Franz Brendel
Karl Franz Brendel (* 26. November 1811 in Stolberg; † 25. November 1868 in Leipzig) war ein deutscher Musikkritiker und Musikwissenschaftler. Er war der Sohn des sächsischen Maschinendirektors Christian Friedrich Brendel.<ref name=":0">Wilibald Gurlitt: Karl Franz Brendel. In: Riemann Musiklexikon.</ref>
Leben und Wirken
1844 übernahm Brendel als Nachfolger von Robert Schumann die Redaktion der Neue Zeitschrift für Musik in Leipzig.<ref name=":0" /> Unter seiner Leitung entwickelte sich das Journal rasch zum Sprachrohr der u. a. von Franz Liszt und Richard Wagner vertretenen Musikauffassung, für deren Verfechter Brendel den Begriff Neudeutsche Schule in die Musikgeschichte einführte.<ref name=":0" /> Er publizierte zahlreiche Schriften der Neudeutschen in der Neuen Zeitschrift für Musik, darunter 1850 Wagners berüchtigten Artikel Das Judenthum in der Musik. Brendel hatte die Leitung der Zeitschrift, die zu dieser Zeit in permanentem Streit mit den Gegnern der Zukunftsmusik (besonders Eduard Hanslick) lag, bis zu seinem Tod 1868 inne.<ref name=":0" /> Die Verbreitung der Ideen der Neudeutschen Schule verfolgte er auch mit seiner und Richard Pohls Monatsschrift Anregungen für Kunst, Leben und Wissenschaft (1856–1861).<ref name=":0" />
Abseits von seiner journalistischen Tätigkeit hielt Brendel eine Zeit lang auch Vorlesungen über Musikgeschichte zunächst in Freiberg und Dresden, später am Leipziger Konservatorium,<ref name=":0" /> die besonders von fortschrittlich gesinnten jungen Musikern, wie Felix Draeseke, besucht wurden. Brendel war 1859 Mitbegründer und erster Präsident des Allgemeinen Deutschen Musikvereins.<ref name=":0" />
Er heiratete 1844 in Dresden die Pianistin Elisabeth Brendel, gebürtige Elisabeth (Lysinka) Tautmann (1818–1866).<ref>Vgl. die Online-Lexikonartikel zu Elisabeth Brendel von Ute Tartz und Heiner Thurm (unter "Weblinks").</ref>
Werke von Franz Brendel (Auswahl)
Außer den Fachartikeln in Zeitschriften gab Brendel folgende Werke heraus.
- Grundzüge der Geschichte der Musik (Leipzig 1848, dazu eine niederländische und eine russische Ausgabe)
- Geschichte der Musik in Italien, Deutschland und Frankreich von den ersten christlichen Zeiten an (Zwei Bände, Leipzig 1852 und mehrere Neuauflagen bis 1906)
- Die Musik der Gegenwart und die Gesamtkunst der Zukunft (Leipzig 1854)
- Franz Liszt als Symphoniker (Leipzig 1859)
- Die Organisation des Musikwesens durch den Staat (Leipzig 1865)
- Geist und Technik im Clavier-Unterricht (Leipzig 1867)
- Zur Geschichte und Kritik der neueren Musik (Gesammelte Aufsätze Brendels, Leipzig 1888)
Literatur
- Dr. Franz Brendel. Nekrolog. In Almanach des Allgemeinen Deutschen Musikvereins. Zweiter Jahrgang, Leipzig 1869, S. 161–169.
- {{ #if:Arrey von Dommer|Arrey von Dommer: |}}{{ #if:ADB:Brendel, Franz|{{ #if:Brendel, Karl Franz|Brendel, Karl Franz|Franz Brendel }}|{{#ifeq: {{#switch: 3
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Brendel, Karl Franz|Brendel, Karl Franz|Franz Brendel }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 3 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 3 | 1={{ #expr: 305 + 16 }} | 2={{ #expr: 305 + 2 }} | 3={{ #expr: 305 + 2 }} | 4={{ #expr: 305 + 2 }} | 5={{ #expr: 305 + 2 }} | 6={{ #expr: 305 + 2 }} | 7={{ #expr: 305 + 2 }} | 8={{ #expr: 305 + 2 }} | 9={{#switch: 305 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 305 < 449 | {{ #expr: 305 + 2 }} | {{ #expr: 305 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 305 + 2 }} | 11={{ #expr: 305 + 2 }} | 12={{ #expr: 305 + 2 }} | 13={{ #expr: 305 + 2 }} | 14={{ #expr: 305 + 2 }} | 15={{ #expr: 305 + 2 }} | 16={{ #expr: 305 + 2 }} | 17={{ #expr: 305 + 2 }} | 18={{ #expr: 305 + 2 }} | 19={{ #expr: 305 + 2 }} | 20={{ #expr: 305 + 2 }} | 21={{ #expr: 305 + 2 }} | 22={{ #expr: 305 + 2 }} | 23={{ #expr: 305 + 2 }} | 24={{ #expr: 305 + 2 }} | 25={{ #expr: 305 + 2 }} | 26={{ #expr: 305 + 2 }} | 27={{ #expr: 305 + 2 }} | 28={{ #expr: 305 + 2 }} | 29={{ #expr: 305 + 2 }} | 30={{ #expr: 305 + 2 }} | 31={{ #expr: 305 + 2 }} | 32={{ #expr: 305 + 2 }} | 33={{ #expr: 305 + 2 }} | 34={{ #expr: 305 + 2 }} | 35={{ #expr: 305 + 2 }} | 36={{ #expr: 305 + 2 }} | 37={{ #expr: 305 + 2 }} | 38={{ #expr: 305 + 2 }} | 39={{ #expr: 305 + 2 }} | 40={{ #expr: 305 + 2 }} | 41={{ #expr: 305 + 2 }} | 42={{ #expr: 305 + 2 }} | 43={{ #expr: 305 + 2 }} | 44={{ #expr: 305 + 2 }} | 45={{ #expr: 305 + 6 }} | 46={{ #expr: 305 + 2 }} | 47={{ #expr: 305 + 2 }} | 48={{ #expr: 305 + 2 }} | 49={{ #expr: 305 + 2 }} | 50={{ #expr: 305 + 2 }} | 51={{ #expr: 305 + 2 }} | 52={{ #expr: 305 + 2 }} | 53={{ #expr: 305 + 2 }} | 54={{ #expr: 305 + 2 }} | 55={{ #expr: 305 + 3 }} | 56=305 | #default = 305 }} {{ #if:Brendel, Karl Franz|Brendel, Karl Franz|Franz Brendel }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 3 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 305{{ #if:306 | {{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 305 + 16 }} | 2={{ #expr: 305 + 2 }} | 3={{ #expr: 305 + 2 }} | 4={{ #expr: 305 + 2 }} | 5={{ #expr: 305 + 2 }} | 6={{ #expr: 305 + 2 }} | 7={{ #expr: 305 + 2 }} | 8={{ #expr: 305 + 2 }} | 9={{#switch: 305 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 305 < 449 | {{ #expr: 305 + 2 }} | {{ #expr: 305 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 305 + 2 }} | 11={{ #expr: 305 + 2 }} | 12={{ #expr: 305 + 2 }} | 13={{ #expr: 305 + 2 }} | 14={{ #expr: 305 + 2 }} | 15={{ #expr: 305 + 2 }} | 16={{ #expr: 305 + 2 }} | 17={{ #expr: 305 + 2 }} | 18={{ #expr: 305 + 2 }} | 19={{ #expr: 305 + 2 }} | 20={{ #expr: 305 + 2 }} | 21={{ #expr: 305 + 2 }} | 22={{ #expr: 305 + 2 }} | 23={{ #expr: 305 + 2 }} | 24={{ #expr: 305 + 2 }} | 25={{ #expr: 305 + 2 }} | 26={{ #expr: 305 + 2 }} | 27={{ #expr: 305 + 2 }} | 28={{ #expr: 305 + 2 }} | 29={{ #expr: 305 + 2 }} | 30={{ #expr: 305 + 2 }} | 31={{ #expr: 305 + 2 }} | 32={{ #expr: 305 + 2 }} | 33={{ #expr: 305 + 2 }} | 34={{ #expr: 305 + 2 }} | 35={{ #expr: 305 + 2 }} | 36={{ #expr: 305 + 2 }} | 37={{ #expr: 305 + 2 }} | 38={{ #expr: 305 + 2 }} | 39={{ #expr: 305 + 2 }} | 40={{ #expr: 305 + 2 }} | 41={{ #expr: 305 + 2 }} | 42={{ #expr: 305 + 2 }} | 43={{ #expr: 305 + 2 }} | 44={{ #expr: 305 + 2 }} | 45={{ #expr: 305 + 6 }} | 46={{ #expr: 305 + 2 }} | 47={{ #expr: 305 + 2 }} | 48={{ #expr: 305 + 2 }} | 49={{ #expr: 305 + 2 }} | 50={{ #expr: 305 + 2 }} | 51={{ #expr: 305 + 2 }} | 52={{ #expr: 305 + 2 }} | 53={{ #expr: 305 + 2 }} | 54={{ #expr: 305 + 2 }} | 55={{ #expr: 305 + 3 }} | 56=305 | #default = 305 }} != {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 306 + 16 }} | 2={{ #expr: 306 + 2 }} | 3={{ #expr: 306 + 2 }} | 4={{ #expr: 306 + 2 }} | 5={{ #expr: 306 + 2 }} | 6={{ #expr: 306 + 2 }} | 7={{ #expr: 306 + 2 }} | 8={{ #expr: 306 + 2 }} | 9={{#switch: 306 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 306 < 449 | {{ #expr: 306 + 2 }} | {{ #expr: 306 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 306 + 2 }} | 11={{ #expr: 306 + 2 }} | 12={{ #expr: 306 + 2 }} | 13={{ #expr: 306 + 2 }} | 14={{ #expr: 306 + 2 }} | 15={{ #expr: 306 + 2 }} | 16={{ #expr: 306 + 2 }} | 17={{ #expr: 306 + 2 }} | 18={{ #expr: 306 + 2 }} | 19={{ #expr: 306 + 2 }} | 20={{ #expr: 306 + 2 }} | 21={{ #expr: 306 + 2 }} | 22={{ #expr: 306 + 2 }} | 23={{ #expr: 306 + 2 }} | 24={{ #expr: 306 + 2 }} | 25={{ #expr: 306 + 2 }} | 26={{ #expr: 306 + 2 }} | 27={{ #expr: 306 + 2 }} | 28={{ #expr: 306 + 2 }} | 29={{ #expr: 306 + 2 }} | 30={{ #expr: 306 + 2 }} | 31={{ #expr: 306 + 2 }} | 32={{ #expr: 306 + 2 }} | 33={{ #expr: 306 + 2 }} | 34={{ #expr: 306 + 2 }} | 35={{ #expr: 306 + 2 }} | 36={{ #expr: 306 + 2 }} | 37={{ #expr: 306 + 2 }} | 38={{ #expr: 306 + 2 }} | 39={{ #expr: 306 + 2 }} | 40={{ #expr: 306 + 2 }} | 41={{ #expr: 306 + 2 }} | 42={{ #expr: 306 + 2 }} | 43={{ #expr: 306 + 2 }} | 44={{ #expr: 306 + 2 }} | 45={{ #expr: 306 + 6 }} | 46={{ #expr: 306 + 2 }} | 47={{ #expr: 306 + 2 }} | 48={{ #expr: 306 + 2 }} | 49={{ #expr: 306 + 2 }} | 50={{ #expr: 306 + 2 }} | 51={{ #expr: 306 + 2 }} | 52={{ #expr: 306 + 2 }} | 53={{ #expr: 306 + 2 }} | 54={{ #expr: 306 + 2 }} | 55={{ #expr: 306 + 3 }} | 56=306 | #default = 306 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 306 + 16 }} | 2={{ #expr: 306 + 2 }} | 3={{ #expr: 306 + 2 }} | 4={{ #expr: 306 + 2 }} | 5={{ #expr: 306 + 2 }} | 6={{ #expr: 306 + 2 }} | 7={{ #expr: 306 + 2 }} | 8={{ #expr: 306 + 2 }} | 9={{#switch: 306 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 306 < 449 | {{ #expr: 306 + 2 }} | {{ #expr: 306 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 306 + 2 }} | 11={{ #expr: 306 + 2 }} | 12={{ #expr: 306 + 2 }} | 13={{ #expr: 306 + 2 }} | 14={{ #expr: 306 + 2 }} | 15={{ #expr: 306 + 2 }} | 16={{ #expr: 306 + 2 }} | 17={{ #expr: 306 + 2 }} | 18={{ #expr: 306 + 2 }} | 19={{ #expr: 306 + 2 }} | 20={{ #expr: 306 + 2 }} | 21={{ #expr: 306 + 2 }} | 22={{ #expr: 306 + 2 }} | 23={{ #expr: 306 + 2 }} | 24={{ #expr: 306 + 2 }} | 25={{ #expr: 306 + 2 }} | 26={{ #expr: 306 + 2 }} | 27={{ #expr: 306 + 2 }} | 28={{ #expr: 306 + 2 }} | 29={{ #expr: 306 + 2 }} | 30={{ #expr: 306 + 2 }} | 31={{ #expr: 306 + 2 }} | 32={{ #expr: 306 + 2 }} | 33={{ #expr: 306 + 2 }} | 34={{ #expr: 306 + 2 }} | 35={{ #expr: 306 + 2 }} | 36={{ #expr: 306 + 2 }} | 37={{ #expr: 306 + 2 }} | 38={{ #expr: 306 + 2 }} | 39={{ #expr: 306 + 2 }} | 40={{ #expr: 306 + 2 }} | 41={{ #expr: 306 + 2 }} | 42={{ #expr: 306 + 2 }} | 43={{ #expr: 306 + 2 }} | 44={{ #expr: 306 + 2 }} | 45={{ #expr: 306 + 6 }} | 46={{ #expr: 306 + 2 }} | 47={{ #expr: 306 + 2 }} | 48={{ #expr: 306 + 2 }} | 49={{ #expr: 306 + 2 }} | 50={{ #expr: 306 + 2 }} | 51={{ #expr: 306 + 2 }} | 52={{ #expr: 306 + 2 }} | 53={{ #expr: 306 + 2 }} | 54={{ #expr: 306 + 2 }} | 55={{ #expr: 306 + 3 }} | 56=306 | #default = 306 }} = {{ #expr: {{#switch: 3 | 1={{ #expr: 305 + 16 }} | 2={{ #expr: 305 + 2 }} | 3={{ #expr: 305 + 2 }} | 4={{ #expr: 305 + 2 }} | 5={{ #expr: 305 + 2 }} | 6={{ #expr: 305 + 2 }} | 7={{ #expr: 305 + 2 }} | 8={{ #expr: 305 + 2 }} | 9={{#switch: 305 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 305 < 449 | {{ #expr: 305 + 2 }} | {{ #expr: 305 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 305 + 2 }} | 11={{ #expr: 305 + 2 }} | 12={{ #expr: 305 + 2 }} | 13={{ #expr: 305 + 2 }} | 14={{ #expr: 305 + 2 }} | 15={{ #expr: 305 + 2 }} | 16={{ #expr: 305 + 2 }} | 17={{ #expr: 305 + 2 }} | 18={{ #expr: 305 + 2 }} | 19={{ #expr: 305 + 2 }} | 20={{ #expr: 305 + 2 }} | 21={{ #expr: 305 + 2 }} | 22={{ #expr: 305 + 2 }} | 23={{ #expr: 305 + 2 }} | 24={{ #expr: 305 + 2 }} | 25={{ #expr: 305 + 2 }} | 26={{ #expr: 305 + 2 }} | 27={{ #expr: 305 + 2 }} | 28={{ #expr: 305 + 2 }} | 29={{ #expr: 305 + 2 }} | 30={{ #expr: 305 + 2 }} | 31={{ #expr: 305 + 2 }} | 32={{ #expr: 305 + 2 }} | 33={{ #expr: 305 + 2 }} | 34={{ #expr: 305 + 2 }} | 35={{ #expr: 305 + 2 }} | 36={{ #expr: 305 + 2 }} | 37={{ #expr: 305 + 2 }} | 38={{ #expr: 305 + 2 }} | 39={{ #expr: 305 + 2 }} | 40={{ #expr: 305 + 2 }} | 41={{ #expr: 305 + 2 }} | 42={{ #expr: 305 + 2 }} | 43={{ #expr: 305 + 2 }} | 44={{ #expr: 305 + 2 }} | 45={{ #expr: 305 + 6 }} | 46={{ #expr: 305 + 2 }} | 47={{ #expr: 305 + 2 }} | 48={{ #expr: 305 + 2 }} | 49={{ #expr: 305 + 2 }} | 50={{ #expr: 305 + 2 }} | 51={{ #expr: 305 + 2 }} | 52={{ #expr: 305 + 2 }} | 53={{ #expr: 305 + 2 }} | 54={{ #expr: 305 + 2 }} | 55={{ #expr: 305 + 3 }} | 56=305 | #default = 305 }} + 1 }} | f|–306}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Brendel, Franz||{{#ifeq:0|0|}}}}
- Wendelin Weißheimer: Erlebnisse mit Richard Wagner, Franz Liszt und vielen anderen Zeitgenossen. Stuttgart/Leipzig 1898.
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 583
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 119020742
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|119020742}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 300585 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 300585 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- Vorlage:Riemann Musiklexikon
- Johannes Besser: Musikgeschichtler, Musikästhetiker und Musikpolitiker Carl Franz Brendel. in: Sächsische Heimatblätter Heft 1/1971, S. 415–419.
- Vorlage:Riemann Musiklexikon
- Briefwechsel Robert und Clara Schumanns mit Franz Brendel, Hermann Levi, Franz Liszt, Richard Pohl und Richard Wagner, hrsg. von Thomas Synofzik, Axel Schröter und Klaus Döge (= Schumann-Briefedition, Serie II, Band 5), Köln: Dohr 2014.
- Roth, Dominik von: Franz Brendel. Die Musik der Gegenwart und die Gesammtkunst der Zukunft. In: Lexikon Schriften über Musik, Band 2: Musikästhetik in Europa und Nordamerika, hrsg. von Felix Wörner u. Melanie Wald-Fuhrmann, Kassel u. Stuttgart 2022, S. 153–155.
Weblinks
|1|= – Quellen und Volltexte |0|-= |X|x= |#default= –
}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}{{#invoke:TemplatePar|check
|opt= 1= 2= lang= suffix= |template=Vorlage:Wikisource |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt }}
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- }} Literatur von und über {{#invoke:WLink|getArticleBase}} im Katalog der {{#ifeq: Franz Brendel | Deutsche Nationalbibliothek | DNB | Deutschen Nationalbibliothek}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if:
| Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
}}
}}
- Vorlage:SächsBib
- Martina Bick: Franz Brendel. In: MUGI. Musikvermittlung und Genderforschung: Lexikon und multimediale Präsentationen, hg. von Beatrix Borchard, Nina Noeske und Silke Wenzel, HfMT Hamburg, 2003ff. und HfM Weimar, 2022ff. Stand vom 27. Februar 2014; abgerufen am 8. März 2026.
- {{#if:2020-08-13|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Ute Tartz|Ute Tartz: }}{{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C{{#if:Elisabeth Brendel|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Elisabeth Brendel}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C{{#if:{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C{{#invoke:Vorlage:Internetquelle%7CTitelFormat%7Ctitel={{#invoke:WLink%7CgetEscapedTitle%7C1=Elisabeth Brendel}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1=https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Elisabeth Brendel}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:uni-leipzig.deUniversität Leipzighttps://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C{{#if:{{#invoke:URLutil%7CisResourceURL%7C1=https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}}%7C%7C}}}}{{#if:Elisabeth Brendel|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Elisabeth Brendel|lines=0}}||}}}}{{#if: uni-leipzig.de| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=uni-leipzig.de}}}}{{#if: Universität Leipzig| Universität Leipzig{{#if: https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C,%7C{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format||T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=|class=Zitationswartung}} }}{{#if: https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C,%7C{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C,%7C{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7C+{{#if:Universität Leipzig|{{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7Carchiviert%7Cehemals}}%7C{{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7CArchiviert%7CEhemals}}}}+{{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7Cvom%7Cim}}+Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: 2020-08-13| am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|2020-08-13{{#if:300588||(?)}}}}}}{{#if: 2020-11-15|;}}}}{{#if: 2020-11-15| {{#if:Universität Leipzighttps://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm{{#invoke:TemplUtl%7Cfaculty%7C}}%7Cabgerufen%7CAbgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2020-11-15 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2020-11-15|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2020-11-15|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:uni-leipzig.deUniversität Leipzighttps://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format||slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:||de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm{{#if: 2020-11-15 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7C%7C{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if: | [1] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if: | [2] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:https://web.archive.org/web/20200813000311/https://research.uni-leipzig.de/agintern/frauen/brendel.htm%7CVorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }}
- Heiner Thurm: Brendel, Elisabeth (geborene Tautmann). In: Leipziger Frauenporträts, Webseite der Stadt Leipzig, 2018.
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 119020742n/92/4916354948806 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119020742 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119020742 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/92/49163 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/92/49163 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 54948806 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 54948806 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Brendel, Franz | {{#if: Brendel, Karl Franz (vollständiger Name) | {{#if: deutscher Musikkritiker, Journalist und Musikwissenschaftler | {{#if: 26. November 1811 | {{#if: Stolberg | {{#if: 25. November 1868 | {{#if: Leipzig || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Brendel, Franz
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Brendel, Karl Franz (vollständiger Name)
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher Musikkritiker, Journalist und Musikwissenschaftler
}} |
| GEBURTSDATUM | 26. November 1811
}} |
| GEBURTSORT | Stolberg
}} |
| STERBEDATUM | 25. November 1868
}} |
| STERBEORT | Leipzig
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNB-Portal
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Musikkritiker
- Musikschriftsteller
- Journalist (Deutschland)
- Deutscher
- Geboren 1811
- Gestorben 1868
- Mann