Zum Inhalt springen

Cales

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: behandelt die antike Stadt in Kampanien. Zu anderen Bedeutungen siehe Calès.

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}}

Datei:Area Archeologica di Cales 2.JPG
Ruinen des Theaters von Cales
Datei:SNGCop 322.jpg
Münzen aus Cales

Cales (Namensformen Καλησία;<ref>Stephanos von Byzanz, s. v.</ref> Calenum;<ref>Plinius, Naturalis historia 3,63.</ref> Cale<ref>Silius Italicus 12,525.</ref>) war eine antike italische Stadt des oskischen Stammes der Aurunker bzw. Ausonen in Kampanien. 335 v. Chr. wurde sie von Rom erobert. Sie lag auf einer Hochebene an der Via Latina. Heute steht an ihrer Stelle die zur italienischen Provinz Caserta gehörige Gemeinde Calvi Risorta.

Silius Italicus führt die Gründung von Cales auf Kalais, den Sohn des Windgottes Boreas, zurück, nach dem die Stadt benannt sein soll.<ref>Silius Italicus 8,512 und 12,525; zur Gründungslegende von Cales siehe auch Vergil, Aeneis 7,728 und Dionysios von Halikarnassos 6,32.</ref> In historischer Zeit taucht Cales das erste Mal 335 v. Chr. in den Quellen auf, als seine Einwohner gemeinsam mit den benachbarten Sidicinern gegen die Römer kämpften. Dabei konnte der Konsul Marcus Valerius Corvus die Stadt erobern, welche Tat ihm einen Triumph einbrachte. Zur Sicherung dieser Eroberung wurde 334 v. Chr. in Cales eine Kolonie latinischen Rechts von 2.500 Bürgern eingerichtet.<ref>Livius 8,16; Dionysios von Halikarnassos, Fragment aus Buch 15 bei Stephanos von Byzanz, s. v. Καλησία; Velleius Paterculus 1,14,3.</ref> Seither war Cales ein bedeutender römischer Stützpunkt in Kampanien und Sitz des Quästors für Süditalien, selbst noch in der Zeit des römischen Geschichtsschreibers Tacitus.<ref>Tacitus, Annalen 4,27.</ref> Die Samniten zogen 296 v. Chr. verheerend durch das Territorium von Cales.<ref>Livius 10,20.</ref>

Im Zweiten Punischen Krieg, den Rom gegen Hannibal führte, war Cales eine wichtige römische Festung in Kampanien. Es litt aber derart unter den Kriegszerstörungen, dass es sich 209 v. Chr. außerstande erklärte, weitere finanzielle Leistungen zu erbringen oder zusätzliche Soldaten zu stellen. Zur Vergeltung wurden der Stadt später von den Römern höhere Kontributionen auferlegt.<ref>Livius 26,14 ff.; 27,9; 29,15.</ref> Einige Zeit vor seinem Konsulat (184 v. Chr.) verstärkte Publius Claudius Pulcher die römische Kolonie in Cales durch weitere Siedler.<ref>CIL {{#if: A | 6 |{{#if:|{{#invoke:FormatNum|roman|6|apo}}|{{#ifexpr: abs 6 < 5000|{{#invoke:FormatNum|roman|6|none}}|{{#invoke:FormatNum|roman|6|over}}}}}}}}, 31586.</ref> Neben Teanum Sidicinum blieb Cales die bedeutendste Stadt im Inneren Kampaniens.<ref>Polybios 3,91; Cicero, de lege agraria 2,86 und 2,96.</ref> Nach dem Bundesgenossenkrieg wurde Cales 90 v. Chr. ein Municipium der Tribus Publilia, das es auch in der römischen Kaiserzeit blieb.

In Cales (und andernorts) wurde die bis nach Etrurien exportierte „Calenische Keramik“, eine Art der „schwarzglasierten“ Glanztonkeramik, erzeugt,<ref>Cato, De agri cultura 135; Varro, Menippeae 114.</ref> außerdem berühmter Wein, dessen Qualität auf der Fruchtbarkeit des Umlandes beruhte, das dem bekannten Weinbaugebiet des Falernus ager direkt benachbart war.<ref>Strabon 5,4,3, p. 243; Horaz, Carmina 1,20,9 u. ö.; Plinius, Naturalis historia 14,65.</ref> So gelangten die Bewohner von Cales zu Wohlstand, den der Geograph Strabon bestätigt.<ref>Strabon 5, p. 237.</ref> Im 5. Jahrhundert n. Chr. war die Stadt ein Bischofssitz.

Es blieben bedeutende Überreste der antiken Stadt erhalten, u. a. ein Amphitheater, ein Theater, ein Tempel sowie eine Nekropole des 7./6. Jahrhunderts v. Chr. Ferner finden sich viele Kupfer- und Silbermünzen mit lateinischen Legenden aus der Zeit der römischen Herrschaft.

Literatur

| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band III,1 }}, Stuttgart {{#switch: III,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963

| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972

| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978

|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980

| #default = 1893ff. }}{{#if:1351|, {{#ifeq: III,1|R|S.|Sp.}} 1351{{#if:1352|{{#ifexpr:1351<>1352|{{#ifexpr: 1351+1=1352| f{{#if:|.}}|–1352}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:III,1|{{#switch: III,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV

| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A

| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV

|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}

| 1 = 1964 | 2 = 1967 | 3 = 1969 | 4 = 1972 | 5 = 1975 }}{{#if:1014|, Sp. 1014{{#if:|{{#ifexpr: <>1014|{{#ifexpr: 1014+1=| f{{#if:|.}}|–}}}} |}}|}}{{#if:|, {{{Fundstelle}}}}}{{#if: | ({{{6}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:KlP |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:KlP |format=@@@ |1=1=N>0 |2=1=<=5 |3=2=n |4=3=n |5=4=* |6=5=* |7=6=* |8=Fundstelle=*}}

Weblinks

[{{canonicalurl:Commons:Category:{{#if:Cales|Cales|Cales}}|uselang=de}} Commons: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Cales|Cales|{{#invoke:WLink|getArticleBase}}}}}}]{{#switch:1

|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if: 00

    | {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}
        |1/=  und Videos
        |1/1=, Videos und Audiodateien
        |/1=  und Audiodateien}}
    | , Videos und Audiodateien
  }}

|#default= – }}{{#if: Cales

   | {{#ifeq: {{#invoke:Str|left|cales|9}} 
       | category: 
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}

Vorlage:Wikidata-Registrierung

Einzelnachweise

<references/>

{{Coordinate{{#ifeq:|y|Simple|Complex}}|NS=41.2|EW=14.132|type=city|region=IT-CE|globe=|dim=|elevation=|pop=|lw=|name={{#invoke:Coordinates/kml|kmlTitle|1=}}|article=|text=|sortkey=|tooltip=|tooltipformat=|map=|mapsize=|maplevel=|maptype=|maplabel=|maplayer=|mapcaption=}}{{#if:|{{#switch:5

|1 = Gradzahl-Fehler: {{#iferror:{{{1}}}
 | NS: {{{1}}}
 |
}} {{#iferror:
 | EW: 
 |
}}{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|2 = nicht im Bereich von {{{1}}}{{#switch:0
 |0|6|14=
}}
|3  = {{#switch: {{{type}}}
 |country|state|adm1st|adm2nd|city|isle|airport|mountain|waterbody|forest|landmark=
 |example={{#if:
  | 
  | falscher Wert ›example‹ im Artikelnamensraum 
 }}
 |#default= {{#ifeq:{{{type}}}|
  | kein Wert
  | falscher Wert ›{{{type}}}‹
 }} in type-Parameter{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
}} {{#if: {{{rg}}}
 |
 | region-Parameter fehlt{{#if:
  | 6
  | 
 }}
}} {{#iferror: {{{elevation}}}
 | {{{elevation}}}{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
 |
}} {{#iferror: {{{pop}}}
 | {{{pop}}}{{#switch:0
  |0|6|14= 
 }}
 |
}}
|5 = unbenannte Parameter 1:{{{1}}}{{#if:|, 2:}}{{#if:|, 3:}}{{#if:|, 4:}} {{#if:|usw.}}{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|8 = Parameter name fehlt in Fließtextkoordinate{{#switch:0
 |0|6|14= 
}}
|10= überflüssige Parameter
|#default=coordinates error

}}}}