Flavia Iulia Constantia
Flavia Iulia Constantia (* in Trier; † um 330) war als Mitglied der konstantinischen Dynastie – sie war Tochter des Constantius Chlorus und Halbschwester Konstantins des Großen – und als Frau des Ostkaisers Licinius in der ersten Hälfte des 4. Jahrhunderts n. Chr. römische Kaiserin.
Leben
Constantia war die Tochter des Constantius I. und der Theodora. Ihre Geschwister waren Julius Constantius, Flavius Dalmatius, Flavius Hannibalianus, Anastasia und Eutropia. Konstantin war nur ihr Halbbruder, da er aus der Verbindung des Constantius mit Helena stammte, nicht aus der Ehe mit Theodora. Constantia wurde wohl in Trier geboren und aufgezogen.<ref>Dies folgert Hans A. Pohlsander in seinem Artikel bei De Imperatoribus Romanis aus der Tatsache, dass Trier 293–306 Residenz des Constantius war.</ref> Als Constantius I. 306 starb, folgte ihm Konstantin als Kaiser nach. Es entwickelte sich ein Bürgerkrieg, in dessen Verlauf sich Konstantin mit Licinius gegen den Usurpator Maxentius verbündete. Zur Sicherung dieses Bündnisses wurde Constantia mit Licinius verlobt. Dadurch fühlte sich wiederum Maximinus Daia bedroht, der das Bündnis gegen sich gerichtet sah und sich daraufhin mit Maxentius verbündete. Konstantin konnte schließlich 312 Maxentius in Rom besiegen, Licinius besiegte 313 den Daia.<ref>Lactantius, De mortibus persecutorum 43; Zosimos 2,17,2.</ref>
Im Februar 313 trafen Licinius und Konstantin in Mailand zusammen, wo Constantia und Licinius heirateten.<ref>Zur Heirat Lactantius, De mortibus persecutorum 45,1; Zosimos 2,17; Eusebius von Caesarea, Kirchengeschichte, 10,5,3; Anonymus Valesianus 13; Epitome de Caesaribus 41,4.</ref> Außerdem verabschiedeten die beiden Kaiser die Mailänder Vereinbarung, die allen Religionen im Reich – auch dem noch unter Diokletian verfolgten Christentum – freie Religionsausübung zugestand. Im Juli 315 wurde schließlich der erste Sohn der Constantia und des Licinius geboren, Licinianus Licinius.<ref>Allerdings könnte Codex Theodosianus 4,6,2 darauf hindeuten, dass Constantia Licinianus nur adoptierte (so etwa Otto Seeck, in: RE, Band IV,1, Sp. 958).</ref> 316 kam es zum offenen Konflikt im gespannten Verhältnis zwischen Licinius und Konstantin. Constantia begleitete ihren Mann auf den Feldzug und floh anschließend mit ihm von Sirmium nach Adrianopel.<ref>Anonymus Valesianus 28.</ref> Als es 324 zum zweiten Bürgerkrieg kam, vermittelte Constantia in Nikomedia zwischen ihrem Halbbruder und ihrem Mann.<ref>Epitome de Caesaribus 41,7; Anonymus Valesianus 5,28.</ref> Konstantin konnte diesen Krieg schließlich für sich entscheiden. Constantia konnte Konstantin überreden, Licinius und ihren Sohn nicht zu töten, die beiden wurden stattdessen arretiert. 325 ließ Konstantin Licinius trotzdem hinrichten, 326 dessen Sohn. Dabei verletzte er einen Schwur, den er Constantia gegenüber geleistet hatte.<ref>Eutropius 10,6,1 (dort wird allerdings nicht Constantia, sondern nur gewisse „heilig beschworene Verträge“ erwähnt); Zosimos 2,28,2.</ref>
Constantia blieb trotzdem einflussreich am Hofe Konstantins, wo sie den ehrenvollen Titel einer nobilissima femina trug. Constantia, die in der Gunst Konstantins überaus hoch stand, versuchte diesen für den Arianismus zu gewinnen.<ref>Rufinus, Kirchengeschichte 10,12; Theodoret, Kirchengeschichte 2,2.</ref> Sie war schon seit 317, als sie in Nikomedia residierte, unter den Einfluss des arianischen Bischofs Eusebius von Nikomedia gekommen, der ihr Person und Lehre des Arius näher brachte. Auch auf dem Konzil von Nicaea 325 unterstützte sie die arianische Fraktion des Eusebius von Nikomedia, indem sie sie zur Annahme der Bekenntnisformel zu bewegen versuchte.<ref>Philostorgios, Kirchengeschichte 1,9.</ref> Außerdem ist ein Briefwechsel Constantias mit Eusebius von Caesarea überliefert, in dem sie ihn um ein Bild Christi bittet. Etwa 330 starb Constantia schließlich. Konstantin ehrte sie noch nach ihrem Tod mit der Herstellung mehrerer Münzen und der Umbenennung der Stadt Maiuma (dem Hafen von Gaza) in Constantia.
Literatur
- {{ #if:Bruno Bleckmann|Bruno Bleckmann: |}}{{ #if:Constantia [1] Flavia Iulia|Constantia [1] Flavia Iulia|Flavia Iulia Constantia }}. In: {{#if:Vorlage:Str match|{{#switch: 3
| Suppl. 1 = Walter Eder, Johannes Renger (Hrsg.): Herrscherchronologien der antiken Welt. Namen, Daten, Dynastien | Suppl. 2 = Manfred Landfester (Hrsg.): Geschichte der antiken Texte. Autoren- und Werklexikon | Suppl. 3 = Anne-Maria Wittke, Eckart Olshausen, Richard Szydlak (Hrsg.): Historischer Atlas der antiken Welt | Suppl. 4 = Manfred Landfester, Brigitte Egger (Hrsg.): Register zur Rezeptions- und Wissenschaftsgeschichte. Register zu den Bänden 13–15/3 des Neuen Pauly | Suppl. 5 = Maria Moog-Grünewald (Hrsg.): Mythenrezeption. Die antike Mythologie in Literatur, Musik und Kunst von den Anfängen bis zur Gegenwart | Suppl. 6 = Peter Kuhlmann, Helmuth Schneider (Hrsg.): Geschichte der Altertumswissenschaften. Biographisches Lexikon | Suppl. 7 = Christine Walde (Hrsg.): Die Rezeption der antiken Literatur. Kulturhistorisches Werklexikon | Suppl. 8 = Peter von Möllendorff, Annette Simonis, Linda Simonis (Hrsg.): Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik | Suppl. 9 = Manfred Landfester (Hrsg.): Renaissance-Humanismus. Lexikon zur Antikerezeption | Suppl. 10 = Anne-Maria Wittke (Hrsg.): Frühgeschichte der Mittelmeerkulturen. Historisch-archäologisches Handbuch | Suppl. 11 = Falko Daim (Hrsg.): Byzanz. Historisch-kulturwissenschaftliches Handbuch | Suppl. 12 = Leonhard Burckhardt, Michael A. Speidel (Hrsg.): Militärgeschichte der griechisch-römischen Antike. Lexikon | Suppl. 13 = Joachim Jacob, Johannes Süßmann (Hrsg.): Das 18. Jahrhundert. Lexikon zur Antikerezeption in Aufklärung und Klassizismus | Suppl. 14 = Konrad Vössing, Matthias Becher, Jan Bemmann (Hrsg.): Die Germanen und das Römische Reich. Historisch-archäologisches Lexikon }} (= Der Neue Pauly. Supplemente. Band {{#invoke:Str|cropleft|3|7}}). Metzler, Stuttgart/Weimar|Der Neue Pauly (DNP). {{#if:3|Band 3,|}} Metzler, Stuttgart}} {{#switch: 3 | 1 = 1996 | 2 = 1997 | 3 = 1997 | 4 = 1998 | 5 = 1998 | 6 = 1999 | 7 = 1999 | 8 = 2000 | 9 = 2000 | 10 = 2001 | 11 = 2001 | 12/1 = 2002 | 12/2 = 2002 | 13 = 1999 | 14 = 2000 | 15/1 = 2001 | 15/2 = 2002 | 15/3 = 2003 | 16 = 2003 | Suppl. 1 = 2004 | Suppl. 2 = 2007 | Suppl. 3 = 2007 | Suppl. 4 = 2005 | Suppl. 5 = 2008 | Suppl. 6 = 2012 | Suppl. 7 = 2010 | Suppl. 8 = 2013 | Suppl. 9 = 2014 | Suppl. 10 = 2015 | Suppl. 11 = 2016 | Suppl. 12 = 2022 | Suppl. 13 = 2018 | Suppl. 14 = 2023 | #default = 1996–2023 }}, ISBN {{#switch: 3 | 1 = 3-476-01471-1 | 2 = 3-476-01472-X | 3 = 3-476-01473-8 | 4 = 3-476-01474-6 | 5 = 3-476-01475-4 | 6 = 3-476-01476-2 | 7 = 3-476-01477-0 | 8 = 3-476-01478-9 | 9 = 3-476-01479-7 | 10 = 3-476-01480-0 | 11 = 3-476-01481-9 | 12/1 = 3-476-01482-7 | 12/2 = 3-476-01487-8 | 13 = 3-476-01483-5 | 14 = 3-476-01484-3 | 15/1 = 3-476-01485-1 | 15/2 = 3-476-01488-6 | 15/3 = 3-476-01489-4 | 16 = 3-476-01486-X | Suppl. 1 = 3-476-01912-8 | Suppl. 2 = 978-3-476-02030-7 | Suppl. 3 = 978-3-476-02031-4 | Suppl. 4 = 3-476-02051-7 | Suppl. 5 = 978-3-476-02032-1 | Suppl. 6 = 978-3-476-02033-8 | Suppl. 7 = 978-3-476-02034-5 | Suppl. 8 = 978-3-476-02468-8 | Suppl. 9 = 978-3-476-02469-5 | Suppl. 10 = 978-3-476-02470-1 | Suppl. 11 = 978-3-476-02422-0 | Suppl. 12 = 978-3-476-02471-8 | Suppl. 13 = 978-3-476-02472-5 | Suppl. 14 = 978-3-476-02473-2 | #default = 3-476-01470-3 }}{{#if:135|, {{#switch: 3 | 16 | Suppl. 1 | Suppl. 2 | Suppl. 3 | Suppl. 4 | Suppl. 5 = S. | #default = Sp. }}135{{#if:|{{#ifexpr: 135 <> |–|}}|}}|}}{{#if:|, {{{Fundstelle}}}}}{{#if:| ({{{6}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:DNP |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DNP |format=@@@ |1=1=* |2=2=n |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=Fundstelle=*}}{{#if: 3|{{#switch: 3 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12/1 | 12/2 | 13 | 14 | 15/1 | 15/2 | 15/3 | 16 | Suppl. 1 | Suppl. 2 | Suppl. 3 | Suppl. 4 | Suppl. 5 | Suppl. 6 | Suppl. 7 | Suppl. 8 | Suppl. 9 | Suppl. 10 | Suppl. 11 | Suppl. 12 | Suppl. 13 | Suppl. 14 = | #default = Vorlage:DNP: Ungültige Bandnummer. }}|}}
- {{#switch: 1|1 = Arnold Hugh Martin Jones, John Robert Martindale, John Morris|2 = John Robert Martindale|3A = John Robert Martindale|3B = John Robert Martindale}}: {{ #if:Constantia 1|Constantia 1|Flavia Iulia Constantia }}. In: The Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE). Band 1, Cambridge University Press, Cambridge {{#switch: 1|1 = 1971|2 = 1980|3A = 1992|3B = 1992}}, ISBN {{#switch: 1|1 = 0-521-07233-6|2 = 0-521-20159-4|3A = 0-521-20160-8|3B = 0-521-20160-8}}, S. 221{{#if:|–|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{5}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match
|template=Vorlage:PLRE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PLRE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=Fundstelle=*}}{{#if:1|{{#switch: 1 |1 |2 |3A |3B = |#default=Vorlage:PLRE: Ungültige Bandnummer.}}|}}
- {{ #if:Adolf Lippold|Adolf Lippold: |}}{{ #if:Constantia 1|Constantia 1|Flavia Iulia Constantia }}. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 1, Stuttgart {{#switch: 1
| 1 = 1964 | 2 = 1967 | 3 = 1969 | 4 = 1972 | 5 = 1975 }}{{#if:1283|, Sp. 1283{{#if:|{{#ifexpr: <>1283|{{#ifexpr: 1283+1=| f{{#if:|.}}|–}}}} |}}|}}{{#if:|, {{{Fundstelle}}}}}{{#if: | ({{{6}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:KlP |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:KlP |format=@@@ |1=1=N>0 |2=1=<=5 |3=2=n |4=3=n |5=4=* |6=5=* |7=6=* |8=Fundstelle=*}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}
- Alexios G. Savvides, Benjamin Hendrickx (Hrsg.): Encyclopaedic Prosopographical Lexicon of Byzantine History and Civilization. Vol. 2: Baanes–Eznik of Kolb. Brepols Publishers, Turnhout 2008, ISBN 978-2-503-52377-4, S. 233.
- {{ #if:Otto Seeck|Otto Seeck: |}}{{ #if:RE:Constantia 13|{{ #if:Constantia 13)|Constantia 13)|Flavia Iulia Constantia }}.|{{ #if:Constantia 13)|Constantia 13)|Flavia Iulia Constantia }}.}} In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). {{#switch: IV,1
| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band IV,1 }}, Stuttgart {{#switch: IV,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963
| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972
| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978
|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980
| #default = 1893ff. }}{{#if:958|, {{#ifeq: IV,1|R|S.|Sp.}} 958{{#if:|{{#ifexpr:958<>|{{#ifexpr: 958+1=| f{{#if:|.}}|–}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:IV,1|{{#switch: IV,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV
| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A
| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV
|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}
Anmerkungen
<references />
{{#if: Constantia, Flavia Iulia | {{#if: Flavia Julia Constantia; Constantia | {{#if: römische Kaiserin | {{#if: 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert | {{#if: Trier | {{#if: um 330 | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Constantia, Flavia Iulia
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Flavia Julia Constantia; Constantia
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | römische Kaiserin
}} |
| GEBURTSDATUM | 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert
}} |
| GEBURTSORT | Trier
}} |
| STERBEDATUM | um 330
}} |
| STERBEORT |
}} |