Zum Inhalt springen

Bernhard Spiegel

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Bernhard Spiegel (* 10. Dezember 1826 in Hohenheida; † 17. Juli 1895 in Mittenwald) war ein lutherischer Theologe, Kirchenhistoriker und Superintendent von Osnabrück.

Leben

Spiegel war eines drei Kindern des Pfarrers Christian Friedrich Spiegel und Wilhelmine Hetschold. Er besuchte von 1840 bis 1847 die Thomasschule zu Leipzig. Nach dem Abitur studierte er Theologie bei Georg Benedikt Winer, Johann Christian Friedrich Tuch, Christian Wilhelm Niedner und August Ludwig Gottlob Krehl an der Universität Leipzig. Danach arbeitete er in Leipzig; als Religionslehrer am Gymnasium und an der Armenschule sowie im Leipziger Lehrerverein. Nach der Absolvierung des zweiten theologischen Examens in Dresden, wurde er 1852 als Prediger an der Peterskirche (Leipzig) berufen. 1855 bewarb er sich auf die Vakanz der dritten Prediger an St. Marien in Osnabrück und wurde mit großer Mehrheit gewählt.<ref>Friederike Mühlbauer, S. 69 (s. Literatur)</ref> Von 1857 bis 1872 hatte er die zweite Predigerstelle inne, ab 1872 bis zu seinem Tod 1896 war er erster Prediger der Marienkirche. 1865 wurde er an der Universität Jena zum Dr. theol. promoviert. 1863 war Spiegel Mitgründer des Deutschen Protestantenvereins und wurde dessen regionaler Vorsitzender in Osnabrück. Aufsehen erregten seine Vorträge die Jesuiten, insbesondere seiner Auseinandersetzung mit dem Osnabrücker Domkapitular Heinrich Meuschen (1814–1901).<ref>Friederike Mühlbauer, S. 63–69 (s. Literatur)</ref> Er korrespondierte mit David Friedrich Strauß und stand der Tübinger Schule nahe. „Bernhard Spiegel gilt als der erste Osnabrücker Geistliche, der eine liberale Theorie im engeren Sinne des Begriffs vertrat, so Dirk Beyer [s. Literatur].“<ref>Friederike Mühlbauer, S. 70 (s. Literatur)</ref>

1876 wurde er zum Stadtsuperintendenten ernannt. Er hat auch die Geschäfte dieses Amtes bis an sein Lebensende verwaltet, ist aber vom Landeskonsistorium zu Hannover, das die Ernennung für sich beanspruchte, niemals als Superintendent bestätigt worden.

Neben seinem seelsorgerischen Wirken entfaltete Spiegel eine lebhafte Tätigkeit als Kirchenhistoriker, u. a. veröffentlichte er „Hermann Bonnus“ (1864), „Zur Geschichte der Reformation und ihrer Entwicklung in der Stadt Osnabrück.“ (1883), dazu zahlreiche Kanzel- und Gelegenheitsreden.

Werke

  • Offener Brief an Herrn Archidiaconus Baurschmidt in Lüchow. Kisling, Osnabrück 1862
  • Hermann Bonnus – Erster Superintendent von Lübeck und Reformator von Osnabrück (1864/92)
  • Albert Ricaeus Hardenberg: Ein Theologenleben aus der Reformationszeit (1869)
  • Zur Geschichte der Reformation und ihrer Entwicklung in der Stadt Osnabrück – Vorträge (1883)

Literatur

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Spiegel, Bernhard|Spiegel, Bernhard|Bernhard Spiegel }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 54 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 54 | 1={{ #expr: 410 + 16 }} | 2={{ #expr: 410 + 2 }} | 3={{ #expr: 410 + 2 }} | 4={{ #expr: 410 + 2 }} | 5={{ #expr: 410 + 2 }} | 6={{ #expr: 410 + 2 }} | 7={{ #expr: 410 + 2 }} | 8={{ #expr: 410 + 2 }} | 9={{#switch: 410 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 410 < 449 | {{ #expr: 410 + 2 }} | {{ #expr: 410 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 410 + 2 }} | 11={{ #expr: 410 + 2 }} | 12={{ #expr: 410 + 2 }} | 13={{ #expr: 410 + 2 }} | 14={{ #expr: 410 + 2 }} | 15={{ #expr: 410 + 2 }} | 16={{ #expr: 410 + 2 }} | 17={{ #expr: 410 + 2 }} | 18={{ #expr: 410 + 2 }} | 19={{ #expr: 410 + 2 }} | 20={{ #expr: 410 + 2 }} | 21={{ #expr: 410 + 2 }} | 22={{ #expr: 410 + 2 }} | 23={{ #expr: 410 + 2 }} | 24={{ #expr: 410 + 2 }} | 25={{ #expr: 410 + 2 }} | 26={{ #expr: 410 + 2 }} | 27={{ #expr: 410 + 2 }} | 28={{ #expr: 410 + 2 }} | 29={{ #expr: 410 + 2 }} | 30={{ #expr: 410 + 2 }} | 31={{ #expr: 410 + 2 }} | 32={{ #expr: 410 + 2 }} | 33={{ #expr: 410 + 2 }} | 34={{ #expr: 410 + 2 }} | 35={{ #expr: 410 + 2 }} | 36={{ #expr: 410 + 2 }} | 37={{ #expr: 410 + 2 }} | 38={{ #expr: 410 + 2 }} | 39={{ #expr: 410 + 2 }} | 40={{ #expr: 410 + 2 }} | 41={{ #expr: 410 + 2 }} | 42={{ #expr: 410 + 2 }} | 43={{ #expr: 410 + 2 }} | 44={{ #expr: 410 + 2 }} | 45={{ #expr: 410 + 6 }} | 46={{ #expr: 410 + 2 }} | 47={{ #expr: 410 + 2 }} | 48={{ #expr: 410 + 2 }} | 49={{ #expr: 410 + 2 }} | 50={{ #expr: 410 + 2 }} | 51={{ #expr: 410 + 2 }} | 52={{ #expr: 410 + 2 }} | 53={{ #expr: 410 + 2 }} | 54={{ #expr: 410 + 2 }} | 55={{ #expr: 410 + 3 }} | 56=410 | #default = 410 }} {{ #if:Spiegel, Bernhard|Spiegel, Bernhard|Bernhard Spiegel }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 54, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 54 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 410{{ #if:411 | {{ #ifexpr: {{#switch: 54 | 1={{ #expr: 410 + 16 }} | 2={{ #expr: 410 + 2 }} | 3={{ #expr: 410 + 2 }} | 4={{ #expr: 410 + 2 }} | 5={{ #expr: 410 + 2 }} | 6={{ #expr: 410 + 2 }} | 7={{ #expr: 410 + 2 }} | 8={{ #expr: 410 + 2 }} | 9={{#switch: 410 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 410 < 449 | {{ #expr: 410 + 2 }} | {{ #expr: 410 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 410 + 2 }} | 11={{ #expr: 410 + 2 }} | 12={{ #expr: 410 + 2 }} | 13={{ #expr: 410 + 2 }} | 14={{ #expr: 410 + 2 }} | 15={{ #expr: 410 + 2 }} | 16={{ #expr: 410 + 2 }} | 17={{ #expr: 410 + 2 }} | 18={{ #expr: 410 + 2 }} | 19={{ #expr: 410 + 2 }} | 20={{ #expr: 410 + 2 }} | 21={{ #expr: 410 + 2 }} | 22={{ #expr: 410 + 2 }} | 23={{ #expr: 410 + 2 }} | 24={{ #expr: 410 + 2 }} | 25={{ #expr: 410 + 2 }} | 26={{ #expr: 410 + 2 }} | 27={{ #expr: 410 + 2 }} | 28={{ #expr: 410 + 2 }} | 29={{ #expr: 410 + 2 }} | 30={{ #expr: 410 + 2 }} | 31={{ #expr: 410 + 2 }} | 32={{ #expr: 410 + 2 }} | 33={{ #expr: 410 + 2 }} | 34={{ #expr: 410 + 2 }} | 35={{ #expr: 410 + 2 }} | 36={{ #expr: 410 + 2 }} | 37={{ #expr: 410 + 2 }} | 38={{ #expr: 410 + 2 }} | 39={{ #expr: 410 + 2 }} | 40={{ #expr: 410 + 2 }} | 41={{ #expr: 410 + 2 }} | 42={{ #expr: 410 + 2 }} | 43={{ #expr: 410 + 2 }} | 44={{ #expr: 410 + 2 }} | 45={{ #expr: 410 + 6 }} | 46={{ #expr: 410 + 2 }} | 47={{ #expr: 410 + 2 }} | 48={{ #expr: 410 + 2 }} | 49={{ #expr: 410 + 2 }} | 50={{ #expr: 410 + 2 }} | 51={{ #expr: 410 + 2 }} | 52={{ #expr: 410 + 2 }} | 53={{ #expr: 410 + 2 }} | 54={{ #expr: 410 + 2 }} | 55={{ #expr: 410 + 3 }} | 56=410 | #default = 410 }} != {{#switch: 54 | 1={{ #expr: 411 + 16 }} | 2={{ #expr: 411 + 2 }} | 3={{ #expr: 411 + 2 }} | 4={{ #expr: 411 + 2 }} | 5={{ #expr: 411 + 2 }} | 6={{ #expr: 411 + 2 }} | 7={{ #expr: 411 + 2 }} | 8={{ #expr: 411 + 2 }} | 9={{#switch: 411 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 411 < 449 | {{ #expr: 411 + 2 }} | {{ #expr: 411 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 411 + 2 }} | 11={{ #expr: 411 + 2 }} | 12={{ #expr: 411 + 2 }} | 13={{ #expr: 411 + 2 }} | 14={{ #expr: 411 + 2 }} | 15={{ #expr: 411 + 2 }} | 16={{ #expr: 411 + 2 }} | 17={{ #expr: 411 + 2 }} | 18={{ #expr: 411 + 2 }} | 19={{ #expr: 411 + 2 }} | 20={{ #expr: 411 + 2 }} | 21={{ #expr: 411 + 2 }} | 22={{ #expr: 411 + 2 }} | 23={{ #expr: 411 + 2 }} | 24={{ #expr: 411 + 2 }} | 25={{ #expr: 411 + 2 }} | 26={{ #expr: 411 + 2 }} | 27={{ #expr: 411 + 2 }} | 28={{ #expr: 411 + 2 }} | 29={{ #expr: 411 + 2 }} | 30={{ #expr: 411 + 2 }} | 31={{ #expr: 411 + 2 }} | 32={{ #expr: 411 + 2 }} | 33={{ #expr: 411 + 2 }} | 34={{ #expr: 411 + 2 }} | 35={{ #expr: 411 + 2 }} | 36={{ #expr: 411 + 2 }} | 37={{ #expr: 411 + 2 }} | 38={{ #expr: 411 + 2 }} | 39={{ #expr: 411 + 2 }} | 40={{ #expr: 411 + 2 }} | 41={{ #expr: 411 + 2 }} | 42={{ #expr: 411 + 2 }} | 43={{ #expr: 411 + 2 }} | 44={{ #expr: 411 + 2 }} | 45={{ #expr: 411 + 6 }} | 46={{ #expr: 411 + 2 }} | 47={{ #expr: 411 + 2 }} | 48={{ #expr: 411 + 2 }} | 49={{ #expr: 411 + 2 }} | 50={{ #expr: 411 + 2 }} | 51={{ #expr: 411 + 2 }} | 52={{ #expr: 411 + 2 }} | 53={{ #expr: 411 + 2 }} | 54={{ #expr: 411 + 2 }} | 55={{ #expr: 411 + 3 }} | 56=411 | #default = 411 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 54 | 1={{ #expr: 411 + 16 }} | 2={{ #expr: 411 + 2 }} | 3={{ #expr: 411 + 2 }} | 4={{ #expr: 411 + 2 }} | 5={{ #expr: 411 + 2 }} | 6={{ #expr: 411 + 2 }} | 7={{ #expr: 411 + 2 }} | 8={{ #expr: 411 + 2 }} | 9={{#switch: 411 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 411 < 449 | {{ #expr: 411 + 2 }} | {{ #expr: 411 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 411 + 2 }} | 11={{ #expr: 411 + 2 }} | 12={{ #expr: 411 + 2 }} | 13={{ #expr: 411 + 2 }} | 14={{ #expr: 411 + 2 }} | 15={{ #expr: 411 + 2 }} | 16={{ #expr: 411 + 2 }} | 17={{ #expr: 411 + 2 }} | 18={{ #expr: 411 + 2 }} | 19={{ #expr: 411 + 2 }} | 20={{ #expr: 411 + 2 }} | 21={{ #expr: 411 + 2 }} | 22={{ #expr: 411 + 2 }} | 23={{ #expr: 411 + 2 }} | 24={{ #expr: 411 + 2 }} | 25={{ #expr: 411 + 2 }} | 26={{ #expr: 411 + 2 }} | 27={{ #expr: 411 + 2 }} | 28={{ #expr: 411 + 2 }} | 29={{ #expr: 411 + 2 }} | 30={{ #expr: 411 + 2 }} | 31={{ #expr: 411 + 2 }} | 32={{ #expr: 411 + 2 }} | 33={{ #expr: 411 + 2 }} | 34={{ #expr: 411 + 2 }} | 35={{ #expr: 411 + 2 }} | 36={{ #expr: 411 + 2 }} | 37={{ #expr: 411 + 2 }} | 38={{ #expr: 411 + 2 }} | 39={{ #expr: 411 + 2 }} | 40={{ #expr: 411 + 2 }} | 41={{ #expr: 411 + 2 }} | 42={{ #expr: 411 + 2 }} | 43={{ #expr: 411 + 2 }} | 44={{ #expr: 411 + 2 }} | 45={{ #expr: 411 + 6 }} | 46={{ #expr: 411 + 2 }} | 47={{ #expr: 411 + 2 }} | 48={{ #expr: 411 + 2 }} | 49={{ #expr: 411 + 2 }} | 50={{ #expr: 411 + 2 }} | 51={{ #expr: 411 + 2 }} | 52={{ #expr: 411 + 2 }} | 53={{ #expr: 411 + 2 }} | 54={{ #expr: 411 + 2 }} | 55={{ #expr: 411 + 3 }} | 56=411 | #default = 411 }} = {{ #expr: {{#switch: 54 | 1={{ #expr: 410 + 16 }} | 2={{ #expr: 410 + 2 }} | 3={{ #expr: 410 + 2 }} | 4={{ #expr: 410 + 2 }} | 5={{ #expr: 410 + 2 }} | 6={{ #expr: 410 + 2 }} | 7={{ #expr: 410 + 2 }} | 8={{ #expr: 410 + 2 }} | 9={{#switch: 410 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 410 < 449 | {{ #expr: 410 + 2 }} | {{ #expr: 410 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 410 + 2 }} | 11={{ #expr: 410 + 2 }} | 12={{ #expr: 410 + 2 }} | 13={{ #expr: 410 + 2 }} | 14={{ #expr: 410 + 2 }} | 15={{ #expr: 410 + 2 }} | 16={{ #expr: 410 + 2 }} | 17={{ #expr: 410 + 2 }} | 18={{ #expr: 410 + 2 }} | 19={{ #expr: 410 + 2 }} | 20={{ #expr: 410 + 2 }} | 21={{ #expr: 410 + 2 }} | 22={{ #expr: 410 + 2 }} | 23={{ #expr: 410 + 2 }} | 24={{ #expr: 410 + 2 }} | 25={{ #expr: 410 + 2 }} | 26={{ #expr: 410 + 2 }} | 27={{ #expr: 410 + 2 }} | 28={{ #expr: 410 + 2 }} | 29={{ #expr: 410 + 2 }} | 30={{ #expr: 410 + 2 }} | 31={{ #expr: 410 + 2 }} | 32={{ #expr: 410 + 2 }} | 33={{ #expr: 410 + 2 }} | 34={{ #expr: 410 + 2 }} | 35={{ #expr: 410 + 2 }} | 36={{ #expr: 410 + 2 }} | 37={{ #expr: 410 + 2 }} | 38={{ #expr: 410 + 2 }} | 39={{ #expr: 410 + 2 }} | 40={{ #expr: 410 + 2 }} | 41={{ #expr: 410 + 2 }} | 42={{ #expr: 410 + 2 }} | 43={{ #expr: 410 + 2 }} | 44={{ #expr: 410 + 2 }} | 45={{ #expr: 410 + 6 }} | 46={{ #expr: 410 + 2 }} | 47={{ #expr: 410 + 2 }} | 48={{ #expr: 410 + 2 }} | 49={{ #expr: 410 + 2 }} | 50={{ #expr: 410 + 2 }} | 51={{ #expr: 410 + 2 }} | 52={{ #expr: 410 + 2 }} | 53={{ #expr: 410 + 2 }} | 54={{ #expr: 410 + 2 }} | 55={{ #expr: 410 + 3 }} | 56=410 | #default = 410 }} + 1 }} | f|–411}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Spiegel, Bernhard||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:1305–1307|, Sp. {{#iferror:{{#expr:1305–1307}}|1305–1307|{{#expr:1*1305–1307*0}}–{{#expr:-(0*1305–1307*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20060301124037/http://www.bautz.de/bbkl/s/spiegel_b.shtml%7C}}.{{#if: 19 | |{{#ifeq:||}}}}

  • Rainer Hehemann: Biographisches Handbuch zur Geschichte der Region Osnabrück. Bramsche 1990, S. 277.
  • Bernhard Spiegel (Nachruf). In: Osnabrücker Mitteilungen, 20 (1895), S. 369–370.
  • Friederike Mühlbauer: Religionskontroversen in der Friedensstadt. Evangelisch-katholische Beziehungen in Osnabrück 1871–1918. (= Studien zur Kirchengeschichte Niedersachsens, 48). Göttingen 2014, S. 67–72.
  • Dirk Beyer: Kirchlicher Liberalismus in Osnabrück im Verlauf des 19. und 20 Jahrhundert. (= Osnabrücker Geschichtsquellen und Forschungen, 46). Osnabrück 2002.

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references responsive />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11749337650004352 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117493376 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 117493376 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 50004352 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 50004352 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Spiegel, Bernhard | {{#if: | {{#if: deutscher evangelischer Theologe, Superintendent und Kirchenhistoriker | {{#if: 10. Dezember 1826 | {{#if: Hohenheida | {{#if: 17. Juli 1895 | {{#if: Mittenwald |

Vorlage:Wikidata-Registrierung