Zum Inhalt springen

Bernd Rothmann

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Bernd Rothmann, auch Bernhard Rottmann (* 1495 in Stadtlohn bei Borken; † wohl nach 1535), war der Hauptprediger der Täuferbewegung in Münster. Als deren intellektueller Kopf war er, neben dem Kanzler Heinrich Krechting und dem Mundschenk Wolter Schemering, eine der wenigen Führungsfiguren, die nach der Erstürmung der Stadt Münster durch den belagernden protestantisch gesinnten Bischof Franz von Waldeck offensichtlich fliehen konnten. Rothmann oder dessen Leiche wurden jedenfalls nicht in der erstürmten Stadt gefunden; abgesehen von unbestätigten Zeitzeugenerwähnungen, nach denen er danach in Oldenburg, Lübeck und Rostock gesehen worden sein soll, fehlt aber auch jede Spur von Rothmann nach 1535.

Leben

Rothmann hatte zunächst das Predigeramt an der Kirche St. Mauritz, danach an St. Lamberti in Münster inne.

Mit Luther sympathisierende Kaufleute, dazu soll auch der frühere Münsteraner Bürgermeister Johann VII. Droste zu Hülshoff (1467–1539) gehört haben, finanzierten Rothmann eine Reise nach Marburg und Wittenberg, wo er mit Philipp Melanchthon<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref> und Johannes Bugenhagen in Kontakt trat. Er probierte mehrere reformatorische Richtungen aus, bevor er sich dem von Melchior Hofmann geprägten Täufertum zuwandte. Als Zwinglianer teilte er das Abendmahl in Form von Stuten aus, was ihm den Spitznamen Stutenbernd eintrug.

1534 veröffentlichte er eine Schrift (Bekentones des globens und lebens der gemein Christe zu Monster), die so weite Verbreitung fand, dass der aus Pente stammende Sekretär des Herzogs von Braunschweig-Lüneburg Wichmann (Wichmannus Bramescanus) eine Widerlegung der Münsterischen newen Valentinianer- und Donatisten­bekanntnisses veranlasste, um eine weitere Stärkung des sogenannten Wiedertäufertums bei den Christen zu Osnabrück inn Westfalen zu verhindern.

Werk (Auswahl)

  • Eyn kortte Bekantnisse der Lere, so H. Berndt Rothman van Statloen tho Sant Mauritius vör der Stat Münster prediket hefft. (1532)
  • Confessionis Doctrinae Bernhardi Rothmanni Stadlonensis, Ecclesiastae Mauritani, Epitome. (1532)
  • Bekenntnisse von beyden Sacramenten, Doepe vnde Nachtmaele, der Praedicanten tho Munster (1533)
  • Bekentones des Globens und Lebens der Gemein Christe zu Monster. (1534)
  • Eyne Restitution edder eine Wedderstellinge rechter vnnde gesunder christliker Leer, Gelouens vnde Leuens vth Gades Genaden durch de Gemeinte Christi tho Munster an den Dach (= „Tag“) gegeuenn (1534)
  • Eyn gantz troestlick Bericht van der Wrake vnde Straffe des babilonischen Gruwels, an alle waren Israeliten vnd Bundtgenoten Christi, hir vnde dar vorstroyet, durch die Gemeinte Christi tho Munster (1534)
  • Van erdesscher (= „irdischer“) unnde tyliker (= „zeitlicher“) Gewalt. Bericht uith gotlyker (= „göttlicher“) Schryfft. (1535)
  • Van verborgenheit || der Schrifft deß Rykes CHRJSTJ/ vnde van dem || daghe des Heeren/ durch de ghe=||meynte Christi tho || Muenster.|| ... (1535) (Online: ULB Münster)

Ausgaben

  • Die Schriften Bernhard Rothmanns. Bearbeitet von Robert Stupperich (= Die Schriften der münsterischen Täufer und ihrer Gegner, Teil 1. - Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Westfalen; 32,1). Münster: Aschendorff, 1970.
  • Schriften von evangelischer Seite gegen die Täufer. Bearbeitet von Robert Stupperich (= Die Schriften der münsterischen Täufer und ihrer Gegner, Teil 3. - Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Westfalen; 32,3). Münster: Aschendorff, 1983.

Literatur

  • Christian Elmo Wolff: Die theologische Entwicklung Bernhard Rothmanns (Arbeiten zur Kirchen- und Theologiegeschichte 54). EVA, Leipzig 2021. ISBN 978-3-374-06772-5
  • Willem de Bakker, Michael Driedger, James M. Stayer (Hg.): Bernhard Rothmann and the Reformation in Münster, 1530-35. Kitchener, Ont. 2009. ISBN 978-1-926599-06-9
  • Willem de Bakker: Bernhard Rothmann. Die Dialektik der Radikalisierung in Münster. In: Hans-Jürgen Goertz (Hrsg.): Radikale Reformatoren. 21 biographische Skizzen von Thomas Müntzer bis Paracelsus. Beck, München 1978, S. 167–178. ISBN 3-406-06783-2
  • Martin Brecht: Die Theologie Bernhard Rothmanns. In: Jahrbuch für Westfälische Kirchengeschichte 78 (1985), 49–82.
  • Heinrich Detmer: Bilder aus den religiösen und sozialen Unruhen in Münster während des 16. Jahrhunderts. Teil 2. Bernhard Rothmann. Kirchliche und soziale Wirren in Münster 1525–1535. Der täuferische Kommunismus. Coppenrath, Münster 1904 (Digitalisat)
  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
   | {{#if: 126
       |
       | Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
     }}{{#if: 104091061
         | {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|104091061}}
             | {{#if: 
                 | Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
               }}
             | Vorlage:NDB – GND unzulässig
           }}
         | {{#if: 
             | {{#if: 
                 | {{#ifeq: 193031 | 4526413
                     |
                     | Vorlage:NDB7= ist obsolet, jetzt SFZ=
                   }}
               }}
             | {{#ifeq:  | 1
                 | 
                 | 
               }}
           }}
     }}{{#if: 
         | {{#ifeq: 193031 | 11376103
             |
             | Vorlage:NDBWerktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
           }}
       }}

}}{{#if:

   | {{#if: 
       |
       | 
     }}

}}

| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Rothmann, Bernhard|Rothmann, Bernhard|Bernd Rothmann }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 29 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 29 | 1={{ #expr: 364 + 16 }} | 2={{ #expr: 364 + 2 }} | 3={{ #expr: 364 + 2 }} | 4={{ #expr: 364 + 2 }} | 5={{ #expr: 364 + 2 }} | 6={{ #expr: 364 + 2 }} | 7={{ #expr: 364 + 2 }} | 8={{ #expr: 364 + 2 }} | 9={{#switch: 364 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 364 < 449 | {{ #expr: 364 + 2 }} | {{ #expr: 364 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 364 + 2 }} | 11={{ #expr: 364 + 2 }} | 12={{ #expr: 364 + 2 }} | 13={{ #expr: 364 + 2 }} | 14={{ #expr: 364 + 2 }} | 15={{ #expr: 364 + 2 }} | 16={{ #expr: 364 + 2 }} | 17={{ #expr: 364 + 2 }} | 18={{ #expr: 364 + 2 }} | 19={{ #expr: 364 + 2 }} | 20={{ #expr: 364 + 2 }} | 21={{ #expr: 364 + 2 }} | 22={{ #expr: 364 + 2 }} | 23={{ #expr: 364 + 2 }} | 24={{ #expr: 364 + 2 }} | 25={{ #expr: 364 + 2 }} | 26={{ #expr: 364 + 2 }} | 27={{ #expr: 364 + 2 }} | 28={{ #expr: 364 + 2 }} | 29={{ #expr: 364 + 2 }} | 30={{ #expr: 364 + 2 }} | 31={{ #expr: 364 + 2 }} | 32={{ #expr: 364 + 2 }} | 33={{ #expr: 364 + 2 }} | 34={{ #expr: 364 + 2 }} | 35={{ #expr: 364 + 2 }} | 36={{ #expr: 364 + 2 }} | 37={{ #expr: 364 + 2 }} | 38={{ #expr: 364 + 2 }} | 39={{ #expr: 364 + 2 }} | 40={{ #expr: 364 + 2 }} | 41={{ #expr: 364 + 2 }} | 42={{ #expr: 364 + 2 }} | 43={{ #expr: 364 + 2 }} | 44={{ #expr: 364 + 2 }} | 45={{ #expr: 364 + 6 }} | 46={{ #expr: 364 + 2 }} | 47={{ #expr: 364 + 2 }} | 48={{ #expr: 364 + 2 }} | 49={{ #expr: 364 + 2 }} | 50={{ #expr: 364 + 2 }} | 51={{ #expr: 364 + 2 }} | 52={{ #expr: 364 + 2 }} | 53={{ #expr: 364 + 2 }} | 54={{ #expr: 364 + 2 }} | 55={{ #expr: 364 + 3 }} | 56=364 | #default = 364 }} {{ #if:Rothmann, Bernhard|Rothmann, Bernhard|Bernd Rothmann }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 29, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 29 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 364{{ #if:370 | {{ #ifexpr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 364 + 16 }} | 2={{ #expr: 364 + 2 }} | 3={{ #expr: 364 + 2 }} | 4={{ #expr: 364 + 2 }} | 5={{ #expr: 364 + 2 }} | 6={{ #expr: 364 + 2 }} | 7={{ #expr: 364 + 2 }} | 8={{ #expr: 364 + 2 }} | 9={{#switch: 364 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 364 < 449 | {{ #expr: 364 + 2 }} | {{ #expr: 364 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 364 + 2 }} | 11={{ #expr: 364 + 2 }} | 12={{ #expr: 364 + 2 }} | 13={{ #expr: 364 + 2 }} | 14={{ #expr: 364 + 2 }} | 15={{ #expr: 364 + 2 }} | 16={{ #expr: 364 + 2 }} | 17={{ #expr: 364 + 2 }} | 18={{ #expr: 364 + 2 }} | 19={{ #expr: 364 + 2 }} | 20={{ #expr: 364 + 2 }} | 21={{ #expr: 364 + 2 }} | 22={{ #expr: 364 + 2 }} | 23={{ #expr: 364 + 2 }} | 24={{ #expr: 364 + 2 }} | 25={{ #expr: 364 + 2 }} | 26={{ #expr: 364 + 2 }} | 27={{ #expr: 364 + 2 }} | 28={{ #expr: 364 + 2 }} | 29={{ #expr: 364 + 2 }} | 30={{ #expr: 364 + 2 }} | 31={{ #expr: 364 + 2 }} | 32={{ #expr: 364 + 2 }} | 33={{ #expr: 364 + 2 }} | 34={{ #expr: 364 + 2 }} | 35={{ #expr: 364 + 2 }} | 36={{ #expr: 364 + 2 }} | 37={{ #expr: 364 + 2 }} | 38={{ #expr: 364 + 2 }} | 39={{ #expr: 364 + 2 }} | 40={{ #expr: 364 + 2 }} | 41={{ #expr: 364 + 2 }} | 42={{ #expr: 364 + 2 }} | 43={{ #expr: 364 + 2 }} | 44={{ #expr: 364 + 2 }} | 45={{ #expr: 364 + 6 }} | 46={{ #expr: 364 + 2 }} | 47={{ #expr: 364 + 2 }} | 48={{ #expr: 364 + 2 }} | 49={{ #expr: 364 + 2 }} | 50={{ #expr: 364 + 2 }} | 51={{ #expr: 364 + 2 }} | 52={{ #expr: 364 + 2 }} | 53={{ #expr: 364 + 2 }} | 54={{ #expr: 364 + 2 }} | 55={{ #expr: 364 + 3 }} | 56=364 | #default = 364 }} != {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 370 + 16 }} | 2={{ #expr: 370 + 2 }} | 3={{ #expr: 370 + 2 }} | 4={{ #expr: 370 + 2 }} | 5={{ #expr: 370 + 2 }} | 6={{ #expr: 370 + 2 }} | 7={{ #expr: 370 + 2 }} | 8={{ #expr: 370 + 2 }} | 9={{#switch: 370 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 370 < 449 | {{ #expr: 370 + 2 }} | {{ #expr: 370 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 370 + 2 }} | 11={{ #expr: 370 + 2 }} | 12={{ #expr: 370 + 2 }} | 13={{ #expr: 370 + 2 }} | 14={{ #expr: 370 + 2 }} | 15={{ #expr: 370 + 2 }} | 16={{ #expr: 370 + 2 }} | 17={{ #expr: 370 + 2 }} | 18={{ #expr: 370 + 2 }} | 19={{ #expr: 370 + 2 }} | 20={{ #expr: 370 + 2 }} | 21={{ #expr: 370 + 2 }} | 22={{ #expr: 370 + 2 }} | 23={{ #expr: 370 + 2 }} | 24={{ #expr: 370 + 2 }} | 25={{ #expr: 370 + 2 }} | 26={{ #expr: 370 + 2 }} | 27={{ #expr: 370 + 2 }} | 28={{ #expr: 370 + 2 }} | 29={{ #expr: 370 + 2 }} | 30={{ #expr: 370 + 2 }} | 31={{ #expr: 370 + 2 }} | 32={{ #expr: 370 + 2 }} | 33={{ #expr: 370 + 2 }} | 34={{ #expr: 370 + 2 }} | 35={{ #expr: 370 + 2 }} | 36={{ #expr: 370 + 2 }} | 37={{ #expr: 370 + 2 }} | 38={{ #expr: 370 + 2 }} | 39={{ #expr: 370 + 2 }} | 40={{ #expr: 370 + 2 }} | 41={{ #expr: 370 + 2 }} | 42={{ #expr: 370 + 2 }} | 43={{ #expr: 370 + 2 }} | 44={{ #expr: 370 + 2 }} | 45={{ #expr: 370 + 6 }} | 46={{ #expr: 370 + 2 }} | 47={{ #expr: 370 + 2 }} | 48={{ #expr: 370 + 2 }} | 49={{ #expr: 370 + 2 }} | 50={{ #expr: 370 + 2 }} | 51={{ #expr: 370 + 2 }} | 52={{ #expr: 370 + 2 }} | 53={{ #expr: 370 + 2 }} | 54={{ #expr: 370 + 2 }} | 55={{ #expr: 370 + 3 }} | 56=370 | #default = 370 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 370 + 16 }} | 2={{ #expr: 370 + 2 }} | 3={{ #expr: 370 + 2 }} | 4={{ #expr: 370 + 2 }} | 5={{ #expr: 370 + 2 }} | 6={{ #expr: 370 + 2 }} | 7={{ #expr: 370 + 2 }} | 8={{ #expr: 370 + 2 }} | 9={{#switch: 370 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 370 < 449 | {{ #expr: 370 + 2 }} | {{ #expr: 370 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 370 + 2 }} | 11={{ #expr: 370 + 2 }} | 12={{ #expr: 370 + 2 }} | 13={{ #expr: 370 + 2 }} | 14={{ #expr: 370 + 2 }} | 15={{ #expr: 370 + 2 }} | 16={{ #expr: 370 + 2 }} | 17={{ #expr: 370 + 2 }} | 18={{ #expr: 370 + 2 }} | 19={{ #expr: 370 + 2 }} | 20={{ #expr: 370 + 2 }} | 21={{ #expr: 370 + 2 }} | 22={{ #expr: 370 + 2 }} | 23={{ #expr: 370 + 2 }} | 24={{ #expr: 370 + 2 }} | 25={{ #expr: 370 + 2 }} | 26={{ #expr: 370 + 2 }} | 27={{ #expr: 370 + 2 }} | 28={{ #expr: 370 + 2 }} | 29={{ #expr: 370 + 2 }} | 30={{ #expr: 370 + 2 }} | 31={{ #expr: 370 + 2 }} | 32={{ #expr: 370 + 2 }} | 33={{ #expr: 370 + 2 }} | 34={{ #expr: 370 + 2 }} | 35={{ #expr: 370 + 2 }} | 36={{ #expr: 370 + 2 }} | 37={{ #expr: 370 + 2 }} | 38={{ #expr: 370 + 2 }} | 39={{ #expr: 370 + 2 }} | 40={{ #expr: 370 + 2 }} | 41={{ #expr: 370 + 2 }} | 42={{ #expr: 370 + 2 }} | 43={{ #expr: 370 + 2 }} | 44={{ #expr: 370 + 2 }} | 45={{ #expr: 370 + 6 }} | 46={{ #expr: 370 + 2 }} | 47={{ #expr: 370 + 2 }} | 48={{ #expr: 370 + 2 }} | 49={{ #expr: 370 + 2 }} | 50={{ #expr: 370 + 2 }} | 51={{ #expr: 370 + 2 }} | 52={{ #expr: 370 + 2 }} | 53={{ #expr: 370 + 2 }} | 54={{ #expr: 370 + 2 }} | 55={{ #expr: 370 + 3 }} | 56=370 | #default = 370 }} = {{ #expr: {{#switch: 29 | 1={{ #expr: 364 + 16 }} | 2={{ #expr: 364 + 2 }} | 3={{ #expr: 364 + 2 }} | 4={{ #expr: 364 + 2 }} | 5={{ #expr: 364 + 2 }} | 6={{ #expr: 364 + 2 }} | 7={{ #expr: 364 + 2 }} | 8={{ #expr: 364 + 2 }} | 9={{#switch: 364 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 364 < 449 | {{ #expr: 364 + 2 }} | {{ #expr: 364 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 364 + 2 }} | 11={{ #expr: 364 + 2 }} | 12={{ #expr: 364 + 2 }} | 13={{ #expr: 364 + 2 }} | 14={{ #expr: 364 + 2 }} | 15={{ #expr: 364 + 2 }} | 16={{ #expr: 364 + 2 }} | 17={{ #expr: 364 + 2 }} | 18={{ #expr: 364 + 2 }} | 19={{ #expr: 364 + 2 }} | 20={{ #expr: 364 + 2 }} | 21={{ #expr: 364 + 2 }} | 22={{ #expr: 364 + 2 }} | 23={{ #expr: 364 + 2 }} | 24={{ #expr: 364 + 2 }} | 25={{ #expr: 364 + 2 }} | 26={{ #expr: 364 + 2 }} | 27={{ #expr: 364 + 2 }} | 28={{ #expr: 364 + 2 }} | 29={{ #expr: 364 + 2 }} | 30={{ #expr: 364 + 2 }} | 31={{ #expr: 364 + 2 }} | 32={{ #expr: 364 + 2 }} | 33={{ #expr: 364 + 2 }} | 34={{ #expr: 364 + 2 }} | 35={{ #expr: 364 + 2 }} | 36={{ #expr: 364 + 2 }} | 37={{ #expr: 364 + 2 }} | 38={{ #expr: 364 + 2 }} | 39={{ #expr: 364 + 2 }} | 40={{ #expr: 364 + 2 }} | 41={{ #expr: 364 + 2 }} | 42={{ #expr: 364 + 2 }} | 43={{ #expr: 364 + 2 }} | 44={{ #expr: 364 + 2 }} | 45={{ #expr: 364 + 6 }} | 46={{ #expr: 364 + 2 }} | 47={{ #expr: 364 + 2 }} | 48={{ #expr: 364 + 2 }} | 49={{ #expr: 364 + 2 }} | 50={{ #expr: 364 + 2 }} | 51={{ #expr: 364 + 2 }} | 52={{ #expr: 364 + 2 }} | 53={{ #expr: 364 + 2 }} | 54={{ #expr: 364 + 2 }} | 55={{ #expr: 364 + 3 }} | 56=364 | #default = 364 }} + 1 }} | f|–370}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Rothmann, Bernt||{{#ifeq:0|0|}}}}

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:825-827|, Sp. {{#iferror:{{#expr:825-827}}|825-827|{{#expr:1*825-827*0}}–{{#expr:-(0*825-827*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070613151955/http://www.bautz.de/bbkl/r/rothmann_b.shtml%7C}}.{{#if: 8 | |{{#ifeq:||}}}}

Belletristik

  • Adolf Stern: Die Wiedertäufer. Historische Novelle. Leipzig 1866: Rothmann ist eine der Hauptfiguren in dieser historischen Novelle.

Weblinks

| {{#if: 
    | Vorlage:DNB-Portal – veraltete Parametrisierung 3=
  }}

}}

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 104091061no/93/3458212733471 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 104091061 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 104091061 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/93/34582 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: no/93/34582 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 12733471 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 12733471 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Rothmann, Bernd | {{#if: Rothmann, Bernhard | {{#if: deutscher Täufer und deren Hauptprediger in Münster | {{#if: 1495 | {{#if: Stadtlohn | {{#if: nach 1535 | {{#if: |

Vorlage:Wikidata-Registrierung