Andreas Knöpken
Andreas Knöpken (auch: Knopke, Knopius, * um 1468 bei Sonnenburg (poln. Słońsk); † 18. Februar 1539 in Riga) war ein deutscher Priester und gilt als erster Reformator Rigas.
Leben
Knöpken stammte aus dem bei Küstrin gelegenen Priebrow (heute poln.: Przyborów) nahe Sonnenburg. Die ältesten Informationen berichten, dass er 1492 Pfarrer in Groß-Möllen war und die Kommende der Kirche im benachbarten Dorf Stretz besaß. Außerdem verfügte er wohl über ein Vikariat in Bublitz des Bischofs von Cammin. Kurz darauf lernte er, wohl über seinen Bruder Jakob, Johannes Bugenhagen kennen, der Vikar in Treptow an der Rega war und später als Domherr an St. Peter in Riga kam.
Um 1515 ging Knöpken für einige Zeit an die Universität Ingolstadt, im Anschluss für etwa zwei Jahre an die Universität in Frankfurt (Oder). Er kehrte nach Treptow zurück und wurde dort schließlich 1521 Nachfolger Bugenhagens. Unter Einfluss der lutherischen Reformation und von Luthers Schrift De captivitate babylonica wechselte er vermutlich im Spätherbst 1520 zur Reformation über. Knöpken ging nach Riga und betrieb hier die Reformation.
1522 disputierte Knöpken in Riga mit Vertretern der alten Kirche über 24 von ihm aufgestellte reformatorische Thesen. Daraufhin wurde er zum Archidiakon von St. Peter gewählt. Der Erzbischof Jasper Linde konnte weder seine Wahl verhindern noch seine anschließende reformatorische Tätigkeit unterbinden. Dabei folgte Knöpken eher dem Wittenburger Kurs des behutsamen Wandels und allmählicher Institutionalisierung der neuen Ordnung und bemühte sich, soziale Unruhen zu vermeiden.
1524 wurde sein Kommentar zum Römerbrief in Wittenberg mit einem Vorwort Melanchthons gedruckt. Im Frühjahr 1529 erarbeitete er mit dem preußischen Reformator Johannes Brießmann eine Kurtze Ordnung des Kirchendienstes, diese wurde 1533 auch für Reval und Dorpat verbindlich. Die Ordnung schreibt der Einzelgemeinde eine hohe Autonomie zu, ihr wurde auch ein Gesangbuch beigefügt, welches unter anderem fünf Lieder von Knöpken enthält. Dieser widmete sich besonders auch dem Schulwesen.
Bei Knöpkens Tod war die Reformation in Riga fest verankert, und auch die Reformation ganz Preußens zeichnete sich als sicher ab.
Literatur
- {{ #if:Richard Hausmann|Richard Hausmann: |}}{{ #if:ADB:Knopken, Andreas|{{ #if:Knopken, Andreas|Knopken, Andreas|Andreas Knöpken }}|{{#ifeq: {{#switch: 16
| 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }} | 0 | {{ #if:Knopken, Andreas|Knopken, Andreas|Andreas Knöpken }} | [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb000{{#switch: 16 | 1=08359 | 2=08360 | 3=08361 | 4=08362 | 5=08363 | 6=08364 | 7=08365 | 8=08366 | 9=08367 | 10=08368 | 11=08369 | 12=08370 | 13=08371 | 14=08372 | 15=08373 | 16=08374 | 17=08375 | 18=08376 | 19=08377 | 20=08378 | 21=08379 | 22=08380 | 23=08381 | 24=08382 | 25=08383 | 26=08384 | 27=08385 | 28=08386 | 29=08387 | 30=08388 | 31=08389 | 32=08390 | 33=08391 | 34=08392 | 35=08393 | 36=08394 | 37=08395 | 38=08396 | 39=08397 | 40=08398 | 41=08399 | 42=08400 | 43=08401 | 44=08402 | 45=08403 | 46=08404 | 47=08405 | 48=08406 | 49=08407 | 50=08408 | 51=08409 | 52=08410 | 53=08411 | 54=08412 | 55=08413 | 56=00000 | #default = 0 }}/images/index.html?seite={{#switch: 16 | 1={{ #expr: 324 + 16 }} | 2={{ #expr: 324 + 2 }} | 3={{ #expr: 324 + 2 }} | 4={{ #expr: 324 + 2 }} | 5={{ #expr: 324 + 2 }} | 6={{ #expr: 324 + 2 }} | 7={{ #expr: 324 + 2 }} | 8={{ #expr: 324 + 2 }} | 9={{#switch: 324 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 324 < 449 | {{ #expr: 324 + 2 }} | {{ #expr: 324 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 324 + 2 }} | 11={{ #expr: 324 + 2 }} | 12={{ #expr: 324 + 2 }} | 13={{ #expr: 324 + 2 }} | 14={{ #expr: 324 + 2 }} | 15={{ #expr: 324 + 2 }} | 16={{ #expr: 324 + 2 }} | 17={{ #expr: 324 + 2 }} | 18={{ #expr: 324 + 2 }} | 19={{ #expr: 324 + 2 }} | 20={{ #expr: 324 + 2 }} | 21={{ #expr: 324 + 2 }} | 22={{ #expr: 324 + 2 }} | 23={{ #expr: 324 + 2 }} | 24={{ #expr: 324 + 2 }} | 25={{ #expr: 324 + 2 }} | 26={{ #expr: 324 + 2 }} | 27={{ #expr: 324 + 2 }} | 28={{ #expr: 324 + 2 }} | 29={{ #expr: 324 + 2 }} | 30={{ #expr: 324 + 2 }} | 31={{ #expr: 324 + 2 }} | 32={{ #expr: 324 + 2 }} | 33={{ #expr: 324 + 2 }} | 34={{ #expr: 324 + 2 }} | 35={{ #expr: 324 + 2 }} | 36={{ #expr: 324 + 2 }} | 37={{ #expr: 324 + 2 }} | 38={{ #expr: 324 + 2 }} | 39={{ #expr: 324 + 2 }} | 40={{ #expr: 324 + 2 }} | 41={{ #expr: 324 + 2 }} | 42={{ #expr: 324 + 2 }} | 43={{ #expr: 324 + 2 }} | 44={{ #expr: 324 + 2 }} | 45={{ #expr: 324 + 6 }} | 46={{ #expr: 324 + 2 }} | 47={{ #expr: 324 + 2 }} | 48={{ #expr: 324 + 2 }} | 49={{ #expr: 324 + 2 }} | 50={{ #expr: 324 + 2 }} | 51={{ #expr: 324 + 2 }} | 52={{ #expr: 324 + 2 }} | 53={{ #expr: 324 + 2 }} | 54={{ #expr: 324 + 2 }} | 55={{ #expr: 324 + 3 }} | 56=324 | #default = 324 }} {{ #if:Knopken, Andreas|Knopken, Andreas|Andreas Knöpken }}] }} }}{{#ifeq:Vorlage:Str rightc|.||.}} In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 16, Duncker & Humblot, Leipzig {{#switch: 16 | 1=1875 | 2=1875 | 3=1876 | 4=1876 | 5=1877 | 6=1877 | 7=1877 | 8=1878 | 9=1879 | 10=1879 | 11=1880 | 12=1880 | 13=1881 | 14=1881 | 15=1882 | 16=1882 | 17=1883 | 18=1883 | 19=1884 | 20=1884 | 21=1885 | 22=1885 | 23=1886 | 24=1887 | 25=1887 | 26=1888 | 27=1888 | 28=1889 | 29=1889 | 30=1890 | 31=1890 | 32=1891 | 33=1891 | 34=1892 | 35=1893 | 36=1893 | 37=1894 | 38=1894 | 39=1895 | 40=1896 | 41=1896 | 42=1897 | 43=1898 | 44=1898 | 45=1900 | 46=1902 | 47=1903 | 48=1904 | 49=1904 | 50=1905 | 51=1906 | 52=1906 | 53=1907 | 54=1908 | 55=1910 | 56=1912 | #default = Vorlage:ADB – bitte Band und Seitenzahlen korrekt angeben{{#ifeq:0|0|}} }}, S. 324{{ #if:325 | {{ #ifexpr: {{#switch: 16 | 1={{ #expr: 324 + 16 }} | 2={{ #expr: 324 + 2 }} | 3={{ #expr: 324 + 2 }} | 4={{ #expr: 324 + 2 }} | 5={{ #expr: 324 + 2 }} | 6={{ #expr: 324 + 2 }} | 7={{ #expr: 324 + 2 }} | 8={{ #expr: 324 + 2 }} | 9={{#switch: 324 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 324 < 449 | {{ #expr: 324 + 2 }} | {{ #expr: 324 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 324 + 2 }} | 11={{ #expr: 324 + 2 }} | 12={{ #expr: 324 + 2 }} | 13={{ #expr: 324 + 2 }} | 14={{ #expr: 324 + 2 }} | 15={{ #expr: 324 + 2 }} | 16={{ #expr: 324 + 2 }} | 17={{ #expr: 324 + 2 }} | 18={{ #expr: 324 + 2 }} | 19={{ #expr: 324 + 2 }} | 20={{ #expr: 324 + 2 }} | 21={{ #expr: 324 + 2 }} | 22={{ #expr: 324 + 2 }} | 23={{ #expr: 324 + 2 }} | 24={{ #expr: 324 + 2 }} | 25={{ #expr: 324 + 2 }} | 26={{ #expr: 324 + 2 }} | 27={{ #expr: 324 + 2 }} | 28={{ #expr: 324 + 2 }} | 29={{ #expr: 324 + 2 }} | 30={{ #expr: 324 + 2 }} | 31={{ #expr: 324 + 2 }} | 32={{ #expr: 324 + 2 }} | 33={{ #expr: 324 + 2 }} | 34={{ #expr: 324 + 2 }} | 35={{ #expr: 324 + 2 }} | 36={{ #expr: 324 + 2 }} | 37={{ #expr: 324 + 2 }} | 38={{ #expr: 324 + 2 }} | 39={{ #expr: 324 + 2 }} | 40={{ #expr: 324 + 2 }} | 41={{ #expr: 324 + 2 }} | 42={{ #expr: 324 + 2 }} | 43={{ #expr: 324 + 2 }} | 44={{ #expr: 324 + 2 }} | 45={{ #expr: 324 + 6 }} | 46={{ #expr: 324 + 2 }} | 47={{ #expr: 324 + 2 }} | 48={{ #expr: 324 + 2 }} | 49={{ #expr: 324 + 2 }} | 50={{ #expr: 324 + 2 }} | 51={{ #expr: 324 + 2 }} | 52={{ #expr: 324 + 2 }} | 53={{ #expr: 324 + 2 }} | 54={{ #expr: 324 + 2 }} | 55={{ #expr: 324 + 3 }} | 56=324 | #default = 324 }} != {{#switch: 16 | 1={{ #expr: 325 + 16 }} | 2={{ #expr: 325 + 2 }} | 3={{ #expr: 325 + 2 }} | 4={{ #expr: 325 + 2 }} | 5={{ #expr: 325 + 2 }} | 6={{ #expr: 325 + 2 }} | 7={{ #expr: 325 + 2 }} | 8={{ #expr: 325 + 2 }} | 9={{#switch: 325 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 325 < 449 | {{ #expr: 325 + 2 }} | {{ #expr: 325 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 325 + 2 }} | 11={{ #expr: 325 + 2 }} | 12={{ #expr: 325 + 2 }} | 13={{ #expr: 325 + 2 }} | 14={{ #expr: 325 + 2 }} | 15={{ #expr: 325 + 2 }} | 16={{ #expr: 325 + 2 }} | 17={{ #expr: 325 + 2 }} | 18={{ #expr: 325 + 2 }} | 19={{ #expr: 325 + 2 }} | 20={{ #expr: 325 + 2 }} | 21={{ #expr: 325 + 2 }} | 22={{ #expr: 325 + 2 }} | 23={{ #expr: 325 + 2 }} | 24={{ #expr: 325 + 2 }} | 25={{ #expr: 325 + 2 }} | 26={{ #expr: 325 + 2 }} | 27={{ #expr: 325 + 2 }} | 28={{ #expr: 325 + 2 }} | 29={{ #expr: 325 + 2 }} | 30={{ #expr: 325 + 2 }} | 31={{ #expr: 325 + 2 }} | 32={{ #expr: 325 + 2 }} | 33={{ #expr: 325 + 2 }} | 34={{ #expr: 325 + 2 }} | 35={{ #expr: 325 + 2 }} | 36={{ #expr: 325 + 2 }} | 37={{ #expr: 325 + 2 }} | 38={{ #expr: 325 + 2 }} | 39={{ #expr: 325 + 2 }} | 40={{ #expr: 325 + 2 }} | 41={{ #expr: 325 + 2 }} | 42={{ #expr: 325 + 2 }} | 43={{ #expr: 325 + 2 }} | 44={{ #expr: 325 + 2 }} | 45={{ #expr: 325 + 6 }} | 46={{ #expr: 325 + 2 }} | 47={{ #expr: 325 + 2 }} | 48={{ #expr: 325 + 2 }} | 49={{ #expr: 325 + 2 }} | 50={{ #expr: 325 + 2 }} | 51={{ #expr: 325 + 2 }} | 52={{ #expr: 325 + 2 }} | 53={{ #expr: 325 + 2 }} | 54={{ #expr: 325 + 2 }} | 55={{ #expr: 325 + 3 }} | 56=325 | #default = 325 }} |{{ #ifexpr: {{#switch: 16 | 1={{ #expr: 325 + 16 }} | 2={{ #expr: 325 + 2 }} | 3={{ #expr: 325 + 2 }} | 4={{ #expr: 325 + 2 }} | 5={{ #expr: 325 + 2 }} | 6={{ #expr: 325 + 2 }} | 7={{ #expr: 325 + 2 }} | 8={{ #expr: 325 + 2 }} | 9={{#switch: 325 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 325 < 449 | {{ #expr: 325 + 2 }} | {{ #expr: 325 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 325 + 2 }} | 11={{ #expr: 325 + 2 }} | 12={{ #expr: 325 + 2 }} | 13={{ #expr: 325 + 2 }} | 14={{ #expr: 325 + 2 }} | 15={{ #expr: 325 + 2 }} | 16={{ #expr: 325 + 2 }} | 17={{ #expr: 325 + 2 }} | 18={{ #expr: 325 + 2 }} | 19={{ #expr: 325 + 2 }} | 20={{ #expr: 325 + 2 }} | 21={{ #expr: 325 + 2 }} | 22={{ #expr: 325 + 2 }} | 23={{ #expr: 325 + 2 }} | 24={{ #expr: 325 + 2 }} | 25={{ #expr: 325 + 2 }} | 26={{ #expr: 325 + 2 }} | 27={{ #expr: 325 + 2 }} | 28={{ #expr: 325 + 2 }} | 29={{ #expr: 325 + 2 }} | 30={{ #expr: 325 + 2 }} | 31={{ #expr: 325 + 2 }} | 32={{ #expr: 325 + 2 }} | 33={{ #expr: 325 + 2 }} | 34={{ #expr: 325 + 2 }} | 35={{ #expr: 325 + 2 }} | 36={{ #expr: 325 + 2 }} | 37={{ #expr: 325 + 2 }} | 38={{ #expr: 325 + 2 }} | 39={{ #expr: 325 + 2 }} | 40={{ #expr: 325 + 2 }} | 41={{ #expr: 325 + 2 }} | 42={{ #expr: 325 + 2 }} | 43={{ #expr: 325 + 2 }} | 44={{ #expr: 325 + 2 }} | 45={{ #expr: 325 + 6 }} | 46={{ #expr: 325 + 2 }} | 47={{ #expr: 325 + 2 }} | 48={{ #expr: 325 + 2 }} | 49={{ #expr: 325 + 2 }} | 50={{ #expr: 325 + 2 }} | 51={{ #expr: 325 + 2 }} | 52={{ #expr: 325 + 2 }} | 53={{ #expr: 325 + 2 }} | 54={{ #expr: 325 + 2 }} | 55={{ #expr: 325 + 3 }} | 56=325 | #default = 325 }} = {{ #expr: {{#switch: 16 | 1={{ #expr: 324 + 16 }} | 2={{ #expr: 324 + 2 }} | 3={{ #expr: 324 + 2 }} | 4={{ #expr: 324 + 2 }} | 5={{ #expr: 324 + 2 }} | 6={{ #expr: 324 + 2 }} | 7={{ #expr: 324 + 2 }} | 8={{ #expr: 324 + 2 }} | 9={{#switch: 324 | 448a=451 | 448b=452 | 448c=453 | 448d=454 | 448e=455 | 448f=456 | 448g=457 | 448h=458 | 448i=459 | 448k=460 | 448l=461 | 448m=462 | 448n=463 | 448o=464 | 448p=465 | 448q=466 | 448r=467 | 448s=468 | 448t=469 | 448u=470 | #default = {{ #ifexpr: 324 < 449 | {{ #expr: 324 + 2 }} | {{ #expr: 324 + 22 }} }} }} | 10={{ #expr: 324 + 2 }} | 11={{ #expr: 324 + 2 }} | 12={{ #expr: 324 + 2 }} | 13={{ #expr: 324 + 2 }} | 14={{ #expr: 324 + 2 }} | 15={{ #expr: 324 + 2 }} | 16={{ #expr: 324 + 2 }} | 17={{ #expr: 324 + 2 }} | 18={{ #expr: 324 + 2 }} | 19={{ #expr: 324 + 2 }} | 20={{ #expr: 324 + 2 }} | 21={{ #expr: 324 + 2 }} | 22={{ #expr: 324 + 2 }} | 23={{ #expr: 324 + 2 }} | 24={{ #expr: 324 + 2 }} | 25={{ #expr: 324 + 2 }} | 26={{ #expr: 324 + 2 }} | 27={{ #expr: 324 + 2 }} | 28={{ #expr: 324 + 2 }} | 29={{ #expr: 324 + 2 }} | 30={{ #expr: 324 + 2 }} | 31={{ #expr: 324 + 2 }} | 32={{ #expr: 324 + 2 }} | 33={{ #expr: 324 + 2 }} | 34={{ #expr: 324 + 2 }} | 35={{ #expr: 324 + 2 }} | 36={{ #expr: 324 + 2 }} | 37={{ #expr: 324 + 2 }} | 38={{ #expr: 324 + 2 }} | 39={{ #expr: 324 + 2 }} | 40={{ #expr: 324 + 2 }} | 41={{ #expr: 324 + 2 }} | 42={{ #expr: 324 + 2 }} | 43={{ #expr: 324 + 2 }} | 44={{ #expr: 324 + 2 }} | 45={{ #expr: 324 + 6 }} | 46={{ #expr: 324 + 2 }} | 47={{ #expr: 324 + 2 }} | 48={{ #expr: 324 + 2 }} | 49={{ #expr: 324 + 2 }} | 50={{ #expr: 324 + 2 }} | 51={{ #expr: 324 + 2 }} | 52={{ #expr: 324 + 2 }} | 53={{ #expr: 324 + 2 }} | 54={{ #expr: 324 + 2 }} | 55={{ #expr: 324 + 3 }} | 56=324 | #default = 324 }} + 1 }} | f|–325}}|}} |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{ #if:ADB:Knopken, Andreas||{{#ifeq:0|0|}}}}
- {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}{{#ifeq: 0 | 0
| {{#if: 215
|
| Vorlage:NDB – bitte Seitenzahl(en) angeben
}}{{#if: 119731789
| {{#if: {{#invoke:URIutil|isDNBvalid|119731789}}
| {{#if:
| Vorlage:NDB – Wenn GND dann kein SFZ angeben
}}
| Vorlage:NDB – GND unzulässig
}}
| {{#if:
| {{#if:
| {{#ifeq: 536429 | 4526413
|
| Vorlage:NDB – 7= ist obsolet, jetzt SFZ=
}}
}}
| {{#ifeq: | 1
|
|
}}
}}
}}{{#if:
| {{#ifeq: 536429 | 11376103
|
| Vorlage:NDB – Werktitel= war ein Irrtum, jetzt Werkliste=
}}
}}
}}{{#if:
| {{#if:
|
|
}}
}}
- {{#if: Wolfgang Weber|Wolfgang Weber: }}Andreas Knöpken. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:4|. Band 4, Bautz, {{#switch:4
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:167-169|, Sp. {{#iferror:{{#expr:167-169}}|167-169|{{#expr:1*167-169*0}}–{{#expr:-(0*167-169*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070629030808/http://www.bautz.de/bbkl/k/Knopken.shtml%7C}}.{{#if: 4 | |{{#ifeq:||}}}}
- L. Arbusow jun.: Die Einführung der Reformation in Liv-, Est- und Kurland. (= Quellen und Forschungen zur Reformationsgeschichte. III). Leipzig 1921. (Neudruck: Aalen 1964)
- J. Kuhles: Die Reformation in Livland – religiöse, politische und ökonomische Wirkungen. (= Hamburger Beiträge zur Geschichte des östlichen Europa. 16). Hamburg 2007.
- O. Pohrt: Reformationsgeschichte Livlands. Ein Überblick. (= Schriften des Vereins für Reformationsgeschichte. 145). Leipzig 1928.
- Helmut Scheunchen: Lexikon deutschbaltischer Musik. Verlag Harro von Hirschheydt, Wedemark-Elze 2002, ISBN 3-7777-0730-9, S. 134.
- Carola L. Gottzmann/Petra Hörner: Lexikon der deutschsprachigen Literatur des Baltikums und St. Petersburgs. 3 Bände; Verlag Walter de Gruyter, Berlin 2007. ISBN 978-3-11-019338-1. Band 2, S. 700–702
Weblinks
|X|x= |0|-= |S|s= – Sammlung von Bildern |1|= – Sammlung von Bildern{{#if:
| {{#switch: {{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}/{{#invoke:TemplUtl|faculty|1}}
|1/= und Videos
|1/1=, Videos und Audiodateien
|/1= und Audiodateien}}
| , Videos und Audiodateien
}}
|#default= – }}{{#if:
| {{#ifeq: {{#invoke:Str|left||9}}
| category:
| FEHLER: Ohne Category: angeben!}}}}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- Vorlage:BBLD
- {{#if:Vorlage:Str match||{{#if: Person||#default |Person=person/gnd|Institution=organization|Objekt=item}}/{{#if: 119731789|119731789|Pflichtangabe
2Identifier fehlt}} {{#ifeq:Person|Person|{{#if:| |Werke von und über }}}}{{#invoke:WLink|getArticleBase}}|Pflichtangabe1KategoriePerson,InstitutionoderObjektfehlt}} }}{{#if: |{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|0}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek|}}| in der Deutschen Digitalen Bibliothek}}
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 119731789151746467 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119731789 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119731789 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 151746467 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 151746467 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Knöpken, Andreas | {{#if: Knopken, Knopius | {{#if: deutscher Geistlicher und Reformator | {{#if: 1468 | {{#if: Sonnenberg | {{#if: 18. Februar 1539 | {{#if: Riga || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Knöpken, Andreas
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Knopken, Knopius
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | deutscher Geistlicher und Reformator
}} |
| GEBURTSDATUM | 1468
}} |
| GEBURTSORT | Sonnenberg
}} |
| STERBEDATUM | 18. Februar 1539
}} |
| STERBEORT | Riga
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:ADB/ohne Wikisource-Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/GND fehlt der NDB
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:NDB/ohne GND
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:DDB
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Reformator
- Lutherischer Geistlicher (16. Jahrhundert)
- Römisch-katholischer Geistlicher (15. Jahrhundert)
- Römisch-katholischer Geistlicher (16. Jahrhundert)
- Domherr (16. Jahrhundert)
- Geboren 1468
- Gestorben 1539
- Mann