Zum Inhalt springen

Ernst Wilhelm Hengstenberg

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Datei:Hengstenberg, Ernst Wilhelm.jpg
Wilhelm Hengstenberg

Ernst Wilhelm Theodor Hengstenberg (* 20. Oktober 1802 in Fröndenberg (Grafschaft Mark); † 28. Mai 1869 in Berlin) war ein deutscher protestantischer Theologe und Alttestamentler.

Leben

Ernst Wilhelm Hengstenberg war der Sohn des reformierten Pastors Johann Heinrich Karl Hengstenberg und dessen Ehefrau Wilhelmine then Bergh. Der Superintendent Karl Hengstenberg und der Konsistorialrat Eduard Hengstenberg waren seine Brüder.

1808 zog Hengstenberg zusammen mit seiner Familie nach Wetter an der Ruhr. Dort erhielt er seinen ersten Unterricht durch seinen Vater. Nach seinem Schulbesuch begann Hengstenberg 1819 mit 17 Jahren in Bonn Philosophie, Orientalistik und zunehmend Theologie zu studieren. Dieses Studium beendete er 1823 mit einer Promotion zum Dr. phil. Während seines Studiums wurde er 1820 Mitglied der Burschenschaft Germania Bonn. Nach einem kurzen Aufenthalt bei Johann Jakob Stähelin (1797–1875) in Basel habilitierte Hengstenberg sich 1824 in Berlin und wurde 1825 ein weiteres Mal promoviert (Lic. theol.).<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>

Als außerordentlichen Professor für Altes Testament berief man Hengstenberg 1826 nach Berlin, zwei Jahre später avancierte er zum ordentlichen Professor am selben Lehrstuhl.

Datei:Radensleben Hengstenberg-Mausoleum.jpg
Hengstenberg-Mausoleum am Campo Santo derer von Quast in Neuruppin-Radensleben

Hengstenberg, der mit August Hahn befreundet war und auch in engem Kontakt zu August Tholuck und August Neander stand, war anfänglich ein Befürworter des Unionsgedankens (Kirche der Altpreußischen Union), stellte sich ihr dann aber entschieden entgegen. Er war ein Vertreter der Repristinationstheologie, die der Erweckungsbewegung nahestand, und begründete 1827 die gegen den Rationalismus positionierte Evangelische Kirchenzeitung.

Durch diese Zeitung kam es auch zu enger Zusammenarbeit mit Friedrich Julius Stahl, Heinrich Leo und den Brüdern Ernst Ludwig und Otto von Gerlach.

Datei:Radensleben Hengstenberg Tafel.jpg
Steintafel mit Lebensdaten der Familie Hengstenberg auf dem Campo Santo in Neuruppin-Radensleben

Heinrich Heine erwähnte Ernst Wilhelm Hengstenberg in seinem Versepos Atta Troll<ref>Volltext von Caput XVIII des Gedichts Atta Troll. Ein Sommernachtstraum</ref> sowie in Deutschland. Ein Wintermärchen,<ref>Volltext von Caput XI des Gedichts Deutschland. Ein Wintermärchen</ref> hier anspielend auf Hengstenbergs Angriff auf Goethe.<ref>Jan Rohls: Goethedienst ist Gottesdienst. Theologische Anmerkungen zur Goethe-Verehrung. In: Jochen Golz und Justus H. Ulbricht (Hrsg.): Goethe in Gesellschaft. Köln/Weimar/Wien 2005, S. 34</ref>

Nachlassbibliothek

Hengstenbergs umfangreiche Nachlassbibliothek (über 20.000 Titel in 12.500 Bänden) wurde 1869 vom Baptist Union Theological Seminary angekauft, das 1892 in der Divinity School (Theologische Fakultät) der University of Chicago aufging. Sie ist heute Teil der Universitätsbibliothek.<ref>Ernst Wilhelm Hengstenberg Collection, abgerufen am 31. Januar 2020</ref>

Die Familie von Quast und Radensleben

1829 heiratete Hengstenberg in Radensleben (bei Neuruppin) Therese von Quast (1812–1861), die Tochter des Gutsbesitzers Wilhelm von Quast (* 1776) und dessen Ehefrau Charlotte Friederike Philippin Louise, geborene von Rohr (1786–1879). Mit ihr hatte er mehrere Kinder, darunter den Pfarrer Immanuel Hengstenberg (1830–1863), den Gerichtsassessor Johannes Hengstenberg (1837–1869) und den nassauischen Oberpräsidenten Wilhelm Hengstenberg.

Hengstenberg war Schwager des kirchenverbundenen späteren Radenslebener Gutsherrn und ersten preußischen Staatskonservators, des Schinkel-Schülers Ferdinand von Quast (1807–1877). Nach eigenen Entwürfen gestaltete Quast in den Jahren 1865 bis 1870 seine Guts- und Patronatskirche in Radensleben um. Hengstenberg stiftete den von Otto March geschaffenen Terrakottaaltar.

Im bis heute erhaltenen Mausoleum seiner Familie, das den von Quast angelegten Campo Santo hinter der Radenslebener Kirche räumlich abschließt, ist Ernst Wilhelm Hengstenberg bestattet.

Schriften (Auswahl)

  • Aristoteles: Metaphysik. Bonn 1824 (Übersetzung mit Kommentar)
  • Christologie des Alten Testaments und Commentar über die Messianischen Weissagungen der Propheten. (3 Bände) Oehmigke, Berlin 1829–1835. (Digitalisat Band 1), (Band 2), (Bande 3,1), (Band 3,2)
  • Beiträge zur Einleitung ins Alte Testament. (3 Bände) Oehmigke, Berlin 1831–1839. (Digitalisat Band 1), (Band 2), (Band 3)
  • Die Authentie des Daniel. (1831)
  • Kommentar über die Psalmen. (4 Bände) Oehmigke, Berlin 1842–1845.
  • Das Evangelium des heiligen Johannes. (3 Bände) Schlawitz, Berlin 1861–1863. (Digitalisat Band 1), (Band 2), (Band 3)
  • Die Weissagungen des Propheten Ezechiel für solche, die in der Schrift forschen, erläutert. (2 Bände) Schlawitz, Berlin 1867–1868. (Digitalisat Band 1), (Band 2)
  • Geschichte des Reiches Gottes unter dem Alten Bunde. (3 Bände) Schlawitz, Berlin 1869–1871.
  • Vorlesungen über die Leidensgeschichte. Hinrichs, Leipzig 1875.

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Hengstenberg, Ernst Wilhelm|Hengstenberg, Ernst Wilhelm|Ernst Wilhelm Hengstenberg }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 11 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 11 | 1={{ #expr: 737 + 16 }} | 2={{ #expr: 737 + 2 }} | 3={{ #expr: 737 + 2 }} | 4={{ #expr: 737 + 2 }} | 5={{ #expr: 737 + 2 }} | 6={{ #expr: 737 + 2 }} | 7={{ #expr: 737 + 2 }} | 8={{ #expr: 737 + 2 }} | 9={{#switch: 737 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 737 < 449 | {{ #expr: 737 + 2 }} | {{ #expr: 737 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 737 + 2 }} | 11={{ #expr: 737 + 2 }} | 12={{ #expr: 737 + 2 }} | 13={{ #expr: 737 + 2 }} | 14={{ #expr: 737 + 2 }} | 15={{ #expr: 737 + 2 }} | 16={{ #expr: 737 + 2 }} | 17={{ #expr: 737 + 2 }} | 18={{ #expr: 737 + 2 }} | 19={{ #expr: 737 + 2 }} | 20={{ #expr: 737 + 2 }} | 21={{ #expr: 737 + 2 }} | 22={{ #expr: 737 + 2 }} | 23={{ #expr: 737 + 2 }} | 24={{ #expr: 737 + 2 }} | 25={{ #expr: 737 + 2 }} | 26={{ #expr: 737 + 2 }} | 27={{ #expr: 737 + 2 }} | 28={{ #expr: 737 + 2 }} | 29={{ #expr: 737 + 2 }} | 30={{ #expr: 737 + 2 }} | 31={{ #expr: 737 + 2 }} | 32={{ #expr: 737 + 2 }} | 33={{ #expr: 737 + 2 }} | 34={{ #expr: 737 + 2 }} | 35={{ #expr: 737 + 2 }} | 36={{ #expr: 737 + 2 }} | 37={{ #expr: 737 + 2 }} | 38={{ #expr: 737 + 2 }} | 39={{ #expr: 737 + 2 }} | 40={{ #expr: 737 + 2 }} | 41={{ #expr: 737 + 2 }} | 42={{ #expr: 737 + 2 }} | 43={{ #expr: 737 + 2 }} | 44={{ #expr: 737 + 2 }} | 45={{ #expr: 737 + 6 }} | 46={{ #expr: 737 + 2 }} | 47={{ #expr: 737 + 2 }} | 48={{ #expr: 737 + 2 }} | 49={{ #expr: 737 + 2 }} | 50={{ #expr: 737 + 2 }} | 51={{ #expr: 737 + 2 }} | 52={{ #expr: 737 + 2 }} | 53={{ #expr: 737 + 2 }} | 54={{ #expr: 737 + 2 }} | 55={{ #expr: 737 + 3 }} | 56=737 | #default = 737 }} {{ #if:Hengstenberg, Ernst Wilhelm|Hengstenberg, Ernst Wilhelm|Ernst Wilhelm Hengstenberg }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 11, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 11 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 737{{ #if:747 | {{ #ifexpr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 737 + 16 }} | 2={{ #expr: 737 + 2 }} | 3={{ #expr: 737 + 2 }} | 4={{ #expr: 737 + 2 }} | 5={{ #expr: 737 + 2 }} | 6={{ #expr: 737 + 2 }} | 7={{ #expr: 737 + 2 }} | 8={{ #expr: 737 + 2 }} | 9={{#switch: 737 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 737 < 449 | {{ #expr: 737 + 2 }} | {{ #expr: 737 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 737 + 2 }} | 11={{ #expr: 737 + 2 }} | 12={{ #expr: 737 + 2 }} | 13={{ #expr: 737 + 2 }} | 14={{ #expr: 737 + 2 }} | 15={{ #expr: 737 + 2 }} | 16={{ #expr: 737 + 2 }} | 17={{ #expr: 737 + 2 }} | 18={{ #expr: 737 + 2 }} | 19={{ #expr: 737 + 2 }} | 20={{ #expr: 737 + 2 }} | 21={{ #expr: 737 + 2 }} | 22={{ #expr: 737 + 2 }} | 23={{ #expr: 737 + 2 }} | 24={{ #expr: 737 + 2 }} | 25={{ #expr: 737 + 2 }} | 26={{ #expr: 737 + 2 }} | 27={{ #expr: 737 + 2 }} | 28={{ #expr: 737 + 2 }} | 29={{ #expr: 737 + 2 }} | 30={{ #expr: 737 + 2 }} | 31={{ #expr: 737 + 2 }} | 32={{ #expr: 737 + 2 }} | 33={{ #expr: 737 + 2 }} | 34={{ #expr: 737 + 2 }} | 35={{ #expr: 737 + 2 }} | 36={{ #expr: 737 + 2 }} | 37={{ #expr: 737 + 2 }} | 38={{ #expr: 737 + 2 }} | 39={{ #expr: 737 + 2 }} | 40={{ #expr: 737 + 2 }} | 41={{ #expr: 737 + 2 }} | 42={{ #expr: 737 + 2 }} | 43={{ #expr: 737 + 2 }} | 44={{ #expr: 737 + 2 }} | 45={{ #expr: 737 + 6 }} | 46={{ #expr: 737 + 2 }} | 47={{ #expr: 737 + 2 }} | 48={{ #expr: 737 + 2 }} | 49={{ #expr: 737 + 2 }} | 50={{ #expr: 737 + 2 }} | 51={{ #expr: 737 + 2 }} | 52={{ #expr: 737 + 2 }} | 53={{ #expr: 737 + 2 }} | 54={{ #expr: 737 + 2 }} | 55={{ #expr: 737 + 3 }} | 56=737 | #default = 737 }} != {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 747 + 16 }} | 2={{ #expr: 747 + 2 }} | 3={{ #expr: 747 + 2 }} | 4={{ #expr: 747 + 2 }} | 5={{ #expr: 747 + 2 }} | 6={{ #expr: 747 + 2 }} | 7={{ #expr: 747 + 2 }} | 8={{ #expr: 747 + 2 }} | 9={{#switch: 747 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 747 < 449 | {{ #expr: 747 + 2 }} | {{ #expr: 747 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 747 + 2 }} | 11={{ #expr: 747 + 2 }} | 12={{ #expr: 747 + 2 }} | 13={{ #expr: 747 + 2 }} | 14={{ #expr: 747 + 2 }} | 15={{ #expr: 747 + 2 }} | 16={{ #expr: 747 + 2 }} | 17={{ #expr: 747 + 2 }} | 18={{ #expr: 747 + 2 }} | 19={{ #expr: 747 + 2 }} | 20={{ #expr: 747 + 2 }} | 21={{ #expr: 747 + 2 }} | 22={{ #expr: 747 + 2 }} | 23={{ #expr: 747 + 2 }} | 24={{ #expr: 747 + 2 }} | 25={{ #expr: 747 + 2 }} | 26={{ #expr: 747 + 2 }} | 27={{ #expr: 747 + 2 }} | 28={{ #expr: 747 + 2 }} | 29={{ #expr: 747 + 2 }} | 30={{ #expr: 747 + 2 }} | 31={{ #expr: 747 + 2 }} | 32={{ #expr: 747 + 2 }} | 33={{ #expr: 747 + 2 }} | 34={{ #expr: 747 + 2 }} | 35={{ #expr: 747 + 2 }} | 36={{ #expr: 747 + 2 }} | 37={{ #expr: 747 + 2 }} | 38={{ #expr: 747 + 2 }} | 39={{ #expr: 747 + 2 }} | 40={{ #expr: 747 + 2 }} | 41={{ #expr: 747 + 2 }} | 42={{ #expr: 747 + 2 }} | 43={{ #expr: 747 + 2 }} | 44={{ #expr: 747 + 2 }} | 45={{ #expr: 747 + 6 }} | 46={{ #expr: 747 + 2 }} | 47={{ #expr: 747 + 2 }} | 48={{ #expr: 747 + 2 }} | 49={{ #expr: 747 + 2 }} | 50={{ #expr: 747 + 2 }} | 51={{ #expr: 747 + 2 }} | 52={{ #expr: 747 + 2 }} | 53={{ #expr: 747 + 2 }} | 54={{ #expr: 747 + 2 }} | 55={{ #expr: 747 + 3 }} | 56=747 | #default = 747 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 747 + 16 }} | 2={{ #expr: 747 + 2 }} | 3={{ #expr: 747 + 2 }} | 4={{ #expr: 747 + 2 }} | 5={{ #expr: 747 + 2 }} | 6={{ #expr: 747 + 2 }} | 7={{ #expr: 747 + 2 }} | 8={{ #expr: 747 + 2 }} | 9={{#switch: 747 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 747 < 449 | {{ #expr: 747 + 2 }} | {{ #expr: 747 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 747 + 2 }} | 11={{ #expr: 747 + 2 }} | 12={{ #expr: 747 + 2 }} | 13={{ #expr: 747 + 2 }} | 14={{ #expr: 747 + 2 }} | 15={{ #expr: 747 + 2 }} | 16={{ #expr: 747 + 2 }} | 17={{ #expr: 747 + 2 }} | 18={{ #expr: 747 + 2 }} | 19={{ #expr: 747 + 2 }} | 20={{ #expr: 747 + 2 }} | 21={{ #expr: 747 + 2 }} | 22={{ #expr: 747 + 2 }} | 23={{ #expr: 747 + 2 }} | 24={{ #expr: 747 + 2 }} | 25={{ #expr: 747 + 2 }} | 26={{ #expr: 747 + 2 }} | 27={{ #expr: 747 + 2 }} | 28={{ #expr: 747 + 2 }} | 29={{ #expr: 747 + 2 }} | 30={{ #expr: 747 + 2 }} | 31={{ #expr: 747 + 2 }} | 32={{ #expr: 747 + 2 }} | 33={{ #expr: 747 + 2 }} | 34={{ #expr: 747 + 2 }} | 35={{ #expr: 747 + 2 }} | 36={{ #expr: 747 + 2 }} | 37={{ #expr: 747 + 2 }} | 38={{ #expr: 747 + 2 }} | 39={{ #expr: 747 + 2 }} | 40={{ #expr: 747 + 2 }} | 41={{ #expr: 747 + 2 }} | 42={{ #expr: 747 + 2 }} | 43={{ #expr: 747 + 2 }} | 44={{ #expr: 747 + 2 }} | 45={{ #expr: 747 + 6 }} | 46={{ #expr: 747 + 2 }} | 47={{ #expr: 747 + 2 }} | 48={{ #expr: 747 + 2 }} | 49={{ #expr: 747 + 2 }} | 50={{ #expr: 747 + 2 }} | 51={{ #expr: 747 + 2 }} | 52={{ #expr: 747 + 2 }} | 53={{ #expr: 747 + 2 }} | 54={{ #expr: 747 + 2 }} | 55={{ #expr: 747 + 3 }} | 56=747 | #default = 747 }} = {{ #expr: {{#switch: 11 | 1={{ #expr: 737 + 16 }} | 2={{ #expr: 737 + 2 }} | 3={{ #expr: 737 + 2 }} | 4={{ #expr: 737 + 2 }} | 5={{ #expr: 737 + 2 }} | 6={{ #expr: 737 + 2 }} | 7={{ #expr: 737 + 2 }} | 8={{ #expr: 737 + 2 }} | 9={{#switch: 737 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 737 < 449 | {{ #expr: 737 + 2 }} | {{ #expr: 737 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 737 + 2 }} | 11={{ #expr: 737 + 2 }} | 12={{ #expr: 737 + 2 }} | 13={{ #expr: 737 + 2 }} | 14={{ #expr: 737 + 2 }} | 15={{ #expr: 737 + 2 }} | 16={{ #expr: 737 + 2 }} | 17={{ #expr: 737 + 2 }} | 18={{ #expr: 737 + 2 }} | 19={{ #expr: 737 + 2 }} | 20={{ #expr: 737 + 2 }} | 21={{ #expr: 737 + 2 }} | 22={{ #expr: 737 + 2 }} | 23={{ #expr: 737 + 2 }} | 24={{ #expr: 737 + 2 }} | 25={{ #expr: 737 + 2 }} | 26={{ #expr: 737 + 2 }} | 27={{ #expr: 737 + 2 }} | 28={{ #expr: 737 + 2 }} | 29={{ #expr: 737 + 2 }} | 30={{ #expr: 737 + 2 }} | 31={{ #expr: 737 + 2 }} | 32={{ #expr: 737 + 2 }} | 33={{ #expr: 737 + 2 }} | 34={{ #expr: 737 + 2 }} | 35={{ #expr: 737 + 2 }} | 36={{ #expr: 737 + 2 }} | 37={{ #expr: 737 + 2 }} | 38={{ #expr: 737 + 2 }} | 39={{ #expr: 737 + 2 }} | 40={{ #expr: 737 + 2 }} | 41={{ #expr: 737 + 2 }} | 42={{ #expr: 737 + 2 }} | 43={{ #expr: 737 + 2 }} | 44={{ #expr: 737 + 2 }} | 45={{ #expr: 737 + 6 }} | 46={{ #expr: 737 + 2 }} | 47={{ #expr: 737 + 2 }} | 48={{ #expr: 737 + 2 }} | 49={{ #expr: 737 + 2 }} | 50={{ #expr: 737 + 2 }} | 51={{ #expr: 737 + 2 }} | 52={{ #expr: 737 + 2 }} | 53={{ #expr: 737 + 2 }} | 54={{ #expr: 737 + 2 }} | 55={{ #expr: 737 + 3 }} | 56=737 | #default = 737 }} + 1 }} | f|–747}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Hengstenberg, Wilhelm||{{#ifeq:0|0|}}}}

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 522
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 118773917
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|118773917}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 158537 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 158537 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:713–714|, Sp. {{#iferror:{{#expr:713–714}}|713–714|{{#expr:1*713–714*0}}–{{#expr:-(0*713–714*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:|}}.{{#if: 2 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Helge Dvorak: Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft. Band I: Politiker. Teilband 2: F–H. Winter, Heidelberg 1999, ISBN 3-8253-0809-X, S. 297.
  • Matthias A. Deuschle: Ernst Wilhelm Hengstenberg. Ein Beitrag zur Erforschung des kirchlichen Konservativismus im Preußen des 19. Jahrhunderts (= Beiträge zur historischen Theologie, Band 169), Tübingen 2013, zugl.: Habil.-Schr., Humboldt-Univ. Berlin 2010, ISBN 978-3-16-151732-7.
  • Wolfgang Kramer: Ernst Wilhelm Hengstenberg, die Evangelische Kirchenzeitung und der theologische Rationalismus (= Inaugural-Dissertation Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg 1972)

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:|{{{1}}}|Ernst Wilhelm Hengstenberg}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:|{{{1}}}|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if:

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118773917nr/92/3972864803404 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118773917 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118773917 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/92/39728 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: nr/92/39728 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 64803404 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 64803404 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Hengstenberg, Ernst Wilhelm | {{#if: Hengstenberg, Ernst Wilhelm Theodor | {{#if: deutscher evangelischer Theologe und Alttestamentler | {{#if: 20. Oktober 1802 | {{#if: Fröndenberg (Grafschaft Mark) | {{#if: 28. Mai 1869 | {{#if: Berlin |

Vorlage:Wikidata-Registrierung