + 2 }} | 22={{ #expr: 246 + 2 }} | 23={{ #expr: 246 + 2 }} | 24={{ #expr: 246 + 2 }} | 25={{ #expr: 246 + 2 }} | 26={{ #expr: 246 + 2 }} | 27={{ #expr: 246 + 2 }} | 28={{ #expr: 246 + 2 }} | 29={{ #expr: 246 + 2 }} | 30={{ #expr: 246 + 2 }} | 31={{ #expr: 246 + 2 }} | 32={{ #expr: 246 + 2 }} | 33={{ #expr: 246 + 2 }} | 34={{ #expr: 246 + 2 }} | 35={{ #expr: 246 + 2 }} | 36={{ #expr: 246 + 2 }} | 37={{ #expr: 246 + 2 }} | 38={{ #expr: 246 + 2 }} | 39={{ #expr: 246 + 2 }} | 40={{ #expr: 246 + 2 }} | 41={{ #expr: 246 + 2 }} | 42={{ #expr: 246 + 2 }} | 43={{ #expr: 246 + 2 }} | 44={{ #expr: 246 + 2 }} | 45={{ #expr: 246 + 6 }} | 46={{ #expr: 246 + 2 }} | 47={{ #expr: 246 + 2 }} | 48={{ #expr: 246 + 2 }} | 49={{ #expr: 246 + 2 }} | 50={{ #expr: 246 + 2 }} | 51={{ #expr: 246 + 2 }} | 52={{ #expr: 246 + 2 }} | 53={{ #expr: 246 + 2 }} | 54={{ #expr: 246 + 2 }} | 55={{ #expr: 246 + 3 }} | 56=246 | #default = 246 }} = {{ #expr: {{#switch: 17 | 1={{ #expr: 243 + 16 }} | 2={{ #expr: 243 + 2 }} | 3={{ #expr: 243 + 2 }} | 4={{ #expr: 243 + 2 }} | 5={{ #expr: 243 + 2 }} | 6={{ #expr: 243 + 2 }} | 7={{ #expr: 243 + 2 }} | 8={{ #expr: 243 + 2 }} | 9={{#switch: 243 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 243 < 449 | {{ #expr: 243 + 2 }} | {{ #expr: 243 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 243 + 2 }} | 11={{ #expr: 243 + 2 }} | 12={{ #expr: 243 + 2 }} | 13={{ #expr: 243 + 2 }} | 14={{ #expr: 243 + 2 }} | 15={{ #expr: 243 + 2 }} | 16={{ #expr: 243 + 2 }} | 17={{ #expr: 243 + 2 }} | 18={{ #expr: 243 + 2 }} | 19={{ #expr: 243 + 2 }} | 20={{ #expr: 243 + 2 }} | 21={{ #expr: 243 + 2 }} | 22={{ #expr: 243 + 2 }} | 23={{ #expr: 243 + 2 }} | 24={{ #expr: 243 + 2 }} | 25={{ #expr: 243 + 2 }} | 26={{ #expr: 243 + 2 }} | 27={{ #expr: 243 + 2 }} | 28={{ #expr: 243 + 2 }} | 29={{ #expr: 243 + 2 }} | 30={{ #expr: 243 + 2 }} | 31={{ #expr: 243 + 2 }} | 32={{ #expr: 243 + 2 }} | 33={{ #expr: 243 + 2 }} | 34={{ #expr: 243 + 2 }} | 35={{ #expr: 243 + 2 }} | 36={{ #expr: 243 + 2 }} | 37={{ #expr: 243 + 2 }} | 38={{ #expr: 243 + 2 }} | 39={{ #expr: 243 + 2 }} | 40={{ #expr: 243 + 2 }} | 41={{ #expr: 243 + 2 }} | 42={{ #expr: 243 + 2 }} | 43={{ #expr: 243 + 2 }} | 44={{ #expr: 243 + 2 }} | 45={{ #expr: 243 + 6 }} | 46={{ #expr: 243 + 2 }} | 47={{ #expr: 243 + 2 }} | 48={{ #expr: 243 + 2 }} | 49={{ #expr: 243 + 2 }} | 50={{ #expr: 243 + 2 }} | 51={{ #expr: 243 + 2 }} | 52={{ #expr: 243 + 2 }} | 53={{ #expr: 243 + 2 }} | 54={{ #expr: 243 + 2 }} | 55={{ #expr: 243 + 3 }} | 56=243 | #default = 243 }} + 1 }} | f|–246}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Krummacher, Friedrich Wilhelm||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • Otto Wenig: Rationalismus und Erweckungsbewegung in Bremen. Vorgeschichte, Geschichte und theologischer Gehalt der Bremer Kirchenstreitigkeiten von 1830 bis 1852. Bouvier, Bonn 1966, S. 221–245
  • {{#if: Johannes Friedrich Diehl|Johannes Friedrich Diehl: }}Krummacher, Friedrich Wilhelm. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:4|. Band 4, Bautz, {{#switch:4

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:715–716|, Sp. {{#iferror:{{#expr:715–716}}|715–716|{{#expr:1*715–716*0}}–{{#expr:-(0*715–716*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629042549/http://www.bautz.de/bbkl/k/Krummacher_f_w1.shtml%7C}}.{{#if: 4 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Jo Krummacher: „Seine Predigten sind wie Narkotika' (Goethe)“. Friedrich Wilhelm Krummacher (1796–1868) – Erweckungsprediger in Wuppertal, Hofprediger in Berlin und Potsdam. In: Jahrbuch für Berlin-Brandenburgische Kirchengeschichte, 61, 1997, S. 151–171.
  • Harald Schroeter-Wittke: Identitätskonstruktion und Prophetie. Die Elias-Homilien von Gottfried Menken, Friedrich Wilhelm Krummacher und Johannes F. A. de le Roi. In: Monatshefte für Evangelische Kirchengeschichte des Rheinlandes, 50. Jg. 2001, S. 295–319.
  • Hans-Henrik Krummacher: Friedrich Wilhelm Krummacher und die Religionskritik des 19. Jahrhunderts. In: Pietismus und Neuzeit, 31, 2005, S. 196–217.
  • Vorlage:AppletonsAmBio

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118724797n9105139700523444310528071 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118724797 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118724797 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n91051397 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n91051397 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 310528071 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 310528071 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Krummacher, Friedrich Wilhelm | {{#if: Krummacher, Friedrich Wilhelm Arnold | {{#if: reformierter Theologe | {{#if: 28. Januar 1796 | {{#if: Moers | {{#if: 10. Dezember 1868 | {{#if: Potsdam |

Vorlage:Wikidata-Registrierung