Friedrich Bernhard Werner
Friedrich Bernhard Werner (* 28. Januar 1690 in Kamenz in Niederschlesien, andere Quellen nennen als Geburtsort Frankenstein bzw. Reichenau (Ortsteil von Kamenz); † 20. April 1776 in Breslau) war ein deutscher Ansichtenzeichner und -stecher.
Leben
Aus kleinen Verhältnissen stammend, besuchte Werner zunächst das Jesuitengymnasium zu Neisse, ging dann schon in jungen Jahren auf Wanderschaft und führte ein so abenteuerliches Leben als Soldat, Quacksalber, Übersetzer, Schreiber und Maschinendirektor eines Theaters, dass er sich selbst als einen „schlesischen Robinson“ bezeichnete. Auf seinen Reisen ließ er sich „in der Ingenieurkunst informieren“, um „bei Vermerkung meines natürlichen Triebs zur Zeichnung“ seine Fähigkeiten im Zeichnen zu verbessern.
Am 18. Oktober 1718 heiratete er Maria Eleonora Frantz aus Frankenstein.
Als ihm 1720 die Augsburger Kunstverleger (Jeremias Wolffs Erben) die Möglichkeit boten, Vorzeichnungen für Stadtansichten anzufertigen, erwanderte und bereiste er große Teile Europas und fertigte von zahlreichen größeren Städten mit viel Erfolg für ihre Kupferstichproduktion als ein „vollkommen Scenographus“ die Vorlagen an. Er war eine Zeitlang auch Festungskondukteur in Stade und 1729 Werber von Arbeitern für eine holländische Porzellanmanufaktur, die er in Bremen sammeln ließ. Hier fertigte er 1729 einen Kupferstich als Vogelschauzeichnung der Bremer Stadtansicht. Er bereiste danach weiterhin Europa und war seit 1739 an verschiedenen Fürstenhäusern als Geometer und als Ingenieur tätig.<ref name="Das Große Bremen-Lexikon">Herbert Schwarzwälder: Das Große Bremen-Lexikon. 2., aktualisierte, überarbeitete und erweiterte Auflage. Edition Temmen, Bremen 2003, ISBN 3-86108-693-X, S. ?.</ref> 1744 wurde ihm von Friedrich dem Großen der Titel Königlich Preussischer Scenographicus verliehen.
Werner wurde dann 1746 in Breslau als Hofgeometer und Königlicher Scenographus heimisch und lebt hier bis zu seinem Tod.
Werke
Für die historische Hausforschung, die Denkmalpflege, die Kunst- und Geschichtswissenschaft sind seine Zeichnungen der schlesischen Friedenskirchen, Gnadenkirchen und Bethäuser (1748–1752, Nachdruck 1989)<ref>Friedrich Bernhard Werner: Schlesische Bethäuser. Teil I bis V. 1748–1752. Reprint: Hildesheim, 1989, ISBN 3-7848-8922-0, 469 S.</ref> und seine fünfbändige Topographie des Herzogtums Schlesien mit etwa 3000 Manuskriptseiten und mehr als 1400 farbig lavierten Tuschzeichnungen, die er häufig „in locu tenens“ anfertigte, von allergrößtem Interesse.
Von Werner sind Hunderte Stadtansichten bekannt, die von ihm gezeichnet und von mehreren Stechern auf Kupferplatten übertragen wurden,<ref name="Das Große Bremen-Lexikon"/> etwa von Johann Christian Leopold.<ref>Berolinum / Berlin, um 1730</ref> Die Ansichten waren auch Vorlagen für andere Künstler.<ref name="Das Große Bremen-Lexikon"/>
- Perspectivische Vorstellung derer von Sr. Königl. Majest. in Preußen, als Obersten Herzog in Schlesien, allergnädigst concedirten Beth-Häuser A.C.
Teil I bis V (1748–1752) - Silesia in Compendio seu Topographia das ist Praesentatio und Beschreibung des Herzogthums Schlesiens […]
- Pars I (Digitalisat)
- Pars II (Digitalisat)
- Pars III (Digitalisat)
- Pars IV (Digitalisat)
- Pars V (Digitalisat)
- Topographia seu prodromus principatus Silesiae […] (sogenanntes „Neustädter Exemplar“)
Band 1: Oberschlesien (Teschen, Ratibor, Oppeln, Troppau, Jägerndorf, Neisse, Pless, Oberbeuthen, Loslau, Friedeck, Oderberg, Bielitz) (Digitalisat)
Band 3: Münsterberg-Frankenstein, Schweidnitz, freie Standesherrschaften (Digitalisat)
Band 4: Liegnitz, Brieg, Wohlau (Digitalisat)
Band 5: Glogau, Beuthen, Sagan, Schwiebus, Hirschberg (Digitalisat) - Scenographia Urbium Silesiae. Homann Erben, Nürnberg 1738 (Digitalisat)
Vermutlich zwischen 1758 und 1765 verfasste Werner eine Autobiografie, die ungedruckt blieb und erst 1921 gedruckt wurde. Sie ging 1945 im Original verloren.
Literatur
- {{ #if:Max Hippe|Max Hippe: |}}{{ #if:ADB:Werner, Friedrich Bernhard|{{ #if:Werner, Friedrich Bernhard|Werner, Friedrich Bernhard|Friedrich Bernhard Werner }}|{{#ifeq: {{#switch: 42
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Werner, Friedrich Bernhard|Werner, Friedrich Bernhard|Friedrich Bernhard Werner }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 42 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 42 | 1={{ #expr: 48 + 16 }} | 2={{ #expr: 48 + 2 }} | 3={{ #expr: 48 + 2 }} | 4={{ #expr: 48 + 2 }} | 5={{ #expr: 48 + 2 }} | 6={{ #expr: 48 + 2 }} | 7={{ #expr: 48 + 2 }} | 8={{ #expr: 48 + 2 }} | 9={{#switch: 48 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 48 < 449 | {{ #expr: 48 + 2 }} | {{ #expr: 48 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 48 + 2 }} | 11={{ #expr: 48 + 2 }} | 12={{ #expr: 48 + 2 }} | 13={{ #expr: 48 + 2 }} | 14={{ #expr: 48 + 2 }} | 15={{ #expr: 48 + 2 }} | 16={{ #expr: 48 + 2 }} | 17={{ #expr: 48 + 2 }} | 18={{ #expr: 48 + 2 }} | 19={{ #expr: 48 + 2 }} | 20={{ #expr: 48 + 2 }} | 21={{ #expr: 48 + 2 }} | 22={{ #expr: 48 + 2 }} | 23={{ #expr: 48 + 2 }} | 24={{ #expr: 48 + 2 }} | 25={{ #expr: 48 + 2 }} | 26={{ #expr: 48 + 2 }} | 27={{ #expr: 48 + 2 }} | 28={{ #expr: 48 + 2 }} | 29={{ #expr: 48 + 2 }} | 30={{ #expr: 48 + 2 }} | 31={{ #expr: 48 + 2 }} | 32={{ #expr: 48 + 2 }} | 33={{ #expr: 48 + 2 }} | 34={{ #expr: 48 + 2 }} | 35={{ #expr: 48 + 2 }} | 36={{ #expr: 48 + 2 }} | 37={{ #expr: 48 + 2 }} | 38={{ #expr: 48 + 2 }} | 39={{ #expr: 48 + 2 }} | 40={{ #expr: 48 + 2 }} | 41={{ #expr: 48 + 2 }} | 42={{ #expr: 48 + 2 }} | 43={{ #expr: 48 + 2 }} | 44={{ #expr: 48 + 2 }} | 45={{ #expr: 48 + 6 }} | 46={{ #expr: 48 + 2 }} | 47={{ #expr: 48 + 2 }} | 48={{ #expr: 48 + 2 }} | 49={{ #expr: 48 + 2 }} | 50={{ #expr: 48 + 2 }} | 51={{ #expr: 48 + 2 }} | 52={{ #expr: 48 + 2 }} | 53={{ #expr: 48 + 2 }} | 54={{ #expr: 48 + 2 }} | 55={{ #expr: 48 + 3 }} | 56=48 | #default = 48 }} {{ #if:Werner, Friedrich Bernhard|Werner, Friedrich Bernhard|Friedrich Bernhard Werner }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 42, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 42 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 48{{ #if:49 | {{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 48 + 16 }} | 2={{ #expr: 48 + 2 }} | 3={{ #expr: 48 + 2 }} | 4={{ #expr: 48 + 2 }} | 5={{ #expr: 48 + 2 }} | 6={{ #expr: 48 + 2 }} | 7={{ #expr: 48 + 2 }} | 8={{ #expr: 48 + 2 }} | 9={{#switch: 48 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 48 < 449 | {{ #expr: 48 + 2 }} | {{ #expr: 48 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 48 + 2 }} | 11={{ #expr: 48 + 2 }} | 12={{ #expr: 48 + 2 }} | 13={{ #expr: 48 + 2 }} | 14={{ #expr: 48 + 2 }} | 15={{ #expr: 48 + 2 }} | 16={{ #expr: 48 + 2 }} | 17={{ #expr: 48 + 2 }} | 18={{ #expr: 48 + 2 }} | 19={{ #expr: 48 + 2 }} | 20={{ #expr: 48 + 2 }} | 21={{ #expr: 48 + 2 }} | 22={{ #expr: 48 + 2 }} | 23={{ #expr: 48 + 2 }} | 24={{ #expr: 48 + 2 }} | 25={{ #expr: 48 + 2 }} | 26={{ #expr: 48 + 2 }} | 27={{ #expr: 48 + 2 }} | 28={{ #expr: 48 + 2 }} | 29={{ #expr: 48 + 2 }} | 30={{ #expr: 48 + 2 }} | 31={{ #expr: 48 + 2 }} | 32={{ #expr: 48 + 2 }} | 33={{ #expr: 48 + 2 }} | 34={{ #expr: 48 + 2 }} | 35={{ #expr: 48 + 2 }} | 36={{ #expr: 48 + 2 }} | 37={{ #expr: 48 + 2 }} | 38={{ #expr: 48 + 2 }} | 39={{ #expr: 48 + 2 }} | 40={{ #expr: 48 + 2 }} | 41={{ #expr: 48 + 2 }} | 42={{ #expr: 48 + 2 }} | 43={{ #expr: 48 + 2 }} | 44={{ #expr: 48 + 2 }} | 45={{ #expr: 48 + 6 }} | 46={{ #expr: 48 + 2 }} | 47={{ #expr: 48 + 2 }} | 48={{ #expr: 48 + 2 }} | 49={{ #expr: 48 + 2 }} | 50={{ #expr: 48 + 2 }} | 51={{ #expr: 48 + 2 }} | 52={{ #expr: 48 + 2 }} | 53={{ #expr: 48 + 2 }} | 54={{ #expr: 48 + 2 }} | 55={{ #expr: 48 + 3 }} | 56=48 | #default = 48 }} != {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 49 + 16 }} | 2={{ #expr: 49 + 2 }} | 3={{ #expr: 49 + 2 }} | 4={{ #expr: 49 + 2 }} | 5={{ #expr: 49 + 2 }} | 6={{ #expr: 49 + 2 }} | 7={{ #expr: 49 + 2 }} | 8={{ #expr: 49 + 2 }} | 9={{#switch: 49 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 49 < 449 | {{ #expr: 49 + 2 }} | {{ #expr: 49 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 49 + 2 }} | 11={{ #expr: 49 + 2 }} | 12={{ #expr: 49 + 2 }} | 13={{ #expr: 49 + 2 }} | 14={{ #expr: 49 + 2 }} | 15={{ #expr: 49 + 2 }} | 16={{ #expr: 49 + 2 }} | 17={{ #expr: 49 + 2 }} | 18={{ #expr: 49 + 2 }} | 19={{ #expr: 49 + 2 }} | 20={{ #expr: 49 + 2 }} | 21={{ #expr: 49 + 2 }} | 22={{ #expr: 49 + 2 }} | 23={{ #expr: 49 + 2 }} | 24={{ #expr: 49 + 2 }} | 25={{ #expr: 49 + 2 }} | 26={{ #expr: 49 + 2 }} | 27={{ #expr: 49 + 2 }} | 28={{ #expr: 49 + 2 }} | 29={{ #expr: 49 + 2 }} | 30={{ #expr: 49 + 2 }} | 31={{ #expr: 49 + 2 }} | 32={{ #expr: 49 + 2 }} | 33={{ #expr: 49 + 2 }} | 34={{ #expr: 49 + 2 }} | 35={{ #expr: 49 + 2 }} | 36={{ #expr: 49 + 2 }} | 37={{ #expr: 49 + 2 }} | 38={{ #expr: 49 + 2 }} | 39={{ #expr: 49 + 2 }} | 40={{ #expr: 49 + 2 }} | 41={{ #expr: 49 + 2 }} | 42={{ #expr: 49 + 2 }} | 43={{ #expr: 49 + 2 }} | 44={{ #expr: 49 + 2 }} | 45={{ #expr: 49 + 6 }} | 46={{ #expr: 49 + 2 }} | 47={{ #expr: 49 + 2 }} | 48={{ #expr: 49 + 2 }} | 49={{ #expr: 49 + 2 }} | 50={{ #expr: 49 + 2 }} | 51={{ #expr: 49 + 2 }} | 52={{ #expr: 49 + 2 }} | 53={{ #expr: 49 + 2 }} | 54={{ #expr: 49 + 2 }} | 55={{ #expr: 49 + 3 }} | 56=49 | #default = 49 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 49 + 16 }} | 2={{ #expr: 49 + 2 }} | 3={{ #expr: 49 + 2 }} | 4={{ #expr: 49 + 2 }} | 5={{ #expr: 49 + 2 }} | 6={{ #expr: 49 + 2 }} | 7={{ #expr: 49 + 2 }} | 8={{ #expr: 49 + 2 }} | 9={{#switch: 49 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 49 < 449 | {{ #expr: 49 + 2 }} | {{ #expr: 49 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 49 + 2 }} | 11={{ #expr: 49 + 2 }} | 12={{ #expr: 49 + 2 }} | 13={{ #expr: 49 + 2 }} | 14={{ #expr: 49 + 2 }} | 15={{ #expr: 49 + 2 }} | 16={{ #expr: 49 + 2 }} | 17={{ #expr: 49 + 2 }} | 18={{ #expr: 49 + 2 }} | 19={{ #expr: 49 + 2 }} | 20={{ #expr: 49 + 2 }} | 21={{ #expr: 49 + 2 }} | 22={{ #expr: 49 + 2 }} | 23={{ #expr: 49 + 2 }} | 24={{ #expr: 49 + 2 }} | 25={{ #expr: 49 + 2 }} | 26={{ #expr: 49 + 2 }} | 27={{ #expr: 49 + 2 }} | 28={{ #expr: 49 + 2 }} | 29={{ #expr: 49 + 2 }} | 30={{ #expr: 49 + 2 }} | 31={{ #expr: 49 + 2 }} | 32={{ #expr: 49 + 2 }} | 33={{ #expr: 49 + 2 }} | 34={{ #expr: 49 + 2 }} | 35={{ #expr: 49 + 2 }} | 36={{ #expr: 49 + 2 }} | 37={{ #expr: 49 + 2 }} | 38={{ #expr: 49 + 2 }} | 39={{ #expr: 49 + 2 }} | 40={{ #expr: 49 + 2 }} | 41={{ #expr: 49 + 2 }} | 42={{ #expr: 49 + 2 }} | 43={{ #expr: 49 + 2 }} | 44={{ #expr: 49 + 2 }} | 45={{ #expr: 49 + 6 }} | 46={{ #expr: 49 + 2 }} | 47={{ #expr: 49 + 2 }} | 48={{ #expr: 49 + 2 }} | 49={{ #expr: 49 + 2 }} | 50={{ #expr: 49 + 2 }} | 51={{ #expr: 49 + 2 }} | 52={{ #expr: 49 + 2 }} | 53={{ #expr: 49 + 2 }} | 54={{ #expr: 49 + 2 }} | 55={{ #expr: 49 + 3 }} | 56=49 | #default = 49 }} = {{ #expr: {{#switch: 42 | 1={{ #expr: 48 + 16 }} | 2={{ #expr: 48 + 2 }} | 3={{ #expr: 48 + 2 }} | 4={{ #expr: 48 + 2 }} | 5={{ #expr: 48 + 2 }} | 6={{ #expr: 48 + 2 }} | 7={{ #expr: 48 + 2 }} | 8={{ #expr: 48 + 2 }} | 9={{#switch: 48 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 48 < 449 | {{ #expr: 48 + 2 }} | {{ #expr: 48 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 48 + 2 }} | 11={{ #expr: 48 + 2 }} | 12={{ #expr: 48 + 2 }} | 13={{ #expr: 48 + 2 }} | 14={{ #expr: 48 + 2 }} | 15={{ #expr: 48 + 2 }} | 16={{ #expr: 48 + 2 }} | 17={{ #expr: 48 + 2 }} | 18={{ #expr: 48 + 2 }} | 19={{ #expr: 48 + 2 }} | 20={{ #expr: 48 + 2 }} | 21={{ #expr: 48 + 2 }} | 22={{ #expr: 48 + 2 }} | 23={{ #expr: 48 + 2 }} | 24={{ #expr: 48 + 2 }} | 25={{ #expr: 48 + 2 }} | 26={{ #expr: 48 + 2 }} | 27={{ #expr: 48 + 2 }} | 28={{ #expr: 48 + 2 }} | 29={{ #expr: 48 + 2 }} | 30={{ #expr: 48 + 2 }} | 31={{ #expr: 48 + 2 }} | 32={{ #expr: 48 + 2 }} | 33={{ #expr: 48 + 2 }} | 34={{ #expr: 48 + 2 }} | 35={{ #expr: 48 + 2 }} | 36={{ #expr: 48 + 2 }} | 37={{ #expr: 48 + 2 }} | 38={{ #expr: 48 + 2 }} | 39={{ #expr: 48 + 2 }} | 40={{ #expr: 48 + 2 }} | 41={{ #expr: 48 + 2 }} | 42={{ #expr: 48 + 2 }} | 43={{ #expr: 48 + 2 }} | 44={{ #expr: 48 + 2 }} | 45={{ #expr: 48 + 6 }} | 46={{ #expr: 48 + 2 }} | 47={{ #expr: 48 + 2 }} | 48={{ #expr: 48 + 2 }} | 49={{ #expr: 48 + 2 }} | 50={{ #expr: 48 + 2 }} | 51={{ #expr: 48 + 2 }} | 52={{ #expr: 48 + 2 }} | 53={{ #expr: 48 + 2 }} | 54={{ #expr: 48 + 2 }} | 55={{ #expr: 48 + 3 }} | 56=48 | #default = 48 }} + 1 }} | f|–49}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Werner, Friedrich Bernhard||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Paul Bretschneider: Der Zeichner, Stecher und Chronist Friedrich Bernhard Werner und seine Arbeiten. Eigenverlag, Neustadt Schlesien 1921.
- Angelika Marsch: Friedrich Bernhard Werner (1690–1776). Ein europäischer Ansichtenzeichner aus Schlesien. Stiftung Kulturwerk Schlesien, Würzburg 1995, ISBN 3-929817-02-0.
- Franz Rudolf Zankl: Ansicht Hannovers von Westen. Kupferstich nach F. B. Werner. Um 1785. In: ders. (Hrsg.): Hannover Archiv. Blatt S 15.
- Angelika Marsch: Friedrich Bernhard Werner 1690–1776. Corpus seiner europäischen Städteansichten, illustrierten Reisemanuskripte und der Topographien von Schlesien und Böhmen-Mähren. Anton H. Konrad Verlag, Weißenhorn 2010, ISBN 978-3-87437-534-4
- Manfred Spata: Die F. B. Werner-Zeichnungen im Pompejus-Album der Grafschaft Glatz 1862. In: AGG-Mitteilungen, 2020, 19, S. 31–47.
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if: Friedrich Bernhard Werner
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|friedrich bernhard werner|9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Friedrich Bernhard Werner | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- {{#switch: p
|k=[https://gedaechtnisdeslandes.at/kunst/action/show/controller/Kunst/?tx_gdl_gdl%5Bwerk%5D=453 |o=[https://gedaechtnisdeslandes.at/orte/action/show/controller/Ort/?tx_gdl_gdl%5Bort%5D=453 |p=[https://gedaechtnisdeslandes.at/personen/action/show/controller/Person/?tx_gdl_gdl%5Bperson%5d=453 |chronik=[https://www.gedaechtnisdeslandes.at/chronik/chronik/453 |kunst=[https://www.gedaechtnisdeslandes.at/kunst/werk/453 |ort=[https://www.gedaechtnisdeslandes.at/orte/ort/{{#if:453%7C453%7CVorlage:Str replace}} |person=[https://www.gedaechtnisdeslandes.at/personen/person/453 }} {{ #if:|{{{3}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}} }}] in der Datenbank Gedächtnis des Landes zur Geschichte des Landes Niederösterreich (Museum Niederösterreich)
- Ausstellung Friedrich Bernhard Werner in Niederösterreich. (PDF 4,27 MB) noel.gv.at; Online-Katalog.
Einzelnachweise
<references/>
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118767100nr/97/4521022414736 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118767100 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118767100 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/97/45210 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/97/45210 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22414736 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 22414736 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Werner, Friedrich Bernhard | {{#if: Werner, B. B.; Werner, Bedrich Bernard; Werner, Bedrich B.; Wernher, Friedrich Bernhard; Werner, Frederick B.; Werner, F. B.; Werner, Fr. Bernhard | {{#if: deutscher Ansichtenzeichner und -stecher | {{#if: 28. Januar 1690 | {{#if: Frankenstein, Schlesien | {{#if: 20. April 1776 | {{#if: Breslau || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Werner, Friedrich Bernhard
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Werner, B. B.; Werner, Bedrich Bernard; Werner, Bedrich B.; Wernher, Friedrich Bernhard; Werner, Frederick B.; Werner, F. B.; Werner, Fr. Bernhard
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher Ansichtenzeichner und -stecher
}} |
| GEBURTSDATUM | 28. Januar 1690
}} |
| GEBURTSORT | Frankenstein, Schlesien
}} |
| STERBEDATUM | 20. April 1776
}} |
| STERBEORT | Breslau
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Zeichner (Deutschland)
- Kupferstecher (Deutschland)
- Ingenieur, Erfinder, Konstrukteur (18. Jahrhundert)
- Geodät
- Königlich Preußischer Hoflieferant
- Person (Breslau)
- Deutscher
- Geboren 1690
- Gestorben 1776
- Mann