Zum Inhalt springen

Bonifacius Wolfhart

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Bonifacius Wolfhart, auch Bonifacius Lycosthenes (* um 1485/1490 in Buchheim im heutigen Mittelfranken; † Mai 1543 in Weil der Stadt), war ein deutscher Theologe und Reformator.

Leben

Wolfhart war um 1513 Schulmeister im hessischen Friedberg. Dann studierte er 1517–1520 in Basel und Straßburg Theologie, das er mit einem Magister Artium abschloss. 1522 wurde er in Basel an der Kirche St. Martin Kaplan und 1525 wegen Teilnahme an Unruhen ausgewiesen. Er kam nach Augsburg und wurde Pfarrer an St. Moritz, ab 1527 war er Lehrer für Hebräisch in Straßburg. 1531 kehrte er wieder nach Augsburg, wo er bis 1534 Pfarrer der St.-Annen-Kirche war, danach wieder an St. Moritz bis 1543. Mit Gereon Sailer eröffnete er 1531 eine Gelehrtenschule in Augsburg, die städtische Lateinschule, das Gymnasium bei St. Anna, wo sie die ersten Lehrer waren. Er verfasste 1533 den ältesten Augsburger Katechismus, der wegen seiner zwinglianischen Ausrichtung Martin Luthers Widerspruch hervorrief. Im Augsburger Abendmahlsstreit trat er als Angehöriger der reformierten Partei hervor. Unter anderem behauptete er, Martin Luther habe ihnen vorgeworfen, sie lehrten über das Abendmahl nicht anders als die böhmischen Brüder. Der vermittelnde Reformator Martin Bucer war daher mit seiner Entsendung nach Wittenberg nicht einverstanden, konnte sie jedoch nicht verhindern. Vor allem protestierte Wolfhart gegen das „substantialiter“ (Wesensverwandlung, siehe: Transsubstantiation) und „corporaliter“ (Realpräsenz) im Abendmahl. In Augsburg behielt er aber seine starke Position. Zusammen mit seinem Pfarrkollegen Wolfgang Musculus unterschrieb er trotz seiner Einschränkungen die Wittenberger Konkordie 1536 und ebenso die Schmalkaldischen Artikel 1537 für den Augsburger Rat.<ref>{{ #if:Emil Blösch|Emil Blösch: |}}{{ #if:ADB:Musculus, Wolfgang|{{ #if:Musculus, Wolfgang|Musculus, Wolfgang|Bonifacius Wolfhart }}|{{#ifeq: {{#switch: 23 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Musculus, Wolfgang|Musculus, Wolfgang|Bonifacius Wolfhart }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 23 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 23 | 1={{ #expr: 95 + 16 }} | 2={{ #expr: 95 + 2 }} | 3={{ #expr: 95 + 2 }} | 4={{ #expr: 95 + 2 }} | 5={{ #expr: 95 + 2 }} | 6={{ #expr: 95 + 2 }} | 7={{ #expr: 95 + 2 }} | 8={{ #expr: 95 + 2 }} | 9={{#switch: 95 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 95 < 449 | {{ #expr: 95 + 2 }} | {{ #expr: 95 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 95 + 2 }} | 11={{ #expr: 95 + 2 }} | 12={{ #expr: 95 + 2 }} | 13={{ #expr: 95 + 2 }} | 14={{ #expr: 95 + 2 }} | 15={{ #expr: 95 + 2 }} | 16={{ #expr: 95 + 2 }} | 17={{ #expr: 95 + 2 }} | 18={{ #expr: 95 + 2 }} | 19={{ #expr: 95 + 2 }} | 20={{ #expr: 95 + 2 }} | 21={{ #expr: 95 + 2 }} | 22={{ #expr: 95 + 2 }} | 23={{ #expr: 95 + 2 }} | 24={{ #expr: 95 + 2 }} | 25={{ #expr: 95 + 2 }} | 26={{ #expr: 95 + 2 }} | 27={{ #expr: 95 + 2 }} | 28={{ #expr: 95 + 2 }} | 29={{ #expr: 95 + 2 }} | 30={{ #expr: 95 + 2 }} | 31={{ #expr: 95 + 2 }} | 32={{ #expr: 95 + 2 }} | 33={{ #expr: 95 + 2 }} | 34={{ #expr: 95 + 2 }} | 35={{ #expr: 95 + 2 }} | 36={{ #expr: 95 + 2 }} | 37={{ #expr: 95 + 2 }} | 38={{ #expr: 95 + 2 }} | 39={{ #expr: 95 + 2 }} | 40={{ #expr: 95 + 2 }} | 41={{ #expr: 95 + 2 }} | 42={{ #expr: 95 + 2 }} | 43={{ #expr: 95 + 2 }} | 44={{ #expr: 95 + 2 }} | 45={{ #expr: 95 + 6 }} | 46={{ #expr: 95 + 2 }} | 47={{ #expr: 95 + 2 }} | 48={{ #expr: 95 + 2 }} | 49={{ #expr: 95 + 2 }} | 50={{ #expr: 95 + 2 }} | 51={{ #expr: 95 + 2 }} | 52={{ #expr: 95 + 2 }} | 53={{ #expr: 95 + 2 }} | 54={{ #expr: 95 + 2 }} | 55={{ #expr: 95 + 3 }} | 56=95 | #default = 95 }} {{ #if:Musculus, Wolfgang|Musculus, Wolfgang|Bonifacius Wolfhart }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 23, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 23 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 95{{ #if:97 | {{ #ifexpr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 95 + 16 }} | 2={{ #expr: 95 + 2 }} | 3={{ #expr: 95 + 2 }} | 4={{ #expr: 95 + 2 }} | 5={{ #expr: 95 + 2 }} | 6={{ #expr: 95 + 2 }} | 7={{ #expr: 95 + 2 }} | 8={{ #expr: 95 + 2 }} | 9={{#switch: 95 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 95 < 449 | {{ #expr: 95 + 2 }} | {{ #expr: 95 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 95 + 2 }} | 11={{ #expr: 95 + 2 }} | 12={{ #expr: 95 + 2 }} | 13={{ #expr: 95 + 2 }} | 14={{ #expr: 95 + 2 }} | 15={{ #expr: 95 + 2 }} | 16={{ #expr: 95 + 2 }} | 17={{ #expr: 95 + 2 }} | 18={{ #expr: 95 + 2 }} | 19={{ #expr: 95 + 2 }} | 20={{ #expr: 95 + 2 }} | 21={{ #expr: 95 + 2 }} | 22={{ #expr: 95 + 2 }} | 23={{ #expr: 95 + 2 }} | 24={{ #expr: 95 + 2 }} | 25={{ #expr: 95 + 2 }} | 26={{ #expr: 95 + 2 }} | 27={{ #expr: 95 + 2 }} | 28={{ #expr: 95 + 2 }} | 29={{ #expr: 95 + 2 }} | 30={{ #expr: 95 + 2 }} | 31={{ #expr: 95 + 2 }} | 32={{ #expr: 95 + 2 }} | 33={{ #expr: 95 + 2 }} | 34={{ #expr: 95 + 2 }} | 35={{ #expr: 95 + 2 }} | 36={{ #expr: 95 + 2 }} | 37={{ #expr: 95 + 2 }} | 38={{ #expr: 95 + 2 }} | 39={{ #expr: 95 + 2 }} | 40={{ #expr: 95 + 2 }} | 41={{ #expr: 95 + 2 }} | 42={{ #expr: 95 + 2 }} | 43={{ #expr: 95 + 2 }} | 44={{ #expr: 95 + 2 }} | 45={{ #expr: 95 + 6 }} | 46={{ #expr: 95 + 2 }} | 47={{ #expr: 95 + 2 }} | 48={{ #expr: 95 + 2 }} | 49={{ #expr: 95 + 2 }} | 50={{ #expr: 95 + 2 }} | 51={{ #expr: 95 + 2 }} | 52={{ #expr: 95 + 2 }} | 53={{ #expr: 95 + 2 }} | 54={{ #expr: 95 + 2 }} | 55={{ #expr: 95 + 3 }} | 56=95 | #default = 95 }} != {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 97 + 16 }} | 2={{ #expr: 97 + 2 }} | 3={{ #expr: 97 + 2 }} | 4={{ #expr: 97 + 2 }} | 5={{ #expr: 97 + 2 }} | 6={{ #expr: 97 + 2 }} | 7={{ #expr: 97 + 2 }} | 8={{ #expr: 97 + 2 }} | 9={{#switch: 97 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 97 < 449 | {{ #expr: 97 + 2 }} | {{ #expr: 97 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 97 + 2 }} | 11={{ #expr: 97 + 2 }} | 12={{ #expr: 97 + 2 }} | 13={{ #expr: 97 + 2 }} | 14={{ #expr: 97 + 2 }} | 15={{ #expr: 97 + 2 }} | 16={{ #expr: 97 + 2 }} | 17={{ #expr: 97 + 2 }} | 18={{ #expr: 97 + 2 }} | 19={{ #expr: 97 + 2 }} | 20={{ #expr: 97 + 2 }} | 21={{ #expr: 97 + 2 }} | 22={{ #expr: 97 + 2 }} | 23={{ #expr: 97 + 2 }} | 24={{ #expr: 97 + 2 }} | 25={{ #expr: 97 + 2 }} | 26={{ #expr: 97 + 2 }} | 27={{ #expr: 97 + 2 }} | 28={{ #expr: 97 + 2 }} | 29={{ #expr: 97 + 2 }} | 30={{ #expr: 97 + 2 }} | 31={{ #expr: 97 + 2 }} | 32={{ #expr: 97 + 2 }} | 33={{ #expr: 97 + 2 }} | 34={{ #expr: 97 + 2 }} | 35={{ #expr: 97 + 2 }} | 36={{ #expr: 97 + 2 }} | 37={{ #expr: 97 + 2 }} | 38={{ #expr: 97 + 2 }} | 39={{ #expr: 97 + 2 }} | 40={{ #expr: 97 + 2 }} | 41={{ #expr: 97 + 2 }} | 42={{ #expr: 97 + 2 }} | 43={{ #expr: 97 + 2 }} | 44={{ #expr: 97 + 2 }} | 45={{ #expr: 97 + 6 }} | 46={{ #expr: 97 + 2 }} | 47={{ #expr: 97 + 2 }} | 48={{ #expr: 97 + 2 }} | 49={{ #expr: 97 + 2 }} | 50={{ #expr: 97 + 2 }} | 51={{ #expr: 97 + 2 }} | 52={{ #expr: 97 + 2 }} | 53={{ #expr: 97 + 2 }} | 54={{ #expr: 97 + 2 }} | 55={{ #expr: 97 + 3 }} | 56=97 | #default = 97 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 97 + 16 }} | 2={{ #expr: 97 + 2 }} | 3={{ #expr: 97 + 2 }} | 4={{ #expr: 97 + 2 }} | 5={{ #expr: 97 + 2 }} | 6={{ #expr: 97 + 2 }} | 7={{ #expr: 97 + 2 }} | 8={{ #expr: 97 + 2 }} | 9={{#switch: 97 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 97 < 449 | {{ #expr: 97 + 2 }} | {{ #expr: 97 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 97 + 2 }} | 11={{ #expr: 97 + 2 }} | 12={{ #expr: 97 + 2 }} | 13={{ #expr: 97 + 2 }} | 14={{ #expr: 97 + 2 }} | 15={{ #expr: 97 + 2 }} | 16={{ #expr: 97 + 2 }} | 17={{ #expr: 97 + 2 }} | 18={{ #expr: 97 + 2 }} | 19={{ #expr: 97 + 2 }} | 20={{ #expr: 97 + 2 }} | 21={{ #expr: 97 + 2 }} | 22={{ #expr: 97 + 2 }} | 23={{ #expr: 97 + 2 }} | 24={{ #expr: 97 + 2 }} | 25={{ #expr: 97 + 2 }} | 26={{ #expr: 97 + 2 }} | 27={{ #expr: 97 + 2 }} | 28={{ #expr: 97 + 2 }} | 29={{ #expr: 97 + 2 }} | 30={{ #expr: 97 + 2 }} | 31={{ #expr: 97 + 2 }} | 32={{ #expr: 97 + 2 }} | 33={{ #expr: 97 + 2 }} | 34={{ #expr: 97 + 2 }} | 35={{ #expr: 97 + 2 }} | 36={{ #expr: 97 + 2 }} | 37={{ #expr: 97 + 2 }} | 38={{ #expr: 97 + 2 }} | 39={{ #expr: 97 + 2 }} | 40={{ #expr: 97 + 2 }} | 41={{ #expr: 97 + 2 }} | 42={{ #expr: 97 + 2 }} | 43={{ #expr: 97 + 2 }} | 44={{ #expr: 97 + 2 }} | 45={{ #expr: 97 + 6 }} | 46={{ #expr: 97 + 2 }} | 47={{ #expr: 97 + 2 }} | 48={{ #expr: 97 + 2 }} | 49={{ #expr: 97 + 2 }} | 50={{ #expr: 97 + 2 }} | 51={{ #expr: 97 + 2 }} | 52={{ #expr: 97 + 2 }} | 53={{ #expr: 97 + 2 }} | 54={{ #expr: 97 + 2 }} | 55={{ #expr: 97 + 3 }} | 56=97 | #default = 97 }} = {{ #expr: {{#switch: 23 | 1={{ #expr: 95 + 16 }} | 2={{ #expr: 95 + 2 }} | 3={{ #expr: 95 + 2 }} | 4={{ #expr: 95 + 2 }} | 5={{ #expr: 95 + 2 }} | 6={{ #expr: 95 + 2 }} | 7={{ #expr: 95 + 2 }} | 8={{ #expr: 95 + 2 }} | 9={{#switch: 95 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 95 < 449 | {{ #expr: 95 + 2 }} | {{ #expr: 95 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 95 + 2 }} | 11={{ #expr: 95 + 2 }} | 12={{ #expr: 95 + 2 }} | 13={{ #expr: 95 + 2 }} | 14={{ #expr: 95 + 2 }} | 15={{ #expr: 95 + 2 }} | 16={{ #expr: 95 + 2 }} | 17={{ #expr: 95 + 2 }} | 18={{ #expr: 95 + 2 }} | 19={{ #expr: 95 + 2 }} | 20={{ #expr: 95 + 2 }} | 21={{ #expr: 95 + 2 }} | 22={{ #expr: 95 + 2 }} | 23={{ #expr: 95 + 2 }} | 24={{ #expr: 95 + 2 }} | 25={{ #expr: 95 + 2 }} | 26={{ #expr: 95 + 2 }} | 27={{ #expr: 95 + 2 }} | 28={{ #expr: 95 + 2 }} | 29={{ #expr: 95 + 2 }} | 30={{ #expr: 95 + 2 }} | 31={{ #expr: 95 + 2 }} | 32={{ #expr: 95 + 2 }} | 33={{ #expr: 95 + 2 }} | 34={{ #expr: 95 + 2 }} | 35={{ #expr: 95 + 2 }} | 36={{ #expr: 95 + 2 }} | 37={{ #expr: 95 + 2 }} | 38={{ #expr: 95 + 2 }} | 39={{ #expr: 95 + 2 }} | 40={{ #expr: 95 + 2 }} | 41={{ #expr: 95 + 2 }} | 42={{ #expr: 95 + 2 }} | 43={{ #expr: 95 + 2 }} | 44={{ #expr: 95 + 2 }} | 45={{ #expr: 95 + 6 }} | 46={{ #expr: 95 + 2 }} | 47={{ #expr: 95 + 2 }} | 48={{ #expr: 95 + 2 }} | 49={{ #expr: 95 + 2 }} | 50={{ #expr: 95 + 2 }} | 51={{ #expr: 95 + 2 }} | 52={{ #expr: 95 + 2 }} | 53={{ #expr: 95 + 2 }} | 54={{ #expr: 95 + 2 }} | 55={{ #expr: 95 + 3 }} | 56=95 | #default = 95 }} + 1 }} | f|–97}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Musculus, Wolfgang||{{#ifeq:0|0|}}}}</ref><ref>Wolfgang Wallenta und Günter Hägele: Wohlfahrt Bonifatius (Wolfart, Wolfarth), Stadtlexikon Augsburg, Website wissner.com (abgerufen am 22. Februar 2022)</ref>

Das Kirchenlied „In Gottes Gnad hebt all Ding an“ geht auf Wolfhart zurück.

Schriften

Literatur

  • K. Wolfart: Zur Biographie des Bonifatius Wolfart, BBKG 1901, S. 167ff.
  • K. Wolfart: Die Augsburger Reformation in den Jahren 1533/34, Leipzig 1901.
  • F. Roth: Reformationsgeschichte von Augsburg, 2, Leipzig 1904, S. 94f.
  • F. Roth: Zur Kirchengüterfrage in der Zeit v. 1538–40, ARG 1, 1904, S. 299.
  • J. Ficker und O. Winkelmann: Handschriftenproben des 16. Jahrhunderts, 2. Band, Straßburg 1905.
  • Walther Köhler: Zwingli und Luther, 2, Gütersloh 1953.
  • {{#if: Heinz-Peter Mielke|Heinz-Peter Mielke: }}Wolfhart, Bonifatius. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:29|. Band 29, Bautz, {{#switch:29

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:1575|, Sp. 1575}}{{#if:|, Sp. {{#iferror:{{#expr:{{{spalten}}}}}|{{{spalten}}}|{{#expr:1*{{{spalten}}}*0}}–{{#expr:-(0*{{{spalten}}}*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20090714021837/http://www.bautz.de/bbkl/w/wolfhart_b.shtml%7C}}.{{#if: 29 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Karl Köberlin: Geschichte des humanistischen Gymnasiums bei St. Anna in Augsburg 1531–1931, 1931, S. 11–14.
  • Robert Stupperich: Reformatorenlexikon, 1984, S. 223.
  • Reformation und Reichsstadt – Luther in Augsburg, 1996, S. 104 und 114
  • Helene Burger, Hermann Erhard, Hans Wiedemann: Pfarrerbuch Bayerisch-Schwaben, 2001, S. 238.

Weblinks

Einzelnachweise

<references/>

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 13095493418342663 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 130954934 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 130954934 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 18342663 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 18342663 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Wolfhart, Bonifacius | {{#if: Wolfarth, Bonifatius; Lycosthenes, Bonifacius | {{#if: deutscher Lehrer und Reformator | {{#if: um 1485 oder um 1490 | {{#if: Buchheim (Burgbernheim) | {{#if: Mai 1543 | {{#if: Weil der Stadt |

Vorlage:Wikidata-Registrierung