Franz von Holstein
Friedrich Franz von Holstein (* 16. Februar 1826 in Braunschweig; † 22. Mai 1878 in Leipzig) war ein deutscher Komponist.
Leben
Er war der Sohn des aus alter mecklenburgischer Adelsfamilie stammenden herzoglich braunschweigischen Oberst und Kriegsrats Werner von Holstein (1784–1857) und dessen Ehefrau Alwine Engelbrecht.<ref name="Hergemöller"> Bernd-Ulrich Hergemöller, Mann für Mann. Biographisches Lexikon zur Geschichte von Freundesliebe und männlicher Sexualität im deutschen Sprachraum, MännerschwarmSkript-Verlag, Hamburg 1998, ISBN 3-928983-65-2. Überarbeitete Taschenbuchausgabe: Suhrkamp, Frankfurt 2001, ISBN 3-518-39766-4. S. 371 f.</ref> Als strenger Soldat und Aristokrat verlangte der Vater unerbittlich von seinem Sohn – trotz dem früh erwachenden musikalischen Talent – dass dieser ebenfalls die Militärlaufbahn einzuschlagen habe. Mit 16 Jahren trat er in das Braunschweiger Kadettenhaus ein. Sein Lehrer Wolfgang Robert Griepenkerl unterstützte ihn, auch seiner musikalischen Neigung gerecht zu werden.<ref>Fürstenau, Moritz, "Holstein, Friedrich Franz von" in: Allgemeine Deutsche Biographie 13 (1881), S. 1–2 [Online-Version]; URL: https://www.deutsche-biographie.de/pnd11942911X.html#adbcontent </ref>
Am 6. Oktober 1845 trat Holstein als Sekondeleutnant in das Infanterie-Regiment ein und nahm 1848/49 am Feldzug gegen Dänemark teil. Als Premierleutnant folgte ab 18. März 1850 seine Verwendung als Adjutant des 2. Landwehr-Bataillons, bis Holstein schließlich am 11. März 1853 seinen Abschied nahm.
Bereits während seiner Offiziersausbildung komponierte er die Oper Zwei Nächte in Venedig sowie Lieder und Balladen. 1853 kam er nach Leipzig, wo er bei Moritz Hauptmann Kontrapunkt studierte und Klavierunterricht bei Ignaz Moscheles hatte. 1854 lernte er die Leipziger Sängerin, Philanthropin und Mäzenatin Hedwig Salomon (1822–1897), Tochter des Stadtrats Rudolf Julius Salomon kennen. Sie unterstützte ihn durch eine anonyme Geldspende, sodass er sein Kompositionsstudium fortführen konnte. Sie heirateten am 4. September 1855 in der Nikolaikirche. Nun konnte von Holstein finanziell abgesichert seinen kompositorischen Intensionen nachgehen. Nach Aufenthalten des Ehepaar Holstein in Rom, Berlin und Paris übernahm Franz von Holstein 1859 in Leipzig die Leitung der Bach-Gesellschaft und war Gründungsmitglied des Bach-Vereins. Im Jahr 1866 vollendete er seine Oper Der Haideschacht, für die Hedwig zunächst eine Privataufführung organisierte, bei der sie, ihre Schwester Elisabeth Seeburg (1817–1888) und Livia Frege Solopartien sangen. Neben drei Opern schrieb er zwei Ouvertüren, eine Kantate, kammermusikalische Werke und Klavierstücke und hatte einen hervorragenden Ruf als Liedkomponist.
Holstein unterhielt enge, zum Teil schwärmerische Freundschaften zu Intellektuellen und Künstlern, u. a. zu Albert von Zahn, Wilhelm Henzen und Heinrich Bulthaupt und maß diesen Freundschaften einen großen Wert zu. Der Versuch, den damals 19-jährigen Schauspieler Joseph Kainz 1877 zu adoptieren, scheiterte am Einspruch von dessen Eltern.<ref name=":0">{{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:In het Panhuis, Erwin|In het Panhuis, Erwin: }}{{#if:|{{#if:War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:queer.de2026-02{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}}%7C%7C}}}}{{#if:War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=War Franz von Holstein tatsächlich homosexuell?|lines=0}}||}}}}{{#if: queer.de| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=queer.de}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: 2026-02|,|{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: 2026-02| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2026-02|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|2026-02|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=2026-02|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:2026-02|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:320668||(?)}}}}}}{{#if: 2026-02|;}}}}{{#if: 2026-02| {{#if:2026-02{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2026-02 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2026-02|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2026-02|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:de|1}}}}|{{#if:queer.de2026-02{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|de|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: 2026-02{{#if: 2026-02 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}de|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://www.queer.de/detail.php?article_id=56894 }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}</ref> Mit seinem ersten Kompositionslehrer, dem anfangs schwärmerisch verehrten Organisten Karl Richter, blieb er lebenslang in Kontakt.
Posthum wurde Holsteins sexuelle Orientierung Gegenstand der Diskussion. Ausgelöst wurde diese durch zwei Artikel des Musikwissenschaftlers und Aktivisten der frühen Homosexuellenbewegung, Richard Meienreis, in Publikationen von Magnus von Hirschfeld aus den Jahren 1908 und 1923, teilweise gestützt durch Aussagen Wilhelm Henzens. Meienreis greift in der zweiten Publikation vor allem die von Heinrich Bulthaupt verfasste Biographie Holsteins an und kritisiert, dass Bulthaupt, den er ebenfalls als Homosexuellen kategorisiert, von Holsteins „urnischer Veranlagung nicht nur nichts verlauten läßt, sondern alle Spuren davon geflissentlich verwischt.“<ref name=":0" /> Bulthaupt selber schreibt im Zusammenhang mit seiner Biographie 1895 in einem Brief an Hedwig von Holstein sehr unspezifisch von einem „leisen Schleier, den ich über das Bild gehängt“.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>
In den publizierten Briefen mit Bulthaupt thematisieren beide Freunde wiederholt ihr Bedürfnis nach einem "intimen geistigen Verkehr". Holsteins Operntexte und die darin thematisierten Beziehungsmuster (geschwisterliche Liebe, Freundesliebe) bedürfen noch einer genaueren textkritischen Untersuchung. Insbesondere der „Haideschacht“ spiegelt nach Aussage des Komponisten inneres Erleben wider.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>
Erhaltene Briefe und Tagebücher aus dem Nachlass Hedwig von Holsteins zeigen, dass seine Frau an engen Freundschaften ihres Mannes keinen Anstoß nahm, diese beförderte und in ihr Leben integrierte. Mit Bulthaupt blieb sie auch nach dem Tode ihres Mannes zeitlebens in freundschaftlichem Kontakt.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>
Holstein wurde auf dem Neuen Johannisfriedhof (jetzt Lapidarium Alter Johannisfriedhof) in Leipzig beigesetzt. In Leipzig errichtete seine Frau Hedwig die Holstein-Stiftung, eine Stiftung zur Unterstützung unbemittelter Musikschüler.
Werke
- Opern:
- Der Haideschacht. (Dresden 1868)
- Der Erbe von Morley. (Leipzig 1872)
- Die Hochländer. (Mannheim 1876)
- Lieder für eine Stimme, Duette, gemischten und Männerchor
- Kammermusik
- Ouvertüren
Ehrung
- 1907 wurde im Leipziger Stadtteil Reudnitz die Holsteinstraße nach ihm benannt.
Literatur
- Bernd-Ulrich Hergemöller, Mann für Mann. Biographisches Lexikon zur Geschichte von Freundesliebe und männlicher Sexualität im deutschen Sprachraum, MännerschwarmSkript-Verlag, Hamburg 1998, ISBN 3-928983-65-2. Überarbeitete Taschenbuchausgabe: Suhrkamp, Frankfurt 2001, ISBN 3-518-39766-4. S. 371 f.
- Peter Ackermann: Zwischen Musikdrama und Spieloper. Franz von Holsteins musikalische Bühnenwerke. In: Deutsche Oper zwischen Wagner und Strauss. S. Döhring (Hrsg.), Chemnitz 1998. S. 37–46.
- {{ #if:Moritz Fürstenau|Moritz Fürstenau: |}}{{ #if:ADB:Holstein, Friedrich Franz von|{{ #if:Holstein, Friedrich Franz von|Holstein, Friedrich Franz von|Franz von Holstein }}|{{#ifeq: {{#switch: 13
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Holstein, Friedrich Franz von|Holstein, Friedrich Franz von|Franz von Holstein }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 13 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 13 | 1={{ #expr: 1 + 16 }} | 2={{ #expr: 1 + 2 }} | 3={{ #expr: 1 + 2 }} | 4={{ #expr: 1 + 2 }} | 5={{ #expr: 1 + 2 }} | 6={{ #expr: 1 + 2 }} | 7={{ #expr: 1 + 2 }} | 8={{ #expr: 1 + 2 }} | 9={{#switch: 1 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 1 < 449 | {{ #expr: 1 + 2 }} | {{ #expr: 1 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 1 + 2 }} | 11={{ #expr: 1 + 2 }} | 12={{ #expr: 1 + 2 }} | 13={{ #expr: 1 + 2 }} | 14={{ #expr: 1 + 2 }} | 15={{ #expr: 1 + 2 }} | 16={{ #expr: 1 + 2 }} | 17={{ #expr: 1 + 2 }} | 18={{ #expr: 1 + 2 }} | 19={{ #expr: 1 + 2 }} | 20={{ #expr: 1 + 2 }} | 21={{ #expr: 1 + 2 }} | 22={{ #expr: 1 + 2 }} | 23={{ #expr: 1 + 2 }} | 24={{ #expr: 1 + 2 }} | 25={{ #expr: 1 + 2 }} | 26={{ #expr: 1 + 2 }} | 27={{ #expr: 1 + 2 }} | 28={{ #expr: 1 + 2 }} | 29={{ #expr: 1 + 2 }} | 30={{ #expr: 1 + 2 }} | 31={{ #expr: 1 + 2 }} | 32={{ #expr: 1 + 2 }} | 33={{ #expr: 1 + 2 }} | 34={{ #expr: 1 + 2 }} | 35={{ #expr: 1 + 2 }} | 36={{ #expr: 1 + 2 }} | 37={{ #expr: 1 + 2 }} | 38={{ #expr: 1 + 2 }} | 39={{ #expr: 1 + 2 }} | 40={{ #expr: 1 + 2 }} | 41={{ #expr: 1 + 2 }} | 42={{ #expr: 1 + 2 }} | 43={{ #expr: 1 + 2 }} | 44={{ #expr: 1 + 2 }} | 45={{ #expr: 1 + 6 }} | 46={{ #expr: 1 + 2 }} | 47={{ #expr: 1 + 2 }} | 48={{ #expr: 1 + 2 }} | 49={{ #expr: 1 + 2 }} | 50={{ #expr: 1 + 2 }} | 51={{ #expr: 1 + 2 }} | 52={{ #expr: 1 + 2 }} | 53={{ #expr: 1 + 2 }} | 54={{ #expr: 1 + 2 }} | 55={{ #expr: 1 + 3 }} | 56=1 | #default = 1 }} {{ #if:Holstein, Friedrich Franz von|Holstein, Friedrich Franz von|Franz von Holstein }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 13, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 13 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 1{{ #if:2 | {{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 1 + 16 }} | 2={{ #expr: 1 + 2 }} | 3={{ #expr: 1 + 2 }} | 4={{ #expr: 1 + 2 }} | 5={{ #expr: 1 + 2 }} | 6={{ #expr: 1 + 2 }} | 7={{ #expr: 1 + 2 }} | 8={{ #expr: 1 + 2 }} | 9={{#switch: 1 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 1 < 449 | {{ #expr: 1 + 2 }} | {{ #expr: 1 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 1 + 2 }} | 11={{ #expr: 1 + 2 }} | 12={{ #expr: 1 + 2 }} | 13={{ #expr: 1 + 2 }} | 14={{ #expr: 1 + 2 }} | 15={{ #expr: 1 + 2 }} | 16={{ #expr: 1 + 2 }} | 17={{ #expr: 1 + 2 }} | 18={{ #expr: 1 + 2 }} | 19={{ #expr: 1 + 2 }} | 20={{ #expr: 1 + 2 }} | 21={{ #expr: 1 + 2 }} | 22={{ #expr: 1 + 2 }} | 23={{ #expr: 1 + 2 }} | 24={{ #expr: 1 + 2 }} | 25={{ #expr: 1 + 2 }} | 26={{ #expr: 1 + 2 }} | 27={{ #expr: 1 + 2 }} | 28={{ #expr: 1 + 2 }} | 29={{ #expr: 1 + 2 }} | 30={{ #expr: 1 + 2 }} | 31={{ #expr: 1 + 2 }} | 32={{ #expr: 1 + 2 }} | 33={{ #expr: 1 + 2 }} | 34={{ #expr: 1 + 2 }} | 35={{ #expr: 1 + 2 }} | 36={{ #expr: 1 + 2 }} | 37={{ #expr: 1 + 2 }} | 38={{ #expr: 1 + 2 }} | 39={{ #expr: 1 + 2 }} | 40={{ #expr: 1 + 2 }} | 41={{ #expr: 1 + 2 }} | 42={{ #expr: 1 + 2 }} | 43={{ #expr: 1 + 2 }} | 44={{ #expr: 1 + 2 }} | 45={{ #expr: 1 + 6 }} | 46={{ #expr: 1 + 2 }} | 47={{ #expr: 1 + 2 }} | 48={{ #expr: 1 + 2 }} | 49={{ #expr: 1 + 2 }} | 50={{ #expr: 1 + 2 }} | 51={{ #expr: 1 + 2 }} | 52={{ #expr: 1 + 2 }} | 53={{ #expr: 1 + 2 }} | 54={{ #expr: 1 + 2 }} | 55={{ #expr: 1 + 3 }} | 56=1 | #default = 1 }} != {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 2 + 16 }} | 2={{ #expr: 2 + 2 }} | 3={{ #expr: 2 + 2 }} | 4={{ #expr: 2 + 2 }} | 5={{ #expr: 2 + 2 }} | 6={{ #expr: 2 + 2 }} | 7={{ #expr: 2 + 2 }} | 8={{ #expr: 2 + 2 }} | 9={{#switch: 2 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 2 < 449 | {{ #expr: 2 + 2 }} | {{ #expr: 2 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 2 + 2 }} | 11={{ #expr: 2 + 2 }} | 12={{ #expr: 2 + 2 }} | 13={{ #expr: 2 + 2 }} | 14={{ #expr: 2 + 2 }} | 15={{ #expr: 2 + 2 }} | 16={{ #expr: 2 + 2 }} | 17={{ #expr: 2 + 2 }} | 18={{ #expr: 2 + 2 }} | 19={{ #expr: 2 + 2 }} | 20={{ #expr: 2 + 2 }} | 21={{ #expr: 2 + 2 }} | 22={{ #expr: 2 + 2 }} | 23={{ #expr: 2 + 2 }} | 24={{ #expr: 2 + 2 }} | 25={{ #expr: 2 + 2 }} | 26={{ #expr: 2 + 2 }} | 27={{ #expr: 2 + 2 }} | 28={{ #expr: 2 + 2 }} | 29={{ #expr: 2 + 2 }} | 30={{ #expr: 2 + 2 }} | 31={{ #expr: 2 + 2 }} | 32={{ #expr: 2 + 2 }} | 33={{ #expr: 2 + 2 }} | 34={{ #expr: 2 + 2 }} | 35={{ #expr: 2 + 2 }} | 36={{ #expr: 2 + 2 }} | 37={{ #expr: 2 + 2 }} | 38={{ #expr: 2 + 2 }} | 39={{ #expr: 2 + 2 }} | 40={{ #expr: 2 + 2 }} | 41={{ #expr: 2 + 2 }} | 42={{ #expr: 2 + 2 }} | 43={{ #expr: 2 + 2 }} | 44={{ #expr: 2 + 2 }} | 45={{ #expr: 2 + 6 }} | 46={{ #expr: 2 + 2 }} | 47={{ #expr: 2 + 2 }} | 48={{ #expr: 2 + 2 }} | 49={{ #expr: 2 + 2 }} | 50={{ #expr: 2 + 2 }} | 51={{ #expr: 2 + 2 }} | 52={{ #expr: 2 + 2 }} | 53={{ #expr: 2 + 2 }} | 54={{ #expr: 2 + 2 }} | 55={{ #expr: 2 + 3 }} | 56=2 | #default = 2 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 2 + 16 }} | 2={{ #expr: 2 + 2 }} | 3={{ #expr: 2 + 2 }} | 4={{ #expr: 2 + 2 }} | 5={{ #expr: 2 + 2 }} | 6={{ #expr: 2 + 2 }} | 7={{ #expr: 2 + 2 }} | 8={{ #expr: 2 + 2 }} | 9={{#switch: 2 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 2 < 449 | {{ #expr: 2 + 2 }} | {{ #expr: 2 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 2 + 2 }} | 11={{ #expr: 2 + 2 }} | 12={{ #expr: 2 + 2 }} | 13={{ #expr: 2 + 2 }} | 14={{ #expr: 2 + 2 }} | 15={{ #expr: 2 + 2 }} | 16={{ #expr: 2 + 2 }} | 17={{ #expr: 2 + 2 }} | 18={{ #expr: 2 + 2 }} | 19={{ #expr: 2 + 2 }} | 20={{ #expr: 2 + 2 }} | 21={{ #expr: 2 + 2 }} | 22={{ #expr: 2 + 2 }} | 23={{ #expr: 2 + 2 }} | 24={{ #expr: 2 + 2 }} | 25={{ #expr: 2 + 2 }} | 26={{ #expr: 2 + 2 }} | 27={{ #expr: 2 + 2 }} | 28={{ #expr: 2 + 2 }} | 29={{ #expr: 2 + 2 }} | 30={{ #expr: 2 + 2 }} | 31={{ #expr: 2 + 2 }} | 32={{ #expr: 2 + 2 }} | 33={{ #expr: 2 + 2 }} | 34={{ #expr: 2 + 2 }} | 35={{ #expr: 2 + 2 }} | 36={{ #expr: 2 + 2 }} | 37={{ #expr: 2 + 2 }} | 38={{ #expr: 2 + 2 }} | 39={{ #expr: 2 + 2 }} | 40={{ #expr: 2 + 2 }} | 41={{ #expr: 2 + 2 }} | 42={{ #expr: 2 + 2 }} | 43={{ #expr: 2 + 2 }} | 44={{ #expr: 2 + 2 }} | 45={{ #expr: 2 + 6 }} | 46={{ #expr: 2 + 2 }} | 47={{ #expr: 2 + 2 }} | 48={{ #expr: 2 + 2 }} | 49={{ #expr: 2 + 2 }} | 50={{ #expr: 2 + 2 }} | 51={{ #expr: 2 + 2 }} | 52={{ #expr: 2 + 2 }} | 53={{ #expr: 2 + 2 }} | 54={{ #expr: 2 + 2 }} | 55={{ #expr: 2 + 3 }} | 56=2 | #default = 2 }} = {{ #expr: {{#switch: 13 | 1={{ #expr: 1 + 16 }} | 2={{ #expr: 1 + 2 }} | 3={{ #expr: 1 + 2 }} | 4={{ #expr: 1 + 2 }} | 5={{ #expr: 1 + 2 }} | 6={{ #expr: 1 + 2 }} | 7={{ #expr: 1 + 2 }} | 8={{ #expr: 1 + 2 }} | 9={{#switch: 1 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 1 < 449 | {{ #expr: 1 + 2 }} | {{ #expr: 1 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 1 + 2 }} | 11={{ #expr: 1 + 2 }} | 12={{ #expr: 1 + 2 }} | 13={{ #expr: 1 + 2 }} | 14={{ #expr: 1 + 2 }} | 15={{ #expr: 1 + 2 }} | 16={{ #expr: 1 + 2 }} | 17={{ #expr: 1 + 2 }} | 18={{ #expr: 1 + 2 }} | 19={{ #expr: 1 + 2 }} | 20={{ #expr: 1 + 2 }} | 21={{ #expr: 1 + 2 }} | 22={{ #expr: 1 + 2 }} | 23={{ #expr: 1 + 2 }} | 24={{ #expr: 1 + 2 }} | 25={{ #expr: 1 + 2 }} | 26={{ #expr: 1 + 2 }} | 27={{ #expr: 1 + 2 }} | 28={{ #expr: 1 + 2 }} | 29={{ #expr: 1 + 2 }} | 30={{ #expr: 1 + 2 }} | 31={{ #expr: 1 + 2 }} | 32={{ #expr: 1 + 2 }} | 33={{ #expr: 1 + 2 }} | 34={{ #expr: 1 + 2 }} | 35={{ #expr: 1 + 2 }} | 36={{ #expr: 1 + 2 }} | 37={{ #expr: 1 + 2 }} | 38={{ #expr: 1 + 2 }} | 39={{ #expr: 1 + 2 }} | 40={{ #expr: 1 + 2 }} | 41={{ #expr: 1 + 2 }} | 42={{ #expr: 1 + 2 }} | 43={{ #expr: 1 + 2 }} | 44={{ #expr: 1 + 2 }} | 45={{ #expr: 1 + 6 }} | 46={{ #expr: 1 + 2 }} | 47={{ #expr: 1 + 2 }} | 48={{ #expr: 1 + 2 }} | 49={{ #expr: 1 + 2 }} | 50={{ #expr: 1 + 2 }} | 51={{ #expr: 1 + 2 }} | 52={{ #expr: 1 + 2 }} | 53={{ #expr: 1 + 2 }} | 54={{ #expr: 1 + 2 }} | 55={{ #expr: 1 + 3 }} | 56=1 | #default = 1 }} + 1 }} | f|–2}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Holstein, Friedrich Franz von||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Gerhart Glaser: Franz von Holstein. Ein Dichterkomponist des 19. Jahrhunderts. Leipzig 1930. (Dissertation)
- Hedwig von Holstein: Eine Glückliche (aus ihren Briefen und Tagebuchblättern). Verlag Haessel, Leipzig 1901, Nachdruck Kessinger Publishing 20110, ISBN 978-1-161-30711-5 (Digitalisat der Ausgabe von 1901)
- von Kortzfleisch: Geschichte des Herzoglich Braunschweigischen Infanterie-Regiments und seiner Stammtruppen 1809–1867. Druck und Verlag von Albert Limbach. Braunschweig 1896. S. 429.
- Vorlage:MGG2
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if: Franz von Holstein
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|franz von holstein|9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Franz von Holstein | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- {{#if:Vorlage:Str match||{{#if: Person||#default |Person=person/gnd|Institution=organization|Objekt=item}}/{{#if: 11942911X|11942911X|Pflichtangabe
2Identifier fehlt}} {{#ifeq:Person|Person|{{#if:| |Werke von und über }}}}{{#invoke:WLink|getArticleBase}}|Pflichtangabe1KategoriePerson,InstitutionoderObjektfehlt}} }}{{#if: |{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek|}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek}} - Noten und Audiodateien von Franz von Holstein im International Music Score Library Project {{#switch: {{{license}}} |pd= (Die Werke sind gemeinfrei.) |cc= (Die Werke stehen unter Creative-Commons-Lizenz.)}}
- [http://www.operone.de/{{#switch:
|o = opern/holstein Werkdaten zu {{#if: | {{{3}}} | Franz von Holstein }}] auf Basis der MGG mit Diskographie bei Operone |#default = komponist/holstein.html Liste der Bühnenwerke von {{#if: | {{{3}}} | Franz von Holstein }}] auf Basis der MGG bei Operone }}
- {{#if:h2587|{{#if:|{{{2}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}} im Bayerischen Musiker-Lexikon Online (BMLO)|{{#invoke:Wikidata|labelOf}} im Bayerischen Musiker-Lexikon Online (BMLO)}}
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11942911Xno/92/1851832261369 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 11942911X | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 11942911X | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/92/18518 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/92/18518 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 32261369 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 32261369 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Holstein, Franz von | {{#if: | {{#if: deutscher Komponist | {{#if: 16. Februar 1826 | {{#if: Braunschweig | {{#if: 22. Mai 1878 | {{#if: Leipzig || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Holstein, Franz von
}} |
| ALTERNATIVNAMEN |
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher Komponist
}} |
| GEBURTSDATUM | 16. Februar 1826
}} |
| GEBURTSORT | Braunschweig
}} |
| STERBEDATUM | 22. Mai 1878
}} |
| STERBEORT | Leipzig
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DDB
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Komponist (Romantik)
- Komponist (Deutschland)
- Komponist (Oper)
- Musiker (Braunschweig)
- Militärperson (Braunschweig)
- Person in der Schleswig-Holsteinischen Erhebung
- Familienmitglied des norddeutsch-dänischen Adelsgeschlechts Holstein
- Deutscher
- Geboren 1826
- Gestorben 1878
- Mann